L 0NtrE: EDEBiYATLA DOst)NCE, SOSYAL VE

SiYASt HAYATIN t:Lt§IdsL 7
L Edebiyat, Sosyal ve Siyasi Hayat Iliskisi 7
2. Yenilesme Donemi 10
n 'ON1TE: TANZtMAT 00NEMt mEBtYAl1 (J8.18lJ6) 23
L Tanzimat Donemi Edebiyatmm Olusumu 23
2. Ogretici Metinler , 27
3. Cosku ve Heyecarn Dile Getiren Metinler (Siir) 34
4. Olay Cevresinde Olusan Edebi Metinler 52
A. Anlatmaya Bagh Edebi Metinler 52
• Roman .52
B. Gostermeye Bagh Edebi Metinler 62
• Tiyatro 62
50 Tanzimat Donemi Edebiyatmm Genel Ozellikleri 70
m. 0NtrE: SERVET-t FCNuN EDEBiYATI (EDEBiYAT-1 CEDtDE
. 1896.1901) VEFECR-t Art TOPLULU(}U (l909-1912) 73
L Servet-i Fiinun Edebiyatmm OlU§UIDU 73
2. Ogretici Metinler 75
L Edebi Tenkit. 75
b. Gezi Yazrsi, 77
Co Haura 79
3. Cosku ve Heyecam Dile Getiren Metinler (Siir) ve Mensur Siir 82
• Mensur 93
4. Olay Cevresinde Olusan Edebi Metinler 97
• Anlatmaya Bagh Edebi Metinler 97
a. Hikaye 97
b. Roman 106
5. Servet-i Fiinun Edebiyatmm Genel Ozellikleri 111
6. Fecr-i Ali Toplulugu (1909-1912) 113
7. Fecr-i Ati 115
IV. UNiTE: MtLLt EDEBtvAT DONEMt (1911-1923) 119
L Milli Edebiyat Donerninin Olusumu 119
2. Ogretici Metinler 129
a. Makale 129
b. Ftkra 132
Co Sohbet ., 135
3. Cosku ve Heyecam Dile Getiren Metinler 140
a. Sade Oil ve Hece Yazrlrms 142
b. Saf (Oz) Siir 145
Co Halkm Yasayis Tarzim ve Degerlerini Anlatan Manzumeler 150
Milli Edebiyat Donemi Hakkmda Cikanmlarda Bulunma 154
4. 01ay Cevresinde Olusan Edebi Metinler 156
A. Anlatmaya Bagh Edebi Metinler 156
a. Hikaye 156
b. Roman 164
Co Anlatmaya Bagh Edebi Metinler Hakkmda
Cikanmlarda Bulunma 167
B. Gostermeye Bagh Edebi Metinler 169
5. Milli Edebiyat Doneminin Genel Ozellikleri 173
- -- ( ~ - - -- -= - - ~ - - - - -=- =-­
- =- =-_J)
1. EDEBIYAT, SOSYAL VE SIYASI HAYAT ILI$KISI
]
HAZIRLIK
r:
- - ~
1. a. Verilen sablon, edebt eserlerin yazildiklan donemden bagimsiz olmadi­
gml ve yazildiklan toplumdan izler tasryip, toplumu yonlendirdiklerini goster­
mektedir.
b. :tz1ediiiniz birdizi ya dafilmi edebt eserve dlmem i1iPisindcm hareket­
le deger1endiriniz.
2 Verilen eserler, edebi eserlerin yazildiklan donemi yansitngim gostermektedir,
1. Her iki metin parcasmda da 1930'Iu yillardaki cok partili yasama gecisle bir­
likte kurulmasi planlanan Serbest Firka'nm dogusu anlatilmaktadir,
2 Serbest Firka Hatiralan adh metinde anlanlanlar ile Yol Aynrm adh metinde
anlatilanlar her iki yazann da sosyal ve tarihi sartlardan etkilendiklerini goster­
mektedir. Aradaki farkhhk Serbest Fikra Hatiralari'run am, Yol Aynmr'mn roman
tiiriinde yazilrms olmasidrr,
3. Yazarlar da toplumun bir ferdi olarak yasadiklan donemdeki olaylardan et­
kilenirler ve bu da kacuulmaz olarak eserlerine yansrr. Ahmet Agaoglu yasadikla­
nm ani olarak anlatrrken, Kemal Tahir donemini edebi olcutlere gore diizenleyip
bir sanat eseri icinde anlatrmsnr,
4. Serbest Firka Hatrralan adh metinde islenen gerceklik, Yol Aynrm adh me­
tinde kunnaca gerceklik bicimine sokularak anlanlrmsnr,
5. Demokrasi kavrarm sosyoloji bilim dalma ait bir kavramdrr. Bu kavram Yol
Aynrru'ndaki kalrramanlann demokrasi cabalan icinde, yeni bir partinin kurulma­
sr, muhalefet fikrinin olusmasi, hiirriyet ruzgarlanmn daha kuvvetli esmesi icin
yapilanlarla sornutlasnnlmisnr,
7
6.Verilen §emaya gore, donemin siyasi rejiminin parlementer sisteme dayandi­
gl "parti, muhalefet, basvekil, Serbest Ftrka" ifadelerinden anlasilmaktadir,
Sosyal yasarnda "vapur, balo, gazete" sozcukleri, teknik anlamda ise "telgraf"
sozciigu doneminin zihniyetini gosteren anahtar sozcuklerdir,
1. Kavram haritasma gore guzel sanatlar ve onun bir dah olan edebiyat, done­
minin sosyal ve siyasi hayati ile dusunce hayatmdan yani doneminin zihniyetin­
den izler tasir,
2. Serbest Firka Hanralan ve Yol Aynmi adh metin parcalan anlamh birimle­
rin bir araya getirilmesiyle olusmus bir yapiya, "demokrasi" temasma sahiptir.
Dil ve anlatim acismdan ise, doneminde kullamlan bugiin kullarnrru daralan ya
da kullarnmdan dusen sozcuklerin de yer aldigt, kisa cumlelerin bulundugu, yer
yer konusma diline de basvurulan bir anlatima sahiptir.
I_ ( ETKINLIK
yazlDJZl yazarklm edebiyatm siyasi vesosyal hayat ile dUfUnce hayatmdan ba­
AunsIZ olma
dl
g. D1 glSz lSnUnde bulundunmuz.
(JLc;E D E ~ E R L E N D I R M E 1
1. (D)
(Y)
(D)
2.
sosyal hayattan ~
Edebi ::::::.. siyasi hayattan
eser - ....... ~ dusunce hayatmdan etkilenir.
............ teknolojik gelismelerden
8
3.
Kurulus
Cumhuriyetin ilk yillan
C::=osmanh'nm Kurulu§ Dtlnemi J
Nutuk K t l k t i i ~ k l = Donerni ]
Orhun Abideleri
4. D sikkmda verilen "Am CHama)" yazildig: donemin ozelllklerini daha cok
yansmr,
5. Zaman kavrarmm ele alan bir edebi eser, aym temada yazilmis bir felsefi
eserden somutlastirma bakimmdan farkhlik gosterir, <;iinkii felsefede soyut olarak
ele ahnan zaman kavrami, edebi eserlerde insan yasarmyla birleserek somutlasti­
nhr,
9
II
2. YEHILE$ME ODHEMI
\OC
HAZIRLIK
r
- - - - - ~
1. Osmanh Devleti 'ndeki yenilesme hareketleri 17. yuzyihn sonundaki Karlof­
ya Antlasmasi (1699) ile baslamisnr,
2. Osmanh lmparatorlugu, 17. yuzyiladek diinyanm btiyiik devletlerinden bi­
riydi. Ancak bu yiizyI1m sonlannda iilke ktiyiilmeye basladi, Karlofca antlasma­
siyla baslayan toprak kaybi, devlet adamlanm derin derin dusunmeye yoneltti,
Toprak kayiplanrun nedeni ordunun savas alanlarmda yenilmesiydi. Bu tespit, 01­
gunun bir yiiziinii, asked yonunu disa vuruyordu. Oysa sadece askeri orgutler de­
gil devletin ye§itli kurumlan yagm ihtiyaclanm karsilamaktan uzaklasrmsu. An­
cak bunu gormek isteyenlerin sayisi son derece azdi, 0 nedenle Osmanh Irnpara­
torlugundaki yagda§la§ma hareketi asked alanda baslatildi, Amac imparatorlugu
eski giiciine kavusturmakn.
Tanzimat devrine gelinceye kadar iilkede bazr yenilik hareketlerine girisildi.
Ancak bunlar planh programh yall§malar olmadrgi icin, sadece yeniligi baslatan
devlet adammm yasarmyla ozdeslesti, Yenilikci kisinin Oliimii ile yenilikler de or­
tada kaldi,
Paris ve Londra elciliklerinde bulunmus olan Hariciye Nazm Mustafa Resit
Pasa, Osmanh Imparatorlugu'nda Tanzimat Donemi olarak tarihe gececek bir ola­
YI baslatmistrr,
3 Kasim 1839'da Giilhane Hatt-i Hiimayunu adr verilen bir belgeyi devlet ile­
ri gelenlerinin, yabanci elcilerin, halkin onunde okumustur,
"Tanzimat ", diizenlemeler demektir. Her alanda diizenlemeler yapilacagmm
duyuruldugu bu fermana Tanzimat Fermarn; bu fermanm ilamyla baslayan done­
me de Tanzimat Donemi denir.
Fermanm en dikkat cekici yam , Osmanh Devleti'nin, Batih devletlerin anaya­
salarmda yer alan insanm temel hak ve ozgurluklerinin korunmasi ilkesini kabul
etmesi ve bunu resmi bir torenle duyurmastdir, Boylece imparatorlukta hukuk
devletine dogru bir yonelis de baslarrustir,
Tanzimatla gelen yenilik ve dtizenlemeler, hemen hemen yasarmn her alarum
kapsarrustrr,
10
Y/me!im Alamnda YapJhm yMiUkJer
Tanzimat Fermanr'nda, Batih anlamda bir duzene duyulan gereksinim
belirtilmisti,
Once yonetim merkezi olarak Babiali II. Mahmut zamanmda ku­
rulmusolan Meclis-i Ahkam-rAdliye yeniden duzenlendi, Yeni mec1islerin kurul­
masi kararlastmldr. Ceza ve ticaretle ilgili yasalar (l840'ta Ceza Kanunna­
mesi, 1850'de Ticaret Kanunnamesi).
Osmanh yurttasi olan herkesin yasa onunde esit oldugu vurgulamyordu. Ayn­
ca uyeleri arasma yabancilann da kanldigi karma ticaret mahkemeleri kuruldu.
1864 'te Vilayet Nizarnnamesi cikanld; Dike vilayetlere, vilayetler sancaklara,
sancaklar kazalara, kazalar da karyelere (koylere) aynldi. Vilayetlerin basina va­
liler, sancaklarm basina mutasamflar, kazalarm basma da kaymakamlar getirildi.
Aynca kazalarda, sancaklarda ve vilayetlerde birer idare meclisi kuruldu.
ElronomikAlanda YapJhm y""iUk1er
Osmanh yoneticileri devletin dtizltige icin ekonomik kaynaklann
verimli haIe getirilmesini istiyorlardi. Bu nedenle de vergi duzenini
maya karar verdiler. Cunku hem yeterince vergi toplanarrnyor, hem de vergi top­
Iayicilann baskisi ytizenden devletle halk kaT§l karsiya geliyordu. Bunu onleyebil­
mek icin merkezden sancaklara "muhasil" adiyla birer memur atandi, Bu memu­
run baskanhginda Muhasilhk Meclisi adr verilen bir mec1is kuruldu. Fakat bekle­
nen vergi toplanamadi, Vergi sistemi btiytik degi§tirildi.
1841'de ilk kagrt para cikanld; Hazine bonosu bicimindeki bu paranm adi
"kaime" idi. Fakat beklenen sonucalmamaymca, 1844'te kaldmldi, Bankalar ku­
rulmaya baslandi, ilk kurulan banka olan istanbul Bankasi cok gecmeden kapan­
di. Menafi Sandigi adiyla kurulan kurum ise Ziraat Bankasma donusturuldu. Dike
ekonomisinin kotuye gitmesi uzerine Ingiliz ve FranS1Z firmalanndan bore para
ahndi. Boylece ilk bore para Tanzimat doneminde almdi. Fakat faizleriyle birlik­
te btiyiik bir sorun olan bu bore, sonunda devleti iflasa siirtikledi ve 1881'de Dii­
yun-i Umumiye'nin kurulmasma yol acn.
Asked Alanda YapWm Yenilikler
Ordu, baslannda musirlerin bulundugu bes ordu biciminde duzenlendi, Adi
Asakir-i Nizamiye-i Sahane'ye cevrildi. Askerlik suresi bes yrl olarak belirlendi.
Askere alma i§i kuraya baglandi.
Toplumsal Alanda YapWm y""iUk1er
Toplumsal alanda ilk dikkati ceken, yeni1ik1erhaberlesme ve ulasimdaki gelis­
11
rrusnr,
EAitim
1846'da Meclis-i Maarif-i Umumiye kuruldu. Bu kurum daha soma nazrrhga
donusturttldtt (1846). Bu, Ttirkiye'de ilk egitim bakanhgi demektir. Rustiyelerin
sayisi artmldi, Daha onemlisi ilk kiz rustiyesi istanbul'da kuruldu (1858). Rusti­
yenin uzerinde ogretim yapan idadilerin ilki ise 1873'te kuruldu.
Ote yandan Robert Koleji, Galatasaray Sultanisi ve Darussafaka adlannda t i ~
ozel okul acildi, Tanzimat doneminde egitim konusunda gorulen onemli atihmlar­
dan biri de ogretmen yetistirmek icin okullar acilmasidir,
Dariilmuallimin-i Sibyan, sibyan adi verilen okullara, Dariilmuallimin-i idadi
de idadilere ogretmen yetistirmek icin kurulan okullardir (1868). Dariilmuallimat
ise kiz cocuklara bayan ogretmen yetistirmek icin acildi (1870).
Meslege yonelik egitimde de ilerleme kaydedildi. 1859'da, sonradan Siyasal
Bilgiler Fakultesine donusecek olan Mekteb-i Mtilkiye kuruldu. 1875'te askeri
rustiyeler ogretime basladi, Daha soma baska meslek okullanmn acilmasi surdu,
1846'daki ilk denemeden soma 1870'te Dariilfiinun (ilniversite) kurulmustur,
Ancak kimi medresecilerin iftiralan uzerine ertesi yil kapatilrr, 1876'da yeniden
aym adla acihr. 1851 'de ilniversitede okunacak kitaplann hazirlanmasr icin kuru­
Ian Encumen-i Danis ise bilim akademisi niteliginde onemli bir kurumdur. Aynca
bu donemde azmhk ve yabanci okullan da egitim dtinyasmda yerini alrmstir,
Gazetecilik
Ttirkiye'de yayimlanan ilk Turkce gazetenin 1831'de cikan resmi gazete Tak­
vim-i Vekayi'dir. Tanzimat doneminde cikan ilk gazete ise ahm-sanm, kira ilanla­
n, yangmlar, hirsizhk olaylan gibi haberlerin yer aldigt yan resmi Ceride-i Hava­
dis'tir (1840). Bu resmi, yan resmi gazetelerde zaman zaman yabanci dilde yayim­
lanan gazetelerden yapilan ceviriler yayimlamr; boylece batidan haberler, bilgiler
verilirdi. Ceride-i Havadis'i bir meslek gazetesi olan Vekayi-i Tibbiye izledi.
Turkce ozel gazeteler 1860'tan soma cikmaya baslarmstir, ilki, Agah Efendi ile
Smasi'nin cikardiklan Terciiman-l Ahval'dir (1860). ilk edebi tefrika da burada
12
yayimlamr, Bu, ~ i n a s i ' n i n ~ a i r Evlenmesi adh oyunudur. Gercekte, 0 donemde
hemen btittin yazarlar, ilk edebi yazilanm gazetelerde yayrmlamislardir. Bu ne­
denle Tanzimat Doneminde gazetecilik, edebi acidan cok btiytik onem tasir,
Tanzimat edebiyatmm yazarlan, edebi eserlerinin c;:ogunu gazetelerde yayimla­
makla kalmanus; kendileri de gazete cikarrmslardrr, Ornegin ikinci ozel gazete
olan Tasvir-i Efkar'i ~ i n a s i kurar (1862). Sonra ~ i n a s i ' n i n Paris'e kacmasi tizeri­
ne, gazete Narrnk Kemal'e kahr,
Abdtilaziz'in baskici yonetiminde bircogu yurtdisma kacan yazarlar, gittikleri
yerlerde de gazete cikanrlar. Ziya Pasa ile Narrnk Kemal1868'de Londra'da Htir­
riyet admda bir gazete kurarlar. Bu gazeteyi Ziya Pasa Cenevre'de de cikanr,
Narrnk Kemal Avrupa'dan donunce Ibret adh gazeteyi c;:ikarmaya baslar, En
onemli siyasal ve dusunsel yazilanm da burada yayrmlar,
Ktilttirel gelisimin onemli ogelerinden biri olan dergicilik de bu donemde orta­
ya cikmisnr, ilk dergi Mtinif Pasa tarafmdan cikanlan Mecmua-i Ftinun'dur. Gnu
resimli olarak cikanlan Mirat izlemistir,
Bu donemde vilayetlerde birer matbaanm kurulmasi ve gazete cikanlmasr, vi­
layet ytlhklanrnn hazirlanmasi ktilttirtin gelisimine onemli katkilar saglamrstir,
3. Yenilesme kavrarm, var olanm c;:agm gereksinim ve ozelliklerine gore yeni­
den dtizenlenmesidir.
4. Burada yenilik kavramma en uygun hareket konagi restore ettirip, ihtiyaca
gore eklemeler yapmaknr, Cunku konagi, yikip yerine yeni bir bina yapmak yeni­
lik degil, koklu bir degisimdir,
1. ME'I1N
1. Ondokuzuncu ASIf siirdeki 9, 13, 14, 15, 16, 17,20,21 ve 22. beyitler Orta­
cag'a ozgu dtinya gOrU§tinti yasitmaktadir, Diger beyitlerde ise sair, modern dun­
yada yasananlan dile getirmistir,
Modern dtinyaya ait ifadelerin bulunmasi Sadullah Pasa'rnn donerninin zihni­
yetinden etkilendigini gostermektedir, Sadullah Pasa, Ortacag'dan beri stiregelen
inaruslan da bilmekle beraber modern dtinyaya da kayttstz kalamarmsnr,
2. Sair, tercihini modern dtinya gorusunden yana kullanmaktadir, Cunku mo­
dern dtinya akh ve deneyi baz alarak bilinmezlere veya yanhs bilinenlere l§ik tut­
mustur,
3. Verilen beyitler Sadullah Pasa'rnn "insan haklan", "esitlik" ve "basm-yaym,
bilimsellik" ile olan ilgisini gostermektedir,
13
4. Ziya Pasa'mn yakmmasi Dogu medeniyetinin geri kalrmshg; ve cehaleti ile
ilgilidir. Buna ragmen Bah, stirekli gelisrnis ve bilimin onculugunde bir me­
deniyet kurmaya baslarmsnr, Bu durum da hem aydmlann hem de toplumun Ba­
t! 'ya yonelmesine sebep olmustur,
2.MEI1N
1. Ziya Pasa, Osmanh Devleti'nin istanbul' un fethiyle baslayan Ytikselme Do­
nemi ile 19. yuzyildaki C;okti§ Dcnemini karsrlasurmaktadir. Bu karsilasnrma
ihtisamh bir devletin nasil bir gittigini gostermek icindir,
2. Bkz. Hambk:
I_ ETKINLIK (
Osmanh Devleti'nde yonetim kurumlanyla birlikte askeri kurumlann da geri­
lemesinin en btiytik sebebi, bilim ve teknik alanda meydana gelen degi§iklik ve
gelismeleri takip edemeyistir, Bu sebeple gerisine dusmeye baslayan Os­
manh Devleti 'nde askeri basansizhklar gorulmeye baslarmstir, Gerilemenin go­
riildiigii ilk alan olan asked alan, yeniliklerin de baslangie merkezi olmustur,
3. Osmanh Devleti 'ndeki yenilikler oncelikle askeri alanda yapilrmsnr.
4. Tanzimat Fermam, Mustafa Resit Pasa tarafindan, 3 Kasun 1839'da, Giilha­
ne Parki' nda ilan edilrnistir,
EKBtLG1:
II.Mahmut'un 1826-1839 yulan arasmda tslshetler, 3. Selim
zamanmdan beriyspilen tslshetlsnn devsnu olup, Tanzimat islehetlennm oncusu­
diir. Bu noktada, Tanzimat kavrammm 1839'dan once kullemldig: ve 2. Mahmut
dbneminde ilan edilmesinin planlandlgmi gormekteyiz. Mustafa Resit Pese Os­
manh Devleti'nde bir reform yepmey: kafasma Bu projeye ''Tanzimat-I
Heyriye" adrnr vermis ve bu reform paketini hezulsyip bir heu-i hiimayunla ilan
edilmesi hususunda 2. Msbmut'u ikna etmisti. Bu emeclerl« 24 Mart 1838 yihn­
da Meclis-i Vala'YI Ahkam-I Ad/iye kutuldu. Meclisin gorevi Tanzimat-I Hayti­
ye'nin nasil hazITlanacaglIl1 miizakere etmek idi. Meclis 31 Mart 1838 'de ilk top­
lentisiru yepti. Meclis-i Vala-yl Ahkam-I Ad/iye'nin kurulmesi ile besleyen Tan­
zimat Heyriye 'nin Giilhane Hstti 'nda belirtilen esaslann btiytik bir kIsmlIl1 icerdi­
gi gorulmektedir: Nitekim, "2.Mahmut, Meclis-i Vala'YI kurdurarak, yeni diizen­
lemeler yapma yetkisini bu Meclise devtetmis, iktidannm bir ktstmnden feragat
etmistir. Resit Pese 'nm Hsriciye Nezm sttets ile talebi, bu tneclisin yetki alanma
gitmektedir. acil gotimenleti uygulamaya soketken, meclisin yetkiletini
14
fignememeye ozen gostermektedir: Tanzimat DOneminin eyut edici vests olen,
saray iktidanmn biirokresi (Meclis-i Ahkam-I Adliye )ile paylll§lldlgma dair bir
isereuir bu" Bu apdan Tanzimat meclisletinin, ksnunlsstums hareketi ile biilikte
idari, mali, adli ve egitimle ilgili olaniarda bir reform hareketi hazulamak ve ikti­
dana saray ve Beb-t Ali biirokrasisi ile psylssumesme gefi!ji noktasmda da islev­
sel olmasmdan doleyt, 2. MalImut donemi ile Tanzimat Donemi arasmda bit ge­
fi!j meclisi niteliginde oldugunu soyleyebiliriz.Mustsiu Resi: Pese, 2.Mahmut 01­
diigiinde Ingiltere'de bulunuyordu. Abdiilmecid tahta fIktIgmda istanbul'a gele­
rek Tanzimat hazuhklanna besled). Abdiilmecid'in DI!ji!jleri Bekum Mustafa Re­
!jitPIl§Il, Bsu uygarhgma hayran bir devlet adamlydJ.. ElfilikyaptltI Paris ve Londra'da
bu iilkelerin yonetim sistemlerini inceleyip yakmdan bakma imkam bulmu!jtu.
Mustafa Resit Pes«, devIet yonetiminin her din ve mezhepten tebaanm hak ve hiir­
riyetlerini giivenceye alacak ve kanun hakimiyetini tesis edecek sekild« yeniden
diizenlenmesini istiyordu. Bu diizenlemeleri ongoren bir ferman yaylnlamasl hii­
linde, Beult iilkelerin Huistiyen tebaanm haklanm bahane ederek, Osmanll'nm
ifi!jlerine kan!jmayacagma, diizenin yeniden saglanacagma ve boylece fokii!jiin
durdurulecegm« inemyotdu. Re!jit Pese, fikirlerini Sultan Abdiilmecid'e afarak,
tslehstm gerekliligini enlstti. Abdiilmecid de, M. Re!jit Pa!janID iikirlerini kabul
etti. Fermamn bezulsnmssuu M. Resit Pll§a 'ya busku. Bu vazifeyi iizerine alan
M. Resit Pss«, geceli giindiizlii fall!jarak, kendi kalemi ile bir ferman sureti heztr­
ledt, Abdiilmecid'e okudu. Permem begenen padi!jah, temize cektirip imza etti.
Pediseiun fmzaszm tll§/yan teblig ve emirlere "Heu-t Humayun" denildigi ifin bu
tslehst projesine de "Hett-i Humayun" denildi. Gtilhene Perki 'nda okundugu ifin
de "Giilhene Hett-i Humayiin" denildi" .
TANZtMATFERMANI'N1N1LANI
Tanzimat Fermanz, 3 Kesim 1839'da Giilhane Perki'nde, pedissh, diger devlet
biiyiikleri, ulema, lonca ve esnaf temsiJcileri ve halkm "Giilhane Hstti Humayu­
nu adlyla Mustafa Resi: Pese tarafmdan okundu verilen bu fermanla, Osmenh
Devleti 'nde, islam hukuku ve geleneksel kurumlann bUaktlgl luzis bir degi!jim sti­
reci bssledi. "
Tanzimat Fermem, ilemndsn yaklll§Ik yitmi giin sonre devletin tesmi gazetesi
olan Takvim-i Vekayi'nin 187 numarall ve 15 Ramazan1255/22 Ksstm 1839 ta­
rihli niishasmda yeyinledi. Arkasmdan Ftsnsizce 'ya terciime edilerek istanbul'da
bulunan yabancI devlet temsiJcilikierine goaderildi.
5.
Tenzimst't ortaya fIkaran nedenleti, 18. yy'da Osmenh toplumunun rum ku­
rum ve kurulusleruu ayakta tutan, inanf, dii!jiince, bilim ve felsefe, askeri', maliye,
hukuk, idsre, ekonomik ve siyeset alanmdaki degi!jim ve donii!jiimlerden ayn dii­
15
siinemeyiz. Nitekim , bu degi§im ve donii§iimlerin yssenmesuide, Beuh devletle­
rin Osttuuilt toplumu iizerindeki etkisi de onemlidir. Bu baglamda Tanzimat'l or­
taya ctksrsn nedenleri i9 ve dI§ tektorler olarak iki kistmde ele alabiliriz. i9 fak­
totler, Tanzimat'm bir sonu9 olarak ortaya pkOgl Osmenli Beuhlesme hsreketle­
rini snlsurken genel olarak iizerinde durulan hususlerdu, DI§tsktotler ise cereyan
eden hadiselerdir. Gercekien 16. yy'dan beti Osmenli Devleti sahip oldugu iistiin­
liigii kaybedip, devlet kurumlannm ve kanunlann esnn ihtiyeclsnne cevap vere­
cek nitelikte olmamasl, devletin maddi ve manevi giiciinii keybetmis olmasl, bu­
nun sonucunda her sahada yenilgiye ugramasl yeniden ve geni§ bit tslshst hareke­
tini zorunlu kiliyotdu. Bununla birlikte, OsmanlI Devleti 'nin miidahale edemedi­
gi alanlardaki gelismeler Tanzimat'm alanmda daha gii9lii belirleyiciler olarak or­
taya ctkmtstu. Bu gelismelere bakacak olursak;
Tanzimat'l hezulsyen siyasi gelistnelerden biri, Osmsnli kendi icinde bir kuv­
vet olan MISlT valisi Mehmet Ali Psssnm, Osmenlt 'ya ksrss elde etmis oldugu bs­
sertlerdu. Nitekim, 2. Mahmut zamanmda, MISlT valisi Mehmet Ali Pese, Fmnsiz­
lann yerdum ile bir 90k reform yaprru§ ve oldukc« gii9Ienmi§tir. Mora isyanmm
bestmlmesmda gosterdigi yararlI1Iklardan doleyi kendisine Girit veliligi vaat edil­
mistir. Ancak, Pss« bunun yanmda Suriye vsliligini de istemis ve bu istegi sultan
tarafmdan reddedilmistir. Bu gelistneler tizetine, Mis« ile Osmenli Devleti eresin­
da savas hf1li beslsrmstu, 2. Mahmut'un Mehmet Ali Pa§a kerstsind« aldlgl yenil­
giler Osmenli Devleti'ni Tanzimat'a zotleyict bir etki ysptmsttt. Bunun yanmda
Mtstt meselesi Tanzimat'm sadece yeni bir diizen isteginden degil, kendini kotu­
ma ihtiyacmdan keyneklendtgunn somut bir gostergesidir. Saltanata yepilmis en
somut tehdit Mtstr ve Mehmet Ali Psse'dir. MISlT, Tenzimet'i iki boyutta etkili­
yor. Hem bir model hem de zotlsytct bir neden olarak. Yenigerilige kaT§1 kszeni­
Ian zafer giiniinde Mahmut'un giysileri Mistr'tn Ttitkiye'deki yenilikler icin mo­
del olmssi boyutunu veriyor. Daha sonra MISlT ile sava§ ve bu savssm yol a90g1
utan9 vetici yenilgiler, MISlT'm zorlsytci yanml getiriyor. Fakat ister model olsun,
istersc zotleyici, Mistr 19. yy Tiirk aydIn ve yenilik teribinde onemli bit yere sa­
hip bulunuyor. Tanzimat'm ilanmda MISlT'm zorleytci etkisinin model olma etki­
sinden daha etkili oldugunu soyleyebiliriz. Nitekim, Mtstr meselesi, OsmanlI
Devleti 'ni ysbsnct devletlerle bitcok: sntlestne yapmak zorunda buuktmsur. Ozel­
likle lngiltetc ile yeptlen ticeret sntlesmesi, 2. Mahmut'un Mehmet Ali P8§a 'ya
kets: Ingiliz destegini saglamasmm bedeli olarak imzelsmistir. Tenzimet't hezule­
yan ekonomik gclismeler ise Misir meselesi ile baglantlll olan Tanzimat Ferma­
m'mn ilanmdan once, 16 Agustos 1838'de Ingiltere ile imzalanan Balta Limam
Antlesmesr'dtr. Balta Littuun Antlsstnssi ile birlikte, Ingilizlere ticsri alanda ge­
nis imtiyazlar seglsntmstu: Bu durum, Ingilizletin OsmanlIlar iizerinde daha faz­
16
la niifuz saglamasma olanak tsmmistir. 1838 Osmenli-Ingiliz ticaret entlesmestm
25 Kssim 1838'de Fransa ile imzalanan ticaret entlesmest izlemistir. Daha sonra
benzer hiikiimler ihtiva eden entlesmeler Sardunya, Gelemenk, Belcik«; Prusya,
Sicilya ve Brezilya gibi devletlerle de itnzelenmistu. Osmenli Devleti 'nin kotii
durumda olan ekonomisi, yabancI devletlerle yapI1an sntlesmelerl« daha kOtiiye
gitmistir. Aynca Betilt devletlere verilen imtiyazlar, Osmsnli Dev­
leti 'nde niifuz sahibi olmalarma yol
Balkanlardaki milliyetcilik hareketleri ve A vrupa devletlerinin baskIlan da
Tenzimet't hazulayan sosyal, siyasal onemlidir.1789'da
Ftunsiz ihtilalinin bir sonucu olarak ortaya pkan milliyetcilik hareketi A vrupa 'YI
etkisine elmts, bu durumdan Osmenh Devleti 'nin A vtupe'da yer alan eyaletleri de
etkilenmistir. Ozellikle Avrupa devletlerinin dini unsurlan kullanarak eztnhklen
kI§kIrtmalarI ve Hitistiyen tebaanm hekleruu korumak bahanesi ile OsmanlI Dev­
leti 'ne yapugI baskIlar siyasi ve hukuki islehetler yapma zorunlulugunu dogur­
mustur. "A vrupsli devletler, Huistiysnhklsnm bahane ederek, OsmanlJ Devleti 'ni
zeyd' dtisurmek icin gayrimiislim unsurlara hamilik yapmaya beslemtstu. Rusya
bir taraftan Balkanlarda Bulgarlan destekliyor ve Bulgar milliyetciligini koriikle­
yerek onlan Osmanh 'ya kar§I isyana tesvik ediyordu. Diger taraftan OsmanlI
Devleti'ndeki Rum ve Enneni Ortodokslarm dini haklanm gostererek bu
cemaatlerle iliskiye ve Osmenli Devleti 'nin islerine kenstyotdu.
Ennenilerin Katolik olduklan tezinden hareketle Fransa'da Katolik cemaati ile, il­
gili olduklan devlete telkinlerde bulunuyordu. Hiristiyen mezhepler vasltasl ile
kendi ctkerlermi koruyan Fransa ve Rusya'nm faaliyetlerini izleyen Ingiltere'de
aym yoneteme besvurerek bolgede ProtestanlIk propegendesi yepu ve bir Protes­
tan cemaati olusturdu. Ingiltere 'nin bu te§ebbiisiinii Almanya ve ABD de destek­
lemistir. Bununla birlikte, Tanzimat'a Baumn etkisinin devlet zilmiyetindeki de­
gi§melerde gormekteyiz. Nitekim, Ben memleketlerine elcilikle giden devlet
sdemlsnmiz, orada uyanan yeni de vlet enleytst, hiirriyet ve esitlik fikirlerinden et­
kilenmislerdir.
Osmenli toplumunda 3. Selim 'in yeniIiklerin 2. Mahmut tarafindan
daha keu ve ksrerli sekilde yiiriitiilmesi ile, iilkenin kapI1an Bsti 'ya oldu.
Devletin oncclikle esketi, idari ve mali alanlarda yapl1g1 degi§ikliklerle, merkezi
idarenin giiclenmesi ve oteritesinin iilkenin her yerinde hakim ktluunsst isteniyor­
duo Ancak sctlen kepidsn sadece askeri, idari ve mali alanlardaki kurum ve fikir­
let gelmiyordu. Avrupa'da koklt) bir degi§imin etesini kiuiikleycn Fmnsiz iluile­
linin devrimci fikirlerine de ilgi Iezleyd: Bu fikirlerin yurda girisini saglayan tiim
17
bu gelismelcr, Osmanh'mn icinde bulundugu durumdan kiutulusunun, yalmzca
eskeri ve teknik tslehetlsrle miimkiin olemsyeceg: iikrini dogurmu§tur. Bu nokta­
de, Tanzimat, siyasi-hukuki tslebstlen kapsayan bir program olarak giindeme gel­
tnistir. Peeliyetler, yeni kurulan askeri okullardaki Frenstz ogretmenlerin ral1§ma­
Ian ile Prsnstz hiikiimetinin istanbul'daki propaganda girisimleriydi. Aynca Ban
iilkelerine gondetilen ogrenciler, diplomatik gorevliler, Ban dillerini bilen ve bu
dillerde yuzilenlen okuyan genr biirokrat ve aychnlann faaliyetleri de Beuh iikir­
lerin tanmmasmr sagbyordu. 3. Selim doneminden itiberen Ban ba§kentlerinde
ecilsn diizenli temsilciliklerde goievlenditilen genr memurlar A vtupe 'daki geli§­
meleri ve tikirleri yerinde zanrrna olanagl buldulsr. Bunun yanmda 1821 'de kuru­
Ian Terciime Odes: 'nm Tiirk yenilik tarihinde onemi biiyiiktiir. l821'de Bsb-t
Ali 'de kurulan terciime odsstnde Ban dillerini ogrenen genr ku§aklar, Avrupa'da
r1kan yaymlan ve Ban 'yi daha yakmdan tamma imkem bulan genrler, devletin
yeni biirokrat suntuu olusturduler. Tanzimat Doneminin iinlii sadrazamlan, Ali,
Fuat, Resit Pssslsr da icind« olmak iizere pek rok yenilikri aychn ve biirokrat ilk
egitimlerini Terciime Odasl 'nda gordiiler.
. ===-.-.­
(
ANLAMA YORUMLAMA
.,]
, .
1. Ondokuzuncu Asir adh manzume kaside nazim §eklinin ozellikleriyle yazil­
mrs, Dogu - Batt temasi iizerine kurulmus, doneminin Osmanh Turkcesi dil ozel­
liklerini tasiyan bir eserdir.
Osmanh Devleti'nin Gerileme Sebepleri adh metin parcasi ise diiz yazi §ekliy­
Ie kaleme almrms, Dogu - Bati temasi iizerine kurulu bir makaledir. Metin parca­
simn ozgun bali verilmedigi icin dil ve anlanm yonunden bir degerlendirme yap­
mak miimkiin degildir,
Bunlardan hareketle Yenilesme Doneminin bilim, teknik, gelisme gibi kavram­
lanmn her iki metinde de ele almdrgi gorulmektedir,
2.
G e
~ Zihniyet devriminin temelinde yatan ~
~ ----i kavramlar ve dii§iince akunlan I - - - ~
G
18
3. Osmanh Devleti'nde modemlesme hareketleri yapilan yenilikler goz onune
almirsa yonetici suuf tarafindan gerceklestirilmistir, <;iinkii devletin devamhhgi­
mn tehkileye girdigini, bu sebeple basta askeri alan olmak iizere bircok yenilik ya­
pilrnasi gerektigini gorenler devlet yoneticileri olmustur,
4. Tanzimat Fermaru'run ilan edilmesinde etkenlerin de rolii olmasma karsm
dl§ etkenler cok daha baskindir,
5. Giiniimiizde sosyal, siyasi ve kiiltiirel alanda gereklerine uygun yeni­
likler yapilrnaktadir,
lJLC:E DE{;ERLENDIRME 1
1; CD)
CD)
CY)
2.
] ( = --J
( ILM;mUI J c: Ocagmmn ]
( Baron De TOll ]
( :=::: Tanzimat Fermanl == J
3. Yenilesme hareketleri 17. yiizyilm sonlarmda baslarmsnr, Cevap E secenegi­
dir.
4. R6NESANS
Rbnesens "yeniden dogu§" anlamma gelen bir siitectir. 15. yiizyild» ba§layan
bu siiref, aym yiizyll icind« biitiin Avrupaya yeyildi. Bu yenilikte, Roma ve Grek
besenlenntn yeniden cezelendmlmest istemi verdu, Ronesans §u temel anlaYI§la­
ra dayanlyordu.
• Yeryiizii ilgi yekici ve ara§tlnlmaya deger bir yerdir.
• insan giifliidiir ve bu giiciiyle biiyiik besenler elde edebilir.
• insamn siirekli faal olmesi §erefli bir seydi: ve "geryek" giizeldir. Bu an­
leyislere bagll alarak da ya§achgImIZdiinya 0 kedsr ilgi yekici bir yerdir ki, besk«
diinyalan dii§iimnenin bicbir enlam: yoktur, anlaYI§1 hakimdir.
Ronesans Doneminin yereualiguun eses yiiriitiicii giicii tiiccerlsrdtr. Bun/ar en
karll ticaretin hangi alanda oldugunu erestmiiler ve bu yoldan sagladIklan zengin­
19
likleri. sanat ve endiistri yeniliklerine yetirdilsr. Rbnesens; Floransa. Venedik, .in­
giltete, Portekiz, Hollanda gibi kiiriik kent-devletletinde ya da metropollerde dog­
mu§tur.
Nibeyet 11. yiizyl1m sonundan itibaren ba§layan Heel: Seferleri sitestnds A v­
tupshler Miisliiman iilkelerdeki par1akmedeniyet1e ilk defa kar§l kersiy« geldi­
ler. Daha sonra bu medeniyet Endiiliis Emevi1eri vssitsstyl« A vtupe 'ya gerti. is­
lam aIimlerinin fen sahasmda verdigi eserler A vrupa dillerine cevtildi ve oku­
tuldu. Bbylece Beti 'da ilmi sahada ilerleme ve teknik gelismelerin temeli stil­
mts oldu.
A vtupe'da sanat ve bilimin ge1i§tiriImesi, cenlendmlmssi irin girisilen ve da­
ha sonra Ronesens edi verilen estl hareket ise 1453 'te lstsnbul'un fethini miitee­
kip ilk defa ciddi bir §eki1de italya'da ortaya ciku. Hareketin onciiliigunii tui.
ya'mn yeptnesuun en onemli sebepleti sunlerdu:
Fetih Sultan Mebmet istanbul 'u fethettikten sonrs, isteyen bilim adamlarmm
italya 'ya gidebileceklerini bildittnesi: isliim medeniyeti ve ilmf hareketleri hak­
landa en fazla bilgiye sahip bu1unan bu Bizensli aIim1erin bilim ve sanat alanmda
yeptiklen cevirmelcr ve yazdIklan eserlerin yaymlanmasl sonunda italya'da ysse­
yan insan1ann bilgi ufuklan geni§ledi ve derinle§ti.
Dogu diinyest ile en cok ltely« gemici1erinin mtinssebette bulunmelen ve bun­
lenn islam iilkelerindeki zenginlik, refah, nizam, intizam, adalet ve iman hiirriye­
tini her vesileyle dile getirmeleri.
Ortarag A vrupest 'nda en zengin memleketin italya olmsst: italya'da bulunan
Cenova, Venedik, Piza ve Floransa sehirleri Hechlsrt benndtrmekren ve baharat
ticeretini ellerinde tutlnaktan doleyt diinyanm en zengin §ehirleri hfiline gelmislet­
di. Zamanla bu sehirlerde devlet idaresi tiiccsr prenslerin veya sadece tiiccerlenn
eline gecti. Bu zenginler de aynen islam iilkelerinde sehit olduklsrt uygulamalara
benzer olarak seirleri, sanatkiirlan, iikir adamlanm himayeye ve tesvik etmeye
besledilsr.
Ronessns iizerinde derin srestumelsr yapan Burkhard: "Ronesens inseam ke§­
fedilmesidir." demektedir. Gerfekten de Ortarag'da A vtupe 'de insemn hicbir kiy­
meti yoktu. Engizisyon mahkemelerinde yiizbinlerce insan heksiz yere ve rok de­
fa sirt servet1erini ele gecirebilmek: icin oldiiriildii. Papazlar re§itli menfaatlerkar­
§llIgmda giinahlan eitediyorlerdt. Hatta cennetten yerler settyorlerdt. Msnttk ve
insani esaslar knybolmustn. islam aIimlerinin kitaplanm okuyarak diinyanm don­
diigiinii ilan eden Galile ve daha pekrok dii§iiniir fe§itli iskenceler gonnii§ pekco­
gu oldiirulmustus. Bu itibarla Rbnesens hareketi ilim ve teknikteki ilerlemenin ya­
rnsrra insan ve tabiat sevgisini de beraberinde getirdi. Ronessnstn onciileti. sanat
faaliyetlerinin ytuusuu edebiyet, tarih ve erkeolojiye de onem verdiler. Resim ve
20
tesvir anlaYI§1 geli§ti. Mimaride gotik terz: terk edilerek barok ve tokoko iislubu
gelistltildi. Ronessns mimerhguun beslice ozellikleri Olfii, sadelik ve tabiiliktir.
Bu sekild« italya'da bssleytu: Ronesans hareketi kise zamanda biitiin A vru­
pa'da yeyildi. Rbtiessns daha ziyade Fransa'da sanat; Almanya'da dini tsblo ve
resimler; Ingiltere'de edebiyet; ispanya'da resim ve edebiyat alanmda geli§ti. ital­
ya 'daki Ronesans hareketinde eski Yunan veRoma ediplerinden Tacitus, Sophok­
les, Domosten, Pleton, C;iferon ve Virgil'in eserleri tekrer ortaya fIkanlcb.. italyan
fikir edemt ve yazarlanndan Machiavel (1469-1530), Ariosto (1474-1535), Tasso
(1544-1595) yetisip esetler verdiler. Mechievel'in Hiikiimdar edl: eseti mesbur­
duro Ressamlardan Rafael (1483-1520) aym zamanda heykeltr8§, mimar ve edebi­
yatfl da olan Leonardo da Vinci (1452-1591), Mikelanj (1475-1564) bu devirde
italya'da yetisen senetksrlerdir. Fransa, edebiyat ve Iikir sahalannda italya 'YI ge­
ferek; Ronsard (1525-1585), Montaigne (1533-1592), Rabelais (1495-1555), mi­
msrhkte Louvre Sersyuu yapan Pierre Loscot, Tuileries Sarayl 'm yapan Jean Bul­
lant, resimde de Francois Clouet yetistiier. FranS1Z krallanndan 1. Fmncois (1515­
1547) zamanmda College de France kuruldu. Almanya'da daha cok: dini alanda
degi§iklikler oldu. Almanya'da hiimanizm ekumnde Erasmus (1467-1536), Rok­
len (1452-1522), Luther (1483-1546), resimde Albrecht Diirer (1471-1528) yetis­
ti. ingiltere'de tiyetro sahasmda eserletiyle tanman Sekspir (1564-1610), Ispen­
ya'da Donkisot yezen Cervantes (1547-1616), ressam Velasquez (1599-1660),
Hollanda'da ressam Rembrand (1607-1669), Polonya'da islam alimlerinden son­
ra A vtups 'de ilk defa diinyanm giine§ etrafmda dondiigiinii soyleyen Kopemik
(1473-1543) yetistiler.
Diger A VlUpa OIke1erinde ROnesans
Fransa'da Ronesens 'a krallar onciiluk: etti. Piyer Lesko en onemli Ronesens sa­
natcisuhr. Almanya'da Ronessns hiimanizm ile beslsdt. Martin Luter (Luther) ve
Erasmus dinsel konulan ineelediler. Albert Diiter dini tablolar yepti. ingiltere'de
Sckspit (Shakespeare), ispanya'da Cervantes iinlii eserler yuzdiler Ronesens'tn
sonuclen: skolastik gOrii§ (kilisenin dar gorii§ii)yikilnnstu. Yerine pozitif (bilim­
se1) dusimce hakim oltnustur. Refonn hareketlerini heztrlermstit. Bilim ve teknik­
teki gelismeler luzlerutusur. Avrupa'da sanattan zevk alan aydm (burjuva) simi ve
halk sunit olu§mu§tur. Din edemlentun ve kilisenin halk iizerindeki otoritesi ser­
stlmtstu. A vrupa 'nm her yonden gelismesine ve giiflenmesine onculuk etmistir.
21
UNITE SONU 6L{:ME VE DE{;ERLENDIRME
1. Cevap E secenegidir,
2 sosyal, siyasi ve tarihi .
3. Cevap B secenegidir,
4. Soru hatahdir, <;ilnkli edebl eser, seeeneklerde verilenlerin tamarmyla iliski­
lidir.
S. Temel sebep, bilim ve teknik sayesinde modernlesen Bat! ordulannm Os­
manh ordulanndan ilstlin hale gelmesidir.
22
uu.
TANZ/MAT OiJNEM/
EOES/YATI
rlJMU'IJ'II
(1860-1896)
[ 1. TANZ/MAT OiJNEM/ EOEs/rATlNIN OLU$UMU ]]
HAZIRLIK
f__&
Tanzimat Fermaru'yla birlikte sosyal hayatta Batih bir tarz olusmus, dinin ha­
kimiyet alarn daralrms, ozellikle Fransizca sozcukler Batih dillerden Turkceye
girmeye baslarmstir. Bunun yanmda pek <;:ok yeni tur edebiyatirmza girmistir,
1.ME11N
1.III. Selim Avrupa ve Avusturya'mn ordu ve idare teskilati hakkmda rapor ha­
zirlamasmi isteyerek elci olarak gonderdigi Bekir Ranp Efendi'nin kisa zamanda
Avrupa'mn ilmi, siyasi ve asker! durumu hakkmda bilgiler toplayarak Avusturya
ordusunun teskilati, asker! okullan, subaylarm yetistirilmesi ve baska bircok ko­
nu ile ilgili sundugu rapor iizerine Nizam-i Cedid ordusu olusturuldu, Aynca bu
doneme Nizam-i Cedid donemi de denir. Sonra yenilik hareketlerine karsi cikan
devlet adamlan ve yeniceriler isyan cikardrlar.Bunun sonuncun da 3.Selim tahttan
indirildi.Nizam-i Cedit ordusu dagmldi ve yeniligi destekleyen devlet adamlan ve
kistler cezalandmldi, Boylece Nizam-I Cedit ordusu ve donerni sona erdi.
2. Tanzimat Fermaru'yla can guvenligi; In, namus ve malm korunmasi; vergi
tayini ve askerlik ile ilgili yeniliklerdir. Daha once ise metinde de belirtildigi gibi
memleketin iman ve halkm refahi ile fakirler icin birtakIm yenilikler yapilnusnr.
Onemi ise ilk defa kanun fikrinin ortaya cikmasi ve getirilen yeniliklerin kanun­
larla korunmasidrr,
3. Getirilen yenilikler elbette toplum hayatuu da kapsamaktadrr, Fakat getirilen
yeniliklerle Osmanh Devleti'ndeki "millet-i hakime (hakim millet)" fikri ortadan
kalkmaya baslarmstrr,
4. Tanzimat Fermaru'm ile getirilen yenilikler devlet yoneticileri tarafmdan,
23
devletin varhgmi siirdiirebilmesi ve devletin eski giiciine tekrar kavusmasi ama­
ciyla yapilrmsur.
S. Verilen §emaya gore hem Islamiyet'in kabulii hem de Tanzimat Fermam'nm
ilam ile her iki donemin edebiyatimn baslangici arasinda bir bosluk olmasi, bu de­
gi§iklik ve yeniliklerin hem aydmlar hem de toplum tarafmdan ozumsenip benim­
senmesi icm gecen siiredir. <;iinkl1 eskinin bir anda brrakihp, yeninin edebi ve top­
lumsal yasama hemen hiikmetmesi mumkun degildir, Bu nedenle boyle gec;i§ do­
nemleri gorulmektedir,
2.MBT1N
1.Tiirkiye'de yayimlanan ilk Turkce gazetenin 1831'de c;tkanresmi gazete Tak­
vim-i Vekayi'dir. Tanzimat donerninde c;tkan ilk gazete ise ahm-sanm, kira ilanla­
n, yangmlar, hirsizhk olaylan gibi haberlerin yer aldigr yan resmi Ceride-i Hava­
dis'tir (1840). Bu resmi, yan resmi gazetelerde zaman zaman yabanci dilde yayrm­
lanan gazetelerden yapilan ceviriler yayimlamr; boylece batidan haberler, bilgiler
verilirdi. Ceride-i Havadis'I bir meslek gazetesi olan Vekayi-i Tibbiye izledi,
Tanzimat'ta yaymlanan gazetelerin sayisi yetrnise yaklasirken, dergiler yuzu
gecer, Tanzimat Edebiyati'nm olusmasinda, yeni Tiirk nesrinin dogmasmda en
buyuk rolti oynayan, en onemli gorevi ytiklenen gazelelerle dergilerin belli
bashlan: Takvim-i Vekayi(183 I), Ceride-i Havadis.(l840) gibi resmi gazetelerle;
Namrk Kemal'in yaymladrgi Thret(l871); Hadika(l872) Ali Suavi'nin yonettigi
Muhbir(l866); Ahmet Mithat'm cikardig. Devir(l872); Slrac;(1873); Vakit(l875);
Ebtizziya Tevfik'in Mecmua-i Ebtizziya(l879); Hazine-i Ftinun(1882);
Gayret(l886), Asar(l886), Maarif(1890), ikdam(l894)'drr.
2. Metne gore gazeteler, devlet ve milletin ic; islerini, giinliik meselelerini, ya­
bancilarla ilgili haberleri, bilimsel gelismeleri ve yurtta ya da diinyada meydana
gelen her seyi ortaya koyar.
3. Gazeteciligin Tanzimat yrllannda ortaya crkmasr, gazetenin Batih devletler­
deki islevinin ve gucunun anlasilmasi sebebiyledir. Bu da Bah ile iliskilerin kuv­
vetlendigi Tanzimat yillannda meydana gelmistir,
4. Gazete ile birlikte "makale, ftkra" gibi tiirlerle, roman, hikaye ve tiyatro gi­
bi ttirler de Tanzimat'ta birlikte ortaya cikrmstir,
S. Verilen ciimleler gazetelerin, halkr aydmlatmak ve ona yol gostermek ama­
ciyla cikanldiguu gostermektedir, Bu da Tanzimat Donemi Edebiyatmda "fay­
da"nm on plana ylktlgmm bir isaretidir.
[.. ETKINLIK (
Bkz. Yenile§DlC D6nemi (2. Metin S. SOlU)
6. Tanzimat Donemi zihniyeti, yiiziinii her anlamda Bati'ya donrnus, Batr'daki
gelisme ve degisimleri yakm bir takibe alnus bir karakter gosterir, Bu donemin
edebiyatcilan da Batr'da gelen bu zihniyeti takip yoluna gitmis ve oradan aldikla­
n fikri ve edebi unsurlan Tiirk edebiyatma sokmuslardir,
7. Surlar icindeki Istanbul, Osmanli sosyal yasammm geleneksel yapisuu ko­
ruyan ve yasatan kisacasi Turk lstanbul'un canh bir merkezidir.
Beyoglu ise eskiden beri gaynmiislimlerin zorunlu ikamet yeri olarak Batih bir
yasarm surduren, Ban' dan gelen yeniliklerin goriildiigu ilk yer olma ozelligine sa­
hip bir yerdir.
== . ===
[
ANLAMA YORUMLAMA
\.. ETKINLIK (
Verilenbafhklar doAruItusunda bir duvar gazetesi haztrlayunz.
1. Verilen ifade Tanzimat Donemi edebi eserlerinin y a z I 1 1 ~ amaciyla ortusmez,
l;iinkii Tanzimat Donemi eserlerinde "sanat, sanat icin degil: sanat, halk icindir,"
Edebiyat amac degil, arac olarak gorulmustur,
2. Verilen metinler daha onceki donemlerden farkhdir, Daha onceki donemler­
de "esitlik, kanun iistiinliigii" gibi kavramlarla, gazeteden bahseden bir metin bu­
lunmamaktadir. Bunlar bir yenilik olmakla beraber Gazete adh metnin bir "maka­
le" olmasi ayn bir yeniliktir.
3. Verilen resinJler Batihlasma ile birlikte gornlen degisimlenn kiyafetlere ka­
dar yansidigun gostermektedir, Bu da once devlet hayatmda soma da sosyal ha­
yatta Banhlasrnanm basladigmm isaretidir,
4. Gazetelerin gorevini gunumuzde yazih ve gorsel basm ve internet iistlen­
mektedir.
2S
lJLC:E DEi1ERLENDIRME 1
1. (D)
(Y)
(Y)
2. . makale, fikra, roman, hikaye ve tiyatro .
........ fayda .
3.
[TakVim-i ]
(Yan resmt
G;ctiman;
[tlk ]
Ceride-i Havadis
[11k
4. Dogru cevap E secenegidir, Hakim millet anlayist yerine kanuni esitlik geti­
rilmistir,
S. Batihlasma ilk olarak askeri basansizhk ve yenilgilerden dolayi askeri alan­
da baslarmstrr, Devlet yoneticileri, ordunun guclenmesiyle devletin eski ihtisarm­
na kavusacagnn dusunmuslerdir,
2. METINLER
![
]]
I & HAZIRLIK
1. Bb Yenilqme D6nemi (Olyme ve Delerlendirme, S. soru)
Ronenans iIe Tanzimat hareketi "yeniIik" ve "degisim" acilanndan benzerlik
gostermektedir, Fakat Ronesans dogal bir gelisme gosterirken Tanzimat hareketi
devIet eliyIe yapilrms ve yapay bir hareket oIarak kalrmstir.
2 Ogretici metinIer, herhangi bir konu hakkmda bilgi vermek, sonuca varmak,
dusundurmek, inandirmak ve yargi He kamlan degistirmek icin kaIeme alman ya­
zrlardir,
3. Yenilesme Doneminde topIumu biIgilendinnek ve egitmek icin gazetelerdeki
fikra ve makaIeIer kullamlrmstir, Ortak ozellikleri ise ogretici metin olmalartdrr,
4. <;agda§Ia§ma, gereksinim ve ilkeIerine uyum saglamak olarak ozetle­
nebilir.
1. VB2. MET1N
I- ETKINLIK (
gore anlam birligine sahip kiimeler (soz, soz grubu, ciimle, paragraf)
bir araya gelerek metnin ana dusuncesini olusturmaktadir,
1. Grup: Tercuman-i Ahval Mukaddimesi adh metnin temasi, gazetenin gerek­
liligidir, Metindeki soz, soz grubu, cumle ve paragraflar bu tema etrafmda birles­
mislerdir,
2. Grup: Musavat adh metnin ternasi ise, esitliktir, Metindeki anlam birligine
sahip kiimeler bu tema etrafinda birleserek metni olusturmuslardrr,
1. Tercuman-i Ahval Mukaddimesi'nde gazetenin gerekliligi, Musavat'ta ise
esitlik ternasi islenmistir, Bunlar daha onceki metinlerde (Gazete, Tanzimat Fer­
rnarn) ve giiniimiizde de hem yazih hem de gorsel basmda islenmektedir.
2. Bugnn pek iletifim lIIlIC1 olduAunu unutmayuuz.
3. VeriIen metinler Tanzimat Donerninin sosyal ya§aYI§1 ve gercekligiyle iliski­
Iidir. Cunku 0 donemde gazete ve gazetecilik ile Tanzimat Fermaru'yla kanun ha­
line getirilen esitlik fikri mevcuttur.
27
4. a. Sinasi, bir gazete cikarmemn gerekliligini, bu sayede ilj: ve dl§ olaylar ile
cesitli bilimsel ve faydah haberlerin halka ulasacagmi savunrnaktadir,
Ali Suavi ise, kanun onunde herkesin esit olmasi gerektigini savunmaktadrr,
b. Yazarlann bu metinleri kaleme almalannm amaci bilgi vermek, halki
aydmlatmaktrr.
c. Metinlerdeki iletinin bir tiyatro ya da roman aracihgiyla verilmesi, ile­
tinin dolayh olarak anlatilmasma sebep olacagi icin etkisini kaybetmesine neden
olurdu. Makale turunde verilmesi sanat kaygisi tasimayip, bilgilendirme amacr
guttugu icin daha etkili olmustur,
5.
Tercuman-r Ahvdl Mukaddimesi Milsavat
,
Merkezi Otorite ! Halk Merkezi Otorite 1 Halk
r--------------:--------­
r-: -- ---.---; -:
• hukuk I esitlik
• Devlet-i Aliyye kazamlrms hak • kanun , 'I' •
• meclis • bilyiik memur i
• hukumer :
• hiikim millet I
• MilliEgitirn Bakanligi :
• mazbata I
• vekiller meclisi ,
• padisah i
Kavram ve ifadeler arasmda iliski, devletin Tanzimat'a kadar halktan tisttin bir
halde oldugu problemini gosterrnektedir, Bu, bir hakimiyet ve hakimiyetin smir­
landmlrnasi sorunudur.
I_ ETKINLIK (
1.Grup: Tercuman-i Ahval Mukaddimesi 'ndeki "mazbata", Miisavat'taki "ada­
let, insan (Islam hukuku); bent, kefil, htiktim" sozcukleri terimlerdir.
2. Grup: Tercuman-i Ahval Mukaddimesi 'ndeki "kanuni vazife, medeni millet,
hakim millet, politika", Mtisavat'taki "esitlik, muhakeme, simf, zumre" ifadeleri
kavramlardir,
3. Grup: Tercuman-r Ahval Mukaddimesi 'ndeki "kanuni vazifelerle yukumlu
olmak, fikir ileri surmek, tasan yazipsunmak, gazete lj:lkarrnak, dilekce sunmak";
Musavat'taki "hamal, muhakeme olmak" ifadeleri gunluk hayatla ilgili ifadeler­
dir.
6. Her iki metin de 10. simf Dil ve Anlatim dersinde islenen "Ogretici Anlanm"
teknigi ile yazilrrustir, Ogretici anlatimda; bir konu hakkmda aciklama yapma, bil­
28
gi venne, konuyu aydmlatma arnaci vardrr, Dil, gondergesel isleviyle kullamhr,
Sanat yapma amaci gudulmedigi icin soz sanatlan, yan anlamh kelime ve kelime
gruplan bulunmaz.
7. a. Her iki metinde de acik, anlasihr ve tutarh hukumler verilmistir, Her iki
metnin turn hukurnleri buna omektir,
b. Metinlerdeki acikhk ve kesinlik duzeyi, bu metinlerin ogretici metin 01­
malan dolasiyrsiyla son derece iliskilidir,
8. "Kanuni vazife, kazarnlrrus hak, medeni millet, meclis, kanun, htikilmet, ga­
zete, vekiller meclisi, esitlik, hukuk ustunlugu" ifadeleri Tanzimat'la birlikte kiil­
tur hayatirruza giren ifadelerdir.
9. Tanzimat Donemine ait paragraflarda kullamlan Arapca ve Farsca kokenli
kelime ve kelime gruplan klasik Tiirk edebiyati metinleriyle bir parelellik goster­
mektedir. Fakat kullarnlan dil sadelesmis ve ciimleler kisalrmsnr,
10.
MetinlerinTl1rI1 Metinlerin Y8,,1\1' Tarihi Metinlerin BAAh Oldub Gelenek
O ~ M e t i n
Tanzimat Dlloemi
OAretici Metin GeleneAi
11. Gazeteler, halki bilgilendirme amaci tasimasi dolayisiyla ve edebiyatmuza
ragmen makale, fikra gibi turlerin yayinlandigi arac olmasi sebebiyle onemli bir
isleve sahiptir.
12 a. Esitlik ifadesi metinde hamal ve biiyiik memurun kanun onunde aym
sartlarda yargilanmasr ornegiyle somutlasnnlrrusnr,
b. Tercuman-i Ahval Mukaddimesi 'nde savunulan herhangi bir soyut bir
ifade olmadigmdan bir somutlasnrmada soz konusu degildir,
13. Her iki metnin temasi da birbirinden farkh oldugu icin bir benzerlik yoktur.
Farkhhk ise temalann kendisidir.
14.$inasi, (1826-1871)
Haym
Ibrahim $inasi, 5 Agustos 1826'da Istanbul'da dogdu. Topcu yazbll§lsl DIan be­
best Mehmed Aga, 1829'da Osmsnli-Rus SavlI§l siresmds vurularak olimce, anne­
si onu yekinlenmn destegiyte bayatta. $inasi, ilkogretimini Mahalle Stbyen Mek­
tebi'nde ve Feyziye Okulu'nda tsmemlsdtktsn sonra Tophane Mii§iriyeti Mektubf
Kalemi'ne kfitip edey: olarak girdi. Burada gorevli memurlardan Ibrahim Efen­
di'den Arepcs ve Fersc« ogrendi. Aym kaIemde gore vli eski ed: Chateauneuf DIan
Reset Bey'den Frenstzce detsi sldi.
Bu gorevindeki raI1§kanlIgl ve besens: nedeniyle, once memurluk sonra hule­
falIk derecesine yiikseltildi. 1849'da bilgisini ertumesi icin devlet tarafindan Ps­
Z9
ris'e gondetildi. Burada edebiyat ve dil konulanndaki 9alI§malanm siirdiirdii. Or­
yantalist De Sacy Ailesi ile dostluk kurdu. Ernest Renan'la temsu, Lamartine'in
toplenttleruu izledi. Oryantalist Pavet de Courteille'e 9alI§malannda ysrdtm etti.
Dilbilimci Liure ile temsu. 1851'de Societe Asiatique'e iiye secildi.
l854'te Paris dOnii§iinde bir siire Tophane Kalemi'nde 9alI§tI. Daha sonra Mec­
lis-i Maarif Oyeligi'ne atandl. Enctimen-i Denist« (ilimler akademisi) gorev yap­
a. Koroyucusu Sadrazam Mustafa Resit Pese'mn gorevinden eyttlmsst iizerine
iiyelikten 9lkanldl. Resit Pese, l857'de yeniden sadrazam olunca, !jinasi de eski
gorevine dondii.
1860'da Agah Efendi ile birlikte Terciiman-I Ahv§J Gazetesi'ni 9lkardl. Devlet
islerini elestirtnesi ve Sultan Abdiilaziz'e kaI'§I girisilen eylemin diizenleyicileri­
nin yanmda yer elmest nedeniyle 1863'teki Meclis-i Maarif'teki gorevine son ve­
tildi. Gazeteyi Nsmik Kemal'e bsrskersk; 1865'te Fransaya gitti. Orada sozliik 9a­
hsmelerme yoneldi.
Societe Asiatique Oyeligi'nden eyttldt. 1867'de lstanbul'a dondu. Kise bit siire
sonra yeniden Parise gitti. Burada kalchgI iki ytl« yekm siirede, Fransa MilJj Kii­
tiiphanesi 'nde IITIl§tlnnalar yepti. 1869'da Istanbul 'a dontince bir matbaa a9a ve
eserlerinin besumyle ugr8§maya b8§lach. Kis« bir siire sonra da 13 Eyliil1871'de
beyin tiimoriinden oldii.
!jinasi, Bsu, ozellikle de Fmnstz kiiltiirii etkisinde eserler verdi. Olkenin, Baa
ornek almarak egitim alanmda uygulanacak radikal ybmemlerle geli§ebilecegini
savundu. Baa hatta Prenstz aktannacI1Ijpm tek 90ziim gordii. Bu ama9la yezerlt­
gmda 90k yonlt: bir 9aba icine girdi. Gazete 9Ikarch, makale, siir ve oyun yezdi,
sozluk. 9alI§malan yepti.
o da helk), eydmlsnlmsst gereken bir YIgm olarak goren Beticilsr gibi, degi§­
meyi mekanik bir hadise olarak algI1ama yanlI§ma dii§tii. Tanzimat'la besleyen
Betihlesm« hareketinin onciilerinden biri olarak dil, edebiyat ve diistmce heyeti­
tun degi§mesinde etkili olmu§tur.
Diiz yezilsrtnds sade bir dil kullsnmistu, Dildeki yslmlesme 9abasmI, edebiyat
ve tiyatro alanlanndaki eserleriyle desteklemi§tir. BatI §iirini tsmtme, yeni siir bi­
9im1erini edebiyata sokma smeciyle Fmnstz §airleri'nden terciimeler yapmI§t:Ir.
Ba,b.ca Eserleri
Tcrciime-i Manzume (Ceviri siirler, 1859)
!jair Evlenmesi (Bir perdelik komedi, 1860)
Miintahabat-I E§'ar (!jiirler, 1863)
Durub-i Emsal-i Osmaniye (Atssozleri, 1863)
Miintahabat-I Tesvit-i Efkar (Se9me makaleler, 2 cilt, 1885)
30
Ali Suavi
Ali Suevi (dogum»:1838 Istanbul - a1iimii:1878 lstenbul) Tiirk dii§iiniirii ve ye­
zsndtr. Medrese egitimini tamam1adIktan sonra 1866'da Muhbir gazetesinde yez>
1ar yazmaya bssled). Devrin yonetimini ele§tirdigi icin Kastamonu'ya siirii1dii.
1869'da oradan Avrupa'ya kayo. Londra'da Muhebir, Peris'te Ulum gazetelerini
yeymledi. 1876'da yUrda doniince Bssiret'te Mithat Psse'y: sed bir dille elestitdi.
lssiz kaldlgl bit sued« V. Maret': tekrar tabta fIkarmak icin be§ yiiz kadar Rume­
li gafmeniyle 9Jragan Sereyi'n: bsstt. otsy yerine yetisen Be§ikta§ MuhafIZI Ha­
san Pes« tarafIndan oldiiriildii.
Ali Suavi, Ingiliz parlamentarizmine benzeyen bir mesrutiyet arzusunu daimi
olarakdile getiriyotdu. Frenstz fiIozofIanndan biiyiik oranda etkilenmisti. Peris'te
kis« birsiire La Republique admda birgazete fIkartml§O. Bu gazetede halk toplu­
luklanmn bit araya gelerek talepIerini hiikiimete ozgiirct;., sunabilecekleri bir sis­
tem tesvir etmisti.
Digertaraftan kIasik medrese tshsili gormemi§olanSuavi, kimi yazarlarea mu­
haddis ve miictehid olarakgoriilmii§tiir. Suavi, dinde reformyapmak gerektigini,
hutbenin her milletin kendi dilinde okunmaslm isrsrt« savunmu§tur. Suavi 'nin bu
iikirleri daha sonra CemaleddinEfgani tarafIndan geli§tirilecektir.
Nemik Kemel'in Abdiilhak Hkmid'e gonderdigi bir mektubunda, Ali Suevi
hakkmda soyledigi §u sozler bir heyli dii§iindiiriieiidiir: "Ali Suevi hif de senin
tehminin gibi bir adam degildi. Bir fehre ntimeyisine eldenmissm. Onunle iki se­
ne arkada§1Jk ettim. a oyle bir edsmdi ki, garazkiir ve diinyada misli goriilmedik
bit §arlatandl. Ben her §eye oyl« kolay inanmadIglm hMde, banakendini yedi-se­
kiz dil biliyotmus gibi gbsterdi. a kadar cehil, cehaletiyle beraber 0 kadar mag­
rurdu. Tiirkfe iif setsrbir §ey yazsa, Meme maskara olurdu. "
B8er1eri
Ksmus-iil-Ulum vel-Maarif
Ali Pa§a 'mn Siyeseti
Hukuk-ii§-$evari
Hive HanlIgl
15. ~ i n a s i ve Ali Suavi 'nin Bau'ya gidip oranm sosyal ve kulturel hayatmda
bulunmalan, Batt kiiltiiriinii tammalan, gazetecelik yaprnalan, yenilik taraftan 01­
malan ortak yonleridir,
Buna ragmen ~ i n a s i 'nin kiiltiirel ve toplumsal degisimi gerceklestirmeye cahsma­
si, Ali Suavi 'nin ise dim reform ugraslan iki yazann farkh yonlerini gostermektedir,
31
3. ME'I1N
1. Ataturkcu dusuncede uygarlasma ve Banhlasma kavramlarmm
ortak yonu, hepsinde de "agda§ ve medeni milletler seviyesine cikrnaktrr,
Fakat cagdaslasip uygarlasirkcn milli kulturun korunmasi, milli unsurlann "ag­
daslastmlmasi esasur, Batihlasma tarnanuyla bir yasam tarzi benimsemek degil,
Bati'rnn ilim ve tekniginin ahnrnastdrr,
2 Cagdaslasma Turk toplumu icin bir yasam davasi ve var olma mucadelesi­
dir. Bunun dayandrgi temel ise rnilli kultur, bilim ve tekniktir.
3. Tanzimat Doneminden beri gerceklestirilen yenilikler bilim
ve teknik yonunu gostermektedir,
t ANLAMA YORUMLAMA .
1.
]
( ]
Yeni KavramlanKaynagi
Ball Kiiltiirii
(Ronesans, Aydtnlanma Donemi)
2 Tanzimat Doneminden itibaren gazete cevresinde makale ve fikra tiirleri ge­
lismistir, Bu ogretici tiirler ile okuyucu kitlesi bilgi alma, haberdar olma bakmun­
dan iliski icerisindedir.
3. a. TANZlMAT DONEMl OGRETtd MBT1NLER1
1. Hurriyet, esitlik, kanun ustunlugu, bilim ve teknikle ilgili konular is­
lenmistir,
2 Makale ve fikra gibi yeni turler kullamlnustir,
3. Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalar kullamlmasma karsm dil sa­
delesmistir,
32
4. Toplumsal konular ve sorunlar islenmistir,
S. Sanat, sanat icindir yerine sanat toplum anlayisi benirnsenmistir,
b. Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalar eskiyi, diger ozellikler yeniyi
gostermektedir,
Hiirriyet, esitlik, kanun iistiinliigii, makale ve fikra ise Batih ozellikler goster­
mektedir.
c. Bu durum Tanzimat Donemindeki ikilemi yansitmaktadrr, Eski - yeni
catismasi olarak da adlandinlabilecek bu durum, donemin aydmlanm ikileme dii­

Hem Tanzimat'ta hem de giiniimiizde gerek devlet gerekse toplumsal
yasamda Dogu - BaH ikilemi vardrr, Bugun de gecmiste oldugu gibi Batih devlet­
lerin birtakim isteklerine cevap verme kaygisi bu ikileme sebep olmaktadir, Top­
lum tarafmdan degil de, devlet tarafmdan yapilan yenilikler, Tanzimat'ta oldugu
gibi tabandan gelerek dogal bir seyir gostermedigi icin ikilemin ve Dogu - BaH ca­
trsmasmm kuvvetlenmesine sebep olmaktadir,
4. Cagdaslasma, zarnarun ilerlemesine bagh olarak gelisen, hareketli bir yapl­
ya sahiptir. Cunku her giin yeni bir gelisrne, yenilik, bulus vs. gorulmekte ve bu
da cagdaslasmanm zamanla orantih oldugunu ifade etmektedir.
I_ ETKINLIK (
"E§itIik" kavra
m m m
sizdeuyandmhlJ, duygu, dU§Unce ve hayalleri dile getiri­
niz.
6LCME DE(;ERLENDIRME 1
1. (D)
(D)
(Y)
2. Dogru cevap A secenegidir, Siir ve lnsa makalesi, Ziya Pasa'ya aittir.
3.... Dogu - BaH ...
4. Dogru cevap C secenegidir,
5. Atatiirk, bu sozuyle Tiirk milletinin milli kiiltiiriinii koruyarak, bilim
ve teknigiyle guclenerek, medeniyet seviyesinin iistiine cikmasi gerektigi­
ni ifade etmektedir.
33
[ 1. CO$KU VE HEYECANI ViLE GETIREN METINLER ($IIR) ]]
I
1. Kaside, divan §iiri nazim §eklidir. 33-99 beyit arasmda yazihr, aa - ba - ca ....
seklinde kafiyelenir. En methiye nazim bicimiyle yazilrmstir, Nesib, girizgah,
methiye, fahriye, dua gibi bolumlerden olusur,
2 Robot adh §iirin 1870'li ya da 1920'li yillarda yazilmasi miimkiin degildir,
Edebi eserler, yazrldiklan donemin zihniyetini yansitngi icin, 0 yIilarda robotla il­
gili herhangi bir gelisme olmasi miimkiin olmadigmdan dolayi bu §iirin 0 donem­
de yazilmasi da miimkiin degildir,
3. Otretmenolarak Tanzimet Dlmemi tiirini Da81l an
l8
h1cap m belirtiniz.
1.MB'I1N
1. L Her beytin ikinci dizesinin - etten sesleri ile bitmesi §iirin ahengini sag­
layan unsurlardandir,
b. Verilen kelimeler uzun ses degerine sahip kelimelerdir. Bu kelimelerin
kisa ses gibi okunmasi §iirin ahenginin bozulmasma sebep olur,
2. L oONOMOz TOR.K.<;BSlYLB
1. 1lkbahar riizgm esti, sabah vakti giiller afIldI. Saki, Cem 'in
rap kadehini sun; bizim de gonliimiiz afIIsm.
2. Yine nisan aYl geldi, hava anber tabiatll oldu. Diinya eennet ifindeki
bir cermet; her bueak bir lrem bagI hMini alth.
3. Gill devrinin (bahann) giinleri yiyip ifip eglenme gimletidir ve bu de­
vir iiziintiiyii blraklp senlik: etme ve zevk siinnenin fagldlr. Bu kutlu,
mutlu, ugurlu mevsim icin bayram zememdtr.
4. Kadehler dolsun, meyhaneler boselsm. Mutriplerin ezgileriyle mestler
teks etsin, oynasmlar.
7. Sevgili, insanm yanmda olunea, Cemsid'in kadehi oluncs, boylesine
gtmli: mesut bir zaman olunea; arife bu demde
yiyip, icip, giiIiip oynama iirsstuu elden kecumemskur.
8. Eksiksiz zevk eyleyen, tam zevk alan aneak 0 rinttir ki; mert ve mesut
olarak bir eliyle Isle renkli kadehi obiir eliyle de sevgilinin biikliim
biikIiim ziilfiinii tutsr.
34
Hurriyet Kasidesi ile NefTnin kasidesi soyleyis tarzi (vurgu ve tonlama) baki­
mmdan farkhdtr, <;iinkii Hurriyet Kasidesi 'nde hurriyet, NefTnin kasidesinde ise
Murat Han'm ovgttsu islenmistir, Temalarm farkh olmasi, soyleyis tarzmm da
farkh olmasma sebep olmaktadir,
b. Nef'i'nin kasidesi doneminin kaside gelenegi, devlet biiyiikIerini ovme
gelenegi ve doneminde yapilan bahar eglenceleri gelenegini yansitmaktadir,
Hurriyet Kasidesi 'nde de hurriyetten bahsedilmesi, donemin yonetiminin eles­
tirilmesi ve nazirn §ekli aym kalmakla birlikte kasidenin degi§tirilmesi
acrsmdan doneminin edebi, siyasi ve sosyal ozellikleriyle iliskilidir,
3. L Hurriyet Kasidesi 'ni olusturan birimlerin yerlerinin degi§tirilmesi §iirin
akisim ve anlarmm bozmamaktadir, <;iinkii kasidede her birim kendi icinde an­
lamhdir. Diger birimlere sarkmadan anlam, aym birim icinde baslar ve biter.
b. Hiiniyet Kasidesi 'ndeki birimleri anlamh birer biitiin hlUine getiren un­
sur "hiirriyet" temastdir,
4. L Hl1triyet Kasiclesi'Din Yap1 0ze11ik1eri
• 31 beyitten olusmustur,
• aa/ba/ca §eklinde kafiye dnzenine sahiptir.
• Hiirriyet temasi i§lenmi§tir.
• Aruz yazilmrsnr,
b. Hiirriyet Kasidesi'nin kaside nazim §ekliyle yazilmasi divan §iiri gele­
neginin devam ettigini, buna ragmen hiirriyet gibi bir temanm i§lenmesi nazirn
§eklinin bir yenilik yapildigmi gostermektedir,
5. Hiirriyet Kasidesi 'ndeki "cihangirfule bir devlet bir lI§iranen" ifade­
si tariht bir degeri; "mUriivvet-mend olan mazluma el i 'llnetten",
as&--1 rahmet ihtilaf-, re'y-i ummmetten" ifadeleri de sosyal degerleri gostermek­
tedir.
6. Hiirriyet Kasidesi 'ndeki hiirriyet temasi, Tanzimat Doneminin ana unsuru 01­
rnasi dolaytsiyla deneminin sosyal ve siyasi gereekliglyle ili§kilidir.
7. a Hiirriyet Kasidesi'nin temasi, hiirriyettir. Bu tema, divan §iirinde i§lenen
temalardan doneminin gercekligi yonuyle farkhdir,
b. Namik Kemal'in divan §iirinden farkh olarak hiirriyet temasiru isleme­
si, Tanzimat Donemiyle birlikte "birey"in on plana gostermektedir,
8. Hiirriyete Dogru ve Hiirriyet adh §iirlerdeki hiirriyet temasi, §iirin biitiiniine
yaytlarak i§lenmi§tir. Hiirriyet Kasidesi 'nde ise, hiirriyet temasi birimler i§­
lenmistir,
3S
\_ ETKINLIK (
"HUrriyet" kavramJm
D
sizde duygu, dl1lflnce ve hayalleri dile ge­
tiriniz.
9. "Yere dusmekle cevher SMa olmaz kadr u kiymetten" dizesi bir atasozu 01­
mast dolayrsiyla "irsal-i mesel" sanan vardir,
"ittihad" ve "ihtilaf" siizciiklerinde ZIt anlamh olmalanndan dolayi "tezat" sa­
nan: "cikar 1Is1lr- rahmet ihtilaf-t re'y-i iimmetten" dizesi Hz. Muhammed'e ait bir
hadis olmasi dolayisiyla "iktibas" sanati vardu.
10.
Vatan yolunda
(--: 1
toprak olmak
Hamiyyet karnyla
( r-y,-e-n-i-K-av-r-am-/-/
yogrulmak
ve Imgeler
11. HUrriyet Kasidesi'ni ilk akhm7,8 ilk gelen kavram, hayal ve
dUlflnceyi belirtiniz.
12. HUrriyet Kasidesi'nin size hissettirdiklerini belirtiniz.
13. Narruk Kemal, edebiyat tarihlerinde de amldig; gibi bir "vatan sairi'tdir,
Cunku iimriinii bu ugurda harcarms, eserlerini "vatan" merkezine oturtmustur,
14. a. Narrnk Kemal, doneminin yenilik yanhsi ve ilerici sahsiyetlerinden bi­
risidir. Giinliik konusma dilinden yaptigi ahntilann yamsira, Tiirk siirinde a zama­
na kadar gorulmemis hurriyet, esaret, vatan, kalb-i millet gibi kavram ve temala­
n kullanmisur. Diiz yazilannda etkili bir iislup yaratrmstrr,
b. Namlk Kemal
Hayab
Narmk edim ona stut Pese vermistir. Bebest, II. Abdiilhamid doneminde
tniineccimbesthk yapml§ alan Mustafa Asrm Bey'dir. Annesini kiifiik yesuuie yi­
tirince cocuklugunu dedesi AbdiiIIiitif Pese'nm yamnda, RumeIi ve Anadolu'nun
cesitli kentlerinde gecirdi. Bu yiizden ozel 6grenim gordii. Arepcu ve Ferscs og­
rendi. I 8 yeslermde Istenbul'e babaswm yanma dondii.
36
1863reBsbteli Terciime Odest'na kiitip olarakgitdi. Dort ytl falI§tlgI bu gorev
strssmdu donemin onemli dii§iiniir ve sanatp1arly1a tentsme olanagI bu1du.
1865'tekuru1an ve daha sonra Yeni Osman1I1ar Cemiyeti edtyl« ortaya pkan Itti­
fak-I Hamiyet edlt gizli demege kuuldi. Bir yandan da Tesvit-i Etkiir gazetesinde
hiikameti elestiren yeztlsr yazlyordu. Gazete, Yeni Osmenliler Cemiyeti'nin go­
tiisleri aogruluisunde yaptIgI yaym sonucu 1867'de kepsttldt.
Nemik Kema1,lstanbul'dan uzsklesunlmsk icin Erzurum'a vali muavini olarak
stendt. Bu goreve gitmeyi cesitli engeller cikenp erte1edi ve Mustafa Feztl Pe­
se'mn fagnsl iizerine Ziya Psse'yl« bir1ikte Psris'e kecu. Bir siite sonra Londra'ya
geferek M. Fezil Pese'mn parasa1 destegiy1e Ali Suevi'nin Yeni Ostnsnhler adma
pkardlgI Muhbir gazetesinde yazmaya besledt. Ama Ali Suavi'y1e enlessmemesi
tizetine Muhbir'den eyttldt. 1868'degene M. Feztl Pss« 'tun destegiyl« Hiirriyet ed:
a1tmda besk« bir gazete pkardl. ge§itli anl8§mazlIk1ar sonucu, A vtupe 'de destek­
siz kelince, 1870'te zaptiye nazm Hiisnii Pese'mn fagnsl iizerine istanbul'a don­
dii.
Nuri, Reset ve Ebiizziyu Tevfik beylerle bir1ikte 1872'de lbret gazetesini kire­
Iedi. Aymyl1 bureda pkan biryezis: iizetinegazete hukametr,;e dort ay siirey1e ka­
petikh. Nemtk Kema1gene lstanbul'dan uzeklastmtmek icin Gelibo1u mutasamf­
lIgma etend). Orada yazmaya ba§lacb.gI Vatan Yahut Si1istre oyunu, 1873'te Ge­
dikpes« Tiyatrosu'nda sehnelendiginde balk: costutup oleylsre neden oldu. Bu he­
beri Ibret gazetesinin yazrnasr iizerine 0 strsde lstanbul'a donmiis olan Nemik Ke­
mal bitcok arkada§IyIa birlikte tutuklendi. Bu kez ka1ebentlikleMagosa'ya siirgii­
ne gtmdetildi.
1876'da I. Mesrutiyet'in ilenmden sonra Istanbul's dondii. $ura-yl Devlet (De­
nistey) iiyesi oldu. Ksnun-i Esasi'yi (Anayasa) hezirleyen kuru1da gorev skit.
1877 Osmenlt-Rus Sava§l cikmc« II. Abdiilhamid'in Meclis-i Mebussn'i kapatma­
Sl iizerine tutuklundt. Bes ay kadar tutuk1u keldtkten sonra Midilli AdasI'na siitiil­
dii. 1879'da Midilli mutasamfi oldu. Aym gbtevle 1884'te Rodos, 1887'de Sekiz
Adest'ne gonderi1di. Ertesi YII burada Oldii ve Ge1ibolu'da Boleyit'de gomiildii.
Edebl kifiligi
Nemtk Kema1ilk siirlerini cocuk denecek yeslsid« yazmaya beslenustu. lsten­
bul'a ge1dikten sonra eski ve yeni kusaktsn seitletin bir araya ge1erek kurduklan
Enciimen-i §uiirii'ya ve kimi divan seitlcrine nazire1er yezmtsut. Sinesi'yle tam­
smcay« degin, siirlerinde tasavvuf etkileri gottiliit. Bu donemde ozellikle Yeni§e­
hirli A vni, Lcskotceh Galib gibi ssirlerden etkilenmistir. Sinesi'yle tanI§masmdan
sonra siirletindeki icetik de degi§mi§tir.
Gtinliik konustne di1inden elmulenn yam sire, 0 zamana degin ge1enekse1 Turk
siirinde gonilmemis olan "hiutiyct ksvgsst ", "essret zinciri", "vatan ", "kslb-i mil­
37
let" gibi yepyeni kavramIarIa birlikte, dogrudan dogruya dii§iincenin ektsnlmesi­
m amaflayan bit tiir "manzum nesir" olusturmustur. Bosne-Hersek Sava§lan, 93
Harbi gibi oleylenn yaratogl sonuclsr, onun yazdlgl vatan siirlerini etkilemistit.
Bu siirlerin en tsmmmslen arasmda "V§veyIa", "Vatan Mersiyesi", "Vatan $arkl­
si" ve "Hiittiyet Kssidesi" yer ehr. Nermk Kemal siirleriyle siir teknigine biiyiik
bir katklda bulunmus seytlmszse da °giinler ifin all§lImaml§ diri bir sesle konus­
mu§ olmesi ve yepitlenne kattJgl yeni kavramIarIa Tiirk §iirini divan §iirinin edil­
gen edasmdan kurtemnstir. Biitiin bu niteIikIer onun Vatan $airi olarak smlmesi­
na yol afml§tlr.
Tiyetro tiiriine ozellikle onem veren Nemik: Kernel, elu oyun yezmisur. Bir
yurtseverlik ve kebrsmenhk oyunu olan Vatan Yahut Silistre yelmz iiIke icin de­
gil, Avrupa'da da ilgi uyandlnnl§ ve be§ dile cevrilmistir. Magosa'dayken yazdlgl
Giilnihal'de beskiye ve zulme kar§l duydugu tepkiyi dramatik bir bicimde dile ge­
tirmistir. Oyunun sahnelenmesinde pek fok boliim sansiir tarafindan flkanIml§tlr.
Nemik Kemal yine Magosa'da yazdlgl AkifBey'de, yuttsever bir deniz subeyt­
tun giireve ko§tugu suede kensmm kendisine bagllllk gostermeyisini snlstuken,
ahlaksal bir yorum da getirir. Zevelli Cocuk't« goriicii yoluyle evIenmeye kar§l fl­
kar. On bes perdelik Celaleddin Herzemsen, Nsmtk Kemal'in en begendigi ysptt:
olarak bilinir. Oyun, Mogollar'a kers: Islsm dimyesun koruyan Celaleddin Her­
zemssh'tn ki§iligi cevresinde gelisir. Bu eserdc Nemsk Kernel, Islem birligi dii§iin­
cesini kspsemlt bir bicimde sergilemistir. Nemik Kemsl'in ilk romam olan "jnti­
bah" I876'da yeytmlentmsttt. Ruhsal cozumlemelerinin. bir olayt toplumsal ve bi­
reysel yonleriyle gormeye fall§masmm yanl sirs, dJ§ diinya betimIemeIeriyIe de
Intibeh Tiirk romanmda bir ba§langlf seytlebilir. Elestittnenler Nsmik Kemel'in
bu romanda yiiksek bir edebf diizey tutusremedtgt gorii§iinde birlesirler.
Dott YII sonrs yaylmladlgl "Cezmi", tarihsel bit romsndtr. Kinm senzedesi
Adil Girsy'm ya§adlgl a§k ve Cezmi'nin onu kuttermek: isterken gefirdigi seriiven­
lerle gelisen romanda, Nemtk Kemel'in tam entemtyle Avrupa Romantizmi'nin er­
kisinde okiugu izIenir. Nsnuk KemaI'in yesenu boyunca ilgi duydugu alanlardan
birisi de turihtir. Osmenlt lmperetortugu'nun Kutulus ve Yiikselis donemletini an­
lattlgl Devr-i lstil« yeytmlendigmd« biiyiik: ilgi gormii§tiir. I872'de flkan Evtsk-t
Perisen'de, Selahaddin Eyyubi, Fatih gibi tarihf kisilikleri, Berike-i Zeter'de lsten­
bul'un sluusttu enlstir.
AhmedNiifiz takma edtyl« yayJmIadlgl Silistre Muhsserssi ve Kanije, yine Os­
msnlt tarihine iliskin kahramanllk oleylermt ele alan kitaplardlr. NamJk Kemal'in,
tarih konusunda en kapsamll p1J§masl alan Osmanll Tarihi'nde, Hammer'in etki­
sinde kaldlgl, yapltJn bilimsel olmaktan fok, egitici deger ta§ldlgl konusunda go­
rii§Ierileri siiriiImii§tiir. Yanm kalan bu yapltm ilk baslml II. Abdiilhamid tarafin­
38
dan yessklsnmistu. BUyiik Islam Tarihi edh yepumdeys« Nemtk. Kemal, Ibn Hal­
dun, Ibn Rii§d gibi yazar1ardan yarar1anml§ oldugum: belirtmistir. Nemik Kemel
romanr ve tiyatroyu top1umsa1 ya§ama soktugu gibi, edebiyat elestirisini de Ttir­
kiye 'ye ilk getiren ki§i1erden biri olmustur.
En bnemli elestiri eserleri Tehrib-i Harabilt ile Takip'dir. Elestitiletinde csnlt,
dolays1z bir iislup kullsnmqtir. Tehrib-i Harab§t, Ziya Psss'tun HaraMt edlt giil­
destesine ksrst yaz1lm1§ sert bir elestiti niteligindedit. Takip de yine eytu giJIdes­
tenin ikinci ciIdini elestitir. Muksddeme-i Celal ele§tirisinde Nermk Kernel, Bst:
edebiyen ile Dogu edebiyetuu kll1'§llB§t1nn1§, tiystro, roman tiJrleri iistiJnde dur­
mustut. Nsmik Kemal gazeteci olarak da TiJrkkiiltiJriJ icinde onemli bir yet eht.
Doneminin hemen hemen biJtiJn yenilik ysnltst ve iletici gezetelerinde yazm1§t1r.
Siyasal ve toplumssl sorunlardan edebiyet, sanat, dil ve kiJltiJr konulenne dek fok
fe§itli alanlarda yazd1g1 makalelerin seyts: 500 kederdir. Bunlarda diiz yaz1daki
iistim yetenegini ortaya koydugu ve fok etkili bir iislup yaratt1g1 kabul edilir.
Siyasi gih1Jflm
1868 yihnde Hiirriyet sdh gazetede yaymlanan bir makalesinde Nermk KemaI
Islem'tn ba§lang1f donemletinde bir fe§it cumhuriyet oldugunu ve eger helktn
egemenligi ilkesi kabul edilirse, kimsenin bir cumhuriyet yonetimi kurulmasma
ksrs: gelme hekk: olmeyecegtm yszttusts.
Eserlm
~
Vatan Yahut Silistre, 1873 (yeni harfJerle, 1940)
Zsvellt Cocuk; 1873 (yeni harfler1e, 1940)
Akif Bey, 1874 (yeni hertlerle, 1958)
Celsleddin Hurzemseh, 1885 (yeni hsrilerle, 1977)
Kara Bela, 1908.
R011lBlJ
Intibsh, 1876 (yeni herilerle, 1944)
Cezmi, 1880 (yeni bertlerle, 1963)
EIestiri
Tahrib-i Harabfit, 1885
Takip, 1885
Renan Miidafaanamesi, 1908 (yeni hsrflerle, 1962)
lrfan Pa§a'ya Mektup, 1887
Mukaddeme-i Celal, 1888
39
Tarih kitaplan
Devr-i lstile, 1871
Barika-i Zafer, 1872
Evrek-t Perisen, 1872 (yeni harf1er1e, 1973)
Kenije, 1874
Silistte Muhssaresi, 1874 (yeni harf1er1e, 1946)
Osmsnli Terihi, 1889 (yeni harf1er1e, 3 ci1t, 1971-1974)
Biiyiik islam Terihi, 1975
Qesitli
Riiya, 1893.
2.METtN
1. fenadan> - dan: redif
____a
.......... beladan - a : yanm kafiye
____a
> -
___b
.......... cihane dan : redif
.......... kazadan -a : yanm kafiye
____,a
~ i i r i n ritmi, aruzun "mefillii/mef1Ulti/mefliilti/feilitin" kahbiyla saglanrmstir,
2. Terkibibent'teki soyleyis tam, Tanzimat Doneminin ikilemini ve cokmeye
baslayan bir imparatorlugun buhranh havasim yansitrnaktadir,
3. Terkibibent'teki birimler birbirine tema etrafmda birleserek baglanmisnr,
Son beyit ise, terkibentteki "vasIta" beytidir. Bu nedenle kafiyesi diger beyitier­
den farkh ve kendi icindedir,
\.. ETKINLIK (
1. Grop: Bent olarak kaleme almrrusnr, 10 beyit ve bir vasIta beytinden olus­
maktadir,
2. Grop: Bent olarak kaleme almrmsnr, 7 beyit ve bir vasita beytinden olusmak­
tadir,
Her iki terkibibentte de aruz olcustt kullamlmisttr, aa/ba/ca... seklinde bir kafi­
ye dtizenine sahiptir.
Her iki terkibibentte de bir usanma ve bikkinhk havasi vardir.
Ziya Pasa'nm bu nazim seklini kullanmasi divan siiri geleneginin etkisi altm­
da oldugu gostermektedir,
4. Terkibibent'teki "adalet terazisi" ve "Hiima'mn golgesi" ifadeleri hem tari­
hi hem de sosyal degerleri yansitan ifadelerdir.
5. Terkibent'in temasi "zamandan sikayet'fir, Imparatorlugun 19. yuzyildaki
buhranh donemiyle parelellik gostermektedir,
6. Her iki terkibibentte de "zamandan sikayet'femasr islenmistir,
7. Ziya Pasa'nm Terkibibent'inde dile getirdigi, eksik olan kisilerin olgunlan
cekememesi, akil sahiplerinin, dusunurlerin rahat bir yasam siiremedikleri
dusuncesi giiniimiizde de gecerliligini korumaktadrr,
8. "Kemal" ve "nakis" sozcukleri arasmda tezat, nakis insanlann yarasaya, ka­
mil insanlann l§lga benzetilmesiyle tesbih sanati vardir,
"idrftk" ve "akil" ile "terazu" ve "siklet" sozcukleri arasmda tenasiip sanati vardir.
Ziya Pasa'rnn doneminin devlet ve siyaset iliskilerinde ehil olmayan kisilerin
yer almasma, kendisinin arka plana dusmesine ve ozellikle Batr'daki rnuthis ge­
lismelerle kendi toplumunun degerleri arasmda sikisrnasma bir itirazi bu beyitler­
de dile getirilmistir,
i. ETKINLIK (
1. Grup: Gerek Ziya Pasa'nm gerekse Bagdath Ruhi'nin terkibibendinde sos­
yal hayattaki aksakhklara bir tepki soz konusudur.
2. Grup: Sadullah Pasa'rnn manzumesinde ise toplumdaki bazr deger yargilan­
nm ve bilimsel geriligin artik degismesi gerektigi dile getirilmistir,
Terkibent bu acrdan Bau'nm her alanda hissedilmeye baslayan etkisiyle, yerli
degerler arasmdaki cansmayi gosterir.
9. Terkibent'in size hissettirdilderini belirtiniz.
10. Ziys PIlfS
Hayab
1825'te lstanbul'da dogdu. Galata Giimrugii 'nde katipJik yapan Erzurumlu Fe­
rideddin Efendi'nin ogludur. Bayezit Riisdiyesi'ni bitirdi. Ozet detslerle Atepce ve
Fersce ogrendi. Bit siirc Sadaret Mektub-i Kalemi'nde fall§tl. 1855'te Mustafa Ra­
sid Pusa aracl1lgwla sarayda Mabeyn Ketipligi'ne etendi. Bu suede Frenstzce og­
tendi. Ali Pese sadrazam olunca saraydan uzeklustmldi.
1861'de Ktbtis, 1863'te Amasya Mutsssmii ve Meclis-i V§]a-YI Ahkilm-l Ad­
liye iiyesi oldu. 1865'te Yeni Osmenltler Cemiyeti'nc ksttldt. Yeniden Kibns'e ata­
mnca 1867'de Nemik Kemal ile birlikte Londra'ya kaftl. Birlikte Yeni Osmenli­
lsr'tn yaym otgent olan Hiittiyet gazetesini ysymlediler. Nemik Kemel'in aynlma­
smdan sonra gazetenin sotumlulugunu iistJendi. 1870'te Cenevre'ye gitti. Ali Pa­
p 'run oliuniinden sonra 1871 'de Istsnbul'e diindii.
41
1872-1876 srssmds. $ura-I Devlet iiyeligi ve maarifmiiste§arIIgI yepti. Anaya­
say: hezirleyen Kanun-i Esasi edh kurumda gorevlendirildi. Birinci Mesrutiyet'in
iIanmdan sonra 1877'de vezir nitbesiyle once Sutiye Valiligi'ne ardmdan Adana
ValiIigi'ne etendi. 17 Mey:« I880'de Adana'da ya§amInI yitirdi.
BserleriIJin ~ e r i
Eserlerinde 2. AbdiiIhamit yonetimine klII'§I ozgiirliikleri ve mesrutiyeti savun­
duo Betihlesme yenhsi, yenilikci Tanzimat Edebiyen'mn onctileti eresmde yet sldt.
Neimk Kernel ve $inasi ile birlikte yeni Tiirk; edebiyeumn temelletini eui. Tiirk
edebiyatmm kendi gelenegine sahip {:IkmasmI istedi, siit ve yez: dilinin helkm di­
Ii olmssi gerektigini savundu. $iirlerinde divan siir bicimlerini kullend: ama i{:erik­
te hak, adalet, uygsrhk, hiirriyet gibi temalan isledi. "Terci-i Bend" ve "Terkib-i
Bend" isimli iki siirind» ise insanm yUgISI ve gelfegi kavramanm olanaksIzIIgI,
Tann'nm mutIak egemenligi gibi metafizik konular iizerinde durdu. I874-I875'te
Arap, Fars ve Tiirk seirlerin siuletini "Herebet" adlI 3 eiItIik ansiklopedide topledt.
B8§bca Bserleri
Zafemame (/868, diizyea siit)
Riiy« (oliimiinden sonre, 1910)
Veraset Mektupleri (iiliimtinden sonre 1910)
Es'er-t Ziya (oltunimden sonra siir, 1881)
Endiiliis Tarihi
$iir ve inse makalesi
3.MEI1N
1. ........ wem -em: tam kafiye
___a
........ adem
___a
........ dem
___a
........ matem
___,a
........ mahrem
___a
........ hurrem
____a,
___b
........ halidir -dir: redif
........ mealidir -ali: zengin kafiye
___b
........ malidir
___b
___b
........ widir
........ mahrem -rem: zengin kafiye
___,a
........ hurrem
____,a
~ i i r , aruzun "metailiin/mefalliin/mefailiin/mefalliin" kahbiyla yazilrmsnr.
42
2. Kursi-i Istigrak ile Hurriyet Kasidesi siirlennin soyleyis tarzlannm fark1t 01­
mast §iirin temasiyla iliskilidir, <;iinkii tema, soyleyisi (vurgu ve tonlama) etkiler.
3. a. Daglarda Sarki Soyle §iirinde anlattlanlar §iirin butunune yayilrmstir,
Kursi-i Istigrak siirinde ise her birim ternayi kendi icinde tasimaktadir, Bu nedenle
Daglarda ~ a r k l Soyle adlt §iirden bir birim cikanlmasr siirin biitiinliigiinii bozar.
b. Siirdeki her birim, temayi degi§ik yonlerden isleyen birer arac duru­
mundadir,
4. ~ e y h Galip'in Museddes-i Mutekerrir adlt siiri a1tt dizeden olusan, son iki
dizesi her bentte tekrar edildigi icin mutekerrir olan bir museddes (alttlt) omegi­
dir.
Kursi-i lstigrak adlt siir de aym yapiya sahiptir. Bu nazim seklinde ilk bent ken­
di arasmda kafiyeli; diger bentlerin ilk dort dizesi serbest, son iki dizesi ilk bent­
Ie kafiyelidir. (aaaaaa/bbbbaa....) Genellikle felsefi ve lasavvufi konular islenir,
5. Kursi-i Istigrak adlt §iirde tarihi ve sosyal degerleri yansrtan ifadeler 4, 5, 6
ve 7. bentlerde dile getirilen tasavvufi ifadelerdir,
6. Kursi-i lstigrak adlt siirde dunyayi algilama yabast icindeki bireyin yalmzlt­
gt. Museddes-i Miitekerrir'de ilahi ask, Hiirriyet Kasidesi'nde ise hiirriyet islen­
mistir,
Kursi-i Istigrak'taki tema, daha onceki donernlerden farklt olarak "birey"in et­
rafmda sekillenmistir, Bireyin dunyayi algilama cabasi Tanzimat aydmmdaki iki­
lerni ve bunahrm da yansitmaktadir,
I_ ETKINLIK (
1. Gmp: Kursi-i lstigrak adlt siirin temasi, Allah'm birligidir,
2. Gmp: A§tk Veysel'in siirinin temasi daAllah'm birligidir,
Tema, her iki siirde de Allah'm her §eyde varhgmi gosterdigi ve her §eye huk­
mediciligi iizerine kurulmustur, Allah'm birligi temasi, divan §iirindeki levhitler­
de de islenirken, bireyin kendisini merkeze koyarak, kendi gozuyle anlatirru mo­
dem donerne aittir. Cunku divan siirinde Allah'm birligi bireyden soyutlanarak,
genet bir algilayisla yansrtihr,
7. Siirde anlatilanlarla gunumuzde daha da siddetlenen sehir yasantisnun bogu­
culugu ve giiriiltiisii ile gittikce yalrnzlasan insanm trajedisi arasmda bir iliski ku­
rulabilir.
8. Verilen misralarda, siirin biitiiniinde de gorulen Tann-diinya-birey ucgeni an­
latilmaktadrr. Tann'mn "01" emriyle dunyayi yaratmasi, yaratngi her §eye kendi­
43
sinden bir seyler gizlemesi ve insam da yaratilanlan seyredip kendi yuceligini ve
yaraticr gtictinti gormesi icin dunyayi bir temasagah kilmasi anlatilmaktadtr,
9. Kursi-i lstigrak adh §iir nazim §ekli bakimmdan divan §iiri; anlatilanlar ba­
kimmdan ise tasavvuf gelenegiyIe iliskilidir,
10. ~ i i r i n size hissettirdilderini belirtiniz.
11.ABDOLHAKHAM1T
2 Ocak 1852 giinii Istsnbul'de dogdu. Hekimbes: Abdiilhak MolIa'mn torunu,
tenmtms terihci ve Tahran biiyukelcisi. Hayrullah Efendi'nin ogludur. Bir yandan
mahalle mektebine ve rU§tiyeye giderken, bir yandan da Yenyeh Tahsin Hoca i1e
Edremitli Bahaeddin Efendi'den oze! detsler eldi. 1862'de, 10 yestndeyken agabe­
yi Nasuhi Bey ile bir1ikte Peris'te bu1unan babasmm yamna gitti ve bit siire orada
okuduktan sonra l864'te lstenbul'e dondu. Yusuun kiifiikliigiine kersm Babiali
Terciime Odesi 'nda falJ§tI. Bir yI1 sonra, Tahran Biiyiike1fi1igi 'ne atanan bebssty­
1a birlikte Iren 'a gitti. OradaPessce agrendi. Babasmm Oliimii tizerine lstenbul'e do­
nerek, 1867'de Ma1iye Miihimme Ka1emi'ne gitdi. $ura-YI Devlet ve Sadaret ka­
lemlerinde cehsn. 1871 'de Fatma Hamm'le evlendi. 1876'da Paris Biiyiike1filigi
ikinci ketiptigine getiri1di. 1878'de Psris'te yayImlanan, Nesteren adlJ oyununda
halkm zalim bir hiikiimdara bnskeldumesun an1atmasmdan tehetstz olen II. Abdiil­
hamit'in emriyle gotevden slmdi. 1881'de Giircistan'daPoti, 1882'de Yunanistan'da
Go10s, 1883'te Bombay baskonsoloslugune atandi. Bombay'dan gemiy1e Istnnbul's
donetken ugradIklan Beytut'tu e§i Fatma Hemm aldii (1885) ve orada gomiildii.
Istenbul'un iti1af dev1etlerince i§ga1i iizerine Viyanaya gitti (1920). Burada bii­
yiik maddi sikmti icinde yesedt. Daha sonra Ankara Hiikiimeti'nce yurda donmesi
sagiandl. 1928'de lstenbul milletveki1i olarak TBMMye girdi; bu gorevi oliimiine
degin siirdii. Abdiilhak Hamit siir yazmaya l8701erde beslsdt. Bu donemde Ebiiz­
ziya Tevfik, Recaizade Mahmut Ekrem, Nemik Kemal gibi Tanzimat doneminin
yeni edebiyetcilsn arasmda yer eldt. Gerek ysbsnct di1 bilmesinin, gerekse yurtdi­
smdeki gorevlerinin sagladIgI olanaklarla Beti edebiyatmm Shakespeare, Comeil­
le ve Racine gibi yazar1anm yakmdan tsmdi ve yepulsnnm etkisinde knldi.
Dize ve uyak diizenlerinde degi§iklik1er ysptt, heceye onem verdi. Divan §ii­
rindeki belirli konu1ann suunru a§maya ceb« gosterdi. Tema olarak giin1iik yeso­
mI, doga ve insan iliskiletini de isledi. Lirik, epik ve felsefi siirler yezdi. Tiyetro
a1amnda Namik Kemal'in, daha sonra Butilt yazarlann oyunlanm omek sldi.
Abdiilhak Hamit, 12 Nisan 1937'de lstenbul'ds bldii.
Onemli Yap1tIan; "D1ii" (1886), "Hac1e" (1886), "Bir Sefilenin HasbIhiili"
(1886), "Biilii'den BiT Ses" (1911), "Validem" (1913), "Ilhsm-t Vatan" (1918),
"TayfalarGefidi" (1919), "Ruhlar" (1922), "Gerem": yezd: (1923). Oyun1an, "jf­
li KIZ" (1874), "Sebr ii Sebat" (1875).
t " N L " ~ " YORUM"t"I,ji'" ]
1. AYDINLANMA FELSEFBSI
Aydm1anma fe1sefesi ya da 18. yiiZyl1 fe1sefeleri gene1 olerek insamn kendi­
sinin, yessmm diizen1enmesini yeniden giindeme a1ml§, hem dii§iincenin hem de
top1umsa1 ya§amm kbkli: degi§im1ere ugrayacagl bir siitecin fikirse1/fe1sefi besle­
tlCISI olmustur. Bu yiizYllm sonlenne dogru meydana ge1en Frensiz devrimi
(I789), ve srdmden gergek1e§en modemlesme siitecleri, dii§iinsel enlsmde etkile­
rini ve keynsklsruu aydm1anma felsefesinde bulmektsdir.
Din ya de Tentt merkezli toplutnssl yepuun ve diizenlemelerin yerini bu siire9­
te akJ1 merkez1i toplumsel diizenlemeler araYI§1 elir. Genis ve genel enlemiyle ay­
dmlanma, Orta9ag'da hiikiim siiten diinya gbriisiine kar§l yeni bir diinya gorii§ii­
niin ortaya ctktnsst ve temellendirilmesi olerek belirtilir. Bu yiiZYII yeni bir ideal
ile terih sahnesinde yer slit; bu idesle gore, skhn aydm1attIgi kesin dogru1ara ve
bilginin i1erlemesine dayanan entelektiiel bir kiiltiir egemen olmelidir ve bu kiil­
tiir sonsuz bir sekilde i1erlemelidir. Boylece iler1eme ideali, insetnn ge1enegin kt»
1e1iginden kurtulerek siirekli mutluluk ve ozgiirliik yolunda geli§ecegi dtisimcesi­
ne deysndmltr.
Aydm1anma fe1sefesinin kaynagl Ronesans felsefesi ve ozeIlik1e de 17. yiizytl
fe1sefesinin ortaya koydugu iIke1erdir. Ronesans'tan itibaren dii§iincenin tarihse1
otorite1erden kurtulmesi, bi1gi ve yesem hakkmda ak1a ve deneyime dayanmaya
beslemesi soz konusudur. 17. ytizytlds bu gelismelet sistemlcstirilip temel i1ke1e­
re donii§tiirii1meye beslenmis, rasyonalizmin belitginlestigi bu yiizyild« aydm1an­
ma fe1sefesinin diisiinsel temelleri bir an1amda hezulennnsur. Sekiilcrlesme ay­
dm1anma felsefesinin ve gene1 anlamda eydtnlenmucthgm her tiir girisitninde te­
mel olmus olan bir ytmelimdir.
18. ytizysl felsefesinde bir yanda rasyonaIizmin ore yandan empirizmin gii9Ien­
mesi ve bun1ardan meydana ge1en teorik sonmlsrm yeni birtskim sentez1er1e esil­
maya celtstlmast soz konusu olecskttr. Aydm1anma 9agl, eklm l§lgmda fe1sefenin
de yepyeni bir etkileyici1ik1e ortaya 9Ikl§ma, yeygmlesmssme, yeni sentez1er1e
sistemetiklestitilmesine etki etmistir. Bu bekunden bu ytizyil» "felsefe yiizytlt"
denmesi de soz konusudur.
Aydm1anma 9agl, 'ekil't kurucu ilke olarak benimseyetek, tiim toplumsa1 ya­
§amm ve dii§iinii§iin buna gore sekillendirilmesine yonenilen donemdir. Kant, ay­
dmlunmectligi, "skli kullanma cesareti" olarak tsntmlendtgmde, gene! olarak Ay­
dm1anma 9agl'mn fe1sefesini vertnektedit. 18. yiizytldn Avrupa'da ortaya csktp
gelismis ve "eydmlsnme" fikriy1e yeygmlusmistir.
Kant, aydm1anma diisiincesinin kurucu ilkesi olan ekil konusunda soyle der:
4S
"Aydmlanma, insanm kendi sUfu ile dii§mii§ oldugu bit ergin olmama duru­
mundan kuttultnestdtr. Bu ergin oImaYl§ durumu ise, insemn kendi 81lIm bir bes­
kesuun kilevuzlugune besvuttnekstzm kullensmsytsidir. l§te bu ergin olmsytse:
insan kendi sUfu ile dii§mii§rur; bunun nedenini de eklm kendisinde degiI, f81at
81Iml beskestnm kllavuzIugu ve yerdutu olmsksizm kullenmak ksrerhugm: ve
yiirekliligini giisteremeyen insanda eremeluiu: Sepsre Aude! Aklml kendin kuI­
lsnmsk ceseretini gbster! Sozi: simdi Aydmlanmanm psrolesi olmsktedu:"
Aydmlanma fagmm ana Iikri; 8111 aracllIglyla dogru bilgilere ulesilsbilecegi
ve bu dogru bilgi ile de toplumsal Y8§amm duzenlenebilecegidir. Ote yandan bi­
lim eletnndski onemli geli§meler de eydinlenme fagma tmctiliik eder ve bu fagda
aynca fok yogun yeni bilimseI gelismeler keydedilir. Daha 15.yiizyJ1dan itibaren
meydana gelmeye besleyen yeni ke§ifIer ve icetler bu siireci hezutemu, bunun so­
nunda da "ksrenltk fag" olerek. degerlendirilen Ortafag'm sonuna gelinmistir. De­
ney ve gozlem, 811m uygulama araflan olsrek: bu donemde bilitnsel yontemin il­
keleri biciminde ortaya pkml§ ve doga bilimlerinde onemli gelismelete ksynekhk
etmistir.
Dinde meydana gelen yenilesme hareketleri de, dinseI diistmcenin giderek ge­
riletilmesi ve eydtnlenmscihkle birlikte kuruculuk ve egemenlik giicimii kaybet­
mesiyIe sonuclsnmtstu: Ronesans ve reformlarla ba§layan bu geli§meler, eydtn­
lsnmscthkle dorugun« VaTml§ ve buradan itibaren modemite denilen siirecin oIu­
§umunu beurlsmisur. Bu siiref eydmlemecibkie ifadesini bulan koklii bit zihin
degi§ikIigi anlamma gelmektedir.
Newton ve Kopemik ile rum bir evren-diinya kavraYI§l degi§ime ugraml§, Des­
cartes ve Kent gibi isimlerle bu degi§en zihniyetin felsefi dii§iincesi geli§tirilmi§­
til'. A vtupe 'deki endtistri devrimleri'de bu stirecin maddi temelini olusturmsktsdu.
Yeni ve bembesk« toplumsal ve ekonomik iIi§kiler iferisinde ya§amaya bssleyen
insenlsr, orteye flkan yeni dii§iince bifimIeriyIe diinyaya bamb8§ka gozIerIe b81­
maya ba§Iaml§Iardlr.Bunun sonucunda modem Y8§amm temelIleri ettltmstsr. 1789
Frenstz ihtilalinin temelinde, Fmnstz aydmlanmaclllgmm belirleyici bir etkisi var­
dir.
AydlDlanmanlD dolufunda ve gr:Jipnesinde belirleyici olan bazz isimler:
Newton
Kopemik
Galileo
Laplace
Dekert
Jean-Jacques Rousseau
Francis Bacon
David Hume
Immanuel Kant
Claudie Andrien Helvetius
Ettienne Bunnot de Condillac
Lois Rene de Caradeux de la Chalotais
Gothold Ephraim Lessing
Julien Offrey de Lamettrie
Thomas Hobbes
John Locke
Berkeley
Leibniz
Denis Diderot
dalambert
Voltaire
Montesquieu
Tanzimat'Ia birlikte edebiyatnmza giren "akJ1, deneyim, ilerleme" kaVIlllll1an
aydmlanma dU§fincesiyle m§kiHdir.
I_ ETKINLIK (
1. Gtup: KLAStslZM
17. ytizytid« Fransa 'da ortaya flkan bir ekimdir. BOILEAU bu aklmm kUTUCU­
su olarak kabul edilir. Klasikler Eski Yunan ve Latin edebiyetuu bilgi ve esin kay­
nagl olarak benimsemislerdir. Temel olarak §u ilke1ere deyemr:
Sanat, "insen tsbietins" onem vettneli, ona sevgi ve seyg: duymalldlr. Klasik
bir eser "skil" ve "segduyurye deyenmehdtr. Eser, "dil", "anlatlm" ve "sekil" de
en olguna varmaya fall§malldJr.
Klssikler, insanlann her zaman, her yerde, her toplumda aym duygu ve du§un­
cede olduklanm kabul ederler. Onun ifin eserlerinde degi§mez tipler yereurler.
Klasisizmde fiziksel ve sosyal fevre bnemli degi1dir; funku bunlar degi§kendir.
Bu aklmda, sanatta makemmeli bu1mak essstir. Mtikemmeli bulmak ise konu­
nun sefili§inde degil, onun ele sluup enlstihsmdsdu. Onun ifin anadi1i en giize!
bicimde kullanmak da esas olmslidtr. Boylece klasikler giinltik:konusme dilinden
terkh kitabi bir dil kullenmtslsrdtt.
Sanatta sikt kurallann bulunmest ve senstctleru: bunlara uymest gerektigine
inanan klasikler, "uf birlik" kutelmm dogmssine neden olmuslerdir (Yer, zaman
ve eylem birligi)
Eserlerinin kahramanlanm hep soylu tabakadan secen klesikler, eserlerinde ka­
47
ba ve cirkin sozlete de yer vermezler. "Ablske uygunluk" ilkesine stk: sikiye bag­
ltdtrlst. Yepitlsnmn etkileyiei olmesuu , hos« gitmesini, tarih biliminden eytile­
bilmesini ve din dl§l konulara egilmesini temel ilke olarak kabul etmislerdit.
Edebiyat tiirii oleiek daha 90k tiystroyu, tiyatro tiirii olerek da trajedi ve kome­
diyi benimsemislerdir.
B8§hca temsilci1eri.:
Boileau (siit)
La Fontaine (fab])
Racine, Comeille (trajedi)
Moliere (komedi)
Madame de La Fayette (roman)
La Bruyere (karakterleriyle)
Bossuet (bitebet)
"Klssisizm; gllfici ragbeti degil, sfJrekli ragbeti arar". Andre aide.
2. Grup: ROMANTtzM
1830'lu ytllerde klasisizme tepki olarak dogmustur. Victor Hugo 'nun "Hems­
ni" edu oyunuyla bir edebiyat ekum olarak beseny« ulustmstu. I 789'da Frenstz
ihtilaliyle birlikte derebeylik ve aristokrasi 90kmii§; yeni bit ysptlsnme ortaya 91k­
ttusttr. Buna bagli olarak romantizm, yeni duygu, dtlsiince ve idealleri snlatmeyi
ama9Iaml§, sanatm ve sanatpnm kurallardan kurtulup ozgiirlesmesini savunmu§­
tur.
A vrupa 'da 0 zamana kadar siiregelen Latin ve Yunan hayranlIgl yerini Shakes­
peare, Goethe ve Schiller hayranlIgma btrskmistir.
Klasik ogretinin biitiin kurellen ytkilmts, Latin ve Yunan edebiyetlen yerine
Huistiyenhk mucizeleri, milJf efsanler i§lenmi§; konular ya terihten ya da giinJiik
olaylardan ctkunlttustu: Tabiat manzara/annrn, yerli ve ysbsnct torelerin betitn­
lenmesine geni§ yer vetilmis, insan psikolojisinin soyut olarak ineelenmesi bits­
kilerek. insanlar cevrelerinde incelenmis, insanm Isliihmdan once toplumun Isliihl
amacr on plana ehnmisttr. Klasik edebiystm sktl ve sagduyuya onem vermesine
kar§llIk, romantizmde hayal ve fanteziye geni§ yer verilmistir. Yazarlar eserlerin­
de kisiliklerini gizlememisler. olaylar kersismde duygu ve gorii§lerini apk9a an­
letmisierdtr. Romantik siirde, doga sevgisi; bireycilik; Orta9ag'a, yebsnct iilkele­
re, Dogu 'ya hayranlIk; toplumsal geleneklere isyan; duygulara, dogaiistii giiclete,
riiyalara, ihtiraslara baglI1Jk dikkat ceker.
Znltklann uyumunu ilke olarak benimseyen romantikler heyeu gtizel, cirkin...
biitiin yonletiyle vermeye 9a1J§lrlar.
Klasiklerin onemsedig] din duygusuna geni« yer veren romantiklerin kahra­
manlannm dindsrdit. Din, her seyin gelip oldugunu soyledigi icin de
kahramanlar , genellikle kuskulu, iiziintiilii ve ksremserduler.
Edebiyat dilindeki kalIpla§ml§ kelimeler yerine, giinlUk konu§ma dilini kullan­
maYl benimseyen romentiklet, her smitten insam da eserlerine konu olarak elmts­
lerdtr.
Genel oIanm yerine ozeli, tipin yetine gozehc: olam secmislerdir. Ask, oliim,
tabiat en belli bash konular olarak dikkat Bu ekimde oyun tiirlerinden dram,
edebiyat tiirlerinden de roman gelismistir.
BB§hca temsilci1eri:
Victor Hugo (Sefiller. Notre Dame 'in Ksmbutu, Cromwell, Hemani )
J.Jack Rousseau (Emile, ltiretler, Toplum Stizlesmesi)
Goethe (Faust)
Lamartine (Greziella)
A. Dumas Pere Silehsorlet, Monte Kristo Kontu)
A. Dumas Fils (Kemelyeh Kadmr-
Alfrede de Musset (siirletiyle)
Schiller ("Haydutlar" sdlt dremt ve denemeleriyle)
Lord Byron (Don Juan, diger siirleriyle)
Chateaubrian
Puskin
Shakespeare
Stendhal (Romantizmden realizme
Balzac (Romantizmden realizme
"Romantizm, agIayan yJ1dJz, inleyenrfizgar, iJrperen gece, kendinden geyen

Mussel
"Romanitzm, varbldann olduldanndan ba§ka tarla olmadlgma, olmayacagma
iiziJlmektir",
A. Gide
Verilen ozelliklere gore, Tanzimat Donemi sairferinin sanatta faydayi on plan­
da tutmalan klasisizmin bu donem siirinde tutunarnarnasina, buna ragmen daha
rahat hareket alam saglayan romantizmin etkili olmasma sebep olmustur,
2, konusu degismis: siire vatan, millet, ozgurluk, insan sevgisi, esitlik,
adalet gibi toplumsal kavramlar girmistir, Nazrm sckilleri degismemis, divan siiri
nazim sekilleri kullarurrnru surdurmustur, Olcu olarak aruz varhgirn devam ettir­
mistir, Dilde ise eskiye gore bir sadelesme meydana gelmistir,
3, Kursi-i Istigrak siiri dismdakiler tema bakimmdan bir benzerlik sergilemektedir.
I_ ETKINLIK (
Tanzimat §iirindeki tema1ardan. birini bir §Dr yazunz.
( ( Tanzimat ]
BENZERLiKLER J
r-----------------------------------------.----..
: Kaside, terkibibenl ve miiseddes nazun §eklinin, aruz Arllp(ta ve Farsca

,
I. v: _. __. . __. ..i
FARKLILIKLAR
r ------------ -----I r -.-----.---------::I
: Ask, labial, tasavvuf, ahlak, '-+- Tema __ : Hurriyet, esitlik, adalet, kanun, '
l.din l. ..!
r ------" - -. - .. -":::1
: Kaside, terkibibent, museddes ,
I. ..i -+-
Yapl -- I gibi nazim sekillerinin i
: iceriginin degi§mesi. :
\.... ------_. --.-'-- _.......
r-- ------------- --:-I r ----- ------ - -- - -'1
: Arapca ve Farsca kelime ve, Dil ve : Arapcave Farsea kelime ve ,
I aidlgl i -+-Anlatmi--! lamiamaiarm daha i
\.... . __
'sadebir dil,
.
:
. __
agrr bir dl!.:
. __._ L. __.. _. __ ......
:
s. kullandiklan nazim §eklinin adim bashkta kullanmalan gelenekle
iliskili olmasma karsm, §iirin eskisinden farkli olrnasi gelenekten aynl­
diklan noktayi gostermektedir,
(jLCME J
1. (Y)
(D)
(Y)
2 ..... klasisizrn ve romantizm ......
50
3.
Mtintahabat-i Es'ar, ~ a i r Evlenmesi
[ ~ a m l ~ e m a l ]
: Vatan Yahut Silistre
4. Dogru cevap E secenegidir,
S. Tanzimat §iiriyle birlikte §iirimizde gerceklesen degi§menin temel sebebi,
her alanda gorulen degi§im ve Bat!' dan gelen fikirlerdir,
SI
,
"
4. OlAY ,-EVRESINDE OlUSAN METINlER
A. An/atmaya BallI Edebt Metinler
R O ~ A N
,_.-&
HAZIRLIK
1. Tanzimat'tan once Turk edebiyatmda mesneviler, destanlar, menkibeler, halk
hikayeleri ve masallar anlatmaya bagh edebi metinler olarak yer almaktadir,
Roman tiirii ise, Batr'dan gelen edebi tur olarak daha onceki donemde yer alan
tiirlerden yapi, tema, dil ve anlatim bakirmndan farkhhklar gostermektedir,
2. Eserinizde hangi konulan iflemek istedilinizi belirtiniz.
1.
Yash kadirnn
Dilber'i istemeye gitmesi
lmam'm yash kadimn
evine gelmesi
Dilber'in Latife'yle
diyalog
Dilber'in MustafaEfendi'nin
evinegeri goturulmesi
Dilber'in esircilere
satilmasi
Dilber'in evden
Dilber'in blUmti
kacmasi
2 Sami Pasazade Sezai'nin Tanzimat Donemi toplumundaki olaylardan, sosyal
yasamdan etkilendigi aciktir, Yazann, ya§adlgl donemdeki olay ve kisilerle karst­
lasma ihtimali donernin sosyal yasarrunda var olan halayikhktan dolayi mumkun­
dur.
3. Romanda sizi en cok etkileyen bolumu belirtiniz.
52
I
4. Metindeki kisiler duygu, dii§iince, konusma ve davrarns bakirmndan birey­
sel nitelikler gosteren, olay orgusu ve icerigi ile birlikte ele ahnrp cozum­
lenebilen, baska eserlerdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir.
KARAKTER I;OZUMLEME TABLOSU
KARAKTER AD! Dilber Kadm Teravet
Karakterin/tipin en OzgtirIiigu icm OlUmU Yardimsever ve Acimasiz, sert biri
belirgin ozelligi bile goze alrrustrr, olusu. olu§u.
nedir?
Karakter/tip olaylar
bir yolu Yardimct olmaya Acimasrzhguu
karsismda nasil bir
olarak gormektedir. cahsmaktadrr. surdurmektedir.
tavrr takmmaktadir?
Sosyal ortam ve
Sosyal ortam ve Sosyal ortam ve
OzgUrlUgti elinden
cevre bu
cevrenin karakter cevrenin karakter
ahnrmsnr,
karakter/tipi nasrl uzerinde bir etkisi tizerinde bir etkisi
etkilemistir?
yoktur. yoktur.
Bu karakterin/tipin
Diger karakter Diller karakter Dilber'in tizerinde
diger karakterler
uzerinde bir etkisi uzerinde bir etkisi bir etkisi vardir.
uzerinde etkisi var
yoktur, yoktur.
rrudir?
Bu karakterin/tipin
yerinde olsaydimz
Nasrl davranacagiruzi belirtiniz.
olaylar karsismda
nasrl davramrdmiz?
Sizce gercek
hayatta bu
OzgUrltigu icin Dilber Yardrm etmek
romandaki Acrmasiz, sert
gibi davranacaklar isteyen sefkath
karakter/tip gibi kisiler vardir,
vardir, insanlar vardrr.
davranan biri
olabilir mi?
5. Sergiizest romanmdaki mekilnlar:
Mustafa Efendi 'nin evi
Y1l§1I kadmm evi
Satildrgi esircinin evi
Asaf Pasa'run konagi
Misir
Sergiizest romamndaki zaman:
- Gece
- 0 sabah
Romandaki rnekanlar olaylann yasandigi yerler olarak gecmekte ve tasvirlerle
anlatilmamaktadrr,
Zaman ise, belirtildigi gibi yaklasik olarak gosterilmekte ve herhangi bir aynn­
tiya girilmemektedir,
53
6. L gore metindeki kisi, zaman ve mekan romandaki olaylann kim­
ler arasmda, ne zaman ve nerede Ya§andlgl gosterrnektedir,
b. Romandaki kisi, zaman ve rnekan arasmda herhangi bir uyumsuzluk soz
konusu degildir,
7. Metindeki teme! .;:atl§ma "esaret-hiirriyet" cansmasidrr.
8 L Romamn temasi "esaret meselesi"dir.
b. Serguzest; seruven, macera, birinin basmdan gelip gecen §ey anlarmn­
dadir, Bu bakimdan Dilber'in macerasmm anlatrlmasi yonuyle parelellik goster­
mektedir.
c. Sergl1ze§t rornamnane ad verecelinizi belirtiniz.
9. Serguzest romarnndaki toplumsal bir sorun olan esirlik ile esaretin giiniimiiz­
Ie ili§kilendirrnek miirnkiin degildir,
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Bkz, Romantizm (Co§kuve HeyecamDile Getiren Metinler
5. Etlrinlik
2. Grup:
REAL1zM(GERr;EKf;1LtK)
19. yiizylim ikinci yansmda romantizmin 8§In duyguselhgme tepki olarak or­
taya flkmI§ bir ekundtr.
1857 yilmde Gustave Fleubert'in "Madame Bovary" edh romanlyla, realiz­
min, romantizm ksrsisind« iistiinliik sagladIgI kabul edilmektedir.
Realizmde, duygu ve hayalleryerini, toplum ve insangeJfeklerine bireku. Konular
gerrekten elnur. Yesenen ve goz}enen geJfek biitiin fIplak1ItIyla anlatI1Ir. Bunun sag­
lenmesi ifin gerektiginde anket gibi bezt sanat ch§I yontemlere bile besvurulmustur.
Bu sktmde, gerfegin snlettlmest icin kisiletin psikolojileri, onlann kisilikleri­
ni etkileyen cevreterinin uuutum, icinde bulunduklan ortam eynntilsnyle verilir.
Onun icin de betimleme, realist yazarlarda en onemli anlatIm bicimi olarak dikket
r;:eker. Yalmzca yssenetun enleulmssms yonelen gerr;:ekfiler, o/ay/ar ve kisilet
kersismd« tereisiz devremrlsr. Eser/erine kendi duygu, dnstmce ve yorumlanm
katmazlar. Yine, gerr;:ek hayatm enleulmssi esas o/dugu icin eser/erinde top/umun
sueden insanlanna restlemr. Eserlerinde daha r;:ok Y8§amm olagan o/ay/anna yo­
ne/dik/eri icin cok basit bir konu bile ele sltmp islenir.
Gerr;:ekfi yazar/ann okuyucuyu egitme gibi bit amar;:/an yoktur. Gozletn, eres­
tutne ve beIge/ere dayanarak, yesenent nesnel bir sekikie ektermeyi amar;:lar/ar.
Gerr;:ekfi yazar/ar, bicim giizelligine fok onem vettnisler, dilde ve enletunde
siisten, ozentiden kecmmislsrdir.
54
BlJfhcs temsilciIeri:
Stendhsl (Kimuz ve Siyah, Panna Menestm)
Balzac (Goriot Bebe, Vadideki Zambak, Eugenie Grandet)
G. Flaubert (Madame Bovary)
Lev Tolstoy (Sava§ ve Ban§, Dirilis, Anna Karenina)
Dostoyevski (SUf ve Ceza)
A. (:ehov (Vanya Deyi, Yisne Bahfesi)
M. $olohov (Ve Durgun Akerd: Don)
E. Hemingway ((:anlar Kimin /fin (:allyor)
I.Steinbeck (Gazap Uziimleti)
Herman Melville (Moby Dick)
Charles Dickens (Oliver Twist, David Copperfield)
Gogol (Miifetti§, Olii Canlar)
Turganyev (Babalar ve aguIlar)
M.Gorki ((:ocuklugum, Benim Universitelerim, Ekmegimi Kezsmrken)
"Roman dedigin, bir lIZUlJ yol Uzt:riIJde cIolBfl:m1Bn bir aynadu. Bir babrmI
gijIderin maviJilini. bir babrsm yolun irili ufakh fukutiJumda birilanif falDuru
gikiJrsfin. Sonra daka1bp Mybesinde buaynaYJ tJlpysm abJaJcsrzlr1cla l1J1 suflaya­
caksuuz? Aymw falDuru g{Jst«iyor diye aynaya bbahat bu1mJIk olarmu? BiJyle
falDurlu fukur bulUDJJlJ yola, dabs cIojrusu sayan a1anasuu, k(>kma.mu. falDar fU­
kurlan meydana getirmesini iJnlemeyen tmnizlik mUfet/ifiDe.....
Henri B.Stmdbal
Serguzest romanmm toplumsal bir sorun olan esareti ele almasi, toplumsal IS­
laha cahsmasi, duygunun on planda olmasi romantizmin etkilerini gostermektedir.
Yine romanda toplum sorununun islenmesi, kisilerin psikolojilerinin, ~ e v r e l e ­
rinin tamtirm, siradan insanlara yer verilmesi ve anlatimda susten, ozentiden kaci­
mlmasi realizmin etkilerini yansumaktadrr,
10. Temanm aile hayati etrafmda gelismesi, toplumu olusturan en kii<;:iik biri­
min aile olmasmdan, aileyi etkileyen veya etkileyecek herhangi bir seyin toplumu
da etkileyecegi bilincinden kaynaklanmaktadir,
11. a. Metinde tiim olaylardan haberdar, her §eyi bilen, ilahi bakis acisma sa­
hip bir anlatici vardtr,
b. Anlatici romandaki kisileri, olaylan, ilahi bir bakis acisiyla anlatrrusnr,
12. a. Romanda islenen esaret meselesi, toplumsal bir sorun olarak islenmis ve
okuyucuyu bilgilendirrnek amaclannustir,
b. Tanzimat Donerni rornancilan, halki egitmeyi amacladiklan icin top­
lumsal sorunlan, ahlaki degerleri i§lemi§lerdir.
13. Serguzest romam, divan nesrine oranla daha sade bir dille kaleme ahnrms­
tir, <;iinkii hitap edilen kitle halktir,
ss
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Serguzest romam isledigi esaret temasi, kullandigi dil ve roman tiirii
olmasi dolayisiyla donerninin sosyaI ve edebi ozelliklerini yansitmaktadrr,
2. Grup: Romandaki esir ticareti ve halayikhk yerli ve mahalli unsurlardir,
Bu ozelliklerden dolayi Serguzest romarn, tarihi bir beIge ozelligi tasimaktadir,
14. a.Sarnipapzade Sezai (1860-1936)
1860'ta istanbul'da dogdu. Devrin i1eri ge1en isim1erinden Sami Pess'mn oglu­
duro Ozel ogrenim gordii. Yirmi yesme kadar resmi bir gorev elmeyip, edebiyat
konusundaki bilgilerini ertumsyt tercih etti. 1880'de EvkafNezareti Mektubi Ke­
lemine memur oldu. Babasmm Oliimiinden sonra da Londra elfiligi ikinci katipli­
gine atanan Seziyi, orada kaldlgl dart ytl boyunca ingiliz ve Frenstz edebiyatlan­
tu yakmdan izledi. Elcilikteki gotevinden istifa ederek istanbul'a dondiigiinde is­
tisere Odesi 'na memur oldu. Yedi ytl siiren bu ikinci donem memuriyetinde
(1885-1901) sensum olgunlsstttdt. Sergiize§t roment yiiziinden goz hapsine ehn­
dlgml dtisimerek bundan kurtulmak icin Paris'e gitti ve Mesnuiyet'in ilanma ka­
dar da oradaksldt (1908). istanbuJ'adondiigiinde Madrit elcisi olarak gorevlendi­
rikii. Birinci Diinye Sava§l b8§laymca Madrit'ten Isvicre'ye gecti, sava§m sonuna
kadar burada keldt. Miitareke devrinde emekli olarak istanbul'a dondt: (1921).
Son ytllertnde kendisine, Biiyiik Millet Meclisi'nin karanyla "Hidemet-t Vataniy­
ye tertibinden maa§ baglandl (1927) ve 26 Nisan 1936 tarihinde lstsnbul'de Oldii.
BSBRLERl
Romen.Sergiizest
Hikaye:Kiifiik:jeyler.
Oyun.Sit
Arestmne.Rumuzu'l-Edeb
Mektup-SohbettIclel
b. Sami Pasazade Sezai'nin Serguzest adh romarn, i§ledigi esaret temasi ve rea­
lizm etkilerinden dolayi Tanzimat Doneminin onemli eserleri arasmdadrr,
ingiliz ve Fransiz
edebiyatlanm tamnusnr,
Donemine uyarak sade
Romantizm ve realizmden
bir dil kullanm isur,
etkilenmistir,

-.......
I
--
Batth tiirlerdeeser
Sami Pasazade

Toplumsorunlanm
vermistir, Sezai
islemistir,
I_ ETKINLIK (
y lIlAIAJDlz bikAyeyi slIllfta okuyunuz.
2. ME'I1N
1. a. Metnin olay orgiisii su sekildedir:
- Canan'rn satin ahnmasi
- Felatun Bey'in Polin'i ile birlikte olmaya baslamasi
- Can'm Rakim'a ll.§lk olmasi
- Rakim' in Felatun ile karsilasmasi
- Rakim'm eve donmesi
- Jozefinonun Rakim'rn evine gelmesi
- Felatun'un mutasamf olmasi
- Can'm iyilesip evlenmesi
- Raknn'm Canan'Ia evlenmesi
b. Yazann romanda goruslerini belirtmesi roman teknigi acismdan buyuk
bir kusurdur. Yine yazann bu tarz miidahaleleri okuyucuyu egitme amaci guttu­
giinden olay orgusunun sekillendirilmesinde etkilidir.
2 Romandaki kahramanlar Tanzimat Doneminin sosyal gercekligine uygun­
duro 0 donemdeki mirasyedi tiplerin Batih ya!jam tarzmi benimseyip romandaki
gibi olaylarla karsilasmasi mumkundur,
3. Metindeki kisiler (Felatun, Rakim) belirli davramslar sergileyen, zihniyeti ve
cevreyi temsil eden. benzerleri baska metinlerde de bulunan tiplerdir.
KARAKTER C;:OZUMLEMETABLOSU
KARAKTER ADI
Karakterin/tipin en
belirgin ozellig! nedir?
Sosyal ortam ve cevre bu
karakteri/tipi nasil etkilemistir?
Bu karakter/tip olaylar
karsismda nasrl bir tavir
takmmaktadir?
Bu karakterin/tipin diger karak­
terler iizerinde etkisi var rmdtr?
Bu karakterin/tipin yerinde
olsaydmiz olaylar karst­
smda nasil davrarurdnuz?
Sizee gercek hayatta bu
romandaki karakter/tip gibi
davranan biri olabilir mi?
Felatun Bey
Mirasyedi
birisidir.
Mirasyedi,

se eo olmusiur.
Kendini
birakrmstrr,
Yoktur.
Rakrm Efendi
bir



sa lam! tIT.
Daha dikkatli
davranmaktadir,
Can. Canan ve
Jozefino iizerinde
etkisi vardir;
Canan Jozefino
Sevgisini sak- Dost canhsi
layan birisidir, birisidir.
OzgiirIiigii Elkisi
ahnnustir, yoktur,
Olaylar kar­
C;:aresiz
§Jsmda belirii
kalmaktadu.
bir tavn yoktur.
Etkisi Etkisi
yoktur. yoktur,
Olaylar karsismda nasil davranacaguuzi belirtiniz.
Dost canhsr
Mirasyedi Cahskan Caresiz
insanlar
kisiler vardir, kisiler vardir. kisiler vardir,
vardrr.
57
4. Karikatiirdeki fesli kisi, geleneksel yasamm temsilcisi R§kun'I, filtr §apkah
ki§i ise Batih yasamm temsilcisi Felatun'u karsrlamaktadir,
(Bunaglke roman
d a1rj
olaylara uygunbir diyalog yavDlZ.)
,.. ETKINLIK (
1. Grup: Romandaki mekanlar sunlardm
- Hendekbasi
- Rakim'm evi.
Romanda mekanlar, tasvirlerle anlanlmarrns, sadece olaylann g ~ t i ~ i yerler
olarak amlrrusnr,
2. Grup: Romanda "aksam, ikindi" gibi aynntisiz zaman ifade eden sozcukler
kullamlrmsnr.
Romandaki mekan ve zaman arasmda bir uyumsuzluk soz konusu degildir,
5.
Dogu Batl
1 1
Tema
Yanhs Banhlasma
6. Romandaki Rakim Efendi ve Canan, romantizmi en iyi ifade eden kahra­
manlardrr, Rakim'in geleneklerine bagh yapisi ile Canan'm ona duydugu ask ro­
mantizmin ilkeleriyle ortttsmektedir,
7. Romandaki en onernli toplumsal sorun, yanhs Banhlasmadir, Kendi milli
ktilttiriinti bir yana birakip, Banh ktilttirlere koru korune baghhk bugtin icin de soz
konusudur.
8. Romanda ~ olaylan, temayt g6z lmUnde bulundurarak D8SI1 bir ~
gerc;:ekle¢receAinizj belirtiniz.
9. a. Felatun'un basma gelenler ile Rakim'm sergiledigi durus, Ahmet Mithat
Efendi 'nin ahlaki ve sosyal sorunlarla ilgili fikirlerini okuyucuya aktarmaktadir,
<;tinkti okuyucuyu egitmek amaclannusnr,
b. Tanzimat Donemi romancilarma gore, roman, halki egitmek, ona ders­
ler vermek icin kullarulabilecek bir aractir, Sanatta faydayi bu sebeple on planda
tutmuslardir,
10. Romanm halka hitap etmesi sebebiyle romanda konusma dili unsurlanyla
birlikte sade, bir dil kullamlrmstrr,
58
11. Donemindeki sosyal bir sorunu yansitmasi, romanm tarihi bir beige degeri
tasimasnn saglamaktadrr.
12. a.Abmet MitbstBfetJdi
Ahmet Mithat Eiendi, (d:1844 - 0:1912) asl1adl Ahmet olan Tiirk yazar. Baba­
suun oliimii iizerine focuk y a ~ t a faII§maya bll§laml§tIr. 1854 ythnd« agabeyinin
gore vi doleytstylt: bulundugu Vidin'e gitmi§ ve orada bll§ladlgl ogrenimine Top­
hane Slbyan Mektebi 'nde devam etmistir. 1863 ytlmde Ni§ Rii§tiyesi 'ni bitirerek
Ruscuk'e bir devlet dairesine memur olarak etentmstu, 9aII§tItI donemde Prensiz­
caYlogrenmi§ ve bu nedenle Tuna Valisi Mithat Psse'mn takdirini kezenmistir.
Bunun iizetine sd: Ahmet Mithat olarak entlmeye beslentr.
Yazann Tuna gazetesinde yezilsn ysymlemistu: 1869 ythnde Mithat Pes«
Bagdat Yaliligi'ne atanmca 0 da onunla birlikte gitmistir. Bagdat'ta hem gazete
yonetmenligi yapml§ hem de sanat okulu ogrencileri icin dets kitebt heztrlemisur.
1891 yilmde eilevi sebepletden donmek zorunda kaldlgllstanbul'da kendi matba­
ahanesini kurmus ve eserlerini besmssttr. Kendi bastlgl eserlerinin yentssre gaze­
terlerde de yeztlen flkml§ ve 1873 ytlmds. yazdIgI yazllar tiedeni ile Rodos'a sti­
riiImii§tiir. Abdtileziz'in olmesi iizerine lstanbul'a geri donmii§ ve saraya girerek
vak'aniivislik gore vine getirilmistir.
Emekliligi stresinde Dariilfiinun'da ogretmenlik yeptp ve Deriisseieke'ya gef­
mistir. Ogretmenlik gorevi esnssmde burada heyeum keybetmistir. Ahmet Mithat
roman hik5.ye oyun gibi oldukce cesitli tiuierde esetler vettnistir.
ESERLER1: Leteit-i Riveyet, Hasan Mellah, Hiiseyin Fellah, Felstun Bey'le
Rekim Efendi, Heniiz On Yedi Ya§mda, Diitdene Hemm, Jon Tiirk...
Tanzimat Doneminin
en onemli yazandrr,
Geneedebiyatcilan etrafmda
Toplumsal konulan i§lemi§tir.
toplarmstir,
Tanzimat Doneminin
en cok eser veren
yazandrr.
Ahmet Mithat
Efendi
_ Sadebir dil kullanml§t1r
59
b. Felatun Bey ile Rakim Efendi, Ahmet Mihtat Efendi'nin toplumsal bir sorun
olan yanhs Batihlasmayi islemesi, halki egitmeyi amaclamasi ve sade bir kullaml­
masi dolayrsiyla yazanyla ili§kilidir.
. =­
(
ANLAMA YORUMLAMA . .]
I_ ETKINLIK (
Serguzest ve Felatun Bey ile Raklm Efendi romanian donemlerindeki sosyal
sorunlar olan esaret ve yanhs Banhlasmayi islemeleri, roman gibi yeni bir edebi
turle yazrlmalan, sade bir kullanmalan ve sanatta faydayi gozetrneleri dolayisiyla
donemleriyle iliskilendirilebilir,
2 Aym temayi islemelerine karsm eserlerin farkhhgi, hem sanatcmm kendi tis­
lubuyla hem de kullarulan tekniklerin (sinema, hikaye, roman, tiyatro...) farkh 01­
masmdan kaynaklanmaktadrr,
3. Serguzest ve Felatun Bey ile Rakim Efendi romanian, anlatmaya bagh ede­
bi metinler olmasi ve olay cevresinde gelismesi dolayisiyla destan, masal, halk hi­
kayesi ve mesneviyIe iliskilendirilebilir,
4.
Destan Masal Mesnevi Roman
Hayal!ve oJaganti,tii Hayali ve olaganusn; Hayal! ve olaganustu Gercekci,
ozelikleresahip ozeliklere sahip ozeliklere sahip betimlenrnis
mekanlar mekiinlar mekanlar mekiinlar
Belirsiz zaman Belirsiz zaman Belirsiz zaman Belirli ve dolayh
ifadeleri ifadeleri ifadeleri zamanifadeleri
\_ ETKINLIK (
Serguzest ve Felatun Bey ile Rakim Efendi romanian, bu edebi turun TUrk ede­
biyatma yeni girmis olmasi dolayisiyla teknik bakimdan zayif, hikaye ile roman
arasmda bir yere sahiptir.· Dil, daha onceki donemlere gore daha sadedir. Roman­
larda toplumsaI sorunlar, toplumu egitmek ve ona bilgi vermek arnac guduldugu
icin agirliktadrr, Bu durum romanlann sanatsal yonunun geri planda kalrnasma ve
teknik bakimdan kusurlu olmasma neden olmaktadir,
60
iJLCME DE(;ERLENDIRME 1
1. (Y)
(D)
(D)
2 ... iIahi. ..
...romantizm, realizm...
3. Dogru cevap E secenegidir.
4. Destandaki mekanla romandaki mekarnn ortak yonu, yapryi olusturan bir un­
sur olmasi ve olaylann yasandrgi yeri gostermesidir,
Farkhhk ise destanda hayali ya da olaganustu mekanlar kullamlmasi, buna kar­
sin romandaki mekanlann gercek mekanlar olmasidir,
61
B. GiJstermeye Ball, Edebt Metin/er
T/YA'tRO
HAZIRLIK
1_-4
1. "Tiyatro, biiyiiklerin mektebidir," ve "Tiyatro bir ahlak muessesesidir," ifa­
deleri tiyatronun egiticiligi ve bilgilendiriciligini ifade etrnek icin soylenrrnstir,
2.
GelenekselTiyatro:
Yazih bir metne dayanmayan, olarak ve herhangi bir sahne yaplsl
gerektirmeyen, yanhs anlamalar iizerine kurulu, karagoz, meddah, or­
ta oyunu ve koy seyirlik oyunlanndan olusan, kokeni Orta Asya'ya dayanan tiyat­
rodur.
Modem Tiyatro:
Yazih bir metne dayanan, sahne yapisi olan, dram, trajedi ve komedi gibi alt
tiirlere aynlan, Yunanistan' daki Dionysos §enliklerine dayanan tiyatrodur.
I_ ETK/NLIK (
1.MBTIN
Bvlenmeai adh tiyatro metDiDi 8DI1fta een
1end
mmz.
1. Metnin temsilinde rol alan tlgrencilerle temsil ettikleri kisiler arasmda "kur­
maca"nm smirlan icinde bir gerceklik soz konusudur.
I_ ETK/NL/K (
1. Grup: Ikinci sahnede gelinin yola sahnede gelinin eve gel­
mesi, dorduncu sahnede gelinin geliglyle yasananlar, besinci sahnede yine gelinin
gelisiyle yasananlar anlatilmaktadrr,
2. Grup: Altmci sahnede mahalledekilerin eve gelmesi, yedinci sahnede mahal­
lelilerin eve gelisiyle yasananlar anlatilrmsnr.
Sahne sahnede yasananlar bitirilmeden yapildig; kusurludur.
Sahneler bu ynzden ara bashklar gibi kalmisnr.
62
2 Tiyatroda anlatilanlar Tanzimat Doneminde gorucu usuliiyle evlilige bir
elestiri niteligi ta§ldlgl icin doneminin gercekligiyle iliskilidir,
3. Sair Evlenmesi OOh tiyatro eseri doneminde yasanan gerceklikler iizerine ku­
rulu oldugu icin tarihi bir beIge niteligi tasunaktadir,
4. Olay OrgUslt bakkJndaki dU§flncelerinizi. belirtiniz.
5. Metindeki kisiler duygu, dii§iince, konusma ve davrams bakirmndan birey­
sel nitelikler gosteren, olay orgiisii ve ile birlikte ele ahmp
lenebilen, baska eserlerdeki benzerlerlnden ayirt edilebilen karakterlerdir.
KARAKTER f;OZUMLEME TABLOSU
KARAKTER ADI Mii§tak Bey Zlbll dudu HabbeKadm Ebullaklaka
Karakterin/tipin en Heyecanh, Saf rnizach
Acikgoz' Firsatcr bir
belirgin nedir? aceleci birisidir. birisidir.
birisidir. kisidir,
Karakterin/tipin olaylar
karsismdaki tavn nasildir?

Fayda
gOzetmektedir.
Karakter/tip eserden
eserin
ve yapismda
Yapl bozulur, Yap; bozulur, Yapi bozulur. Yapi bozuJur.
nasil bir olur?
Sosyal ortarn ve
bu karakterler Uzerinde
Vardir, Yoktur. Yoktur. Yoktur.
etkisi var midir?
Bu karakterin/tipin diger
karakterler Uzerinde etkisi Yoktur. Yoktur, Yoktur. Yoktur.
var rmdir?
Bu karakterin/tipin yerinde
olsaydmizolaylar kaT§lsmda
Olaylar karsismda nasil davranacagrmzi belirtiniz.
nasil davramrdiruz?
Metninyazildigr donemde
ve gercek hayatta bu
Olabilir. Olabilir. Olabilir. Olabilir.
eserdeki karater/tip gibi
davranan biri olabilir mi?
6. Evlenmesi'nde rnekanla ilgili ifadeler yoktur. Fakat yasanan olaylardan
hareketle rnekarun Mustak Bey'in evi oldugu anlasrlmaktadrr, Bu bakimdan me­
kamn gerceklikle iliskisi vardir,
7. Verilen §emaya gore, olaylar, belli bir zamanda, belli bir mekanda ve belli
kisiler arasmda yasarur,
63
,.. ETKINLIK (
1. Grup: Sair Evlenmesi'nin ternasi "gorucu usulunun yanh§hgl"dlf.
2. Grup: Isledigi tema dolayrsiyla halki egitmek, bilgilendirmek amaclanrmsnr,
Bu bakimlardan temanm hem sosyal hayatla hem de gerceklikle iliskisi vardir,
8.
TURK TlYATROSU
!-__II__­
l
Modem Tiirk
Geleneksel Turk
Tiyatrosu
Tiyatrosu
~
~
Orta Oyunu
~ a i r
Karagoz
Evlenmesi
9. Eserde konusma dili ozellikleri gorulmektedir, Bu ozellikler yazann halka
hitap ettiginin de bir gostergesidir,
10. Sair Evlenmesi'nin temasi olan gorucu usulu bugun de varhgim devam et­
tirmektedir. Fakat eski donemlere oranla bugiin gorucu usulunun daha da azaldigi
gorulrnektedir.
11. Bkz. Ogretici Metinler-,sinasi
2.MET1N
I_ ETKINLIK (
Zavalh Cocuk adh tiyatroyu smifta canlandmmz,
1. a. Metnin olay orgiisii §u sekildedit:
- Sefika'run P8§a tarafmdan istenmesi
- Halil Bey ile Tahire Hamm'm durumu konusmasi
- Seflka'nm Tahire Harnm'a Ata'YI sevdigini soylernesi
- Sefika'nm verem olmasi
- Ata'mn intihar etmesi
b. Zavalh <;ocuk adh tiyatroyu nasil sonlandJracalmm belirtiniz.
2 Zavalh Cocuk'ta yasananlann Tanzimat Donemindeki sosyal yasamda go­
riilmesi miimkiin oldugundan metnin, doneminin gercekligiyle iliskisi vardir,
3. Zavalh Cocuk'ta "suslti bir oda" ve "diger oda" mekan olarak gecmektedir,
Zaman ile ilgili ise herhangi bir ifade mevcut degildir,
64
4. Edebi eserler, yazann kurrnaca gercekliginin icinde yapi unsurlanyla (kisi,
zaman, mekan, olay orgusu) bir billiln oldugu icin, bu unsurlardan herhangi biri­
nin degistirilmesi eserin anlammda bir degi§iklige sebep olur.
S. Zavalh Cocuk adh metindeki olay orgusunun yasandig: zamanla, metnin ya­
zlidlgl donem arasmda siki bir ili§ki vardir, <;iinkil edebi eserler, yazildiklan do­
nemin zihniyetini banndmr, Bu nedenle bir edebi eserin, yazrldig; donemden ba­
gimsiz dusunulmesi mumkun degildir,
6. Metindeki kisiler duygu, dil§ilnce, konusma ve davrarns bakimmdan birey­
sel nitelikler gosteren, olay orgusu ve ile birlikte ele ahmp cozum­
lenebilen, baska eserlerdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir.
KARAKTER C;:OZUMLEME TABLOSU
KARAKTER AD! Halll Bey Tahire Hamm
Karakterin/tipin en
Anlayish arna Fedakar
Anlayrsh birisidir.
belirgin ozelligi nedir?
caresiz birisidir. birisidir,
Karakterin/tipinolaylar
Caresizdir, C;aresizdir. C;:aresizdir.
karsismdaki tavn nasildir?
Sosyal ortarn ve yevre bu
Sevgisine
karakteri/tipi nasil
Etkisi yoktur. Etkisi yoktur.
mal olmustur,
etkilemistir?
Bu karakterin/tipin diger
iizerinde uzerinde Ata iizerinde
karakterler iizerinde etkisi
etkisi vardu, etkisi vardtr, etkisi vardir,
var rmdir?
Bu karakterin/tipin yerinde
olsaydmiz olaylarkarsismda
Olaylar karsismda nasil davranacagimzr belirtiniz.
nasil davramrdmiz?
Sizce gercek hayatta bu
tiyatrodaki karakter/tip
Olabilir. Olabilir. Olabilir.
gibi davranan biri olabilir
mi?
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Zavalh Cocuk adh metnin temasi "gOriicii usuliiniln yanh§hgl"dlr.
2. Grup: Zavalh Cocuk adh metnin yazihs amaci, halki egitmektir,
Metindeki terna, eserin yazildrgi donemde karsilasilabilecek bir durum oldugu
icin hem sosyal gerceklikle hem de halki egitmekle iliskilidir,
6S
I
7. Zavalli Cocuk adh metinde, daha onceki donemlere gore daha sade bir dil
kullamlrmsnr, Evlenmesi 'nde oldugu gibi yerel soyleyis ozelliklerine yer ve­
rilmemistir, Bunun sebebi Evlenmesi adh metnin komedi unsurlanyla, Zaval­
It Cocuk'un ise dram unsurlanyla kaleme almrms olmasidir,
8. Zavalh Cocuk adli metinde "gelenek - modemite" cansmasr vardir, Ev­
lenmesi adh metinde de aym catisma gorulmektedir, Bu catisma Tanzimat toplu­
munun sosyal yasantismda gorulen Dogu - Bah ikileminin dogal bir sonucudur.
9. a. Bkz. Tan
zimat
Dlmemi ve Heyecam Dile Getinm MetiDler
Tanzimat Doneminin
oncu sanatcilanndandir,
roman, tiyatro, elestiri, makale,
Gazetecilikyapml §trr. ]
fikra tiirlerinde eserler vermistir,
b. Yukandaki ozelliklerle, Zavallt Cocuk adh metinde islenen, sosyal bir konu
olan "gtiriicU usuliiniln yanlt§ltgl" temasi Narmk Kemal'in edebi tizelIikleriyle or­
tii§mektedir.
. ,
ANLAMA YORUMLAMA
[
. - ..J
\_ ETKINLIK (
Bvlenmesi ve Zavalh c;ocuk adh metiDlerden belirlediliniz b(lIUmleri 81­
mfta ca
n1
andll'JD1Z,
I. Evlenmesi'ndeki isim sembolizasyonuna gore isimlerin anlamlan §un­
lardir,
• MU§tak: ozleyen, can atan.
• Ziba: siislii, ozentili, (dudu sozciigii ise, tftti (papagan) stizciigiiniin TUrk­
cedeki halidir.)
• Habbe: hileci, hile yapan
• BblJUakiaka' konusanlann, gevezelerin babasi,
Buna gOre gUnumuz D881l bir isim1endirme yapacaPJZl be1irtiniz.
66
2. BATILl ANLAMDA TORK 71YA7ROSU
Turk helkt Batl modelinde tiyatroyla ezmhklenn sundugu tiyatrogasteri/eriyo­
/uy/a bir o/r;ude tsiustyordu. Osmsnli ssrey: ise yabancl topluluklenn gostetilerinc
biiyiik onem vennistir, Bah tiyatrosunu Tiirk helkinden daha once benimsemistir.
Bsu tiyatrosunun Tiirk kiiItiiriine tam anlam.Jy/a sktenlmesi Tanzimat'ta o/u§mu§­
tur. Beti tiyatrosunun, /839 Tanzimat Permeni'nm ongordiiguilkeler dogrultusun­
daBeu 'ya yonelen Ostnsnlt toplumunagirisi, gelenekse/ Tiirk tiyatrosuna bit yen­
dan bircok olumlu katkJda buJunurken, bir yandan da onun r;agda§ dogrulruda. ge­
lismesini engeliemistir. Bah modeli tiyatronun benimsenmesiyle Tiirk tiyatrosuna
yeni bit yoneli§ icine girmistir. Her seyden once tiyatro da yszih metne ger;ilmi§,
yebenct yazar/arcIan yspilsn r;eviri ve uyar/amalar yanmda Tiirk yazarlan da oyun
yazmaya beslemisler; boylece Bah 'ya omnIar;ok ger; de o/sabir dram gelenegi bes­
lsnusttr. Bah modelinde tiyatronun Tiirkiye'yege/mesi sonucunda r;err;eve sahneli
yeni tiyatroysptlsn kurulmu§, toplulukIar bu tiysirolerde diizenIi o/arakoyun ser­
giIemeye beslemislerdir. Boylece tiyatroyu kutumsellestume yoniinde onemli bir
adrm sulttnsur. Bah tiyatrosumodelini benimseyen Ttirk tiyatrosunun gelisimi r;ok
genel biryeklessml« iki a§amada ince1enebilir. Tanzimat Ferrnam'mn ilemyle, Tiir­
kiye Cumhuriyeti'ninkurulmasl arasmda (1839- 1923) yet alanhaZlrIJk 8§amas/ ve
Cumhuriyetin kuru/u§undan giinamiize uzanan geli§me 8§amas/.
9agda§ Tilrk tiyatrosuna ilk onemli sdun 186O'ta yspilsn Gedikpss« Tiyetro­
su'yla stilmtstu: 1861'de bu tiyatroyukiraIayan GiilIaAgop, 1868'de Osmenlt Ti­
yatrosu edls bir topluluk kurarak Tiirk yazarlanna ve Tarkr;e oyun1ara yoneldi.
1870'teSadrazam Ali P8§a'nm!stanbul'unr;e§itli blilgelerindeTilrkr;e oyunlar ser­
gileyen tiyetroler kurmest ko§u1uy1a kendisine sagladlgl destekle, Tilrkr;e oyun1ar
oynama imtiyezuu 10 y/l elinde tutan GalIiI Agop'un top1u1ugunda Brmeni oyun­
cu1ar yanmda Miis1aman Tiuk: oyuncularcIa yeti§ti. Bu oyuncu1ar ir;inde en ilnli1­
sa Ahmed Fehim'dir. Osmenli Tiyatrosu'nda NamJk Kemsl, Ahmed Mithat Bien­
di, Abdiilhak Hamid, Recaizade Mahmut Ekrem gibi iinlii §airve yazarlann yepu­
Ian, Ahmed Vetik P8§a'nm usta i§i Moliere uyar1amalan, ozeIIik1e iinlii Ptenstz
me1odram, gii1diirii ve vodvillerinin r;evirileri, kemolsr, milzikIi oyunlar ve ope­
retler sshnelendi. GalIa Agop'un Osmenli tiyatrosuna yon verdigi 15 yihn en
onemli sonuclsnndsn biri de izleyicinin tiyetroy«al/§masl oldu. Buarada padi§ah­
/arda tiyatroya biiyiik ilgi gosteriyordu. Abdulmecid 1858'de Dolmsbshce Sara­
YJ'mn yakmInda bir saray tiyatrosu, tiyatroya beski ve sansilr koymesiyle tmli:
A bdiilhamid de 1889'da YJ1dJZ SarayJ 'nIn behcesinde yabancJ tiyatro ve opera
oyunlsrunn sahnelendigi bir tiyatro salonu yspttrd).
Tiirkiye'de BahIJ an1amda tiyatronun kutumsellssmssi ve Tilrkr;e oyun sergi­
lenmesi yolunda Ermeni sanatr;IIann ketkis», melodrama ag/r11k veren MarcIiros
67
Mmakyan ve Ahmed Vefik Pll§a'mnMoliere uyarIamalanna aglrIlk veren Tomas
Pesulyeciyen'in ketkilsnyle siirdii. Bu donemde halk tiyatrosu sanatfIIanmn tulu­
at adI veriIen yeni tar bir tiyatro goriiIdii. BatI tiyatrosunun konukIan
ve tipIeriyIe geIenekseI tiyatronun tipIerini ve oyuncuIuk bicimini birlestiten ve
dagafIamaya dayanan tuIuat, bir anIamda orteoyunun sahne tistiine bi­
fimiydi. Ortaayunu ustalarmdan Kavuklu Hamdi'nin onderliginde I875'te artaya
fIkan bu tar, cumhuriyet'in ilk ytllsnn« degin yaygm bir bicimde Aynlmaz
ogesi alan kantayla birIikte !stanbuJ'un $ehzadebll§I semtinde ramazan aymda
senlenen Direkleremsi'nm beslic« gosterilerinden biri olmeyt siirdiirdii. Tiirk
oyunculenn egitimi ifin bir konservatuvar ve yerel yonetimce parasal afldan des­
teklenen bir uygulama sahnesi yolunda ilk edun ise I9l4'te Deriil­
bedayi'nin kurulmesiyle enldt; ilk Tiirk-MiisJiiman kadIn sanatfI olan Afife Ie­
le'de sahneye ilk kez 1920'de Dariilbedayi'de fIktI. Tiyatroda BatI modelinin be­
nitnsendigi nenrhk. ll§BIDasI doneminde ayun yazar1Igmda parlak bir etihm gOriil­
medi. Yazarlar, daha once hif denemedikleri bir tarde kalem oynatlrken ister iste­
mez Bstil) ustalara oykiindii1er. TUrk yazarlan en fak etkileyen yabancI kaynak­
Iar Victor Hugo 'nun, Shakespeare'in, Moliere'in ayunlanyIa yabancI melodramlar
aIdu. Bu bakImdan Tiirk dram seneumn Ibrahim $inasi'nin yazdIgI ve ilk ozgiin
Tiirk ayunu olan $air Evlenmesi'yle (I 860) bll§ladIgI kabul ediJir. Bu oyunu, ozel­
likle romantik yurtsever duygu1anyla yiikJii oyunlar izledi. Bu yepttler icinde en
iinliisii Nemik Kemal'in Vatan Yahut Si1istresi'ydi (I873). sonra da
ozgiirliik konusunu romantik tarihsel oyunlar aglrlIk kezendt. 1839- 1923
donemi ifinde yezilen oyunlar genel olarak komediler, tarihsel dremler, romantik
dramlar, orta simi trajedileri ve melodrsmlsrdi. Bu donemde yuzlerce
oyundan giiniimiizde de aynanabilir olanIann seyts: fok ezdir. Bu tar oyunlann
besmd« Ahmed Vefik Pll§a'nm Moliere'den yaptIgI uyarlamalarla oyun yazarlIgI­
m cumhuriyet doneminde de siirdiiren Musaphizade Celal'in Beti'nm tOre kame­
disi gelenegi icind« Osmenlt toplumunu oyunlar gelir.
3. Tanzimat tiyatrosunun modern TUrk tiyatrosunun baslangici kabul edilmesi,
Batih tarzm ornek ahnmasi, yazih metinler halinde olmasi, sahne tekniklerinin
uygulanmasi sebebiyledir.
4. Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyatro metinleri, sahne gecisleri ve
sahne unsurlan bakimmdan teknik kusurlara sahiptir. Fakat edebiyanrmza yeni gi­
ren bir turun ilk omekleri olmasi acismdan boyle kusurlann bulunmasi son dere­
ce dogaldir,
5. Miinevverin Hasbihali adh tiyatro metnindeki sahne dekorunun anlatildigi
bolumdeki aynntilar sahne tekniginin, Sair Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyat­
rolardaki gibi sadece mekan olarak verilmeyip Bau'daki omekleri gibi aynntih
68
olarak verildigini, bu da modem Turk tiyatrasunun teknik bakimmdan giderek ku­
sursuzlasngim gostermektedir,
6. Sair Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyatra metinleri, tiyatra turunun yapi
ozelliklerini gostermektedir, Geleneksel Turk tiyatrosu yazih bir metne dayanma­
makla birlikte belirli yapl ozelliklerine sahiptir.
Geleneksel Turk tiyatrosunda halki eglendirmek, eglendirirken de kissadan his­
se vermek amaclandigi icin tema genellikle ahlakidir, Evlenmesi ve Zavalh
Cocuk adh tiyatro metinlerin de ise toplumsal bir sorun ele almrmstrr,
Geleneksel Turk tiyatrosunda yanhs anlamalara dayanan, konusrna dili ozellik­
leri yansitan, sade bir dil kullarulrmstrr, Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh ti­
yatro metinlerinde sade bir dil kullarnlmasma ragmen Arapca ve Farsca kelime ve
tamlamalara da yer verilrnistir,
(jLCME 1
1. (D)
(Y)
(Y)
2. halki egitme ..
...... geleneksel Turk tiyatrosu.... ..... modem....
3. Dogru cevap E secenegidir,
4. Yazih bir metnin bulunmasi, sahne anlayismm varhgi, dram, komedi, traje­
di gibi Batt tiyatrosu ozellikleri gostermesi modem tiyatronun Hacivat - Karagoz
ve Meddah gibi halk tiyatrosu omeklerinden farkh yonleridir,
[5. TANZIMAT OiJNEMI EOEBIYATININ GENEL
I_ ETKINLIK (
a. 1 Orup: Tanzjmat DOnemini etki1eyen sosyal Yap!:
Osmanh Devleti 'nin son donerndeki savaslarda aldlgl yenilgiler, halkm dev­
lete karsi olan sorumluluklanm sorgulamasma neden olmus, devlet eliyle
yapilan bir takim yeniliklerin halk tarafmdan yerinde, bazilarmm ise gerek­
siz gorulmesi halkta bir huzursuzluk yaratnnstir, Bunun yarusira ozellikle
gazete aracrhgiyla halkm bilgilendirilrnesi, halkm Bati'yi daha yakindan ta­
mma ve bazi yerlesik degerleri sorgulamaya baslamasi Tanzimat'm olusu­
munda etkilidir,
2. Orup: TRuzjmat DOnemiui etkileyen siyasi Y8p1:
Askeri basansizhklar sonucu pek cok yerin elden cikmasi, Osmanh Devle­
ti 'nin kozmopolit yaprsi icinde bulunan degi§ik irklann, milliyetcilik akirrn­
run etkisiyle ulus devletler kurmalan, devletin kendi valisi Kavalah Meh­
met Ali Pasa'ya bile soz geciremeyip, maglup olmasi, Batih devletlerin Os­
manli'daki azinhklar icin bazi haklar talep etmesi Tanzimat'm olusumunda
etkilidir.
3. Orup: TanzjmatDOnemini etkileyen kUltl1rel Y8p1:
Osmanh aydmlannm Batr'daki felsefi ve edebi akimlan takip etmeye basla­
malan, gazeteciligin ortaya cikmasr, yeni edebi turlerde eserler verilmeye
baslanrnasi Tanzimat't etkileyen kliltiirel sebeplerdendir.
b. Tanzimat Donerni yazar ve sairleri, Batr'yi tarnyan, devletin kurtulusu ve
toplumun refahi icin yenilik taraftan olan, sosyal sorunlar tizerine egilen, bu ne­
denle sanatta faydayi gozeten birer kisilige sahiptir.
1. Grafige gore, onceki donemlerde btiytik farkhhklar gosteren Tiirk ve
Bat! klilttirti, Tanzimat Donemine yaklasilirken aradaki farklihklan azaltrrus, Tan­
zimat Donerninden itibaren ise parelellik gosterrneye baslarmstir.
2.a. Tanzimat Donemi Edebiyatl
__-t_---JI L-I--t----.
Romantizm Realizm Klasisizm Aydmlanma Gag.
Narmk Kemal Sami Pasazade Sezai Sinasi Akil, deney,
(Zavalh Cocuk) (Serguzest) Evlenrnesi) kanun, ilerleme.
Ahmet Mithat
(Felatun Bey ile
RakirnEfendi)
70
b. gore Tanzimat Edebiyatmm kaynaklan Bati'daki fikri
ve edebi akimlardir,
3. Tanzimat Donemi Edebiyati eserlerinde daha onceki donemlere gore sa­
de bir dil kullamlnnsnr, Halki egitmeyi amacladiklan ic;:in donemin sanatcrlan,
konusma dili ile yazi dili arasmdaki farklihklan azaltmaya
4.
Sade bir dil kullamlrmstu,
r
Donernin flkri, edebi ve
Gazetenin
-
Makale, fikra gibi yeni
sanatsal tartismalan
i§levi turleri benndmmsnr,
gazetelerdeyapilmrsttr,
­
I
Halki bilgilendirmede arac olmustur,
71
UNiTE SONU OU;ME VE DEGERLENDiRME
1. (D)
(D)
(Y)
2. Dogru cevap C secenegidir,
3 1860-1896 .
4. Dogru cevap B secenegidir,
5. Dogru cevap B secenegidir,
6. Dogru cevap C secenegidir,
7. Dogru cevap E secenegidir.
8. Dogru cevap E secenegidir,
72
« 4 ~ - --------- -- ----­
SERVET/FONUN EDEB/YATI
uuu.
(7896-1907) VE FECR/AT/
rfJNU71E
TOPLULU(;U (1909-1972)
---- -- - ------- - - - ~ )
7. SERVET/FONUN EDEB/YATININ OLUSUMU
]
I :
HAZIRLIK
1. "Sanatta ne soylediginiz degil, nasil soylediginiz onemlidir," sozuyle, sanat ese­
rinde, sanatcmm iislubunun onemi vurgulannustir, Bu, sanatcirnn hangi sanat dalmda
olursa olsun, sananrun estetik yonunun kuvvetli olmasi gerektigini ifade etmektedir.
2 Cemil Meric, "Dergiler, hiir tefekkiiriin kalesidir," sozleriyle dergilerin, sa­
nat, edebiyat, dusunce konulanmn ozgurce konusuldugu, yaymlandrgi birer yer
oldugunu ifade etmektedir,
am-.
1. ve 2. MIIT.tN
I_ ETKINL/K (
1. Grup: Servet-i Fiinun, "fenlerin zenginlikleri" anlamma gelmektedir.
2. Grup: Servet-i Fiinun, 1891 yilmda Ahmet lhsan tarafmdan cikanlmaya bas­
lanrms, 1896 yihnda da derginin basma Tevfik Fikret getirilmistir,
1. Servet-i Fiinun dergisi, bu dergi etrafmda toplanan edebiyatcilann, savun­
duklan edebi goruslerini aciklamada, savunduklan gorusler dogrultusunda kale­
me aldiklan eserlerini yaymlamada bir ara't gorevi yuklenrnis, hatta bu donern
edebiyatcilanna bir edebi topluluk olarak admi verrnistir,
2 Tanzimat Donemi EdebiyatI bir yenilik getirdigi icin "Edebiyat-i Cedide"
olarak adlandmlrms. daha soma Servet-i Fiinuncular icin onceleri bir alay olarak
kullamlrms daha soma ise isim olarak yerlesmistir, Yeniligin iistiine yenilik yap­
maya cahstiklan icin Servet-i Fiinunculara da Edebiyat-i Cedideciler denilrnistir,
3. Muallim Naci, Tanzimat sonrasi TUrk edebiyatmda ihmhlann basmda bulun­
rnaktadir, Eskiyi savunanlarla ihmhlar geleneksel yasama tarzim siirdUriirken, ye­
niyi savunanlar Batih yasama bicimin uymak istemislerdir.
73
4. Servet-i Fiinun dergisi etrafmda toplannus, Fransizca basta olmak iizere yO­
cukluk yillannda Bati dillerini ogrenmi§, Bati edebiyati zevkiyle yetismis, lstan­
bul'da Batih bir yasama bicimi siirdiirmeye yah§ml§, edebiyatta zevki ve estetigi
on planda tutmus, toplumsal sorunlardan uzak durmus, bireysel konulara yonel­
mis sanatcilardir,
5. a. Tanzimat Donemi metinlerinde "hurriyet, adelet, esitlik, goructl usulii­
niin yanhshgi, gazetenin gerekliligi" gibi toplumsal konular islenmisken, Servet-i
Fiinun ve KIrk yil adh metinlerde bireysellik on plandadir,
b. Servet-i Fiinun doneminde "Sanat, sanat icindir," ilkesi benimsenmis,
toplumsal konulardan ve sorunlardan uzak durulmustur,
6. Servet-i Fiinun Doneminde estetik zevkin on planda olrnasi, donem sa­
natcilanm sadece sanatla ugrasmaya sevk etmis, siyasi ve sosyal problemlerden
uzak durmalarma sebep olmustur,
t-.......;.... A",.NL""A""'MA=Y.... .... ... ..... O-R-U..,.M . .
1. Tanzirnat Donemi Edebiyatrm hazirlayan sebepler ile Servet-i Fiinun Edebi­
yatuu hazirlayan sebepler arasmdaki en onemli farkhhk, Servet-i Fiinunculann
aradan gecen zaman icinde bazi yeniliklerin oturmasmdan, fikri ve edebi alan ile
toplum tarafmdan benimsenmis olmasmdan sonra ortaya cikrms olrnalandir,
2. Servet-i Fiinun ile KIrk yil adh metinler tema bakmundan toplumdan uzak,
bireysel bir konuyu islemislerdir, Buradaki bireysellik, sahsi degil, topluluk adma
bir bireyselliktir.
Her iki metin de ani tiiriiniin yapi ozelliklenni yansrtmaktadir, Anlatimda ise
cesitli betimleme ve benzetmeleri yapilrms, Tanzimat Donemine gore daha edebi
ve siislii bir dil kullarnlmisttr,
3. Bir edebiyat dergisi editlhi1 olarak, derginin sanat anlaYJPIl1 aytklayan bir
y8Z1 YllZU11Z.
lJLcME DE(;ERLENDIRME 1
1. (D)
(D)
(Y)
2. ... Servet-i Fiinun dergisin...
... Edebiyat-i Cedide...
3. Dogru cevap D secenegidir, Recaizade Mahmut Ekrem'in tesvikleriyle eser­
lerini yazrruslardir,
4. Dergi, Servet-i Fiinunculann edebi gorii§ ve cahsmalanru siirdilrdilgii bir
merkez olrnustur,
74
II
2
2. 6{;RETlcl METINLER
HAZIRLIK
1· -----4
1. Ogretici metinlerde dilin, sanatsal bir bicimde kullarulmasi, anlatilmak iste­
nenin karmasik bir hill ahp anlasilmarnasma sebep olabilir.
Belirli bir diizeyde sanath anlatim ise ogretici metinleri, anlatim bakimmdan
daha estetik kilabilir,
a. GiIn1f1k YlI§8DtImzda ell'§tiri YaplP yapmadJ.gmm ve neyi, n i ~ elestir­
d i ~ belirtiniz.
b. Elestirinin amaci, olumlu ve olumsuz yonlerin ortaya konarak, daha
"iyi"nin ortaya cikmasrm saglamaktir,
3. Hanra ve gezi yazilan, kendilerinden sonraki donemler icin birer tarihi beI­
ge niteligi tasirlar,
4. Servet-i Fiinun Doneminde, II. Abdiilhamit'in baskici yonetirni altmda bulu­
nan aydmlann bircogu Avrupa'ya ozellikle de Paris'e kacnuslardir. Ulkedeki bu
baskici yonetim zamanmda herhangi bir savas olmamasma ragmen Ban
karsismdaki gerileme devam etmistir, Sosyal yasamda, ozellikle Tanzimat'in
ilanmdan sonra meydana gelen degisiklikler yava§ yava§ toplum tarafmdan kabul­
lenilrnis ve devletle birlikte halk da yiiziinii Ban'ya donrneye baslanustrr,
amm­
1. MB'I1N
EDEBt TENK1T
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Biraz Daha Hakikat adh metnin yazihs amaci, bilgi vennektir.
2. Grup: Biraz Daha Hakikat adh metin iletisi, Servet-i Fiinun ve yeniliktir.
3. Grup: Biraz Daha Hakikat adh metindeki kelime gruplan, cumleler, parag­
raflar metinde anlam birligine sahip kiimelerdir.
Metindeki bu anlam birligine sahip kumeler, metin iletisini ifade etmek, onu
aciklamak, hakkmda bilgi vennek amaciyla bir araya getirilmislerdir,
75
1. Biraz Daha Hakikat adh metnin ana fikri, "Servet-i Fiinun ve yenilik"tir. Bu
ana fikir, metnin ait oldugu sosyal ve siyasi §artlarla, Servet-i Funun'u olusturan
sartlar dolayrsiyla iliskilidir,
2. Metin elestiri (tenkit) dusuncesiyle kaleme ahnrmsnr.
3. Metindeki ifadeler, bilgi vermek, aciklama yapmak amaclandigi icin aciktir,
Metindeki "gazete, makale, Dekadan, edebiyat okulu, edebi hareket, sanat, sa­
natkar, taklit, estetik, roman, ilerleme" gibi terim ve kavramlar kullarulmisnr,
Metinde gunluk hayatia ilgili olarak, her alandaki isbirliginin bugiin icin zorun­
lulugundan bahsedilmistir,
4. Metinde anlam tutarsizhgi veya birbiriyle celisen dii§iinceler mevcut degildir,
5. a. Metinde somut ifadeler daha ~ o k kullarulrmstir,
b. Bu durum ogretici metinlerin, bilgi vermek, aciklarna yapmak, yonlen­
dirmek, haberdar etmek gibi amaclanmn olmasmdan kaynaklanmaktadir,
6. Metin, ogretici metin gelenegi icerisinde edebi tenkit alanmda yazilrmsnr,
7. Biraz Daha Hakikat adh mew hangi. yaym orgamnda yaymlayacalmlZl be­
lirtiniz.
8. HiJseyin Cabit YalfUl
Hiiseyin Cahit YalfIn (d. 1875 - o. 1957) yszi hayatma Servet-i Fiinun done­
minde edebiyetct olerek bsslsmts, II. Mesrutiyet, Atatiirk, lsmet lnont: ve DP do­
nemlerinde her daim serf kalemiyle yazdlgl polemik ve elestirilerle ve eyru za­
manda da kiiItiiriin yeygmlesmsstne destekIeriyle alallarda ksltms, gazeteci, ya­
zar, siyaset edsmuhr.
1908'de II. Mestutiyet'in ilam ile edebiyeu buskmts ve politikaya gitmistit.
Agustos 1908'de Tevtik Fikret ve Hiiseyin Keum ile birlikte Tanin Gazetesi'ni
kurdu, ittihat ve Terakki'nin siyasi alandabir nevi keletnsotu oldu. Aymytl, 1908­
1912 OsmanlJ MecIisi Mebusam'an istanbul milletvekili secildi. 1911'de Diiyunu
Umumiye Dayinler vekili oldu. 1913'ten sonra tek parti hfiline gelen lttihet ve Te­
rakki'yi elestirmeye besledi. Haziran 1919'da Malta'ya siiriildii. 1922'de Tenin'i
yeniden cikurmeyu beslads. Hiikiimete yonelttigi aglr elestirilet ve eski lnihetcite­
tt savunmaSI doleytsiyle 1923'te istikIal Mahkemesi'nde ysrgtlends. 1925'te mii­
ebbet siirgiin cezest ile Corum 'a gonderildi. Bu tarihten sanra, Atatiirk'iin otiimii­
ne kadar politikanm dtstnd« keldi.
1933'te Ak§am gazetesinde yuztler yazmaya ve Tiitk kiiltiir hayatmm onemii
yaym organ1anndan biti alan Fikir Hareketleri dergisini yaYJmlamaya bssledi.
Atatiirk'iin oltimiindcn sonra, lsmet lnonu'nun tekliflyle tekrar palitikaya dbtulii.
1939-1954 yillen arasmda Cenkin, istanbul ve Kars milletvekilligi yspti. 1954'de
79 yssmds tutuklanarak hapse girdi fIktl.
1957 yilmda Olmii§tiir.
76
Biraz Daha Hakikat adh metin yazann sert ki§iligini, elestirici yiiniinii ortaya
koymasi bakirmndan, kitabm adirun "Kavgalanm" oldugu da dusunulurse iliskili­
dir.
2.MET1N
GEZtYAZlSI
1. On Birinci Mektup adh metnin yazI11§ amaci, gezilen yerler hakkmda bilgi
vermektir. Metnin ana fikri, Misir ve piramitlerdir. Tiirii ise, gezi yazisidtr,
2 Metindeki "iki sent gibi ekilmis araziler", "deve kervam", "bedeviler",
"merkepciler, deveciler, fotografcilar", "mnzik ve dilenci grubu" ifadeleri done­
minin sosyal gercekligini yansitan ifadelerdir.
[. ETKINLIK (
1. Grup: Biraz Daha Hakikat ve On Birinci Mektup adh metinler, okuyucuya
bilgi vermek amaciyla yazilnuslardir,
Bu durum iigretici metinlerin yazihs amaciyla parelellik gosterir,
2. Grop: Biraz Daha Hakikat adh metinde "Servet-i Fiinun ve yenilik", On Bi­
rinci Mektup adh metinde ise "M1SIf ve piramitler" ternasr islenmistir, Temalann
birbirinden farkh olmasi hem metinlerin tiirii hem de anlatilanlann birbirinden
farkh olmasmdan kaynaklanmaktadir,
3. On Birinci Mektup adh metindeki ifadeler, bilgi vermek amaclandigi icin
acik ve kesindir.
I_ ETKINLIK (

2. Grop: Metindeki "delta, ucgen, piramit, mumya, ebu'l-hevl" ifadeleri terim
ve kavramlardir,
Bu bakirndan On Birinci Mektup adh metin, iigretici metin olmasi dolayisiyla
yogundur.
4. Metinde somut ifadeler daha baskmdrr, Fakat yazarm edebi iislubundan kay­
naklanan birtakim benzetmeler ve sanath soyleyislerde soyut ifadelere de yer ve­
rilmistir,
5. On Birinci Mektup aldi metin "gezi yazrsr'tdir,
6. Cenap
1870'te Menestir'de dogdu. Bebssttnn Plevne'de selut dtismesinden sonra aile­
siyle Istanbul'e geldi. llkogrenimini Tophane'deki Fevziye Mektebi'nde yepti.
77
Giilhane Askeri Riisdiyesi ili bitirdi. Ttbbiye Idedisi 'nden sonra Askeri Ttbbiye
'den mezun oldu. Hekim yiizba§l oldu.
Psris'te 4 yll cilt hsstshklsn ihtisesi yepti. Yurda dondiikten sonra Mersin, Ro­
dos, Cidde'de ksrsntine hekimJigi, sihbiye miiietti§Jigi yspti. 1914'te emekliye
eynldi.
Detiiliunim 'da Tiirk Edebiysti Tsrihi detsleti okuttu. Kurtulus Sav8§1 stresm­
da Kuve-yi MiJIiye 'ye kers: olumsuz tutumu nedeniyle ogrencileri taraimdan isti­
iaya zorlendi. Daha sonre cumhuriyeti destekledi ama yelmzhktsn kurtulsmedi.
11k siiri 1885'te daha ogrencilik yillennd« Saadet gazetesinde yeyimlendi. On­
celeri MuaJIim Naci 'nin etkisiyle divan ffim siirle ugr8§tl. Daha sonre Receizede
Mahmut Ekrem ve Abdii1hak Hamit Tsrhen'den etkilenetek Bets tarzl siite yimel­
di. Servet-i Fiinun dergisinde siirleri yeytmlsndt. Tevfik Fikret ve HaJit Ziya
Usekligil'Ie birlikte Servet-i Ptinun edebiyatmm iif onetnli isminden biri oldu.
Gelenekc! seirlerin en fok saldJrdlgl yenilikfi ssdrdi. Diger Servet-i Fiimmculenn
tersine bireysel siiri tercih etti. Edebiyet-t Cedide 'nin en a§lrJ omekletini verdi. $i­
ire "nesirmusikisi" dedi. $iir1erinde kuJIandJgI "S11at-i sementkm ", "ceng-i miizeb­
hep", "nay-i ziimiirriit" gibi deyimlet, imgeler dbneminin sanat diinyasmda onem­
Ii tartl§malar yeretu. Heceleri miizik duzeyinde uyumlu kullenmsyt savundu. Bu
tarzda yazdlgl en iyi iki omek: "Yakazat-l Leyliye" ve "Elben-t $ita" siirletidir. 12
$ubat 1934 'te lstanbul'da beyin kanamasmdan ya§amlm yititmistir. Kabri Bsktr­
koy'dedir.
Eserleri:
$iir: Tamat (1887)
Sefme $iir1eri (1934, oliimimden sonra)
Bilffin $iir1eri (1984, oliimiinden sonra)
Tiyatro:
Korebe (1917)
Diizyezi:
Hac Yolunda (1909)
Evrek-i Byyam (1915)
Aiak-I lrek: (1917)
Avrupa Mektuplsn (1919)
Nest-i Harp, Nesr-i Sulh ve Tiryaki Sozleti (1918)
Vilyam $ekispiyer(1932)
OnBirinci Mektup adh metindeki birtaIam S8Dath s6yleyi§ler ile an1ah18l!1arm
kurguland$ Uslup Cenap ~ b a b e f f i n 'in edebt kipliJiyle 6rtI1§mektedir.
78
3. ME'I1N
HATIRA
\_ ETK1NL1K (
1. Gmp: Ahmet Hikmet'i Nasil Tamdim? adh metin bilgilendirmek, haber ver­
mek amaciyla yazilrmsnr,
2. Grup: Metnin ana fikri "Ahmet Hikmet"tir.
3. Gmp: Metin hatrra (am) dusnncesiyle yazrlrrusur,
1. Verilen metinlerde dikkati ceken yon daha once de belirtildigi uzere toplum­
dan, sosyal sorunlardan uzak ve bireyseldir. Bu durum, Servet-i Ftinun Donerni
ogretici metinlerinin bireysellik etrafmda sekillendigini gostermektedir,
2 Metinde doneminin siyasi gercekligini yansitan ifadeler "Turkculuk" fikridir,
Sosyal gerceklik olarak ise, sanatcilann ev toplantilan gosterilebilir,
3. Anlatlm bozuklugu olan ciimleler sunlsrdu:
• Bu sebeple °zamana kadar tarumadigmuz, gormedigimlz bircok adamIara
rastgeliyor ve bircok kisilerle temas ediyorduk. "(cogul eklerinin yanhs kul­
lamrm)
• "Uzanan ellerirniz birbiriyle kuc
a1r1a
§tl."
(Kelimenin yanhs anlamda kullarulmasi.)
• "Baska herbangi yazarlar arasmda ihtimal kirgmhga varabilecek..."
(Gereksiz sozcuk kullamlmasi)
• "Fransizcada bircok Latin(ce) kelimeleri var, lngilizcede de bircok
Fransizfca) kelimeleri oldugu gibi ..."
(Ek eksikligi ve cogul ekinin yanhs kullammi)
4. Metin giintimtiz icin Servet-i Fiinun Donemine tutan bir onerne ve dege­
re sahiptir.
5. Verilen ctimlelere gore dergiler, doneminin, sanat ve edebiyat hayatma yon
veren, sanatm fikri ve edebi ylintintin yer aldig: birer merkez konumundadir,
6. Mehmet Rauf (d: 12 Atustos 1875 - 6: 23 Arabk 1931)
1stanbul'da ve kiifiik edebiyat ile ilgilenmeye beslermstir. Bah­
riye Okulu'na gitmis ingilizce ve Frensizce Yakmdan takip ettigi He­
lit Ziya'mn eserlerine ve realizm akImma ilgi Fmnsiz yazar Paul Bo­
urget'yi okurmus ve ondan etkilemistir... 1896 ythnden itibaren Servet-i FiinOn'da
yazmaya besledt.
Romanlannda genelde 1stanbul ve fevresinde seckin ailelerin erestti­
da gecen iliskilerini konu elmtsur. Zaman zaman siirler de yezmistu.
79
Eserleri
Romanian:
EyIal
Ferde-yi Garam
Karanfil ve Yasemin
Geny KIZ Kalbi
Bbgiirtlen
Son Ytldtz
Halas
Ceriha
Kan Demlesi
Hikaye:
Ihtizer
Son Emel
A§k Kedim
Eski Ask GeceJeri
jlk Temas
jlk Zevk
Oyun:
Pence
MensurFlee:
Siyah lnciler
.=
(
ANLAMA YORUMLAMA
1. Servet-i Fiinun Donerninde edebiyat ve sanat tartismalan "sanatm sanat icin
mi, toplum icin rni?" yapildrgi eksenindedir.
2. Tanzimat Doneminde Bati' dan gelen fikirlerin ve edebi unsurlann yaym
kaynagi, halki bilgilendirip egitmeyi amaclayan aydmlar icin herkese hitap eden
gazetedir.
Servet-i Fiinun Doneminde ise, herkese degil de sadece belirli aydm ziirnreye
hitap eden dergi, gazetenin yerini almisur, Bunun temelinde ise "estetik kaygi"
vardir,
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Servet-i Funun Donemi ogretici metinleri elestiri, gezi yazisi ve hatira
olarak kaleme ahnmis ve bireysel temalar islenmistir,
Tanzimat Doneminde ise, makale ve fikra gibi turler yapryi belirlemis ve top­
lumsal sorunlar ele ahnmisnr,
2. Grup: Servet-i Funun Donemi ogretici metinlerinde edebi bakrmdan daha
oturmus bir dil ve uslup kullarulrms, dil agula§ml§t1r.
Tanzimat Doneminde ise eskiye oranla daha sade bir dil kullarnlmis ve edebi
sils ve sanattan kaYIDllml§tu.
I" ETKINLIK (
Edebitenkit, gezi Y8Z1S1 ve haluatllrlerinden biriyle biryaZl kaleme ahmz.
(JLCME DEl:ERLENDIRME 1
1. (D), (D), ('()
2. ... tenkit, gezi yazlSl ve hatira...
3.
( ( Avrui
a

Cenap $ehabettin ve
Hilseyin Cahit '(alym
--+.
4. Dogru cevap A secenegidir, Tevfik Fikret'in Riibab-I Sikeste adh eseri siir
kitabidir.
5. Servet-i Filnun Doneminde bireysel konulann islenmis olmasi, sanatta "es­
tetik kaygr" ve "zevk" anlayismm benimsenmesi dolayisryladrr,
81
3. VE HEYECANI DILE GETIREN ItfETINLER
VE ItfENSUR
l:
HAZIRLIK
1. Verilen dortluk bir resimle ifade edilebilir. Verilen dortlukte yapilan betim­
Iemeler, okuyucunun zihninde canlanan bir goruntuye sahiptir. Bu nedenle Servet­
i Fiiniin Doneminde "resim gibi siir yazma" anlayrsr oldukca hakimdir,
2 Bir donemde yazilan §iirlerin kendilerinden onceki donemlere ait siir sekille­
rinden farkh olmasi, birtakirn yeni edebi tiirIerin §iire girdiginin bir gostergesidir.
1.MEI1N
1. Kucuk, muttarid, muhteriz darbeler
Kafeslerde, camlarda pur-ihtiaz
OIur dem-be-dem nevha-ger, nagme-saz -az: tam kafiye redif
Kafeslerde, camlarda pur-ihtizsz
Kucuk, muttarid, muhteriz darbeler...
... agla§lf >_Iqu: redif
... yaklasir
... bir
>-ir: tam kafiye
... gelir
... hep
>-eb: tam kafiye
... §eb
Siirin ritmi aruz saglanrrustir, Aynca §iirdeki ses benzerIikleriyle de
ahenge yardimcr bir soyleyis olusturulmustur,
2 Verilen bendin soyleyisine dikkat edilirse, siirin basligmda oldugu gibi yag­
murun yagl§ sesi ve ritmi verilmeye
3. basta ve sonda birer bent ve arada beyitlerin yer aldlgl bir yaplya sahip­
tiro Tevfik Fikret bu §iirinde klasik divan siiri kahplanm kirrms, soyleyis He tema
arasmda bir yapi meydana getirmistir,
82
4. a. Siirdeki bentler ve beyitler §iirin birimleridir. Birimlerde gunnmuz
Turkcesiyle kismmda da verildigi gibi yagmurun yagl§1 ve yagmur yasarken sai­
rin izlenimleri dile getirilmistir,
b. Birimlerde anlatIlanlar siirin temasuu farkh yonlerden isleyerek bir bu­
tun olusturmaktadir,
5. a. Siirin basmda ve sonunda bent, bentler arasmda ise beyitlerin kullaml­
masi, yagrnurun yagl§1da dusunulurse, once hafiften baslayan (l.bent), daha son­
ra hizlanan (beyitler) ve yine bitmeden once yavaslayan (sonuncu bent) yagmur
sahnesi canlandmlmaya cahsilrmsnr,
b. ~ i i r i n Y8p1S1y1a temast lIl'IlSUldaki. ilifkiyi resmediniz.
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Ahmet Muhip Diranas'm Yagmur adh §iirinin ternasi, Fikret'in siirin­
de oldugu gibi "yagmur'tdur, Tema sairin duyusuna gore anlatilrmstrr,
2. Grup: Hay-Kay, Japon siirine ait ozel bir nazim§eklidir. lslenen tema ise yi­
ne yagmurdur.
Bu durum temanm evrensel bir ozellik tasidigmi gosterir,
6. ~ i i r i n temasiyla devrin siyasi ve sosyal gercekligiyle bir iliskisi yoktur. Cun­
ku Servet-i Funun sanatcilan toplumsal konu ve sorunlardan uzak durmus, birey­
sel kanunlara yonelmislerdir,
7. Tanzimat Donemi sanatcilannda gorulen toplumsal sorumluluk duygusu,
Servet-i Funun sanatcilarmda yoktur. Bu nedenle islenen temalar Tanzimat Done­
minde toplumsal, Servet-i Ftinun Donemlerinde bireyseldir.
I_ ETKINLIK (
Temas; yatmur alan bir yBZI yllZlIl1Z.
8. Verilen beyitlerde dogal dil, §iir dilinin birtakim benzetIne, mecaz ve sanatla­
nyla kullarulrmsnr, Bu durum beyitlerde §iir dilinin agrr basnguu gostermektedir,
9. Siirdeki bentler ile iki, dort, alti, yedi ve sekizinci beyitlerde anjambman var­
dir, Bu durum siir dilinin nesir (dtiz yazi) diline yaklasngim gosterir,
10. Yagmur siirinde anlatilanlar, Servet-i Ftinun sanatcilanrun resim gibi siir
yazma anlayislarma uygun oldugu icin resimle ifade edilebilir. ~ i i r bu yonuyle
pamasizm akimma uymaktadir, Siirin her birimi birer sahne niteligi ta§ldlgl icin
§iirin tamarm parnasizm akumna omektir,
83
PARNASlZM
Fransa'da tiJriinde oneye bir ekundu. diyebile­
cegimiz pemssizm, bir anlamda teelizmle nstiirelizmin sentezinden olus­
mu§tur. 1886'da "Pamas" edlt derginin yeyintenmesiyt« ortaya cikmisnr (Pamas:
Mitolojide ilham perilerinin ya§adlgma inamlan efsanevi dagm adl).
Pamasyenler siiti salt bicim olarak goriirler. Bu nedenle bicim giizelligini her
seyin iistiinde tutarlar. Yine aym nedenlerle Olyii ve uyaga onem vermisler,
ritmi on plana pkannl§lardtr. Sozciiklerin birarada kullemlmesmden dogacak mii­
zigi de siit icin gerekli gormii§lerdir. Pamasizm, romantizme tepki olarak dogdu­
gu icin bu ekimds duygunun yetini dii§iinceleralml§, psmesyenler siirde synntth
ve nesnel betimlemelere yer vermisler, duygusalllgl teddetmislerdir.
Siin, golg», tenk ve cizgilerle saglamayl
"Ssnst, ssnst icindit" olan pamasyenler siirde yarar degil, guzellik
srarlsr.
Tarihteki mutlu dbnemlere duyuJan ozlem, yabancI iilkelerin manzara ve gele­
nekleri islenen konulardtr.
Pamasyenler Eski Yunan ve Altm mitolojisine biiyiik heyrenhk duyarlar. Do­
leytsiyle ele elmsn bazr konular klasisizmle benzerlikler tesu.
BBfbca remsilcileri:
Th. Gautier
TD. Banville
Francois Coppee
i.Maria de Heredia
SEMBOLlZM (slMaEC1LtK)
19.yiizYllm ikinci yensmde pemssizme tepki olarak ortaya ylkml§ bir ekimdir.
Pamasyenler insan duygulanna, izlenimlete anem vertniyorlerds. Onlar is:in
onemli olen gercekti, dustmcelerdi.Sembolistter bu anlaYI§a kar§l y1kmI§, duygu­
sallIiJa, insemn i y diinyasma yimelmislerdir. Onlaragore somut vsrliklsr, dl§ diin­
ya ile insanm duyulan arasmda koprii kurmaya yarayan biret simgedir. (:iinkii
geryek ancak insamn bicimiyle var olur. Yani insan onu nesil slgtltyorse
oyle degerlendirilir. Sembolistler, sembollei aracIIIglyla dl§ fevrenin insan uze­
rindeki etkilerini ve izlenimletini enlstmislerdu.
Siiri sessiz bir ssrk: olarak tsrumlstmsler ve miizigi siirin emeci durumuna ge­
tirmislerdir. Onlara gore siir diistmcelere degil duygulara seslenmelidit; ciinku si­
ir bir anlatmak ifin yazllmaz.
Siirde anlam kspeli olmsluhr ve hetkes kendince yorum getirebilmelidit. Soz­
ciigiin anlam degerinden 90k mtizikel degeri onemlidit. Anlam kapanlkIIgl ve
farklI 9agn§lmlar yaratabilme amacr, 001 bol rnecaz ve istiarelerin kullemlmssme
yol a9m1§, doleyistyle dil de aglrl8§ml§tlr.
Gercekletden ka9ma, hayale slgmma, 9irkinlikIeri hayal yerduniyle giizelIe§­
tirtne, bunlere bagll olarak ortaya 9lkan keremserhk, sembolizmin en belirgin
ozeliiklerindendir.
Durgun suler, ay l§lgl, alacakaranIIk, tan agarnsl, perdede gezinen gOlgeler ve
oltim beshc« temelendtr. Litizm, bu anlaYl§m en onemli ogesi dutumundedit.
Pamasyenlerin genelIikIe "sone" naznn bicimini kullanmalarma ksrsm, sem­
bolistler daha 90k serbest naznn bicimlerine yonelmi§lerdir.
B8§hca t:emsilci1eri:
Baudelaire
Rimbaud
Mellerme
Verlaine
Puskin
11. Yagmur siirinde tabiat, yagmurun yagmaya baslamasi, sokaklann durumu,
gokyuzunun aldig; hal ile hayvanlann hfili goz onune serilerek anlanlrmsur,
12. Verilen rmsradaki "yash sarkilar" (nevha-ger magme-soz) ifadesi gercek
anlami dismda kullamlrmstir, Cunku "yash" sozcugu insan icin kullaruhrken bu
dizede sarki icin kullamlrrnstir,
Siirde aynea "cekingen darbeler, aglasan seller, can cekisen dalgalanmalar, so­
guk golge, sonen heyula, hayalet, solgun, tukenmis kadin, hazin kuslar, ruhumun
kulagi, soguk bir sessizlik, heves dolu damlalar" gibi bircok ifade gercek anlarru
dismda kullamlrrnsnr,
13. Verilen imgeler Tanzimat Doneminden farkh olarak Servet-i Fiinun sairle­
rinin yeni ve eski kahplarmdan cok farkh imge ve tamlama bulma arzulanmn yan­
srmasidir,
14. a.
• "rnuhteriz darbeler" -.: te§his (ki§iselle§tirme)
• "Sokaklarda seyl-abeler aglasir" ~ te§his (ki§iselle§tirme)
• "gU§-1 ruhum" ~ te§his
• "sukun u tanin" ...... tezat
b. Soz sanatlan Yagmur siirinin ahengini ve soyleyisini yansitmakta birer
a r a ~ olarak kullarulrmstrr,
85
15. Yagmur siirindeki beyitler ile bentler divan §iiri ve Tanzimat §iiri gelene­
giyle iliskilidir, hem eski hem de yeni unsurlar bir arada kullamlrmsnr,
irdeki tema, sairin duyus ve gozlernlerini yansitacak sekilde islenmistir,
16. Yagmur siiri bireysel duygulann dile getirildigi bir §iir olmasi dolayisiyla
doneminin sosyal §artlanndan uzak bir §iirdir. Kiiltiirel anlamda ise ancak Server­
i Fununun siir anlayisiyla iliskilendirilebilir.
17. Yagmur §iirinde anlanlanlann herkeste aym duygu ve ruh halini yansitma­
m beklenemez. anlatilanlar Fikret'in ruh halini yansttmaktadir, Bu durum,
edebi eserlerin cok anlamhhgiyla ilgilidir.
18. Yagmur siirindeki, yagmura atfedilen ifadeler ve yagmurun sairin zihninde
yarattiklan hayal unsurlan, "yagmurun kendisi ise bir gerceklik unsuru olarak
yorumlanabilir.
19. anlatilan olaylar, yasananlar, §3.irin yani anlaticmm gozlem, duygu ve
ruh halini yamsitngi icin ona ozeldir, Bu da olaylar ile anlatrci arasmda siki bir ili­
siki oldugunun gostergesidir.
I_ ETKINLIK (
gunumuz Turkcesi bolumunde verilen h1Ui bir diiz yazi metni gibi dusu­
nulurse, §iirdeki anlamm degil, ahengin, duygu halinin ve §iirin okuyucu uzerin­
deki etkisinin kayboldugu g0ri.\lmektedir. i1
20.TevtikFikret
(24 AralIk 1867, lstanbul-19 Agustos 1915), 1888'de Galatasaray Lisesi'ni bi­
tirdi ve yine Galatasaray Lisesi'nde ogretmenlik yepmtstu, Devlet dairelerinde
memuriyet, okul1arda ogretmenlik yaptI. Okul ytllsrmde ba§ladigi siirl« ilgilen­
meyi siirdiirdii.
Servet-i Fiinun dergisinin fevresinde §ekillenen topluluga keutd). ilk kiteb: Ru­
beb-i (Kmk Saz) 1900'de yayimiandi. Tevtik Fikret'in Tiirk: siirinin BatIII
bir kimlik kazanmasmda rolii biiyiiktiir. Fikret Abdiilhak Hemit'in ve Galatasaray
Sultanisi'nden hocesi olan Recaizade Mahmut Ekrem'in tesiriyle Beuh anlaYI§ta­
ki siire ytmelmistir. Fikret'in Servet-i Fiinun anlaYI§ma baglI §iirlerinde i§ledigi
konular ozellikl» a§k, tabiat ve gtinliik: ya§amda k8T§IIa§llan bezt kiifiik sorun1ar­
dtt. Fikret, Servet-i Fiinun toplulugunun dagzlmasmdan sonra yazdlgl siirlerde
toplumsal konulara yonelir.Bu siirletinin ana temesi "hiimyet" ve "medeniyet'tir.
j1k siirlerinde sanat icin sanat diistmcesindc olan seir, daha sonraki siirlerinde top­
lumcu bir an1aYI§a yonelir. Toplumu siken biiriiyetsizlig» k8T§1 yazdlgz "Sis" sii­
ti, biiyiik: yenki uyendtnr. Fikret.senetmm bu ikinci doneminde insan1an bitbirine
86
dii§iirdiikleri icin biitiin dinlere dii§mandlr. Tarihe ve kutsel degerlere de kerstdn.
Fikret siirlerinde rogu zaman aruz alriisiinii kullsnmtstit.Siirde beyit biitiinliigii­
nii kunns.enlemm bir beyitte tamamlanmasl gelenegini ortadan kulduttusur.Nsz­
ml nesretsiui diiz yazlya)yakla§tIrml§tIr. Prensiz siirinden alman soneyi siirlerin­
de kullenmis, divan siirinin miistezat nazIm §eklini temnmez hale getirerek "set­
best mustezet'bicimini gelistitmistir. Fikret, pamasizm akImmdan etkilenmistit
ve pamasyenlere baglIdlr.Fikret'in "manzum hikaye" tiiriinde siirleri verairiBehk­
csler.Nesrin.Rsmszsn Sedekesi.Hest« C;ocuk"gibi. Fikret cocuklsr icin yazdlgl si­
irleri hece alriisiinii kullanarakysztmsttt ve bu siirlerini "Sermin"sdh bir kitspte
toplemisur.Siirlerini "Riibsb-i Sikeste" ve "Heluk'un Defteri" edh kitaplarda top­
lenustu.
Tahsin Nabit
Tahsin Nahit (d. 1887, lstenbul- a. 12Mayls 1919, lstenbul), Galatasaray Spor
Kuliibii'niin 9 numaralI kutucu iiyesidir. Hukuk egitimi elmtstu; seir ve oyun ya­
zendtr. Fecr-i Ati ekuntntn bir iiyesidir.
Eserleri
Oyun:
Hicrenler(1908)
Jan Tiirk (1909)
Kosem Sultan (1912)
Firar (1911)
$iir:
Ruh-I Bikayd (1911)
~ i i r d e k i . karamsar rub bllinin Tevfik Fikret'i y8DSlttJil rahathkJa s(lylenebi1ir.
Bunun yamnda Servet-i FI1nuneulann genell»'.eJ.l.i#i olan tablo gibi §iiryazma an­
laY1§1Yla, pamasizm alrnnJDJD Ozellikleri §8ir ile eseri arasmdaki baAlantl1ardlr.
I_ ETKINLIK (
Verilen resmi an1atan bir ,iir yazarak 8DI1fta okuyunuz.
2.ME'I1N
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Elhan-i siirinin ahenk unsurlan:
... >. -11§: tam kafiye
... kus
... kar > -ar: tam kafiye
... arar
... -S1: redif
... ne§l?eleri tam kafiye
... ferdasr - 1. tam kafiye
... yeri -er: tam kafiye
... karlar > -lar: redif
.., aglar
Siirin ritmi, aruz olcusuyle saglanrrustrr, Aynca siirdeki her tiirlii ses benzerli­
gi siirin ahengini saglayan unsurlardandir,
2. Grup: Elhan-i adh §iir bent, iki dortluk ve aln beyitten olusan hem
divan hem de Ban §iiri ile halk siiri etkilerini tasiyan bir yapiya sahiptir.
1. Verilen bentte kar yagrsmm ritmi saglanmaya cahsilrmsnr, Karm ritmi
tiim siirde verilrnis, tipki Yagrnur siirinde oldugu gibi, resim gibi siir yazma anla­
YI§ma uyulmustur,
2 Elhan-i siirinin birimleri bent, iki dortluk ve alti beyitten ibarettir. Bu
birimler §iirin temasl olan "kar" etrafmda bir araya gelerek siiri olusturmuslardir.
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Behcet Necatigil'in Kar Kar adh siirinde kar ve kar- kinayeli kullaml­
rmsnr, bu iki sozciigii tiim siir boyunca gelisen bir tema icinde islemis­
tiro
2. Grup: Herman Hesse'nin §iirinde lu§ temasi islenmis ve bu tema siirde sii­
rekli gelisen, iistiinde bir §eyler soylenen bir sekilde verilmistir,
Farkh donemlere ve iilkelere ait §iirlerde de aym temanm islenmesi, temanm
evrensel bir nitelik gostermektedir,
88
3. Elhan-i siinndeki kar temasiyla, Yagmur siirindeki yagmur temasi Ser­
vet-i Fiinun Doneminde dogamn ve izlenimlerinin tema olarak secildigini gos­
termektedir.
Aynca Tanzimat Donemi farkh olarak bireysel ternalann, duyus ve
algilayism on planda oldugu gorulmektedir,
4. Verilen bentte dogal dil, sairin algilayisla diline oZgii soyleyislerle, ken­
di anlamlan drsma tasarak kullamlmisur.
5. Elhim-: §iirinde anjamaman ozelligi tssiysn tntsrsler §unlardIr:
- Esini gaib eyleyen bir kus
gibi kar
Gecen eyyam-r nevbahan arar
- Kapladi bir derin siikuta yeri
karlar
Ki hamil§iine dem-be-dem
- Bir beyaz rise-i cenah-i melek
gibi kar
Seni solgun hadikalarda arar
- Na'sm iistiinde ey milrde
Basladi parca parca pervaze
karlar
Ki semadan duser duser aglar
- Kucucuk, set-sefid baykuslar
gibi kar
Sizi dallarda, liinelerde arar
- Yuvalarda -yetim-i bi-efganl­
Son kalan ma-i tiiyleri kovalar
karlar
Ki havada ucar ucar aglar
- Destinde ey sema-yi §ita tilde tildedir
Berg-i semen, cenah-i kebuter, sehab-ter...
Dok ey sema -revan-i tabiat gunildedir;­
Hak-i siyahm iistilne safi §ilkilfeler!
89
- Her §irndi -ne yaprak, ne bir
Bir tOde-i zllal ii siyah-reng ii na-iirnid...
Ey dest-i asman-I §ita, durrna, durrna
Her ustune bir sutre-i sefid!
- Bir bad-; harnfi§un per-i sMmda uyuklar
Tarzmda durur bir arahk, sonra
- Soldan saga, sagdan sola lerzan Ugirizan,
Gab ucmada Wyler gibi, gab olmada rizan.
- Ezhar-I bahann yerine berf-i sefidi,
Elhan-i tuyfirun yerine samt-i Umidi.
Budurum tiir dmnin nesir diline yaklaftl#Jm gOateJ:mektedir.
6. Elhan-r tabiatla ilgili ifadeler, betimlemeler (tasvirler) yapila­
rak verilmistir, Bu ozellik resim sanatiyla iliskilendirilebilir, Bu baktmdan par­
nasizm akimmm ozelliklerini yansitmaktadrr,
7. ElhAn-l $itl §iirindeki yan anJam
h
kelime veifadeler:
"Beyaz titreyis, dumanh kalplerin ezgileri, gUvercinlerin §arkIlan,
derin sessizlik, beyaz rnelek kanadmm mavi Wyler, tabiatm ruhu, golgeler
siyahhklar ve umitsizlikler yigim, beyaz ortu, emelller gibi yagan kar, hayal gibi
kosan kar, sessiz rUzgar, saf kanat, sukut ilahilerinin ezgileri, semanm eli, comert­
ligin eli, kism eli, kuslann ezgileri, umit sessizligi."
8. Verilen irngeler Tanzimat Doneminden farkh olarak Servet-i Funun §airleri­
nin eski kahplardan cok farkh, yeni imge ve tarnlarna bulma arzularmm yansirna­
stdrr, Bu imgelerin kulIamlma nedeni bireysel duyus ve en yeni ve fark­
11 bicimde yansitma arzusudur.
9. a. Birinci beyitte karlar emellere ve hayallere benzetilerek tesbih; kann
kosmasi ifadesiyle de teshis sanati yapilrmsnr,
Ikinci beyitte kann uyuklamasi ifadesiyle teshis, ruzgann kanadi ifadesiy­
Ie istiare sanan yapilrmstir,
b. Soz sanatlan siirin ahengini saglamakla birlikte aym zarnanda anlatil­
mak istenenin de daha etkili anlatrlmasim saglamaktadir,
10. Elhan-i ;lita §iirinde anlanlanlann herkeste aym duygulan uyandirmasi
beklenemez. Bu durum edebi metinlerin anlamhhgiyla ilgilidir. Edebi metin
okurun duygu, zevk, kultur diizeyi, bilgi birikimine gore anlarn kazanan bir sanat
eseridir,
90
11. EIMn-l ~ i t a §iiri doneminin siyasi gercekligi ile iliskili degildir, bireysel bir
duygunun dile getirilisidir,
12. EIMn-l ~ i t a §iirindekiler duz yazi ile ifade edilemez. ~ i i r i n duz yazi ile ifa­
de edilmesi onun ahenk ve ritim unsurlanmn kaybolmasma neden olacagi icin §i­
irde anlatilanlann da tam olarak ifade edilememesine sebep olur.
13. Db. Hac Yolunda
Elhan-i ~ i t a §iiri Turk edebiyatmm ahengi, ritmi ve soyleyi§i ile nadir eserle­
rinden biridir.
1. Servet-i Funun §iirinde yapi bakirnmdan eski kahplar yikilrms, soylenmek is­
tenene gore yeni ve eski unsurlann bir arada kullamldigr bir yapi olusturulmustur,
Tanzimat Doneminde ise yapi bakimmdan eski nazim §ekilleri surdurulmustnr.
Tanzimat Doneminde toplumsal ve siyasi konular i§lenirken Servet-i Filnun
Doneminde bireysel konular islenmistir,
Tanzimat Doneminde eskiye gore sade bir dil kullamhrken Servet-i Filnun Do­
neminde sanat iyin sanat anlayrsi benimsendigi iyin aglr bir dil kullarnlrmsnr,
2. L Tevfik Fikret'in §iirindeki, lstanbul'a bir facialar §ehri gibi bakl§ tarzi,
Yahya Kemal'in ayrn manzara karsrsmdaki §iirinde yoktur. Bu, §airlerin ruh MI­
lerini gosteren en onemli unsurdur. Hastahkh bir ruh halinin yansimasi olan Sis si­
iri doneminin sosyal ve siyasi sartlenrnn da bir sonucudur. Yahya Kemal'de ise
sosyal ve siyasi §artlann olumsuz bir etkisinin olmamasi, ayrn zamanda ruh hali­
nin olgunlugu Siste Soylenis gibi bir §iiri ortaya cikarrmsnr.
b. Yukanda da belirtildigi gibi imparatorlugun sosyal ve siyasi durumu,
Servet-i Funun sanatcilannm da psikolojik durumlanm etkilemis, karamsar ve
bedbin bir ruh halinin olusmasma sebep olmustur,
3. Servet-i Funun Doneminin modem TUrk siirinin baslangicr sayilmasi, Tan­
zimat Donernindeki yenilik denemelerinin artik olgun ve Batr'yla esdeger bir hal
almasmdan dolayidir,
I_ ETKINLIK (
Servet-i FlJnun §iirinin getirdigi yenililder ve edebiyannnzdaki yeri konulu bir
yazi yamz.
91
2
(jLCME DEiJERLENDIRME 1
1. (D)
(Y)
(Y)
... terza-rima, sone...
... sembolizm ve parnasizm...
... bireysel...
3.
Toplum sorunlarma deginmernis, ask ve doga temah
§iirler yazmrsnr, Sembolizmin etkisi altmdaki sairin aynca
gezi yazJ1an dabulunmaktadtr.
Sis, Millet Tarih-i Kadirn, Doksan Bese Dogru
§iirlerinden bazJ1ardrr. l;ocuk §iirlerini adh ldtabmda
toplarmsnr. Servetifiinun §iirinin enonemli §airlerinden biridir.
4. Dogru cevap D secenegidir,
S. Nazmm nesre yaklasmasi, sanat ic;:in sanat anlayisirun benimsenmesi, yeni
kavram ve imgelerin kullamlmasi, bireysel duygulann one cikmasr, bir dilin
kullarnlmast Servet-i Funun §iirinin Tanzimat §iirinden aynlan yonleridir,
92
\[
MENSUR 5/1R ]1
HAZIRLIK
I
4
1. ~ i i r denince akla ilk olarak vezin, kafiye, l l l ~ i i , ahenk ve ritim gelmektedir.
2. Dostluk konulu bir paragraf yazarak okuyunuz.
amma­
1. Bilrful-l Bahar ve San gill adli metinler daha onceki donemlerde ornegi bu­
lunmayan metinlerdir.
Mensur §iir, edebiyanrmzda XIX. yy. ortalannda Fransa'da Rimbard ve Baude­
laire'in omeklerini verdigi "Prose Poetique"lerden gelmistir, Bu turun ilk ornek­
lerini ise daha Servet-i Funun kurulmadan once Halit Ziya, Mensur ~ i i r l e r (1890)
adh kitabiyla vermistir,
I_ ETKINLIK (
1. Grup, 2. Grup: Her iki §iir de nesir ciimleleriyle yazilrms, ses, soyleyis ve te­
rna bakimmdan siirden farkh olmayan, vezin ve kafiye gibi ogelerden baglmslz
metinlerdir. Bu llzellikler mensur §iirin aym zamanda §iir ve diiz yazidan farkh
yonleridir,
2 Bilrful-l Bahar adh siinn ternasi "bahar", San Gul adh §iirin temasi ise
Ua§kUtu.
3. Verilen ifadelerde ahenk kullamlan elder ve benzer seslerle saglanml§. §air, ifa­
de etmek istediklerini §iir kurallannabagli kalmadan daha rahat ve acik ifade etmistir,
4. a. Bilrful-l Bahar adh §iirdeki "bahar" motifi, yeniden canlanrnamn ve ne­
§enin kaynagr olarak kullamlmistir,
San Gtil adh §iirdeki gill motifi ise, askm ve sevgilinin saclanmn sembo­
Iii olarak kullamlnusnr.
b. Gunumuzde de bahar ve gill motifleri aym anlam degerleriyle kullam­
Iabilrnektedir.
5. Mensur silr, Turk §iir gelenegi icinde ornegi olrnayan, Fransiz §iirinin etki­
siyle edebiyatirmza girmis bir tiir olarak, gelenekle iliskilendirilmemektedir, Bu
dururn da onun §iir gelenegimiz icinde §iir oIarak kabul edilernernesine sebep 01­
maktadir,
93
6. B8r8n-l Bahar ve San Gf1l adh flirler bakJnndaki dUfUncelerinizi belirtiniz.
7.8. HaJit Ziya UpHlgil
Halit Ziya (d. 1866-0. 23 MaYIs 1945) lzmit'de heh ticareti ile tanm-
mI§ Usskl: "Ussekizedelet" diye bilinen bir aileden olan Heci Helil Efendi 'nin og-
ludur. Cumhuriyet Donemi yezerlertndsndtr. 1stanbul'da dogmustur. 11k ogrenimi-
ni lstenbul Fatih Rustiye'sinde tamamlayan Halit Ziye, daba sonra ailesel neden-
lerle ortaogrenimini lzmir Riisdiyesi'nde tamamladl (1878). Halit Ziya, ideali
olan hariciyecilik meslegine giremeyince ogretmeni o/du. Daba sonra bir
siire Osmenli Benkest 'nda faII§tI.
20 yestnde gazetelerde yezilen flkmI§, daha sonra da roman denemelerine bss-
lemisur. 1893 'te 27 yusmdeyken 1stanbul'a gelip Servet-i Fiinun 'a keulsrek: edebi-
yat arttIran Halit Ziya, 'ten sonra bir siire Dariilfiinun
Edebiyat Fekiiltesi 'nde garev eldt. Cumhuriyetin ilanmdan sonra Son Posta gaze-
tesinde yezilsr yezmtstu:
HaIit Ziya Usskltgil, Ttitk edebiyatInda BatIJJ anlamda ilk romanIan yazan sa-
netcidu. Servet-i Filnun Doneminde roman ve hikllye tiiriiniln en anemli ismidir.
Eser/erinde reaIizm akmmm etkisi goriiliir.
En iinlil oyktilermden biri olan Kar Yagarken oyktistmde anJatIgI 'reaIizm' bu-
nun bir omegidir.
Dili silslii, sanatiI ve aglrdlr. Dili ba§anyla kullemr. Ierkls bir ciim-
Ie diizeni verdir. Romanlannda aydm anlatIr.
"Mai ve Siysh" romanmdaki Ahmet Cemil karakteri Setvet-i Fiinun sanatflsl-
m temsil eder. Ruh tahlillerine onem verir. Kahramanlan ya§achklan fevreye uy-
gun olarak enlsur. Romanlannda yaImz 1stanbul'u anlatan sanatfl, hikayelerinde
Anadolu ve kay hayatIns, kasabaIardaki ya§aYI§a yer vererek 1stanbul ch§ma flk-
tmstu.
Bs«I«i.
R()RIIIIIlan:
Nemide
Bir Oliiniin Defteri
Ferdi ve $iirekasl
Mai ve Siyab

Ktnk Hayatlar
Hik4yel«i.:

Bir Muhtuunm Son Yapraklan
Nektl (4 cilt, yerli ve yabancI aykiiler)
BuMuydu
Heyhat
KUfuk Fikrsler (3 Cilt)
Bir YazJn Tarihi
Solgun Demet
Bir Si'r-i HayaJ
Sepette Bulunmus
Bir Hikiiye-i Sevda
Hepsinden ACI
Gnu Beklerken
Aljka Dair
Ihtiyer Dost
Ksdm Pencesi
lzmir Hikuyesi
Hatua1an:
KIrk ro
Bir ACI Hikiiye
Saray ve Otesi
Deueme:
Sanata Dair
b. BlirfuJ-I Bahar ve San Gul adh §iirler, islenen bireysel konular ve §airlerin
psikolojik durumlanm yansltmasl baklmmdan sanatlfllanyla iliskilidir,
[: AN!;:;"A YORUMLAM£ ..]
1. Verilen metinlerden Cemil Meric'e ait alan mensur §iir, Sabiha Sertel'e ait
alan duz yazt, Siileyman Nazif'e ait alan §iir ozelliklerini gostermektedir,
2. sttR MENSUR $ttR
............. /'
BENZERLlKLBR
Ses, soyleyis ve tema bakirmndan bir benzerlik vardrr,
FARKLILIKLAR
Mensur siirin duz yazmm yapisma sahip olmasi, vezin ve kafiye gibi §ekle ait '
onceden belirlenmis sirnrlayici ogelerin bulunmamasi, sanatcmm duygulanru da-
ha rahat ifade edebilmesi farkhhklar olarak gosterilebilir,
9S
I_ ETKINLIK (
TeD1IIS1 lIfk oIan birmensur §iir yazarak SlDlfta okuyunuz.
DLCME DE(;ERLENDIRME 1
1. (Y)
(D)
(D)
2 .... Fransiz.... ... Servet-i Ftinun...
3. Dogru cevap A secenegidir,
4. Duz yaziya ozgu olup mensur §iirde kullamlan ozellik duz yazmm yapisidir,
96
4. OlAY ,EVRESINDE OlU$AN f D E B ~ METINlER
ANlATMAYA BA(;U EDEB METINlER
a. Hik6ye
HAZIRLIK
1_-4
1. Hikayenin yapisi olay orgusu, kisiler, zaman ve rnekandan olusur,
2 Tanzimat Donemi Edebiyatmdan onceki donemlere ait anlatmaya bagh ede-
bi metinler sunlardir:
- Destan -t Oguz Kagan Destaru
- Halk Hikayesi -t Kerem ile Ash
- Mesnevi -t Hiisn ii Ask
3. Bir roman ya da hikiiye yazanmn gozlern giiciiniin, dil ve anlatim teknigi-
nin, hayal gucunun, bilgi ve kiiltiir birikiminin, edebi giiciiniin son derece guclu
olrnasi gerekir.
\.. ETKINllK (
Tiirk edebiyeunde, bir olay anlatan sozli: ya da yezih enlatilem hep hikiiye edt
verilmis, manzum olanlara destan da denmistir. Divan edebiyatmda mesnevi tU-
rii (Leyle ile Mecnun, Hustev ve $irin, Yusuf ve Ziileyha vb.) bunun en iinlii or-
negidir. Halk edebiyetinde hikiiyeci-ii§lklar tarafmdan kebveletde, koy odalann-
da, diigiin vb. toplenulennde soylenen hikiiyeler,halk hikayesi diye etultr. XV.
ytizyild« yazrya gefirildigi semlen ve destensi bir nitelik gosteren Kiteb-i Dede
Korkut 'teki hikayeler bunun ilk otnekleri seyilsbilir. Anadolu'da XVI. yiizylldan
bu ysns.sozlt: halk geleneginde siiriip gelen halk hikiiyelerinde olaylar nesir ile
snletihr, duygusal, coskulu, heller nezimle ve saz e§liginde soylenir. Halk hikii-
yeleri, konulan bekunmden, a§k hikiiyeleri ve kahramanlIk hikayeleri olmak iize-
re ikiye eyribr.
Tiirk edebiyetmde fagda§ hikiiye Beu'dekinin tersi olerek, halk hikaye ve ma-
sellsnntn gelistnesiyle olusmemis; XIX. ytizytlm ikinci yansmda dognuien dog-
ruya bett edebiyetunn hikiiye yolundaki vetimleri otnek tutularak yazllmaya bes-
lsnrmsttr. Bets uygarlIgl fevresindeki Tiirk edebiyatmda, hikiiye kar§llIgl olarak
kiifiik hikiiye terimi kullamlmisur. Edebiyenmtzde Beu'daki enlemiyle ilk hikaye
Ahmed Midhat tarafindan yezilmisur. Hikiiyelerinin kimi ceviri kimi yerlidir.Bu
yolda ikinci yazar Emin Nihet'tu; Miisameretname sdlt kitebmde 7 hikiiye toplan-
tmstir. Aym donemde kurgu ve snleum bekimmden besen): seytlsbilecek ilk or-
nek Semipesszsd« Sezai'nin Kiifiik $eyler adlI hikiiyesidir. Bu dbnemin beske bir
yazan ise Nabizade Nezun'du.
Tiirk oykiiciiliigiinii yetkinlige kavu§turan yezer ise Halit Ziya Usekltgil oldu.
Edebiyst-i Cedide doneminde yalm diliyle dikkst feken U§akIIgil, titiz gozlemci-
ligiyle ge}fekfi oyki: gelenegini besleten yezerdir. Bu donemin diger yazarlan
Hiiseyin Rahmi Giitpmer, Mehmet Raul, Hiiseyin Cehit Yalfm, Ahmet Hikmet
Miiftiioglu ve Saffeti Ziya idi.
Mesrutiyet'in ilemnden sonra gelisen yeni edebiyat ekumyl« birlikte oykiide
toplumsal ve siyesi sorunlar islenmeye bssled). Ttirkcede yabancl sozciiklerin te-
ttiizlenmesi, yuzimd«konusme dilinin hakim olmest, tesr« ya§amlmn gerfekfi bir
iislupla edebiyata tesmmesi gibi ozelliklerle bilinen bu donemde Omer Seyfettin,
Tiirk oykiiciiliigiinde yeri bir flglr aftl. Onu Halide Edip AdlVar, Reset Nuri Giin-
tekin, Refik Helit Karay izledi. F. Celaleddin, Selahattin Enis, Sadri Ertem, Cemal
Keygili, Sabahattin Ali, Kenan Hulusi Korey, Nahit Stm Orik, Bekir Sitk: Kunt,
Mahmut $evket Esendal cumhuriyet donemi oykiiciiliigiinii hezttleytm isimlerdir.
Cumhuriyet donetni 1930'lar sonrssuu kepser. Bu donemde eltstlmtsm dismd« bir
oyku dimyest kuran Seit Faik Abssiyemk, Hslikemss Behkcis: (Cevat $akir Ke-
baagaf), diyeloglenn usta yazan Orhan Kemal, Mehmet Seyde, Samet Agaoglu,
Sabahattin Kudret AksaI, Kemel Bilbeser, Kemel Tahir ve Ahmet Hamdi Tsnpi-
nar oykt: yazarlan olarak on plana fJktl. Giiniimiizde Tiitk oykiiciiliigii geni§ bit
konu ve iislup zenginligiyle siitmektedit. Bunlar eresmde Muzaffer Buytukcu ve
Osman <;eviksoy iislupculuklenyle on plana !slam Gemici, Neceti To-
suner (Ctkmezde, Neden Kitap) gibi isimler de fall§malanna erehksiz olarak de-
yam etmektedirler.
Hikiiyeler genel yepilen itiberiyle ikiye aynlmaktadJrlar:
1. Olay hikiiyesi
2. Durum hikiiyesi.
Oley hikiiyesinde olaylar zinciri kisi, zaman ve meklin unsurlanna bagll olarak
verilir. Merak unsurunun on planda oldug», geli§me bOliimiinde stitsn diigiimle-
rin, sonuf boliimtmde fozaIerek merakm giderildigi bu terz hikiiyelere, Ftsnsiz
yazar Guy de Maupassant (Guy do Mopassant) tereitnden geli§tirildigi ifin Mau-
IMUBD.t tsrzI bikJyeler de denir.
Olaydan fok yoruma, psikolojik tehlillere aflk olen genellikle bit sonuca bag-
lanmadlgmdan okuyucuda farkll fagn§lm ve izlenimler uyandJran durum hikiiye-
si ise, Rus yazar Anton <;ehov tarafindan olgunla§tlnldlgl ifin t;ehov tsrzI bildye
edtyle da enlsnlmektsdtr.
Tiirk Edebiyatmda Omer Seyiettin, Maupassant terzi hikiiyenin, Sait Faik Aba-
slyamk da <;ehov tarzl hikiiyenin onciisii kabul edilir.
98
1. ME'I1N
1.a
a
Olumlu
Olumsuz
c d
b
b. Yukandaki olay orgusu grafigine gore hikaye, olumsuz olaylar tizerine ku-
rulmustur,
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Hikayedeki kisiler anlanci kahraman ve arkadaslandir, Hikayedeki bu
kisiler, hikayenin yapl unsurlanndan birini olusturmaktadir, Olaylan belli bir za-
man ve mekanda yasayan kahramanlardu.
2. Grup:
• Kahraman anlatici
• Kahraman anlaticmm arkadaslan
Hikayedeki kahraman anlatici, yapmak isternedigi diger kahramanlarla
birlikte kisidir,
Hikayedeki olaylar ve kisiler gtinltik hayatta karsilasrlabilecek ttirdendir.
2. Hikfjyedeki mekmlar sunlerdu:
"Kosk, tarla, Bostanci civan."
Hikayedeki bu mekanlar, hikayedeki olaylann yerdir. Bu nedenle hi-
kayenin yapi unsurlanndan birisidir. Hikayede bir kullamlmasi olaylar ile
uyumsuzluk gostereceginden aym olaylann gerceklesmesi beklenemez,
3. Hikayedeki mekanlar uygun olarak tasvir edilmistir,
4. Hikayede "eyltiliin karanltk bir sabahi, ortahk hentiz agarmaya si-
rada, dogmus, bir hafta sonra" gibi zaman bildiren ifadeler kullamlrrustir,
Hikayedeki zaman, olay orgtisti dikkate ahndigmda C;Unkti hi-
kayenin yaplsl kendi icinde btittindtir. Bu yapi, olay orgttsu, kisiler, zaman ve me-
kandan olusur, Bunlar uzerinde yapilacak bir hikayenin yapisiru bozar.
5. Servet-i Fiinun Edebiyati sosyal ve siyasi hayat ile iliskisini koparrms, birey-
selligi on plana cikarrrus bir edebi donem olmasi dolayisiyla donemindeki zaman-
la yakm bir iliskisi yoktur.
6. a. Hikayedeki yapl unsurlar birbirini tamamlayarak yapiyi olusturan un-
surlardir.
b. Hikayenin yapi unsurlarmdan herhangi birinin cikanlmast eserin biitii-
rniindeki uyumu bozar. Cunku yazar, kurguladiklanm hikayedeki gibi yansitmis
ve hikayenin yapl unsurlan arasmdaki uyumu buna gore belirlernistir,
7. Hikayede "olurn-yasam" catismasi vardir, Hikayedeki bu temel catisma ya-
zann bireysel duygulanmn bir yansimasi oldugu icin toplumsal bir yam yoktur,
8. Hikayenin temasi "bireyin ruhi sikmtisi" dir,
9. Hikayede anlattlanlar giinliik hayatta karsilasrlabilecek dogal bir gercekligi
olan olaylardir, Yazar, bu dogal gercekligi hikayedeki olay orgusu, kisiler, zaman
ve mekan etrafmda kurgulamis ve insana ozgu kurmaca bir gerceklik haline getir-
mistir, Bilimsel ve felsefi metinlerde ise dogal gerceklik oldugu gibi yansitihr,
10. Hikayede kahraman anlancmm bakis a<rlSl vardir, Kahraman anlaticmm
psikolojik durumu ve ruh hdli en iyi birinci aglzdan anlatilacagi icin yazar boyle
bir tercihte bulunmustur,
11. Bir onceki soruda da belirtildigi iizere, aym etkiyi birakamazdr. Bireysel bir
duygunun ve ruh halinin islendigi bir hikayede her zaman icin kahraman anlaticr-
mn bakl§ a<rlsl daha etkilidir.
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Anlatici olaylan ve mekarn anlatirken tasvirlerden ve tahlillerden ya-
rarlanrmsnr,
2. Grup: Anlatici yaptig; tasvirler ile ruh tahlillerini anlatirken dile yeni deger-
ler yuklernis, sozcukleri yan ve mecaz anlamlanyla kullanrmsnr,
I.. ETKINLIK (
1. Grup: Bir Damla Kan adh hikaye, hikaye gelenegine baghdir,
2. Grup: Hikaye "Maupassant tarzr (olay hikayesi)" hikaye ozelliklerine gore
yazrlrmsnr,
12. Bir Damla Kan adh bikAyede i§lenen sorunu nasil ele alaca#JDlZJ belirtiniz.
13.Ahmet Hilanet MiJfti10lJu
1870 ytlmde !stanbul'da dogdu. Bebesi Miiftiiog1u Sezai Bey'dir. Dedesi Yu-
100
nanlIlar tarafindan sehid edilen Mora Miiftiisii Abdiilhalim Efendi'dir. Dedesinin
miiftii olmesi sebebiyle Miiftiioglu edim eimtstu:
Ahmed Hikmet; stk sik: hestelenmssi sebebiyle okula muntazaman devam ede-
memesine ragmen, Dokmeciterdeki Ta§ Mektebi ile Mahmudiye Yskit ve Soguk»
ge§me Askeri Rtisdiyesi 'ni bitirerek Galatasaray Mekteb-i Sultanisi 'ne girdi. Dot-
diincii suniteyken ilk eserinin besths) edebiyata ilgisini srtudt. 1888'de Galatasa-
ray'l bitirdi ve Hericiye Nezereti Umur-l $ehbenderi Kelemine memur tayin edil-
di ve vazifesi dl§mda Frensizcedsn roman terciimeleri yepti. Marsilya, Pire ve
1890 yiluide da Katkasya 'ya gcmderildi. Seieretlerde 9alI§anyazar, 1896'da lsten-
bul'a donerek: Umur-t Sehbendeti Kalemi Ser-hsliteligi'ne getirildi. Me§rutiyete
kadar Hericiye Nezareti merkezinde 9alI§tl. Bir yil« yakm Nafia Nezaretinde, Ti-
caret Miidiriyet-i Umumiyesi 'nde vazife eldt. Tekrer Hericiye Nezeretine donerek
1912 'de Peste Bussehbenderi oldu. Bu tarihe kadar gecen zaman icinde Ahmed
Hikmet, 1908 ytltnde Tiitk Demegi'nin ve 1911 ytltnde da Tiirk Yurdu 'nun kuru-
cu iiyesi olarak hizmet verdi. 1918 'de lstenbul'e donen yazar, 1924 yiltnde Heli-
fe Abdiilmecid Efendi'nin Ser-ketinligine, iki yil sonra da Hariciye Vekaleti Miis-
te§arlIgl 'na getirildi. Anadolu-Bagdat Demiryollen Idere Mec1isi AZallgl ve Elek-
trik Sirketi Mare Meclisi AzalIgl gotevlerini de iistlendi. Ahmed Hikmet 19 Me-
yis 1927 giinii karaciger kanserinden aldii.
Ahmed Hikmet'in edebiyat merekt daha lise ytllennde bsslamtstt. Bu a1andaki
mcrukmm, eileden ge1en bit haslet oldugunu ifade eder. ilk olerek Aszr Kiitiiphe-
nesi Nesriyett arasmda ciksn Ley1a Yahut Bir Mecnu'nun lntikemi yeymlendt.
Daha sonra Frensizceden Tuvelet ve Letafet ve Bit Riyazinin Muesekesi ad1ann-
da iki eser terciime ettiyse de, Dogu ile Bett kii1tiiriiniin 90k farklI oldugunu gore-
tek bir daha eser tetciime etmedi.
Setvet-i Fiinun devtinde, lkdsm ve Setvet-i Fiinun detgilerinde yazd1g1 hikaye
ve nesirlerini 1901 ytltnde Haristan ve Giilistan sdh eserlerde topledt. Bu iki esc-
rinde Ahmed Hikmet Miiftiioglu, daha iyi tesir yapmak, gonulleri heyecenlendtr-
mak i9in miibalagalI bir iislup kullsndigun, ag1rve enlestlmesi gii9 Servet-i Fiinun
dilini isledigini ve hayal mahsuJii konular enlstugm: bizzat kendisi soyler. Kendi-
sinin de ifade ettigi sebeplerden doleyt bu iki eseti fazla itibet kszensmemtstir.
Ikinci Mestutiyetten sonra, zamamn modasma uyarak 0 da Turencthk edebiys-
tt ektmine uymustur. Bu skims beglt olarak yazmg1 yezilenn biiyiik: ktsmtnt <;ag-
1ayan1ar (1922) edli eserinde topletmsttr. Bu esetinde yazar, an Turkcecilig« yo-
nelmis, fakat bu defa da kelime uydunna ve Setvet-i Fiinun 'dan kalma haya1ci/ik-
ten kendini kutterememtstir.
Goniil Hamm adli romam Tesvir-i Etkar Gezetcsi'nde tefrika edilmis ve
1970'de kitap olarak bestmlmistu. Ahmed Hiktnet, yezilennds daha ziyede keli-
101

• • • • • •

me bu/maya ve iis/uba dikkat ettigi icin, konu1ara dikkat etmemis ve bu yiizden
zamamndakiJerin ayannda bir edebiyatfl olememsstu.
Eseneri:
Patates (llmi, 1890), Ley1a yahud Bit Mecnun 'un lntikems (Hikfiye, 1891), Tu-
valet yahud Letafet-i Aza (Terciime ve i/ave/er, 1892), Bir Riyazinin Muesskss:
yahud KamiJ (Terciime, roman, 1892), Haristan ve Giilistan (Hikaye, 1901), Go-
niiJ Hsmm (Roman tetriksst, 1920), <;ag1ayan1ar (Hikaye, 1922).
2.MBT1N
I_ ( ETKINLIK
1. Grup: Kay Diigiinii edh hikfiyenin o1ay brgiist):
• Okuyuculann arabalarla gecmesi
• Kahvede yasananlar
• Carsida yasananlar
• Yapilacak guresleri seyretmek icm herkesin gures alanma gelmesi ve ora-
da yasananlar
• Gureslerin bitmesiyle at yanslannm yaprlmasi
• Diigun alayimn gecisi
2. Grup: Hikayede kahraman anlatici ve koy halki ile onlardan one crkanlan
Nesim, eskici, Arnavut, zerzevatci, kebapci, Koca Ali gibi kisiler vardir, Bunlar
hikayenin yapi unsurlanndan biri olarak yapiyi tamamlarlar.
3. Grup: Hikayedeki Yakacik, Yakacik Carsisr'ndaki kahve, gureslerin ve ya-
nslann yapildigi tarla, Zekeriya Koyu mekanlardir,
Hikayede 10 Eyliil Carsamba, gece; 11 Eyliil Persernbe, gece, bir gece evvel,
bu sabah, sabahleyin, dun, namazdan soma gibi zaman bildiren ifadeler kullarul-
rmsur, Yine zaman ve mekan unsurlan, yapiyr olusturan ogelerdir.
Bunlara gore hikayenin olay orgusu;
Olurnlu
Olumsuz
102
I_ ETKINLIK (
Kay Dugunu adh hikayedeki olay iirgiisii Bir Damla Kan adh hikayeden daha
yogun, zaman daha uzun, rnekan daha ve kisiler daha kalabahk olarak veril-
mistir, Her iki hikayedeki yapl; olay iirgiisii, kisiler, zaman ve rnekandan olusmus-
tur. Yine her iki hikaye serim, diigiim ve biiliimlerinden olusan bir biitiin-
liige sahiptir.
1. Hikayedeki rnekanlar gercek hayatta karsilasrlabilecek mekanlardir,
2. Koy Diigiinii adh hikayede temel bir soz konusu degildir, Hikaye,
olaylar iizerine kurulmus; yasananlann, kurmacarnn smirlan icinde anlatilmasm-
dan ibaret oldugu icin temel bir catisma yoktur.
3. Hikayenin tamarmnda anlatilanlar insana iizgii gerceklik tasimaktadrr, Yasa-
nanlar, yasananlann kalrraman anlatici iizerindeki etkileri bunun en belirgin gos-
tergeleridir.
4. Koy Diigiinii adh hikayede Bir Damla Kan adh hikayedeki gibi kahraman
anlaticmm bakis acisi vardir,
5. Anlatici olaylan, mekaru ve kisileri anlatirken Bir Damla Kan adh hikayede
oldugu gibi birtakim benzetmeler, tahliller ve tasvirlerle oznel yargilara dayana-
rak anlatrmstir,
6. Hikayedeki koy diigiinii temasi, temanm etkili gozlemlerle anlatilmasi ve bu
yapihrken de dilin edebi kahplar icinde kullarulrnasi metnin yazrldigi donemle
iliskilendirilebilir,
7. Kay Diigiinii adh hikaye, hikaye gelenegine bagh bir metindir.
8. Kay Dugunu adh hikaye "Maupassant tarzi (olay hikayesi)" hikaye ozellik-
leri gosterir. Hikayenin olaylar iizerine kurulmasi bunun gostergesidir, Bu neden-
Ie metnin tamami omek olarak verilebilir.
9. Kay Dugunu adh hikaye de anlatrlanlar, hikayenin yazildigi donernin sosyal
ozelliklerini yansitan bir ozellige sahiptir. Bu bakimdan tarihi bir beige olarak da
degerlendirilebilecek hikayede anlanlanlar aradan gecen zamanda cogunlukla
unutulmus birtakim geleneklere de l§lk tutmaktadir,
10. Bkz. Servet-i Fiinun Bdebiyatmm OIU§UDlU
103
1.
HALK HiKAYESi MASAL MODERN HiKAYE
Olay, orgusu, kisiler, Olay, orgusu, kisiler, Olay, orgusu, kisiler,
YAPI zaman ve mekandan zaman ve mekandan zaman ve rnekandan
olusan yapisi vardir, olusan yaprsi vardir, olusan yapisi vardir.
Genellikle ask, Genellikle ask, insana ozgu her sey
TEMA kahramanhk konulan kahramanhk konulan konu olarak
islenmistir, islenmistir. secilebilir,
Sade ve sanatlar aylsm- Sade ve sanatlar aeism- Edebi, tasvir ve
DiLVE
dan yalm bir dil kulla- danyahn, tekerleme ve tahlillerle
ANLATIM
rulrmsnr, Halk soyle- kahpla§lIl1§ ifadelerinyer zenginlestirilrnis bir dil
yislerine yer verilmistir, akhgt birdil kuIlaruInu§trr. kullarulrrustrr,
2. Setvet-i Fiinun Donemi hikiiyesinin genel ozellikleri:
• Modem hikaye yapisma uygun bir yapi kullarulrmstir,
• Maupassant tarzi hikaye tercih edilmistir,
• Bireysel temalar islenmistir,
• Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalann kullamldigi, tasvir ve tahlille-
rin yapildigi, edebi acidan ustahk isteyen bir dil kullanrlrrnsnr,
I_ ETKINLIK (
Servet-i FUnun hik8.yesinin b e s l e n d i ~ kaynaklan ve bu dOnem hik8.yesinin
TUrk edebiyabnagetirdigi. yenilik1eri konu alan bir yazi yazarkenServet-i FUnun
Donemi hik8.yesinin llzellilderini gllz lmUnde bulundurunuz.
I_ ETKINLIK (
Verilen hik8.yeyi hayal gilclinUz ve kurmaca yeteneltinize g6re tamamlayunz.
104
liLCME DE{;ERLENDIRME 1
1. (Y)
(Y)
(Y)
2.... Bat! tarzi.... ...Servet-i Fiinun Donemi.;
3. Dogru cevap D secenegidir,
4. Dogru cevap D secenegidir,
5. Bkz. Anlama - Yornmlama 2. SOIU.
lOS
b. Roman
I[
II
HAZ/RLIK
1_-;4
I_ ETKINLIK (
Yapt1lmJz laqJlaft:umada hiklyenin Yap18Jmn olay OrgUsU, kittler, zaman ve
meUn unsurlan olmadan olupmayacatI sonucunu gin tmtlnde bulundunmuz.
1. Edebi eserler, yazildiklan donemden bagimsiz olmadiklan icin, donemleri-
nin her tiirlii ozelligini eserlerde bulmak miimkiindiir. "Roman, sokaga tutulan ay-
nadir." soza de bu gercegi anlatmaktadir, Bu nedenle edebi eserler bir yonuyle ta-
rihi beIge niteligi tasirlar,
2. Bu, Tanzimat ve Servet-i Fiinun romancilanmn yetisrne ve ya§am tarzlanmn
bir yansimadir, Kiiltiirlii ve maddi durumu iyi ailelerin cocuklan olan ozellikle
Servet-i Fiinun romancilan, Bati'yi da yakmdan takip etmelerinin neticesinde, ye-
tisdikleri ya da sonradan icinde bulunduklan ortamlan kurmacanm smirlarma da-
hi! etmislerdir, Boyle bir durumda da tanmmayan, bilinmeyen bir cevrenin ve in-
sanlanmn anlatilmasr beklenemez. Bu ancak Cumhuriyet Donerninde "mektepten
memlekete" anlayrsmm sayesinde gerceklestirilmistir,
3. Yasak Ask adrm tasiyan roman, admdan da anlasilacagi uzere yasanmamasi
gereken bir a§kl anlatmaktadir,
amm.
1. A§k-! Memnu sdh metnin oIay orgiisii:
- Bihter ile annesinin konusmalan
- Bihter'in enistesinin ve Peyker'in gelmeleri
- Behlul ile Bihter'in konusmalan
- Nihal'in bayilmasi
- Besirin Adnan Bey i!e konusmasi
- Bihter He Behliil'iin konusmalan
- Bihter'in intihar etmesi
- Nihal'in iyilesmesi ve babasi Adnan Bey ile Ada'ya gitmeleri.
106
• • •
2 A§k-I Memnu'nun A§k-I Memnu'nun
ba§langlcl sonu
Romandan alman
bolum
A§k-I Memnu'dan alman bolum dogrunun sonlannda bulunur. Giinkii ahnan
bolum, romanm olaylannm li=oziildiigunii, sonuca baglandignu gosteren li=0ziim
kisrmndandir,
3.
Metin percesutdski olayla-
Metne biitiinIak kszendiren
oleym romanm olay
ra biitiinliik kezendirsn
otgiisiindeki yeri: "Romanm
olay: "Behliil ile Bihter ara-
kurgusunun temelini o l u ~ t u ­
-
sindaki yasak iliski"
ran olaylann merkezidir. '
4.Metindeki kisiler duygu, dusunce, konusma ve davrarns bakirmndan bireysel
nitelikler gosteren, olay orgusu ve ili=erigi ile biriikte ele ahmp cozumlenebilen,
baska eserierdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir.
KARAKTER <;OZUMLEME TABLOSU
KARAKTER ADI Bihter Behliil Nihal Adnan Bey
Karakterin/tipin en
belirgin ozellig! nedir?
Aldatan
birisidir.
Yasak aski
goze alan
birisidir.
C;aresiz
birisidir.
Aldatilan,
habersiz
bir kisidir.
Karakter/tip olaylar karsi-
smda nasil bir tavrr takm-
maktadir?
Her seyi
acrklamak
istemektedir.
Kacmayi
secmistir,
Guclu olmaya Guclu olmaya
cahsmektadrr, calrsmaktadrr,
Romandaki olaylan
dikkate aldigmuzda en
Bihter'dir.
giiC;;lii karakter/tip kimdir?
Sosyal ortarn ve c;;evre bu
karakteri/tipi nasil
etkilemistir?
Yasak ask yasamalanna
sebep olmustur,
Yasak askm magdurlan
olmalanna sebep olmuslardir,
Karakter/lipin ya§adlgl lop-
lumsal yapmm sizin toplum-
Yoktur. Yoktur. Yoktur. Yoktur.
sal yaptruzdanfarki var rrudir?
Bu karakterin/tipin diger
karakterler/tipler iizerinde Vardrr, Vardir, Yoktur. Yoktur,
etkisi var rrudir?
Melnin yazrldrg: donernde
bu romandaki karakter/tip
Olabilir, Olabilir. OJabilir. Olabilir,
gibi davranan biri olabilir mi?
107
I_ ETK1NL1K (
1. Grup: Toistoy'un Anna Karenina adh romamrun yaprsim olay orgusu, kisi-
ler, zaman ve mekiln olusturmaktadrr, Romanm birinci derece kahramam olan An-
na, temel karakter olarak Vronski ile yasadigr iliski sonucunda hazin sonia karst-
lasrmsur. Romanda Anna, temsil ettigi aristokrasinin koksuzlugunu yansitmakta-
dir,
2. Grup: Madam Bovary adh romanm yapisim olay orgusu, kisiler, zaman ve
mekan unsurlan olusturmaktadir, Romanda Emma, birinde derece temel karakter
olarak okudugu romanlann etkisiyle aristokrasiye ve biiyiik burjuvaya hayranhk
duyan, aristokrasinin bir parcasi olmayi hayal eden, buna ulasmak icin cabalayan,
bu sintfa giremese de en azmdan onlara yakin olmayi arzulayan bir kadmdir, Bu-
nun icin de tek yol olarak 0 simftan erkeklerle birlikte olmayi tercih etmistir,
Anna ve Emma ile Ask-i Memnu romarunm kahrarnam olan Bihter, yasadikla-
n asklar yiiziinden hiisrana ugrarrus kadmlar olarak karsirmza cikmaktadrr.
5. a. Memnu romamndaki mekanlar olan "konak, Ada ve camhk'ttan
herhangi birinin dcgistirilmesi romanm yapIslmn ve kurgusunun bozulmasma se-
bep olur. Bu nedenle mekan, romamn yapisuu olusturan temel unsurlardan birisi-
dir. Romanda verilen rnekanlar, insanda gerceklik duygusu uyandiran, gercekligi
olan mekanlardir,
b. A§k-l Memnu'nun yazan olsaydJInznasI1birmeldln belirtiniz.
6. Romandaki zaman, yapl unsurlanndan birisidir. Metindeki zaman ile done-
minin sosyal yapisi arasmda konakta yasanmasi, dinlemek ve tatil yapmak icin
Ada'ya gidilmesi, rnurebbiyelerin olmasi, Bogaz'da mesire yerlerine gidilmesi ve
sandal gezintilerinin yaprlmasi gibi baglantilar vardir, Bu nedenle sosyal yapl ile
romamn yazildigi donern arasmda bir iliski vardir,
7. Verilen semaya gore Memnu romamndaki olaylan, kisiler belli bir za-
manda ve rnekanda yasamaktadir, Bu sebepler bu yapl unsurlan arasmda cozule-
meyccek kadar gtiylti bir iliski vardir.
\.. ETK1NL1K (
1. Grup: Memnu'daki zaman ve mekan belirli ve gercekligi bulunan bir
zaman ve mekan iken, destandaki zaman ve mekanlar belirsiz, olaganustu ya da
gercekligi olmayan zaman ve mekanlardir,
2. Grup: Yine masalda da belirsiz, olaganustu ya da gercekligi olmayan zaman
ve mekan kullaruhrken Memnu'da belirli zaman ve mekiln vardir.
108
3. Grup: Mesnevilerde ise bazen belirli zaman ve mekanlar bazen de belirsiz,
olaganustu ya da gercekligi olmayan zaman ve mekanlar vardir,
Romandaki zaman ve mekarun destan, masal ve mesnevideki zaman ve mekan
ile bu farkhhklanmn yamsira anlatmaya bagh metinlerin yapi unsurlan olmalan
onlann ortak yonudur,
8. A§k-I Memnu adh roman yapi ve anlam bakimmdan kendi icinde baslayan,
gelisen ve biten bir blitlinllige sahiptir.
9. a. A§k-I Memnu romammn temasi "yasak a§k"tlr.
b. Tema ile romanm adi birbirine esdegerdir,
c. Romandaki tema ile aym ya da benzer pek filme, romana, hikayeye
vb, rastlamak mumkundur, Bu da temanm insana oZgii bir gerceklik olarak her za-
man islenebilecegini gostermektedir,
10. A§k-I Memnu romamnda anlatici, "ilahi bakis acisi'Ina sahiptir. Kisi ve
olaylardan tamamen haberdar, her seyin bilincinde bir anlatictdtr,
11. Yazar, mekan ve kisilerle ilgili tasvir ve tahlil yaparken sanatsalligi ve ede-
bi degeri goz onunde bulundurrnusrur, Bu nedenle metindeki tasvir ve tahliller
okuyucunun kendisini romanIa butunlesmesini ve anlanlmak istenenin en iyi §e-
kilde anlatilmasmi saglanmaktadir,
12. A§k-l Memnu romanmdaki kahramanlar ve ya§am tarzlan Tanzimat'la bir-
likte ortaya cikan Batih yasarn tarzmi yansrtmaktadrr, Tanzimat Donemi eserlerin-
de yerilen ve begenilmeyen bu yasam tarzi, A§k-I Memnu romanmda yerilip hor
gorulmernis, onlann yasam tarzmdan bir kesit olarak sunulmustur, Bu, Tanzimat
Donerni eserleriyle bir farkhhk gostermektedir,
Aym hayat tarzi gunumuzde de bir ikilik gostermekte, geleneksel ile modem
arasmda sikrsan ama ne geleneksel yasama ne de modem yasama baglanamayan
bir tuhafhk olarak karsimiza cikmaktadir.
13. A§k-I Memnu'daki yasak ask ve sonucu doneminin ahlak anlayisi ve sos-
yal yaplSl ile uyusmaz. Yazar, eserin konusunu secip kurgusunu olustururken Ba-
trh eserler ile bireyselligi tercih etmistir,
14. a. A§k-I Memnu romam, roman geleneginin ve realizm akimmm bir deva-
midir,
b. Romanda realizmin etkileri gorulmektedir, Romandaki kisilerin ruh co-
zlimlemelerine iliskin kisrmlar ile tasvirlerin yapildigr yerler realizmin etkisini
gostermektedir,
15. Roman' daki basanh ruh ve tasvirleri realizmin etkili bir bi-
cimde yansiuldigun gostermektedir,
16. A§k-I Memnu romam, Batih romanlarla esdeger sayilabilecek teknikle ka-
109
Ierne almrms bir olgunluk eseri olmasmm yamstra, kadmm kesfedildigi ilk roman
olma ozelligini tasimaktadir;
Bkz. Tanzimat I>Onemi An1almaya Balh Edebi Metinler- Roman
17. a. A§k-I Memnu'da kisilerin davrams ve dusunceleri aktanhrken realist bir
yaklasrm sergilenmistir, Kisilerin ruh bunun gostergesidir,
b. Realist romanlar, duygulann okuyucuda gerceklik fikri uyandirmasi icin
ruh cozumlemeleri ve tasvirieri derinlemesine kullarnrlar, A§k-I Mernnu'da bu
ozellik basanh bir bicimde kullamlrmstrr,
18. Bkz. Mensur

I_ ETKINLIK (
A§k-l Memnu'daki k:i.§ilerin karakter6zelliklerini koruyarakfarkh bir olay Or-
gUs11yle bir bikAye kaleme ahmz.
1. a. Felatun Bey ile Raknn Efendi romanmm temel catismasi "Dogu-Bati'tdir,
A§k-I Mernnu romanmda ise "evlilik-yasak ask" causmasi vardir. Bu cansmalar
sosyal olma ve bireysel olma bakimmdan catismaktadrr,
b. Bu farkhhk Tanzimat Doneminde sosyal, Servet-i Fiinun Doneminde bi-
reysel konulann islendigini gosterir,
2. A§k-I Memnu romani, her bakimdan acemilikten uzak, Batih romanlarla ya-
nsabilecek bir teknik olgunluga sahip bir romandrr, Tanzimat Doneminin yeni ola-
rak edebiyata giren bir tiir olan romandaki bazi teknik kusurlan, Servet-i Fiinun'a
gelindiginde artik bitmis ve yerini dil, anlaum, yapl bakrmlanndan olgunluk dii-
zeyine ulasrmsnr,
iJLCME DEliERLENDIRME 1
1. (D)
(Y)
(Y)
2. ...realizm...
3. Dogru cevap D secenegidir,
4. Servet-i Fiinun romanlan ile romandaki kahramanlann Tolstoy ve Flau-
bert'in romanian ve roman kahramanlannm benzerlik gostermesi, Servet-i Fiinun
sanatcilannm Batilr roman gelenegini takip edip ornek almalanndan kaynaklan-
maktadrr,
110
[5.SERVET-1 FONUN EDEBIYATININ GENEL 6ZELLIKLER/]
I_ ETKINLIK (
a. 1. Grup: Setvet-i Fiinun Doneminin Sosyal Yap1S1:
Servet-i Funun Doneminde Tanzimat Fermaru'run ilanmdan sonra sosyal ha-
yattaki bir takim Bati ornegi yenilikIer -ki genellikle sosyal durumu iyi olan cev-
relerde - hayatm bir diger ytiztinti olusturmustur, Banh bir yasam tarzi etkisini es-
kisine nazaran daha baskm bir sekilde hissettirmeye baslarrustrr,
2. Grup: Servet-i Fiinun Doneminin Kiilttiret Yeptst:
Servet-i Ftinun doneminde gazete sayrsi cogalrnasma karsm dergicilik de on
plana crkmaya baslarrnsttr. Batt ile iliskilerin daha da belirginlesmesi; cevirilerin
artmasi, Bali' daki ktilttirel ve edebi hareketleri izleyen sanatci sayisirun cogalma-
SI kiilttirel hayatm daha da zengilesmesini saglarmsnr,
3. Grup: Setvet-i Fiinun Doneminin Siyasi Yeptst:
II. Abdtilhamit'in Osmanh-Rus Savasi'rn bahane ederek Mebusan Meclisi'ni
kapatip, baskici ve sansurcu bir yonetimi benimsemesi jurnalciligin (istihbaratci-
hk) korkutucu boyutlara ulasmasi, bu donem sanatcilanru siyasi ve sosyal konu-
lardan uzaklasmaya sevk etmis, sanatta estetik zevkin ve bireyselligin benimsen-
mesine sebep olmustur,
b. Verilen ozellikler Servet-i Fiinun sanatcilannm karamsar, bedbin, bunahmh,
toplumdan uzak olmalanna sebep olmustur.
La.
Servet-i Fiinun Diinemi EdebiyatJ
• ._----'1 11----.-----.
Romantizm Realizm Parnasizm Sembolizm
Halit Ziya Tevfik Fikret Cenap
(Ask-r Memnu) (Yagmur)
Cenap
(Elhan-t
b. Yukandaki §emaya gore Servet-i Ftinun Edebiyatinm kaynagi Batr'dan ge-
len edebi etkilerdir.
\_ ETKINLIK (
Servet-i Fl1nun Edebiyatmm size belirtiniz.
111
2.
ServetifilnunEdebiyatI
'<.; BENZERLiKLER
L- __ --l
FARKLILIKLAR

,-----------------1
: Roman, hikaye ve siirde '+ Edebi Tiir .... : . Roman, hikaynqiirde. ;
! toplumsal ve siyasi konulann i ve Tema l_
'\... islenmesi '
------------------'
:-----------------1 (-----------------,
i Klasisizm ve romantizm j_ Edebi _ iReaiizm, pamazim vesembolizm.:
. ------------------ Akimlar ..1
("-----------------1 :-----------------1
'I Sade ve edebi sanatlar : Oil ve i Aglr, siisHi ve edebi sanatlar :
, bakimmdan zayifbir dil. 1- Anlanm-, bakinundan zengin bir dil. I
) :
(jLCME DEGERLENDIRME )
I. (D)
(D)
(Y)
2.......Edebiyat-l Cedide.....
3. Halit Ziya Usakhgil
Halit Ziya U§akhgil I [
( ) (Kink HayatlarJ
Hiiseyin Cahit Yalym
4. Dogru cevap D secenegidir,
5. Ice kaparuk, karamsar bir ruh hali ile bunu besleyen siyasi ortam ve sanat
icin sanat anlayisnun benimsenmesi sebep olarak gosterilebilir,
112
6. FECR-/ AT/ TOI'LULUiJU (1909-1912)
Ir II

l_:--4
Sanat ve edebiyat hareketleri kendilerinden onceki sanat ve edebiyat hareketleri-
nin birikiminden, geleneginden tema, tur, anlanm, teknik ve yapismdan etkilenirler.
Bu etkilenme kabul boyutunda oldugu gibi eskiyi reddetme boyutunda da olabilir.

N=L:;::/ K====?(
FBCR-l A71D<>NBM1
Fectiett edebiyeu, Servetifiinun edebiyetme devaml olerek dogmu§ bir eksm-
dtr. Serveti-i fiinun detgisinin Abdiilhamit donemi sensiuti tarafindan kepeulme-
style, pek 90k sanat91 Istanbul dtstndski dergi ve gezetelerde yazmak zorunda kel-
dtlsr. lstenbul'dski edebiyat etkinlikleti yok denecek keder ezeldi. lkinci Mestu-
tiyet ilan edilir edilmez (1908), hemen biiWn dergiler, sayfalanm yeniden kiiltiir
ve senet konularma ecttler. Donemin gen9 edebiyetcilen, "Fecrieti Erctimeni Ede-
bisi" ediyl« bir topluluk kurdulsr ve kendilerine yet veren Servet-i Fiinun dergi-
sinde bit bilditge yaymlayarak (24 1909) kendilerini toplutne temtulsr. Bil-
ditgeyi, Ahmet Hesim, Emin Biilem (Serdaroglu), Hamdullah Suphi (Tsnover).
Siileymen, Izzel Melih (Devtim), Ali Canip (Yontem), Ali Siiha (De-
lilbes), Faik Ali (Ozansoy), Fazll Ahmet (Ayka9), Mehmet Bebee: (Yezer), Kop-
tiiliizsde Mehmet Fuet, Miifit Retip, Yakup Kadri (Kereosmsnoglu) gibi seir ve
yezsrler imzelemislerdi. Servetifiinunculan elestirerek ve sruk. onlann doneminin
kapandlgml ileri siirerek. kamuoyuna kendilerini ranrran Fectieticiler. sanat ve
edcbiystui duygulann egitimine yardlmcl oldugunu ileri siirerek; ulusun gelisme-
sini ilke edindiklerini bikiirmislerdir. Arna9lan Tiirk edebiyetuu Bett'ye, Beu ede-
biyetim da Dogu'y« tenttmekti.
"Senet sanat icindir" ilkesine baglJkalan, "sanat, kisisel ve saygmdlr''gorii§iinii
savunan Pecrieticiler, eslmde, kar§l pktlklarl Servetifiinunculann a9tlg1 edebiyat
gclenegini simliirdiilet; siirlerinde, doga ve ssk. konulenm genellikle romentik bir
anleyisl« islediler, toplum sotunlutun ytizeysel bicimde ele sldtler. Mestutiyetle
canlanan tiyatro etkinlikletine, Sshebettin Siileyman, Miitit Retip, Tahsin Nahit
bssenlt yupulenyle ketkide bulunduler. Siileyman ve Koprtiliizedc
Mehrnet Fuat, elestiri ve edebiyet terihi cehsmutsnne "Bstih" bit nitelik kezsndir-
rnaya 9all§tJlar.
113
1. Tanzimat ve Servet-i Fiinun Donemini hazrrlayan sosyal, siyasi ve kiiltiirel
§artlarla Fecr-i Ati'yi hazrrlayan sebepler arasmda farkhhklar vardir, Bunun teme-
Iinde II. Abdiilhamit'in tahttan indirilmesi ve Mesrutiyet'in ilan edilmesi yatmak-
tadir. <;iinkii bu gelisrneler sonucunda sosyal, siyasi ve kiiltiirel hayatta bir hiirri-
yet havasi esmeye baslarms, sansiire ugrayan dergiler sayfalanrn yeniden kiiItiir
ve edebiyata acrmslardrr, lste Fecr-i All'de boyle bir ortamda ortaya cikrrusnr,
2. Fecr-i Atf Donemi sanatplan sunlsrdtr:
Ahrnet Hasim, Emin Biilent (Serdaroglu), Hamdullah Suphi (Tarmover), Seha-
bettin Siileyman, izzet Melih (Devrim), Ali Canip (Yontem), Ali Siiha (Delibas),
Faik Ali (Ozansoy), FazI1 Ahmet (Aykac), Mehmet Behcet (Yazar), Kopruluzade
Mehmet Fuat, Mufit Ratip, Yakup Kadri (Karaosmanoglu), Celal Sahir (Erozan),
3. Verilen metinlere gore Fecr-i An sanatcilan, hikaye, roman, §iir ve mensur
siir alanmda eserler vermislerdir,
Fecr-i Aticiler ayrn zamanda Banh eserleri Dogu'ya, Dogulu eserleri Batr'ya
aktaracak nitelikte terciimeler ve eserler vermeyi amaclarmslardir,
4. Sahabettin Siileyman ve Fecr-i Ati adh metne gore Fecr-i Atl sanatcilanndan
bir kisrm sonraki yillarda MilI'l Edebiyat Donemi sanatcrsi olarak, bir kisrru da ba-
gimsrz sanarci olarak varhklanm siirdiirmii§lerdir.
( ANLAMA YORUMUMA _-J
1. Servet-i Fiinun Donemi sanatcilanrun getirdikleri yenilikleri benimseyen ve
devam ettirmek arzusunda olan Fecr-i Atl sanatcilan aynca Servet-i Fiinun sanat-
cilanndan farkh olarak, bir yonuyle yuzlerini halka donmeyi amaclarmslardir, Bu-
nun temelini de halkJ egirip edebi ve kiiltiireI zevki asilamak da bulmuslardir,
2. "Sanat sahsi ve muhteremdir," sozu, Fecr-i Aticilerin arasmda bir birlik sag-
lanamayacagmi gostermektedir, <;iinkii sanati kisisel temele oturtmak, aynhkla-
nn, gorii§ farkhhklanmn ve bireyselligin on planda oldugunun gostergesidir,
3. incelenen metinlerde giiniimiizii de i1gilendiren halkm kiiltiir ve bilgi diize-
yinin dii§iikliigu, kitap okuma ahskanhgmm azhg), bilim ve sanata karsr var olan
ilgisizlik gibi konular ele almrmstir,
iJLCME DE(;ERLENDIRME 1
1. (D)
(Y)
(D)
2..... "Sanat §ahsi ve muhteremdir,"...
3. Dogru cevap B secenegidir.
4. Dogru cevap E secenegidir,
114
II
7. FECR-I ATI $IIRI
IOC
HAZIRLIK
I:
-----4
Verilen her li'i' siirde de anlarn son derece aciknr, Islenen konularda goze 'i'ar-
pan en onernli ozellik toplumsal sorun ya da degerlerden uzak, bireysel konular
olmasidrr, Sairlerin duyus, dli§linli§ ve algilayrslanmn birer yansrmasidir,

K===/=l(
1. Gmp:
... bilsen ) - en: tarn kafiye
a
... rnalulu - u: redif b
... mechulu - til: tam kafiye b
'" herkesinkinden a
... blnasibimde -e : yanm kafiye c
... sefkatsm - in: tam kafiye d
'" tanin
d
... nagme c
>
ritmi ve ahengi kullamlan ol'i'li ve her ttirlli ses benzerligiyle saglanrms-
nr,
2. Gtup: Siirdeki imgeler sunlerdir:
• kalbimin sakat istirabi
• ruhumun bilinmeyen duygulan
• nasipsiz 'i'0l
• kucuk bir merharnet ve sevgi l§lgl
• hasta bir tel
• hasta bir ses
• ezici duygular
• hirpalanan, hasta, bliytileyici limit
• umitsiz ve gamh dustmce
• saf deniz
115
• kederdi gokyuzu
• aCI giilii§
• sefkat dagitan umut
• riiyamn golgelenis sernasi
• taze bir hayal
soz sanatlsn aunlardlr:
• kalbimin sakat istirabr: teshis
• kucuk bir merhamet ve sefkat 1§lgl: tesbih
• hasta bir telde, hasta bir ses: tesbih
• bu kederli gokyuzu: teshis
• deniz... bir kadmdi: tesbih
• sular artik menekse olmustu: tesbih
• (hayal) bana senden sarkilar okudu: teshis
Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagme adh siirdeki ahenk unsurlan, imgeler ve soz
sanatlan ile kullanllan dil, Servet-i Fiinun siiriyle benzerlikler gostermektedir,
\_ ETK1NL1K (
1. Grop: Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagme adh siir basta iki dortluk, bir bent
ve son ktsimdaki dortlukten olusmustur,
2. Grup: Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagrne adh siirin temasi "ruhi sikmti ve oz-
lem"dir. Tema, bu bakimdan bireysel bir ozellik gostermektedir, Bu bakimlardan
siirin temasi ve ahenk unsurlan ile yapisi ve soyleyis tarzi arasmda bir iliski vardir,
1. Bkz.Servet-i FUnun DOnemi eoam ve HeyecamDile Getiren Metinler
"Hasta bir telde, hasta bir nagme, feyfa-yi binasibimde, hasta bir kadmdi
sanki deniz" ifadeleri sembolizm akimma gore dl§ diinyadaki varhklann algilarus
bicimini gostermektedir, lnsamn diinyasmm somut varhklar aracihgiyla anlatil-
rnasi soz konusudur.
Siirdeki imgeler (bkz. 1. Etkinlik) yine sembolizm akimma uygun olarak duy-
gulann ve izlenimlerin, dl§ diinyadaki varhklar ile simgelestirilmesi, boylelikle de
insan duygulan ve dis diinya ile bir baglanti saglanmasi amaciyla kullamlrmsnr,
2. Basta Bir Telde Hasta Bir adh aiirin sizde uyandJrd1gJ. duyguve dii-
§iinceleri belirtiniz.
3.TshsinNabit
Tahsin Nahit (d. 1887, istanbul- 0.12 Meyts 1919, istanbul), Galatasaray Spor
Kuliibtt'niin 9 numaralJ kurucu iiyesidir. Hukuk eifitimi slmtsttr, seir ve oyun ya-
zsndtr. Fecr-i Ati uktmuun bir iiyesidir.
116
Bser1eri
ANLAMA YORUMLAMA
1. Fecr-i Ati adr ile bu toplulugu olusturan sanatcilar arasmda, edebiyat ve kul-
tur hayatim yeniden canlandirmak, halki egitip yeni bir nesil yaratmak arzusu ba-
kimmdan bir iliski vardir. Onlar bu gelecegin, gelecekte dogacak gunesin safagi-
dirlar,
2. Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagrne adh siir ile Tevfik Fikret'in Mai deniz ad-
h yapl baknmndan, Tahsin Nahit'in ruhi durumunu gosteren basta ve sonda-
ki dortlukler ile bunahrmmn arttig; orta bent arasmdaki iliski gibi, denizin dalga-
larnsmm yapiya hali olan uzun ve ktsa dizelerle yazilrms Ma-i Deniz ara-
smda bir benzerlik vardir.
Her iki siirde de ic diinyaya yonelinmis, ruh hali ifade edilmistir,
Dil ve anlatim bakirrundan her iki de yeni imgeler, soz sanatlan ve aglf bir
dil bakrrmndan benzesmektedir.
3. Sembolizm a1gmm8 gllre tabiat temah bir §iir yazmtz.
6LCME DEGERLENDIRME 1
1. ... Servet-i Fiinun ...
2. Dogru cevap D secenegidir.
3. Dogru cevap A secenegidir,
4. Her iki donemin ask ve doga temalanmn islenmesi, sembolizm ve par-
nasizm akirmndan etkilenmeleri, yapi ile tema ve soyleyis arasmda siki bir iliski
kurmalan, aruz olcusunu kullanmalan ve aglf dille yazilmalan bakimlanndan
benzerlik gosterir,
Aynldiklan yon ise, Fecr-i Aticilerin bir nebze de olsa halka yiizlerini donme-
leridir.
117
2
ONiTE SONU OL{:ME VE DECERLENDiRME
1. (D)
(Y)
(D)
... Tevfik Fikret. ..
... resim ....
3.
( Ziya U!akli
g
il ] (Hac Yolunda J
( Cenap J @:i01iiniin
( J
4. Dogru cevap D secenegidir,
5. Dogru cevap E secenegidir,
6. Dogru cevap A secenegidir,
7. Dogru cevap B secenegidir,
8. Servet-i Fiinun Edebiyati, halktan kopuk, bireysel konulan isleyen, karam-
sar, bedbin bir ruh haline sahip, sanat sanat icindir anlayisim benimseyen, yeni im-
geler ve tamlamalarla aglrla§ml§ bir diI kuIIanan sanatcilann olusturdugu bir ede-
biyatur,
118
II
(( - ~ - - - - - ~ - --- - - - - ~ - - -
MILd EDESIYAT D(JNEMI
(1911-1923)
1. MILd EDESIYAT D(JNEMININ OLU$UMU
Mi11f Bdebiyat D6nemi
Mesrutiye: (I908)'ten sonre mem1ekette besleyen ve 0 devirde ' Tiirkfiiliik' am
veri/en mi1liyet hareketi, 'edebiyatta mi11f kaynak1ara donme' dtisimcesinin dog-
masma yo1 afml§tlr. 'Mi11f kaynak1ara donme' soziiyl« ; diIde sedelesme, eruz vez-
ni yerine hece veznini kullanma, yerli hayatI yensttm« ksstedilmistir. Bunlen ger-
fek1e§tinneyi iilkii edinen edebiyat akImma 'Milli Edebiyat' am vetilmistir.
a. DildeSlldelClflDebJlreketi 1911 nisanmda Se1anik'te OmerSeyfettin, Ali Ce-
nip ve Ziya Gokulp tarafindan flkan1an Genf Ka1em1er dergisinde 'Yeni Lisen'
edtyle ileriye siiriiImii§tiir. Bunler, konusme dilini yez: dili heline getinne de-
vasmr benimsemislet, 'MiIlf edebiyst'm milli Iisan'dan dogacagl'm (Omer Seyfet-
tin) soylemisletdir. Bu hareket kis« zamanda tutunmu§ ve xx. yiiZYII edebiyatmm
eyutct niteligi olmustur.
b. Aruz vezni yeriIJe bece vezrJinikuUanma daVIl81 ilkin Mehmet Emin'in 1897
Yunan savB§1 doleyisiyle yaym1adlgl Tiirkfe siirler sdli kitebi vesiIesiy1e ortaya
stmilmtu; Rize Tevfik'in halk siirleri yolundeki kosme ve nefesIeriyIe desteklen-
mis ise de, uzun zaman gerfekIe§ememi§; ancak Birinci Diinya SavB§1 icinde,
ozellikle 1917'de Servet-i Fiinun dergisi tereimden '$air1er Demegi' ediyl« tople-
nan gencler (Orhan Seyfi, Yusuf Ziya, Faruk Nafiz, v.b.) tarafindan benimsenmis-
tir.Bu donemde aruz vezni de bit yandan siiriip gitmis ve Mehmet Akii, Ahmet
Hesim, Yahya Kema1 gibi iif kuvvetli senetcmm elinde verebilecegi gelismenin
en yiiksek noktasma erismistir.
c. Yetli bayatlYllllS1tma daVll81 ise, yalmz birkec §air(Mehmet Emin, Mehmet
Akit, kimi siirieriyle Yahya KemaI, Cumhuriyet devrindeki bezi siirlcriyle Faruk
Neiiz, v.b.) ve daha fok hikaye ve roman yazarlan teretmden benitnsenmistir.
f. $iir alanmda, bece veZDillin ilk fJtiJD1eriIJj veren seirlerin (Mehmet Emin 'den
beske) hemen hepsi bir yandan aruzla yeztmslst; bir yandan da, Tiitkciiliik: hare-
ketinin ve Ziya Gokalp'in etkisiy1e, hece veznine ybnelmislerdir. Ne var ki, bun-
Iann hece vezniyIe ortaya koydukleri iiriinIer, yslmz bicim (di1, vezin, nezun bi-
cimi) kayglSly1a yetini1en, derinligi olmayan, yaImkat manzumelerdir.
119
Gercek: deger testysn siirler, aruzun son ii9 ustasmm 'Mehmet Akii, Ahmet Ha-
sim, Yahya Kemal'in kaleminden pkml§tJr. Bunlardan Mehmet Akit, once Tevfik
Fikret'in uyguledig: 'nazml nesre yeklsstume' hareketini siirdiiriip gelistirmis; Ah-
met Hesitn ile Yahya Kemal ise, bunun tam tersi bir tutumle, '$iir nesre cevntme
olanagl bulunmayan nezimdn; (...) musiki ile soz arasmda, sozden 90k musikiye
yakm, ortalama bir dildir' (AHesim), ve 'Siir, nesirden bembesk« bir hiiviyettedir
: musikiden besk« tiirlii bit musikidit' (Y. Kemal) gOrii§iinii savunmu§ ve uygu-
lsrmslsrdtr. Bu ii9 seir, bir yandan da, Tiirk siitinde ii9 eyrt ekimm temsilcisi 01-
tnuslerdtr : Mehmet Akit, siitde Tevfik Fikret'ten devir aldlgl 'Reslizm' aklmml
gelistirmis, 'hayal ile ehsverisi olmedigim, her ne demisse gOriip de soyledigini,
en begendigi meslegin hakikat oldgunu' bilditmis, Fecr-i Ati toplulugundsn gelen
Ahmet Hesim, bstiden gordiigii 'Setnbolizm' skumm benimsemis, 'diinyanm se-
killerini hayal havuzunun sulennde seyrettigini; onun icin, diinyanm tsslenm ve
bitkilerini renkli bir akis gibi gordiigunii' belittmis; Yahya Kernel de, yine Beude
gordiigii 'Rotnentizm' skunttn benimsemis ve bu enleytsl«, Divan siiri yolunda
klasik siir denemelerine girismis; sade dille ve yeni nazim bicimletiyle yazdlgl si-
irleritide de yine bicim kusutsuzluguns, yepmectkstz ve saglam snlsttme onem
vetmistir.
Mestutiyeuen Miitareke sonuna kadar siiten ve Trablusgarp Seves: (1911),
Balkan Sevest (1912-1913), llcinci Dtinye Saves: (1914-1918), Miitareke yillen
(1919-1922) gibi biiyuk oleylen icine alan ve Osmenli lmpamtorlugu'nun psrce-
lamp yikilmestyle sonuclenen bu donemde, onemli ssytlen yalmz iki suit (Meh-
met Emin, Mehmet Akif) toplumsal konulara ybnelmis; otekilet, ortehkie sanki
hicbir §ey yokmu§9asma, sedece esk, ozlem v.b. gibi, bireysel ve duygusa1 konu-
lar ve temalar iizeriude durmuslsrdir.
llikkye ve roman alanmda, bit bOliigii 'Fecr-i Ati' toplulugutuien gelen 'Yakup
Kadri, Refik Halit), bit bOliigii bu topluluk dtstnde kalan (Ebubekir Hszim. Omer
Seytettin, Halide Edip, v.b.) ssnetctler, aralanndaki sanat enleyts: ve diinya gotii-
§ii aynhklanna ragmen, yerli, heyet: yensttme konusunda birlestnis gorumiyorler.
Tanzimat ve Edebiyet-t Cedide hikfiye ve romanlannda vakalarm istanbul suutlsrr
icinde kapah durmasma kersihk, bu devirde, hikfiye ve roman yutdun her kosesi-
ne apk tutultnus, her tabakadan halkm y ~ a Y l § l konu olarak de elmmisur. Ozel-
likle koy ve tesrs hayatlm an/atan besenli ilk omekler (Ebubekir Hizim: Kii9iik
Psse; Refit Ha1it: Memleket Hiktiyeleti; Reset Nuri: Celikusu, v.b.) bu devirde
verilmi§tir. Kimi kitaplann adlan dahi (Refik Halit: Memleket Hikfiyeleri: Omer
Seyfettin: Yalmz Efe - Anadolu romanl; Yakup Kadri: yanm kalan Ate§ten Gom-
lek - Anadolu romam) sonradan 'memleket edebiyatl diye adlandmlan bu pgm
apk9a belirtir. ilkin edebiyat dl§l bir ama9la, 't8§ralannne hfilde olduklanm, koy-
120
Iiilerin ne yaptlgml, ne istedigini, memleketin neye muhtar oldugunu yerinde go-
tiip inceleme' icin Tanin gazetesinin Anadolu'ya gonderdigi bir yazannm Anado-
lu'daki sehir, kasaba ve koyleri dokuz ay (1909-1910) adlm sdim dolsserek
hazIrladIgl roportej niteligindeki gezi notlan (Ahmet !jerif: Anadolu'da Tanin) ve
sytu yll icinde 'Anadolu fatihalan' m dile getinnek amaclyla yezilen, fakat
yaymlandlgI zaman hir de ilgi uyendirmedigi halde, Cumhuriyet devrinde dikka-
ti ceken bir roman (Ebubekir Hszim: Kiiriik Pess) ile arIlan bu rlff1r; Refik He-
lit'in Anadolu siirgiiniinden getirdigi hikiiyeler 'Memleket Hikilyeleri' ile g e n i ~ bit
ilgi gonnii§; Kurtulus Sevess ytllennde ise Anadolu insenimn cetin elmyezisi iize-
Tine egilme hareketi (Halide Edip: Daga t;lkan Kurt, Atesten Gomlek / Yaban,
Millf Sava§ Hikilyeleri) sruk zorunlu ve yeygm bir hill elmtstir.
Gozleme dayanan bu yerli hsyett yansrzma isteginin sonucu olarak, rogu yaza-
ler Realizm (Omer Seyfettin, Yakup Kedti, Refik Helit, Rese: Nuri, Memduh !jev-
ket, v.b), hatta kimileri Natiiralizm (Bekir Fehri, Seliihattin Enis, kimi hikilyele-
riyle F. Celillettin, kimi romanlanyla Osman Cemal, v.b.) ilkelerini benitnsemis-
lerdir
t;ogu Frenstz (Yekup Ksdri, Refik Helit, Reset Nuri, Peyami Safa, Abdiilhek
Sinesi), kimisi Ingiliz (Hsilde Edip), kimisi Rus (Memduh Sevket) edebiyetlennm
etkisi eltmde kalan bu devir ssnstctlsrunn bir boliimii de Hiiseyin Rahmi ve Ab-
met Rasim yolunu stirdiumtislerdir (Erciitnent Ekretn, Sertnet Muhtsr, Osman Ce-
mal, kimi hikilyeleriyle F. Celiilettin).
Petti ksvgelenmn klZI§tlgI Mesrutiyet ve Miitsreke devirlerinde okuyucunun
mizaha ve toplumsal yergiye d i i ~ k i i n l i i k gostennesi, bircok yazann (Orner Seyfet-
tin, Refik Helit, Erctiment Ekrem, Settnet Muhter, Osman Cemal, Reset Nuri, F.
Celalettin v.b) mizaha egilim gostermesine yol ecmisur.
Tiyatro aIanmdaki verim, hikilye ve roman kadar bssertlt sayllamaz. Getci,
Mesrutiyetin ililmyla birlikte bircok. tiyatro toplulugu ortaya pkml§; hattil bit de
tiyetto okulu apIIp ilk resmf tiyetro (Diiriilbedayi-i Osmanf) kutulmus; bunlar
eser yetistirmck icin pek rok yazar 0 alanda bittsktm denemelere girismis ise de,
bunlenn rogu besen cizgisinin cok eltuidsdtr. Ceviri ve uyarlama arasmda bir tek
cevirmenin (lbniirreiik Ahmet Nuri) uyarlamalan belli bir deger cizgisinin tistiine
ctktntsttr.
Bu devrin beshca yazar ve senstctlen sunlerdtt:
Bilim yolunda: Ziya Gokelp. Fuat Koptiihi. v.b.
Siir elemnde : (Aruz vezniyle) Mehmet Akit, Ahmet Hesitn, Yahya Kemal Be-
yeth, v.s,
121
(Hece vezniyle) Mehmet Emin Yurdakul, RIZa Tevfik Halit Fahri
Ozansoy, Enis Behif Koryiirek, OrhanSeyfi Othon, Yusuf Ziya Ortaf, Faruk Ne-
fiz Cemlibel, v.b.(Bunlardan Ahmet Hesim fikra ve gezi notlan; Yahya Kemal
makale; Helit Fahri, Yusuf Ziye, Faruk Nafiz manzum oyun da
Hikfiye ve roman elsntnde: Ebubekir HfizJm Tepeyran, Omer Seyfettin, Halide
Edip Adiver, Yakup Kadri Kereosmsnoglu, Refik Halit Karay, Erciiment Ekrem
Telu, Selfihattin Enis, F. Cemslettin, Osman Cemal Ksygib, Nuri Giintekin,
Peyami Safa, Memduh $evket Esendal, Halikamas Behkcis), Sermet Munter
Alus, Abdiilhak $inasi Hiser, Mahmut Yesari. v.b.
(Bunlardan Orner Seyiettin, Yakup Kedri, Refik Helit, Rese: Nuri, Sermet
Muhtar, Mahmut Yesari oyun da yezmislerdu. lflerinde anI yazanlar da verdu:
Ebubekir Hiizun, Omet Seyfettin, Halide Edip, Yakup Ksdri, Refik Helit, Mem-
duh $evket, Halikamas Behkcisi. Bircogu fJkra ve makale de yezilmistir.)
Tiyetro alanmda: Musahip-ziide Celfil,1bniirrefik Ahmet Nuri, v.b.
Gezi ve ropottsj alanmda: Ahmet $erif.
Roportej - Miilfikat alanmda: Rusen Uneydm.
Gezi, stu, deneme, fikra, makale alanlannda: Falih RI[J(J Atay, vb.
HAZIRLIK
L
--&
1. "Bir milletin edebiyati, 0 milletin kimligidir," soza millete ait maddi ve ma-
nevi biitiin kiiltiir unsurlanrun, 0 milletin sanatcilan tarafmdan edebi eserlerde sa-
natkarane bir soyleyisle islenerek sonraki kusaklara birakrhr anlarmm tasimakta-
dir,
2 Savaslar milletlerin milli duygulanmn kuvvetlendigi istisnai durumlar oldu-
gu icin, bu hisler milletin bir ferdi olan sanatcilan da etkiler. Bu da 0 donemlerde-
ki eserlerin milli yonden kuvvetli olmasmm sebebidir.
3. XVI. yy.da cumhuriyet rejiminin uygulanmasi mumkun degildir, Cunku 0
donernde dtinyada cumhuriyet gibi bir kavram mevcut degildir, Cumhuriyet kav-
rarru 1789'daki Fransiz ihtilali'nden sonra ortaya cikan milliyetcilik akimlannm
etkisiyle kurulan uJus devletlerde gorulrneye baslannusnr, Her bireyin veya vatan-
dasm yonetimde soz sahibi olmasi anlayrsi, devleti, XVI. yy. daki amac olarak al-
gilayan zihniyetin aksine, toplumun huzur ve saadetini saglayan bir arac gorme
sonucunu dogurmustur, Bunun icin de en ideal rejirn, oldugu gibi cum-
huriyettir.
122
1. ME'I1N
1.OSMANUDEVLEIt'NDE D ( ) ~ O N C E AKIMLARI
20. yiiZyil beslennde Osmenli Devleti'nin yokii§ donemine girmesi ye§itli dii-
siinceletin ortaya pkmasma neden olmustur. Osmenli Devleti 19. ytizyild« daha
diizenli ve progremli bir tslshet hareketine girismistir. Fakat dI§ beskiler ve iilke
icindeki kensikhkler besenye ulssmesme engel olmu§tlir. Yspilen her tiirlii hare-
kete ragmen devlet, icinde bulundugu durumdan kurtulamamI§; "bests adam" ola-
rak tanimlanan Osmenli Devleti iyilesememistir.
Fakat, 19. ytizythn ikinci yansmdan sonra devleti batmaktan kurtarmak amacr-
m giiden birtekim ekimler 20. ytizyil bsslsnnd« II. Mcsrutiyet'le daha belirgin
olarak ortaya YlkmI§lardir.
Tamamen devletin birlik ve biitiinliigiinii saglamaya yall§an bu fikir ekimlen
kiiyiik cept« biter de vIet doktrini ozelligi gosterirler. Siresiyle Ostnenlicthk, Is-
lsmcihk, Beticihk ve Tiirkyiiliik seklind« ortaya yIkan bu ekimlsr, 1. ve II. Mesru-
tiyet devresinde devlet hayatma hakim olmusler ve etkilerini gbstetmislerdir.
a. OsmanhcJhk::
OsmanlI tarihinde ilk defa olarak bezi aydmlar tarafindan Gene OsmanlIlar
edtyle hiikiimetin yalI§malanm denetleyecek bir cemiyet kurulmustur. Bu cemiye-
tin iiyesi olan eydtnler Osmenli Devleti'nde yeseyen ezmhklenn aynlma istekle-
tine ve isyanlarma son vermek icin yall§malar yeptyotlsrdt. Azmhk unsurleruu
kazanmak ve onlan OsmanlI birligine yagirmak basit manada Osmenhcihk diistm-
cesini dogurdu.
Tanzimat Devri'nin sonlanna dogru ortaya pkan bu skim Iertlerin siyasal, sos-
yal ve hukuki olarak esitliklerini seglemey: hedeflemektedir. Devletin sunrlen
icituie yesayen Iettler arasmda dil, Irk, kiiltiir ve din bekumnden bicbit fark gbzet-
meksizin, hepsinin aym hak ve yetkilere sahip olmasmm gerektigi savunulmakta-
dtr. OsmanlI toplumunda olmesi istenen kayna§manm ancak bu diisimceyle sagla-
nacegme inenmskteduier.
Osmenhctlik, milli birligi, millf dii§iinceyi ve milli ideelleri saglamayl Osman-
1I birliginin saglanmasma baglamI§tIr. Aym zamanda bu sozletin teorik bir gOrii§
oltnemest icinde Meclis-i Mebusen'm kutulmsstm ve Kanun-I Esasi'nin (ilk ana-
yasa) illin edilmesini istemislerdir.
Osmenltcthk: fikrinin uygulama saihasma geyirilmesi II. Abdiilhamit'in tahta
cskmesiylu bsslemtsttr. Pediseh, Mithat Pese'nm etkisiyle Kanun-i Esasi'yi (ilk
123
anayasa) ilan etmis, parlamentoyu (Mec1is-i Mebusan) kurmustur. Osmsnhcsbk
fikrinin yesemess Mesrutiye; idaresinin varbgma bagbdlr. Her kesimin ve mille-
tin temsilcileri parlamentoyu dolduttnus ve herkes kanunlar onunde esi: seytltms-
ur. Btitiin bu gitisim ve 9abaIarm sonucu olarak Osmenlt toplumunun kayna§ma-
Sl beklenirken, meydana gelen iki onemli olay tamamen tets bir durum meydana
getitmistir.
Birincisi: Azinhklsrtn Mebusiin Mec1isi'ndeki temsilcilerinin uynlikc: ve uz-
lesmsz tutumlen,
lkincisi: Yeni bssleyen 1877-78 Osmenh-Rus sevesmds Balkan uluslerunn Os-
manb Devleti aIeyhine Rusya'mn yanmda yer almaIan ve sevestn Balkan cephe-
sinde Miisliimen halka koti: davranmalan. Bu gelismelcrden sonra II. Abdiilhamid
9agm gelisen diisiincesi milliyetcilig» ters dtismesi ve ihtiyectere cevap vereme-
mesi iizerinc Mec1is-i Mebusentn verligm« son vettnistir. Mec1isin kapsulmesi,
Osmenhcilik fikrinin de uygulamadan keldinlmesi sonucunu ortaya pkannl§tlr.
b. Islsmcsbk:
Isletncihk, siyasi ve sosyal biitiinliigiimiizii korumak emeciyle degi§ik donem-
lerde stk sik: bit kuttulus cetesi olarak ileri siitiilmiistiit: OzeIlikle Mesrutiyet
devrindc uygulama aIanmda gotulmustut.
lslsmcihk, diinyanm degi§ik yerlerinde Y8§ayan Miisliimanlar arasmda bir bit-
ligin gergekle§tirilmesini hedefleyen, devletin sosyal beglerun din bitliginde ara-
yan bir dii§iince ekutndir, I. Mesrutiyetin sonlanna dogn: biiyiik bir gelisme gos-
tcrmistir.
II. Abdiilhamit ozellikle somiirge altmda bulunan Miisliimanlan hilafet kana-
liyle merkeze (istanbul) beglemaye 9ab§ml§tlr. Boylece buralardaher an isyan 91-
kurmeyi ve biiyiik devletleti kontrol altmda tutmeyi emsclenustir.
lslemcilik, 1. Mesrutiyct'te iki tiirlii olarak islenmistir.
Birincisi; Pedissh tarafindan uygulanan ve dts siyasette etkili olan ve de vlet
doktrini haline gelen islemcihk.
lkincisi; Bezi fikir adamlan tarafmdan temsil edilen bilim, hukuk, toplumsal
gelenek ve egitim alanmdaki dtisimcesiyle lslemctlik. Bu iikir Mehmet Akif, Sa-
id Halim Pese, Cemaleddin Afgani, M. Semseddin ve Muse Kezim gibi kisiler te-
rafmdan savunulmu§tur.
Islamctltk: ekimi etkili oldugu donemde biitiin diinya Miisliimanlanmn i9 a91cI
bir durumda olmemesi nedeniyle besertlt sonuclsr dogumuurusur. Bunun yanmda
tnilliyetcilik gibi sktmler da lslemctltge engel oltnustur.
II. Abdiilhamid'in son yillennde iiIke dismd« lslemcthk onemli bir potansiyel
gii9 olarak dururken iilke icindeki ittihatplarda mestutiyete dayanan Osmenlicih-
124
gl sevunuyotlsrdi. Islemcthk kisec« birlik ve biitiinliigii dinle saglamayl amafla-
yan bir ekundtr. II. Abdiilhamit doneminde ysptlen faaliyetlerin faydalan Millf
Mticedele Doneminde Hindistan ve Buhara Miisliimanlanndan gelen yerdimler
seklinde kendini gostermi§tir.
c. Babclhk:
Bu gOrii§, devletin ancak Bsultlusmsk yoluyla kurtulsbilecegini ve bunun icin
cesitli alanlarda tslehetler yeptltnest gerektigini savunmu§tur.
Beucibk kaynagml, Tanzimat ve onceki devirletin islehe: tesebbiisletinden
ehr. Bat/ medeniyetinin siyasi, sosyal ve felsefi gOrii§lerinden azami detecede fay-
dslsnmeyt istemektedir.
Beucihk, Abdullah Cevdet, Celal Nuri ve Siileyman Nazif tarafmdan temsi/
edilmistis. Beuctler tek kadmla evliligi, kadm ozgiirliigiinii, medeni kanunun ksbu-
liinii, li/ik mahkemelerin kurulmesmi, Latin harflerinin kabuliinii, tekke ve zaviye-
lerin kepeulmesim, modem giysiler giyilmesini istiyorlerdi. Goriildiigii gibi Bsti-
cthk sadece bir teklitcilikten ibaret kelmisur. Her §eyden evvel Beticilik fikrinin
Ostnsnlt toplumunun biinyesini ve iilkenin imiyeclsrmi dikkate slmesi gerekirdi.
1. Mesrutiyet'e kadar yepuen Beuhlesme hereketlerinin onderleri padi§ahlar ve
onlann destekledikleri devlet edemlertdu: 1. Mestutiyet'ten sonra ise Beuhlesme-
tun fikir yoniinden onderligini devleti yonetenler dismd« ve yonetime ragmen Jon
Tiirkler ysptmslsrdsr.
Beticthk da bszi hatalanndan doleyi ba§anya u/a§amaml§t/r. Buna kar§lbk ba-
Zl o/um/u sonuclert da olmustur. Mesels, sagladlgl tecriibelerinden Ttirk lnkilebi-
mn olusumunde teydslemltmsur. Yeni Anayasa Dm hezirlsnmssmde Beuhlesme
hareket/erinin onemli bir paYI verdir.
Bsucihk aklmmm, diger fikir akImlanndan farkb bir ozelligi vsrdu. Bu da Os-
tnenli Devletini yesstmsktsn ziyede, yeni bir dev/etin kutulmesi icin yepilen fa-
hsmeler biitiinii olmesuitr.
d. TUrkfUIilk::
Tiirkfiiliik hareketinin esas unsuru cojjrafyada, dilde, kulttirde, tarihte birlik ve
biitiinliigii saglamaktlr. Tiirk'Yiiliik II. Abdiilhamit devrinde dil, edebiyat ve tarih
alanlannda bir fikir bereketi o/arak geli§mi§, Osmenhcihk veya Islemcthk gibi bir
idare ve siyaset sistemi hiiJine gelememistir.
A vrupa 'da Tiirkler aleyhine yepilen olumsuz propaganda/ar, Tiirk milletinin
ikinci smiigoriilmesi, Tiirk tarih ve kiiltiiriiniin incelenmesi ihtiyecttu ortaya pkar-
mistit. Rus isgeline ujjrayan Tiirk illerinden kecen Tiirk gO'Ymenlerin etkisiyle
Tiirk'Yiiliik giderek onem kazand1. Ozellikle II. Me§rutiyet'in iliinmdan sonra Tiirk-
fiiliigiin etkisi daha da ertu. Ittihatplar genellikle bu diistinceyi sahiplendiler.
12S
Tiirkfiiliik alaml Osmenh Imperetorlugu sunrlsn icinde ya§ayan Tiirklerin dil,
din ve kiiltiir degerleriyle birbitlerine baglanmasml, disendeki Tiirklerle de birles-
me yollan eranmesmt amafllyordu. II. Abdiilhamid'in kurmak istedigi islam bit-
ligi gibi Tiirk birligini kurmak smsclenmisttr.
Tiirkfiiliik fikrinin savunuculan Ziya Gokelp, M. Emin Yurdakul, Omer Sey-
feddin gibi yezerlerdi. ilk kez Ziye Goketp Tiirkfiiliigii sosyolojik bir metotla in-
celeyerek eksik, daiJmk, cekingen fikirlerin toplsnmestm ve bir sistem hMine ge-
tirilmesini miimkiin ktltmstu.
Tiirkfiiliik ekum, II. Mesnuiyet'in ilemndsn once yslmz enevetem
le kslmemis, biitiin Tiirklerin kurtulus imkanlanm da Pantiirkizm cere-
yamna dogru yonelmistir.
Milliyet fikrinin etkisiyle ortaya flkan Tiirkciiliik, bicim TurancI-
hk'ten Misek-: Millf esaslanna Tiirk Kuttulus ve Tiitkiye
Cumhuriyeti'nin temel ideolojilerinden olmustur.
II. Mesrutiyet doneminde olgunlesen fikir sktmlen eshnde 19. ytizytlut ikinci
yenstndsn itibaren zaman zaman devlet modeli olarak uygulenmtstir. Bune
ragmen fikir ektmlen besetth olamayarak kendinden beklenen sonucu vereme-
mislerdir.
PiJdr AlamIannm BBfIU'J61Z1Jk Neden1eri:
1. Olke icinde fikir sktmlenne halk desteginin saglanamamasl.
2. Fikir ektmlenmn halk kitlelerine indirgenememesi.
3. Fikirlerin birbirlerine ottsy« olmest.
4. besktlenn ertmest.
5. if isyanlar ve baglmslzllk hareketleri.
2. a. Verilen ciimlelere gore, ortaya cikan dii§iince akimlan "ulus devlet" anla-
YI§1 etrafmda birlesmektedirler,
b. sozcugu, doneminin buhranh ortammda devleti ayakta tutup var-
hgnu devam ettirmesini saglamak amacryla dii§iince akimlanmn ortaya
gostermektedir.
2. MB'I1N
I_ ( ETKINLIK
1. Grup: "sizler" kelimesiyle ifade edilenler "sanat sanat icindir" anlayi-
§ml benimseyip, toplumdan uzaklasan, kendi kabuguna ask ve tabiat te-
malanm isleyen sanatcilan ve edebi anlayislanm kasdetmektedir.
2. Grup: "ben" kelimesiyle anlalIlanlar ise "sanat toplum icindir" anla-
126
yisim benimseyen, toplum sorunlanm isleyen. mill! yonii kuvvetli sanatcilan ve
edebi anlayislanm kasdetmektedir.
Sairin savundugu sanat anlayisi, doneminin milli edebiyat anlayisma baghdir,
1. Sizler: "gul, gene kizlann turkusu, bulbul, ask"
Ben: "yilan disli diken, aCI ses, telli saz, cevretmendil)"
I_ ETKINLIK (
1. Gmp: Cereyan ve Benim OOh metinlere gore Mill! Edebiyat Do-
nemindeki eserlerde milliyet, milli, tarih gibi temalar islenmistir. Bu temalar hal-
km anlayacagi sade. bir dille kaleme almrrnsnr,
2. Gmp: Verilen metinlere gore bu donemdeki eserler makale ve siir turunde
verilmistir,
2 Benim adh metin kullamlan sade dil ve anlatim ile icerik bakimm-
dan telli saz, milletimin felaketli hayati, milliyetci edebiyat; Harab Ma-
bed adh metin ise dil ve anlatim (mihrab.nigah, kiblegah, baht-i siyah) ile icerik
(ummet) bakimmdan rnilliyetci edebiyat olarak adlandmlamaz.
3. Mill! edebiyat, milletin maddi ve manevi kiiltiir unsurlanm, gelenek ve go-
renekler cercevesinde isleyen bir edebiyattIr.
Milliyetci edebiyat ise, Turkculuk hareketi olusan, milliyetin on
plana cikanldigi bir edebiyattIr.
Bu iki kavram, kullamlan sade dil, hece vezni ve halkm yasama biciminin ve
degerler diinyasmm islenmesi bakimmdan birlesrnektedir, Aynldiklan nokta ise,
mill! olma - milliyetci olma anlayislanndadir,
4. "Ulus-devlet" kavrami milliyet esasma dayanan devlet yapisidir, Verilen me-
tinier ulus olma bilinci ve ulusculuk (milliyetcilik) temasrm islemeleri yonuyle
ulus-devlet kavrarmyla iliskilidir, Bu da Mill! Edebiyat Donemindeki edebi ve fik-
r! faaliyetlerin ulus devlet ortak paydasmda bulustugunu gosterir,
3.ME11N
1. Verilen metne gore cumhuriyetcilik ilkesinin en belirgin ozelligi, mill! ege-
menligi, mill! idareyi ve hur secimi esas kabul etmesidir.
2 Tiirkiye Cumhuriyeti'nin metne gore nitelikleri verasetin olmamasi, ege-
menligin millete ait olmasi, yoneticilerin milletin oyu ve iradesi ile isbasma gel-
mesi, medeni bir hukuk devleti olmasidrr,
127
£: ANLAMA YORUMLAMA . _]
1. a. Ikinci siirdeki sade dil ve milliyetcilik temasi onun rnilliyetci edebiyat
urunu oldugunu gostermektedir.
b. Verilen §iir parcalanndan ilki Mithat Cemal Kuntay'a, ikincisi Ziya Go-
kalp'e aittir.
2. Osmanh Devleti'nin son donemlerinde Baticrhk, Islarncihk, Osmancihk ve
Turkculuk gibi fikir hareketlerinin ortaya cikmasi hem fikri hem sosyal hem de si-
yasi yapmm bir calkann ve bunahm icinde oldugunu, devletin varligiru siirdiirme-
si icin cabalarm arttigmi gostermektedir,
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Milli Edebiyat Donerninde sade bir dil kullamlrmsnr,
2. Grup: Tema olarak ise millilik, milliyetcilik, vatan, millet temalan islenrnis,
metinler yapi bakrmmdan §iir ve duzyazi olarak kaleme ahnrmsnr,
Bu ozellikler Millt Edebiyat Donerninde ulus devlet haline gelme kaygisi oldu-
gunu, donemin tiim unsurlannm bu payda etrafinda birlestigini gosterir,
3. Bir cumhuriyetin demokratik olabilmesi icin esitlik ve iizgiirliik temelinde,
sosyal ve gii9lii bir hukuk devleti olmasl gerekmektedir.
lJLCME DEl';ERLENDIRME 1
1. CD)
CY)
CD)
2 ...BatIclhk...
3.
[ J
Said Halim Pasa
]
[ Cevdet ] Turkculuk
4. Atatiirk bu siiziiyle cumhuriyetin Turk milletinin, kendisine en uygun idare
sekli oldugunun ve insanca yasamasmm kendi hakimiyetinde oldugunun bilincine
varmasi gerektigini ifade etmektedir.
128
2. METINLER
\[
l\
HAZIRLIK
I_-d
1. Hedeflenen okuyucu kitlesi ve amaclar, ogretici metinlerde dilin gonderge-
sel isleviyle kullarulmasma, soylenmek istenenin dogrudan ve soz sanatlanndan
uzak soylenmesine sebep olmaktadir,
2 Milli Edebiyat Doneminin sosyal ve siyasi bu donemdeki ogretici
metinlerin milli, milliyetci, tarihi, ilmi konulan isledigmi gostermektedir,
3. Bir toplumu millet yapan temel ozellikler, dil ve kultur birligidir,
4. Yasayan Turkce ve konusma dili ifadeleri, doneminde konusulan, yazilan,
edebi dil ve gunluk dil anlamlanm belirtmektedir.
a. Makale
1.MBT1N
1. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin iletisi, bizim drsimizdaki milletle-
rin bilimsel anlamda ne yaptiklardir, Metindeki sozcuk gruplan, curnleler ve pa-
ragraflar metnin iletisini anlamlandirmak ve anlatmak icin bir araya getirilmistir,
2 Metnin amaci okuyucuyu bilgilendirmektir.
3. Metnin ana fikri, bilimsel gelismenin ve cahsrnarun gerekliligidir,
I_ ETKlNLlK (
1. Grup: Baska Milletier Ne Yapiyor? adh metnin ana fikri ile Cereyan ad-
11 metnin ana fikri rnilliligin ve milliyetciligin islenmesi nedeniyle paralellik gos-
termektedir.
2. Grup: Yine Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin ternasi ile Benim
lerim adh metnin temasi milliligin ve milliyetciligin islenmesi bakimmdan ben-
zerlik gostermektedir.
Bu durum aym temanm farkh metin turlerinde islendiginin bir gostergesidir,
129
4. Bssk« MilletlerNe Yaplyor?edlt metinde diinemin teribi ve sosyaJ §artJany-
Ja iliskili ciimlelet:
o Bugun mefkftreci Turk genci goruyor ve duyuyor ki asnrmz milliyet asndir
ve aym zamanda §una da kanidir ki milliyetperverlik telakkisi menfi bir histen iba-
ret kalamaz.
o Bugun muhtelif milliyetIer aym suretIe cahsiyorlar...
o Muhtelif milliyetlerin lisan ve mazisi hakkmda XIX. am esnasmda cok mil-
him tetkikIer yapildr,
o Filhakika somurge siyasetinin ruhu da bundan baska bir §ey degilse de onda-
ki iktisadi huhll, siyasi hulul ile beraber olur.
o Rus hukumetinin muhtelif yerlerde "Turkiyat" muesseseleri vucuda getirerek
Turk milliyetini, Turk tarihini, Turk lisan ve edebiyanm tetkike cahsmasi ve bu-
nun icin her sene binlerce lira fedakarhk etInesi acaba ne icindir?
• Bugun TiirkIiik hakkmda tetkiklerde bulunan Garp alimleri hakkumzda ne
kadar iyi dusunur; tarafsiz, ciddi davramrlarsa davransinlar bizim 0 ~ a h § m a y a i§-
tirak §oyle dursun hatta 0 mesaiden bile gafil kalmanuz kadar bnyuk bir curum,
bu kadar tabii olmayan bir hill tasavvur edilemez.
5. Metnin tamammdaki cumleler anlam bakrmmdan tutarh, metni olusturan bi-
rimIer olan paragraflar birbiriyle uyumludur.
I_ ETKINLIK (
1. GNp: Baska Milletler Ne Yapiyor? ve lJ¥ Cereyan adh metinlerde Turk ta-
rihi ve halk kulturu yogun bir bicimde i§Ienmi§, bunlar sade bir dille anlanlrmstir.
2. GNp: Servet-i Funun Donemi metinleri ise toplumdan ve tarihten uzak, son
derece aglr bir dilin kullamldrgi metinlerdir.
Bu durum tarih, kultur ve dil bakirmndan Milli Edebiyat Donemi metinlerinin
yogun oldugunu, bu donemde soz konusu degerlerin merkeze almdigmi goster-
mektedir.
6. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metinde yazar, tarihe bir butun ve genis
halk kitlesine de bir millet nazanyla bakmaktadir,
7. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metinde anlam bakimmdan kapah ya da
kesinlik tasrmayan ifadeler bulunmamaktadir,
Bu durum Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin bir makale olmasi ve bilgi-
lendirmek amacryla yazilmasmdan dolayidir,
8. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metin, ogretici metin gelenegiyle kaleme
ahnrmstir,
130
9. Mehmet Fuat KlJpn1I1U
Kopriilt: Mehmet Pes« 'mn ailesindendir. Ayasofya ve Mercan ldedi-
si'nden sonra Istanbul Hukuk Fakiiltesi'ne devam etti. 1909'da bu fakiilteyi bire-
karak edebiyat, felsefe ve tanh alanlannda ozel olarak Bundan
sonra Istanbul okullannda ogretmenlik yspti. 1924'de Milli Egitim BakanIIgI
atandl. Aym ytl lstsnbul Darii1fiinun'dab gorevine dondii. Bu ara-
da Tiirkiyet Enstitiisii'nii kurdu. T. T.E. (Tiirk Tanh Enciimeni) secil-
di.
1929'da Ord. Prot. oldu ve Edebiyat Fakiiltesi Dekem secildi. 1934'de siyasi he-
yata atIlarak Kars'dan meclise milletvekili olarak girdi. 90k partili doneme
strssmdu c.H.P.' den aynlarak D.P. 'nin kuruculsn srsstne girdi. 14 Mayls 1950'de
D.P. iktidan dotteminde 1. Menderes kabinesinde Bakam olarak gorev el-
di. 1956'da Devlet BakanIIgI gorevini siirdiiriirken bir ytl sonra kutuculsn ile anla-
semsyersk: D.P. 'den istiie etti. Mil1etvekilligi de 27 Mayls 1960'dan sonra
Yeni Demokrat Parti 'yi kurdu. Ancak bu parti pek ilgi gonnedi. Amblem olarak
seftigi "Kueti" A.P.' ye bIrakarak siyasi eynkii. Arasmda Tiirk Dili ve
Edebiyeu Hakkmda 1934, Tiirk Saz $airleri Antolojisi 1940, Anado-
lu'da Tiirk Dili ve EdebiyatI'nm Tekamiiliine Bir 1934, Osmenli Dev1eti'nin
Kurulusu 1959, On The Way to Democracy 1964, Edebiyat Kiilliya-
ts 1966 adlannda bir fok kitap ve eser ve makaleleri vardIr. Ote yandan
Islam Ansik1opedisi'nde sehss: ile ilgili ilmt makaleler yazdI.
\_ ETKINLIK (
1. GNp: Besk« MiIletIer Ne Yepiyor? edlt metindeki terimler:
"Cografya, lisan, edebiyat, §arkl, rnasal, mesel, TUrkiyat,
folklor"
2. GNp: Milletlet Ne Yepiyor? edh metindeki kavramlar:
"Milliyet, mefkure, rnilliyetperver, &det, itikat, mutehassis, somurgecilik, mus-
temleke, terakki"
3. GNp: Milletler Ne Yaplyor? adlI metindeki giindelik hayatla ilgili ke-
limelet:
"Hukumet, mesai"
Metinde bu kavramlann kullamlrnasi, metnin bilgi verme amaciyla yazrlmasm-
dan dolayrdir,
131
2. ME'I1N
b.Flkra
1. Muharebeyi Kazananlar adh metindeki soz gruplan, cumleler metnin iletisi-
ni vermek amaciyla bir araya getirilmistir,
2 Muharebeyi Kazananlar adh metin haber vermek, bilgilendirmek amaciyla
yazilrmstrr,
3. Muharebeyi Kazananlar adh metindeki TUrk askeri temasi, Milli Edebiyat
Doneminin diger metinlerinde islenen milli ve milliyetci temalarla benzerlik gos-
termektedir.
4. Metinde donemin savas yillan anlatilrmsnr. Bu bakimdan gercekligi de bu-
lunmaktadir, AnlatIlan sahneler, metnin temasi olan Tiirk askeri ile de paralellik
gostermektedir,
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Muharebeyi Kazananlar sdh metindeki enlssilmes: zor ya da celiskili
diisimcelet yoktur.
2. Grup: Metinde kullamlan ifadeler, yazann oznel yargilanm da tasimakla be-
raber, yazara gore bir kesinlik ve acikhk tasimaktadir,
3. Grup: Metindeki kelime ve soz gruplannm seciminde Milli Edebiyat Done-
minin etkisiyle halkm anlayabilecegi sade bir dil olrnasma onem verilmistir,
\_ ETKINLIK (
1. Grup: Muharebeyi Kazananlar adh metinde tarihi ve kiiltiirel degerleri yan-
sitan ifadeler:
"i§te ~ a m u r icinde, barut ve kan icinde, cehennem atesi icinde kayalara tirma-
nan nefer, olum yagmuru altmda memleketini calmaya gelenin girtlagma atilan
nefer budur,"
"lcimden selamhyorum onu ve onun gibi ates altinda, duman icinde memleke-
ti icin olmeye atilanlan birden selamhyorum.'
"Cinar gibi, kaya gibi, ta tabiattan gelen basit, yenilmez bir kudretle dusrnan
akuu anmda varan bu ~ a v u § , bu kuvveli ve kudretli insan ve Tiirk orneg! biliyor
mu ki yannki Tiirkiye'nin hakiki miman, arka kemigi, oziidiir."
"... biraz yardirgadiklan alafrangadan donme bir sarkmm havasma uydurmus
gidiyorlar,'
"Askerlerin alafranga tiirkiilerine elindeki ip ucunu, kocaman basmi da uydu-
rarak salhyor."
" ... gozlerinde belki krrrmzi yemenili, krrrrnzi salvarh bir kadm hayaliyle.;."
132
2. Grop: Muharebeyi Kazananlar adh metindeki terim, kavram ve gundelik ha-
yatla ilgili kelimeler:
"Tumen, batarya, boluk, alafranga, topcu, cavus, on beslik mermi, sarapnel, ye-
meni, §alvar"
Biitiin bu ke1ime ve kavram1ar
S. Yazar, verilen cumlelere gore tarihe ve halka hamasi (kahramanhk) duygu-
lanyla bakmaktadir,
6. Muharebeyi Kazananlar adh metinde ogretici metin geleneginin ozellikleri
gorulmektedir,
7. Halide &lip Amvar
Haym
1884 ytltnde Istanbul'da dogdu. Oskiidar Amerikan KIZ Koleji'nde okudu. Os-
kiidar Amerikan KIZ Ko1eji'nde Rize Tevfik Boliikbesi'mn FranSIZ edebiyet: dets-
letine ksuldi ve Dogu, edebiyetiyle ilgi1endi. Bu sirelerde ilk kocssi Salih Zeki
Bey'le evlendi. 1899 ytltnde heniiz 15 yestndeyken revirdigi J. Abottin "Ana" ad-
It esetiyle II. Abdiilhamit tarafmdan ~ e f k a t Nisent ile odiillendirildi. 1901 ytltnde
Oskiidar Amerikan KIZ Ko1eji'nden mezun oldu. I 908 'de gazete1erde ksdtn hak1a-
nyla ilgili yeztler yazmaya besledi. Bu neden1e Osmenh icerisindeki muhafazakar
cevreletin tepkisini cekti. 31 Mart Ayaklanmasl sirssmde kis« stire icin Misu'«
gitti. 1909'da Istanbul'a geri dondii ve ogretmenlik ile tniiiettislik gorevlerinde bu-
lundu. Balkan Seveslen siresmde hastane1erde hizmet verdi. Halide Edip Kuttu-
lu§ Sava§I strestnds eskeri iinifonna giymistit. "Onbsst" olarak emlmtsttr. Egitim
ve sagbk a1amnda yiiriittiigii bu ralI§malar Halide Edip'e re§itli kesim1erden in-
sanlan tanIma imkem tsmdt. 1917'de ikinci evliligini Adnan Adiver ile yspti.
1919'da Sultanahmet Meydeni 'nda, lzmir'in isgslini protesto mitinginde cok: etki-
li bir konusme yepu. Bir donem Amerikan mendesim savundu. 1920'de oabes:
ttitbesiyle Kurtulus Sava§I 'na ketildi, sonra da iistravu§ oldu.
KUrtI11u§ Sevsst'nt miiteakiben Cumhuriyet Halk Fukssi ve Mustafa Kemal Ata-
tiirk ile siyasi fikir eynhklsn yesedi. KOCasI Adnan AdIVar ile bir1ikte Tiirkiye'den
eyttldt. 1939 ytltne dek yuitdismd« yll§adl. 1939'da lstanbul'a dondi: ve 1940 yilin-
da Istanbul Universitesi'nde lngiliz Fi1olojisi Boliimu ba§kanbgma getirildi.
1950 ytltnde Demokrat Parti listesinden TBMM'ye girdi ve bagImsIz tnilletve-
kili olarak gorev sldt. 1954 ytlmde bu gorevinden eynldi ve inzivaya cekildi. AdI-
var, 1964 yilmde Istanbul'da yesemuu yitirdi.
Eserlerinde millf ve toplumsal konulan islemis, doneminin siyesi hareketi
icinde Tiirkrii1iigii savunmu§ ve bunu da eserlerinde yensstmisur.
133
Bsederi.
RomanIan:
Heyula
Seviye Talip
Handan
Yeni Turan
Mev'ud Htikiim
Ate§ten Gomlek
Vurun Kahpeye
Kslp Agnst
Zeyno'nun Oglu
Sinekli Bakkal
Yolpalas Cinayeti
Tstsrctk
Sonsuz PanaYlr
Doner Ayna
Akile Hemm Sokagl
Kerim Ustetun Oglu
Sevde Sokagl Komedysst
(:aresaz
Heyet Percelen
Hikayeleri.:
Herep Mabetler
Daga pkan Kurt
Kubbede Kalan Ho§ Seda
lzmir'den Bursa'ya
0yuD:
Kenan Cobenlert
Maske veRuh
Am:
Tiitk'iin Atesl« Imtibem
Mor Sulkimh Ev
Diger:
Talim ve Terbiye
Turkey Faces West
Conflict of East and West in Turkey
Inside India
Ingiliz Edebiyeti Tarihi, 3 cilt (1940-1949)
134
Doktor Abdil!hak Adnan Adlvar.
Universite Keies: ve Tenkid (1942)
Hayvan C;iftligi (George Orwell'in "Animal Farm" edheserinin fevirisi)
Nesil Hosunuze Giderse
Edebiyatta Tercilmenin RoliJ (1944)
Tiirkiye'de ve Amerikan Tesisleri (1955)
Dr. Adnan AdIvar (1956)
3.MET1N
c. Sohbet
1. Ya Vedild adh metnin birimleri olan paragraflar metnin iletisini anlatmak,
okuyucuya aktarmak amaciyla bir araya getirilmistir.
2. Ya Vedild adh metin "Ya Vedild"un kim oldugunu anlatmak amaciyla yazil-
rmstir.
I_ ETKINLIK (
1.Grop: Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin temasi ile Ya Vedild adh met-
nin temasi mill! ve milliyetci unsurlan islemesi bakimmdan benzerlik gostermek-
tedir.
2. Grop: Muharebeyi Kazananlar adh metnin temasi ile Ya Vedild adh metnin
ternasi mill! ve milliyetci unsurlan bakimmdan benzerlik gostermektedir,
Bu durum mill! ve milliyetci unsurlann 0 donemde yazilrms makale ve fikra gi-
bi turlerde de islendigini gostermektedir,
3. Verilen ciimlelerde iilkenin bir savas ve felaket icinde oldugu "kara gunlerin
Tiirkleri" ifadesiyle belirtilmektedir. Yine "asirlarca payidar olacagiz" ifadesiyle
sosyal ve siyasi boyutuyla Turk milleti var olmaya devarn edecektir dusuncesi 00-
lirtilmistir, Bu durum ana fikrin donemiyle iliskili, donemindeki olaylardan etki-
lenen bir boyutu oldugunu gosrermektedir,
\_ ETKINLIK (
1. Grop: Ya Vedl1d adh metindeki ifadeler dusunce ve anlarn tutarhgi bakrmm-
dan bir birlik gostermektedir,
2. Grop: Metindeki ciimleler ve ifadeler kesinlik ve acikhk baknnmdan birlik
gostermektedir,
135
3. Grup: Ya VediJd sdlt metindeki tetim, kavram ve giindelik hayatla iliski ke-
1ime1er:
"Sur ici, sur disi, evliya, nur, lakap, sehit, dervis, padisah, fetih, makam, kilise,
Terler Direk, VedGd, cemaat, namaz, masal, kale, kayser, elci, lslambol, yeniceri,
meczup, padisah, il.lim, salih, fazil, gazi, zahiri, lediinni"
4. Verilen ifade yazann, annrms, duru ve sade bir Turkce kullandigrm goster-
mektedir. Bu durum Tanzimat ve Servet-i Fiinun donemlerine gore ogretici rnetin-
lerde de sade bir dil kullaruldigrm gostermektedir,
5. Ya VediJd edli metindeki tarihf ve sosya1 deger1eri ysnstten otneklet:
"Eyup'te bir makam oldugunu soylemislerdi fakat her nedense Ya VedUd'u ls-
tanbul mezarhklannm servilerinden yiikselen bir nida samrdim."
"Istanbul'un fethinden once, Ayasofya heniiz kilise iken ..."
"Ceddim Turk-i Turkan Hace Ahmet Yesevi"
"Aksemsettin Hazretleri..."
"Halife Harun Resit'm Rum Kayser'ine gonderdigi bir elcidir ki..."
"... Sarachane yakmmda ve Keskin Dede yakmmda ve Kariye ve Fethiye yol-
Ian iizerinde ve Sehzade Camii icre ve Zeyrekbasi semtinde ve Unkapam gune-
yinde ve cogunlukla yenicerilerin odalan..."
"Aksemsettin ve Sivash Kara 1;)emsenin..."
" ... 1;)ehit Kapisi'ndan gecerek simdi Kopru dedigimiz Eminonu lskelesi'nde
duruyor, oradan kayiklarla kiirek cekmeden ve yelken acmadan, Halic boyunca
Eyiip' e dogru gidiyor..."
"... bu kara giinlerin zavalh Tiirkleri ya§amIYoruz..."
6. Yazar, verilen ciimlelerde tarihi ve halk kiiltiiriinii hamasi duygular yanmda,
menkibevi ve destansi bir anlayisla degerlendirmektedir,
Bu ozellik Yahya Kemal'in tarihe ve halka bir biitiin olarak bakngiru, maddi
ve manevi inane ve kiiltiir unsurlanyla birlikte degerlendirdigini gostermektedir.
Yahya Kemal'in tarihe bakis anlayisi, tarihi roman yazan Walter Scott'm etkisiy-
Ie belirginlesmistir, Bunu tiim §iir ve duz yazilannda gormek mumkundur, Onun
"koku mazide olan ati" anlayisi bunun en guzel ifadesidir.
7. Ya VedUd adh metin ogretici metin gelenegiyle kaleme ahnrmstrr,
8. YahyaKemal Beystb (1884-1958)
2 Arehk 1884 yihnde Uskiip'te dogdu. ASl1edt Ahmed Ag§h'tlr.l1k ogrenimi-
ni lstanbul'da Vefa Lisesi'nde temsmlsdt. Peris'e giderek (1903) bit ytl bir kolej-
de Prensizcssun i1er1ettikten sonra Siyasal Bi1gi1er Fakii1tesi'ne girdi. Dokuz yil
ka1dlgl Paris'ten dondiikten (1912) sonra, lstanbul'da iiniversitede ~ e § i t J j ders1er
okuttu (1915-1923), Urfa milletvekili oldu (1923); VaT§ova (1926), Madrid
136
(1929) Otteelciliklerine utendi, Tekirdag (1935-1942) ve istanbul (1943-1946)
milIetvekilIiklerinde bulundu.
Biiyiikelfi olerek Pakistan 'a gitti (1948), bir ytl sonre emekliye eynlerek yur-
da dondti (1949). Rumelihisert mezerligmd« gamiilii. Spor ve Sergi Ssrey: civs-
rmdaki parka bir anrn dikildi (1968). Ki§iligini Peris'te okutken iinlii tstibci Al-
bert Sorel'in derslerinden aldlgl tarih zevkiyle, Fmnstz seitletinin (Jean Moress,
Baudelaire, Verlaine, vb.) alfii ve bicim giizelJiklerinde buldu.
Paris 'e gidisi, II. Abdiilhamit beskistndsn bir kap§ oldugu hillde, orede siyasi
teeliyetlete kuutmeysrsk senet cevtelennde kendini yetistirdi. Paris oncesi Hamid
ve Servet-i Fiinun siiri etkisinden kendisini boylelikle kurtsrdt, klasik divan siiti-
mizi Beu siirindeki biitiinliik enleyisiyl« ele eldi. Avrupa danii§ii Yeni Mecmu-
e'de "buluntnus seytelsr" ba§lIgJyla yaylmladlgl gazel ve §arkllarla tenmdi
(1918). Bu neoklesik siirler, onun pkl§ noktssttnn Osmenli tarih ve siiri oldugu-
nu gasterdigi gibi, sonradan yeni sekiller ve sade dille yezdiklsrmde da seirin ge-
nel olsrek Osmsnli medeniyet ve kiiltiiriine baglJ kaldl#J gariiliir.
Onda tarih, vatan, millet ve istanbul sevgisi, hep bu uciden islenit. OsmanlI me-
deniyeti yiizyJIlar boyu en yiice eserlerini lstenbul'de yarattlgl icin. Yahya Ke-
mal'deki istanbul, Bogazifi ve Tiirk musikisi hayranllgma, tsbiet giizellikleri ya-
m sire, tarih degerleri de girer. Duygu, dii§iince ve hayali ustehkle kuynestusn §a-
ir, pek foguna hikeye kerekteri verdigi lirik-epik siirlerinin konulsntn esk, tsbiet,
deniz, aliim ve sonsuzluktan de sltr. if ahengi her seyden iistiin tutu§u, siiri "mu-
sikiden besk« tiirlii bir musiki" kabul edisi; "Ok" siiri bir yana, biitiin siirletini; bu
ahengin seglenmesm« daha elverisli gardiigu aruzla yezmesine sebep oldu. Yah-
ya Kemal, siirletini, meksle ve hikayelerini saglIgmda kiteplerde toplamamJ§,
eserleri dergilerde, dagmlk kelmisu.
Oliimiinden sonra dostlan ve hayranlan tereimden bir Yahya Kemal'i Seven-
ler Cemiyeti kuruldugu gibi, istanbul Fetih Cemiyeti 'ne bagll bir de Yahya Kemal
Enstitiisii ve Miizesi apldl (1961). Bu Enstitii'niin yaylmlamaya ba§ladJgJ Yahya
Kernel Kiilliyeti 'nde seitin ilk iifii siirlerini; digeri mskele, deneme ve smleruu
derleyen §u eserleti ciku: Kendi Gok. Kubbemiz (1961), Eski $iirin Riizgeriyle
(1962), Riibeilet ve Hayyam Riibai1erini Tiirkce Sayleyi§ (1963), Aziz istanbul
(1964), Egi! Daglar (1966), Siyasi Hikeyeler (1968), Siyssi ve Edebi Pottteler
(1968), Edebiyata Deir (1971), Cocuklugum, Genfligim, Siyasi ve Edebi Hsurs-
lanm (1973), Tarih Miisahabeleri (1975), Bitmemis $iirler (1976), Mektuplar-
Msksleler (1977) Hskkmde yaylm1anan kiteplsnn seyisi yirmiyi gecet.
137
4.MEI1N
1. Atatiirk Milliyetciligi adli metne gore, milliyetcilik milli bir degerler siste-
midir, milli benlige sahip cikmaknr, Bu yonuyle kafatascihk olan irkcihktan ayn-
hr.
2 Atatiirk'iin milliyetcilik anlayismm temel ozellikleri §unlardlr:
• Sosyal ve medeni insan hiirriyetidir.
• Milli benligin bilincine ulasmaktir,
• Devletin aynlmaz bir parcasidir,
3. Milliyetcilik ilkesi, giiniimiizdeki kuresellesme ile birlikte daha da onern ka-
zanrmstrr, Milli benligin korunmasmda, drstan gelen tehlikelerin artmasi dolayt-
SlYla, milliyetcilik ilkesinin cok daha guclu bir bicirnde sahiplenilmesi giiniimiiz-
de zorunlu bir hal alrrusnr,
. -""--,0-
ANLAMA YORUMLAMA
1.
B.a MIlletler Ne Vaplyor? Muhaberebeyi Kazananlar Va Vedud
Tema Bilimsel gelisme Turk askeri Ya Vedud
Dil ve Anlatim Sade bir dil Sade bir dil Sade bir dil
Vazlll§Amaci Bilgilendirmek Bilgilendirmek Bilgilendirmek
Metnin Tiirti Mahle Fikra Sohbet
2 Biraz Daha Hakikat ve Fecr-i Ati Enciimen-i Edebisi Beyannamesi adh me-
tinlerde toplumsal ytinii bulunmayan temalar ele almrrus, aglr dille islenmistir,
Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metin ise milli bilinci ele alnus ve sade bir dille
islenmistir, Yapi bakmundan her i i ~ metinde de birim olarak paragraflar kullaml-
misur,
3. Milli Edebiyat Donemi tigretici metinlerinin en belirgin aymci ozelligi sos-
yal, tarihi, fikri ve ilmi temalan sade bir dille, dogal bir soyleyisle ifade etmeleri-
dir.
4. Milli Edebiyat Donemi tigretici metinlerinde ele alman milli ve milliyetci
anlayis cercevesindeki ana fikirler giiniimiizde de ele almmaktadir,
5. Milli Edebiyat D6nemi /Siretia metinlerinde ele ahnan ana fikirlerden biri
etrafinda bir Y8Z1 kaleme abmz.
6. Milliyetcilik ilkesi, toplumu ve devleti, bir arada tutmasi, bir biitiin haline
getirmesi yonuyle cok onernli bir isleve sahiptir.
138
OLCME DEtERLENolRME 1
1. (Y)
(D)
(Y)
2 ...islam sonrasl Tiirk... ....Osmanh...
3. Dogru cevap D secenegidir,
4.
[ Yahya BeyatiiJ (
( Gokalp J
Tan-l siyaseQ
[ M. Fuat Kopriilii ] ------;>,.0,,..-+ Tiirk Edebiyatmda 11k Mutasavvlflar
[ : :]
[ Aziz ]
5. Atatiirk bu sozuyle, mill! benligine sahip cikmayan milletlerin coznlmesi,
birlik ve beraberliklerini kaybetmesi cok kolay oldugu icin, diger milletler tarafm-
dan kolayca esaret altma ahnabilecegini anlatmaktadir,
139
[3. CO$KU VE HEYECANI aiLE GETIREN METINLER ($IIRJ]]
I HAZIRLlKd
1. Bir §iirde vezm, kafiye, stiz sanatlan, ritim ve ahenk bulunmas;
gerektigini gOz 6nUnde bulundurunuz.
2 D,< farkh siir anlayisimn bir arada bulunmasi, Milli Edebiyat Donerninde sa-
natcilann farkh fikir ve sanat hareketlerini benimsemelerinden kaynaklanmakta-
dir, Fakat onlan birlestiren ortak payda, devletin devamhhgmt saglamaknr,
1.
Edebiyat Saf (Oz) 1iiir Manzum Hikaye
Altm Destan / Ziya Gokalp
Hasim
Maballe Kabvesi
M. Akif Ersoy
2 Ziya Gokalpin cevresinde Turkculuk hareketinin de etkisiyle sade bir dil ve
heee vezniyle siirler yazilrmsur,
3. Yabya Kemal'in Bir Tepeden adh siiri, ses ve musikiye deger vermesi, sanat-
h soyleyis ve sekil guzelligi bakimmdan adli §iirle benzerlik gostermek-
tedir.
4. Mehmet Akif'in siirinde isledigi konular ve manzumelerini yazma amaci,
halkm ya§aYl§1 ve degerlerini anlatmak, hayattan bir kesit sunarak toplumu her
yonuyle anlatmaktir,
5. Gozlerim Mest Acihrken ve Dervis adh siirler, Servet-i Fiinun ve Feer-i Atl
Donemi siirleriyle siir anlayisi ve edebi zevk bakinundan benzerlik gostermekte-
dir. Bu durum Milli Edebiyat Doneminde Servet-i Fiinun ve Feer-i Ati anlayisina
uygun eserlerin de verildigini gostermektedir,
1«>
t
ANLAMA YORUMLAMA
1. a. Vatan adh sade dille yazilrms olmasi, hece vezni kullamlmasi, di-
daktik olmasi ve fikrin on planda olmasi dolayisryla milliyetci edebiyat anlayisi-
na uygundur.
Biilbiil adh siir ses ve musikiye onem vermesi, sanath ve suslu bir dil kullaml-
masi dolayisiyla saf (oz) siir anlayisina uygundur.
Kocakan ile Orner adh siir ise, halkm inane degerlerinden birini islemesi, aruz-
la yazilrnasi dolayisiyla manzum hikaye anlayisina uygundur.
b. Vatan adh siir Ziya Gokalp'a, Biilbiil adh siir Abmet Hasim'e, Kocaka-
nile Orner aldi ise Mehmet Mif' e aittir.
2. Kendinizi hangi sana! anlaY1flDlL yakm hissettilinjzj belirtiniz.
(JLCME DEi'iERLENDIRME 1
1. (Y)
(D)
(Y)
2 ...Mehmet Akif Ersoy... ...Safahat...
3. DOgTU cevap E secenegidir,
4.1911-1923 ytllan arasmda ses, soyleyis, yapi, tema, dil ve anlatim bakmun-
dan sade dil ve hece olcusuyle yazilrms saf (oz) siir, halkin tarzuu
ve degerlerini anlatan manzumeler olmak iizere iio;: gruba aynlabilir.
141
[ a. SAOE OiL VE HECE ilL,OSOYLE YAZILMIS SUR]
1. Dilde yozlasma ifadesi, toplumun dil bilincini kaybetmesiyle, dilin yabanci
dillerin etkisi altma girmesi, boylelikle de mill! kiiltiiriin hissedilmeden yavas ya-
va§ yok olmasi anlamma gelmektedir.
2 Dilin sadelesmesi, halka yon vermek, halk ile devlet kopuklugunu gidermek
bakimlanndan sosyal ve siyasi hedeflerle iliskilidir,
amm-
I_ ETKINLIK (
1. Grup
... ruhum
... var
... yaralar
ar: tam kafiye
a
b
b
... dogmusum -urn: tam kafiye a
... eksilmez > -ilmez: redif c
... kesilmez -s: yanm kafiye c
ritmi, hece saglanml§tlr.
2. Gmp: dizelik dort bentten olusmustur,
1. Birak Beni Haykirayim adh §iirde onceki donemlere gore ses ve soyleyis ile
modem siire oZgii soyleyis birlikte kullamlrmsur,
2 ritim hece olcusuyle saglanmrstir, Bu da Mill! Edebiyat Donerninde
benimsenen milli olan hece ile siir yazma anlayisryla iliskilidir.
3. "Esir yaratmayan bir Tann" imajmda doneminin, Osmanh Devleti'nin esa-
ret altma ahnmak istenmesi ile iliskisi vardir.
"Zaman ona kan damlayan dislerini gosterir" ifadesinde zaman ve kan damla-
yan disler arasmda benzetme sanan vardir, Aym zamanda Osmanh Devleti 'nin
icinde bulundugu felaket ortamma dair bir ifade mevcuttur.
aynca "mazlumlann intikarm, volkan, alev, bora, kopuk, oksuz cocuk,
siirii" imgeleri kullarnlrnrsnr, Bu imgelerin kaynagi olarak halk siiri ile modem si-
ir gosterilebilir,
142
4. "pacavralar altmdaki yoksul, kan damlayan disler, sert bakish goz,
aglr bir yumruk" gibi tarihi ve sosyal degerleri yansitan ifadeler mevcuttur.
5. Servet-i Funun ve Fecr-i Ati §iirleriyle Birak Beni Haykirayim adh §iir kul-
lanilan sade dil, hece vezni ve i§lenen sosyal tema ile halk §iirine ait imgeler ba-
knmndan farkhhklar gostermektedir,
6. temasi u§airin kim oldugu'tdur, Bu tema daha onceki ve sonraki do-
nemlerde Birak Beni Haykirayim adh siirindek! gibi degil de, sanatsal anlamda
sairin kimligi temasi olarak islenmistir,
7. evrensel olmasi onun yarancisi olan §airin de evrensel olmasi anlarrn-
nr ta§ldlgl icin tema her ve ulkede gecerli olabilecek bir temadrr,
\_ ETKINLIK (
1. Grup: Birak Beni Haykirayim adh §iirdeki §airin toplum karsismdaki sorum-
lulugu ile ogretici metinlerdeki temalar parelellik gostermektedir.
2. GNp: §iirde sanat eserinin islev ve amaclan dismda daha onceki do-
nemlerdeki gibi estetik zevk amaci gutmemistir,
Bu durum §iirin temasi ile §airin okuyucu karsrsmdaki tavn toplumsal sorum-
luluk duygusu bakrmmdan donemin sosyal ve siyasi §artlanyla iliskilidir,
8. Birak Beni Haykirayim adh §iir, ses, soyleyi§, yapi ve ahenk bakimmdan
halk §iiri gelenegiyle iliskilendirilebilir, Bu bakimdan Birak Beni Haykirayim ad-
h §iir TUrk §iirinde sade dil ve hece yazilmis bir §iir olarak yerini ahr,
9. Mebmet BmiIJ Yuntdul
Mehmet Emin Yurdskul (1869-1944), cumhuriyet donemi Tiirk §air1erdendir.
Tiirk Milli Edebiyat aklmmm onct: seirleri arasmda yet elmistu. Uluscu, halkS;I
gorii#eri savunan siirler yezmtsur.
Tiirk OcagI'mn kutuculen arasmda yer eld: ve b8§kanI oldu. MayIs 1919'da
Su1tanahmet Meydem 'nda diizenlenen tnitingte iinlii olan bu kelimeleri savundu:
"Demir ve stes; karde§ler ben bun1ar1a hicbir vatan ve Irkm oldiigiinii isitme-
dim. $erefli bir tanh ve medeniyete, sag1am bir fazi1et ve ah1aka, zengin bir siir
ve edebiyetu, dini ve milli snenelete, trki ve vatani hsureiere mslik olan bir mil-
1etin mehvoldugunu tanh gostettniyor..."
Eserleri
Tiitkce siirler, 1899, Tiirk Seu, 1914 , Ey Tiirk Uyan, 1914
Tan Sesleri, 1915, Zafer Yo1unda, 1918, Aydm Kizlsn, 1919
Dante'ye, 1920, Mustafa Kemal, 1928, Ankara, 1939.
143
[ ANLAMA YORUM7."AMA . _]
1. Ogretici manzum metinlerin genellikle, yazrldiklan donemlerde meydana
gelen olumsuzluklar karsismda bir olarak kullarnlmasi onlann bazi donem-
lerde daha cok kullamlmasma sebep olmaktadir,
2.
l Fecr-i Ad [ Milli Edebiyat ]
"'--- BENZERLiKLER J
---------------------------------------------------------------------------------1
r Milli Edebiyat Donemi sairlerinin zaman zaman Fecr-i Ati gibi modem §iirden :
l__ ..1
FARKLILIKLAR
/ <,
------------------------------1
!Aruz 1- _ [ Hece ve halk soyleyisi :
'- oJ ..!
-----.---- --------- ------ -I (- ----------- ---- ------- --
, Bireysel konular :_ Tema _: Toplumsal ve milliyetci konular :
'-- - ---- - - --- - - --- -- --- -- --- --- '------ ----- ----- ------ -- -_-/
----------------- ----- -----:1 ,--------------- -------------I
[Icmaya gore olusturulan bir yapi ;_.. Yap. _ I' Halk §iiri He siirden :
C____________________________ Ozellikleri ,, )
------------------------------1
dil-!_ Oil ve _ r Sade ve sussuz bir dil :
'--- ...i Anlatlm : .J
3. Gfincel sonmlarla ilgili ,iirinizde nelere dikkat edeceginizi belirtiniz.
6LCME DECJERLENDIRME 1
1. (D)
(Y)
(D)
2. toplumsal . Batlh .
3. Dogru cevap C secenegidir,
4. Milli Edebiyat Donerni hece siirindeki imgeler agirhkh olarak halk §iirinden
gelmekle beraber, kolay anlasilrr ve yahn olan modern siire ozgii imgeler kendi-
sine yer bulmustur,
14-4
b. SAF (iJZ) $IIR ]]
I
HAZIRLIK ;a-
1. Saf (oz) kelimesi, annmis, annlrms anlarmnda kullamlmaktadrr, Saf siir ise,
bastan sona, her §eyiyle gercek bir §iir anlamma gelmektedir.
2 Miizik ve §iir arasinda §iirin ahenk ve ritim He soyleyis bakimmdan bir mii-
zik eserine benzemesi gibi bir iliski soz konusudur.
l.a. .... cocuklugum ::> - urn: redif a
.... duydugum -ug: tam kafiye a
.... metal -lfil: tunc kafiye b
.... laI
::>
tunc kafiye b
~ i i r i n ritmi, aruz olcusuyle saglanrmstir,
b. Bu unsurlar §iirin ahenginin olusrnasmi saglamaktadrr,
2 Acik Deniz adh §iir iki uzun ve bir kisa bentten olusmaktadir,
3. a. Acik Deniz adh siiri olusturan birimlerin yerlerinin degi§tirilmesi, sairin
soyleyis diizenini bozacagi icin anlamm da degismesine sebep olur. Bu durum §i-
irdeki birimlerin diger birinIierie anlam bakimmdan iliskili ve birbirine bagh 01-
dugunu gosterrnektedir,
b. ~ i i r i n ifade ettigi anlam, AyIk Deniz adh §iirde siirin tamammda tamam-
Ianrrnsnr,
4. Alev gibi hasret: tesbih
Rakofca kirlanrun hiir havasi: teshis
Mahzun hudutlarm otesi: teshis
AyIk Deniz §iirindeki sOz sanatlan 6melderi:
• Bagnmda bir akis gibi kalrrns ugultulu (kosu): tesbih
• .... yash dururken biitiin vatan: teshis
• Bir med zamarn, gokyuzt; kursunla ortulu: istiare
• deniz dedikleri bin bash ejder: tesbih
• giizel viicudunu ziimriitleyen deri: teshis
• kukremisti 0: istiare
• ulurken uzun uzun: istiare
14S
• dinledim, ezeli mustarip deniz: teshis
• Bir bitmeyen susuzluga benzer bu agn: tesbih
5. Verilen imgeler tatma duyusuyla iliskilidir, imgelere timekler:
• Bagnrnda aids gibi kalrms ugultulu: isitme
• Mahzun hudutlann otesinden akan sular: i§itme
• Garbm ucunda, son kryidan en giiriiltiilii: i§itme
• Bir med zamam, gokyuzu kursunla ortnlu: gorme
• Gordum deniz dedikleri bin bash ejderi: gorrne
• Gordurn guzel viicudunu ziimriitleyen deri: gorme
• dinledim, ezeli mustarip deniz: i§itme.
bunlarm kullamlmasr ses ve anlam butnnlesmesini saglamak amacryladir,
6. Acik Deniz adh §iirde, §iir dill, geleneklerden beslenen ahengin ve
miizikalitenin on planda tutuldugu, son derece bir soyleyi§in oldugu bir
ozellik gostermektedir,
I_ ETKINLIK (
1. Orup: Deniz adh §iirin temasi, gecmise duyulan ozlemdir,
2. Orup: Acik Deniz adh §iirdeki mekan ve yon belirten isimler: "Balkan, Ra-
kofca, simal, mahzun hudutlann otesi, son diyar, garb, Byron"
kisi, meksn ve yon belirten ifadelerin kullamlmasi, §iirin temasmi daha
iyi yansitmak amaciyladrr,
7. Deniz adh §iirindeki klasik Tiirk §iiri, Servet-i Funun, Fecr-i Ali
ve Milli Edebiyat Donemlerinin ardmdan zaman icinde olgunlasan bir Turkce kul-
lanmistir,
8. Siirdeki bazi kelime ve ifadelerin anlam degi§meden farkhlastmlmasi §iirin
miizikalitesini bozacagmdan §iirin deger kaybetmesine sebep olur,
9. !jiirde tarihsel suref icinde olgunlesen Ttukceyi yensuen iiedeler:
"melal, hiilyam icinde lill, fatihane zan, hicrann duygular, rnahzun hudutlar, an-
bean, bagn hun, mustarip deniz."
bu ifadeleri anlamla kaynasnrarak ahengin bir unsuru olarak kullanrmsnr,
10. Sair, siirdeki dogal gerceklige sahip Balkanlar't hem kendi toplumu hem de
tarihi surecini yansitacak sekilde duyus ve algilayrsla birlikte isleyerek degistir-
mistir, Amac okuyucuyu da bu duyusa
11. temasi olan gecmise ozlem, bireyden baslayarak millet, milletten me-
deniyet, medeniyetten tarih, tarihten de sonsuzluk kavramlan etrafmda sekillenen
bir biitiin olarak sunulmustur,
146
12. Acik Deniz adh siir yapi ozellikleri bakimmdan Bati etkisindeki Ttirk §iiri
gelenegiyle iliskilendirilebilir.
13. Bkz. (jlretici Metinler
2. MB'I1N
I_ ETKINLIK (
1. Gtup
.... merdivenlerden>
.... yaprak
.... aglayarak
-rak: zengin kafiye
a
b
b
.... solmakta -makta: redif c
.... olmakta 01: tunc kafiye c
>
ritmi, aruz saglanrrnstrr,
2. Gtup: Merdiven adh §iir, dizelik iki bent ve iki beyitten olusan bir ya-
piya sahiptir.
1. bir kelime ya da birimin §iirin hem anlam bakirnmdan
hem de mtizikalite baklmmdan bozulmasma sebep olur.
I_ ETKINLIK (
1. Gtup: Merdiven siirlndeki soz sanatlan §unlardlr:
• gtine§ rengi bir yigm toprak: tesbih
• alev gibi dallarda kanh btilbtiller: tesbih
• tunea benziyor mermer: tesbih
• bu bir lisan-i hafidir: istiare
2. Gtup: Merdiven adh §iirdeki imgeler:
• gunes rengi yaprak
• perde perde solmak
• alev gibi dallar
• kanh bulbuller
• lisan-i hafi
Soz sanatlan ve imgeler, siirin anlammm ahenkli ve sanath bir soyleyisle ile-
tilmesini saglamaktadir,
147
2. Lisan-i hafi imgesi, gorme duyusuyla iliskilidir, birimlerin tama-
nunda gorme duyusuna yonelik ifadeler vardir,
3. Merdiven §iiriJi. ternasi, zamandir, Tema ile bashk arasmda ilerleme bakimin-
dan bir iliski vardir,
4. yuksek sesle okudugunuzda da gorulecektir ki siirdeki ses ve ritim, an-
larm tamamlamak amaciyla cok bir bicimde verilmistir,
5. Merdiven §iiri. ses ve ritmiyle, miizikle iliskilendirebilir,
6. Merdiven siirindeki arz ve aksam sozcukleri birer sembol olarak kullamlrms-
IIr. Bu durum dogal gercekligin sembollestirildigini gostermektedir,
I_ ETKINLIK (
Merdiven §iirinin sizde uylll1d.IrdJ#l belirtiniz.
8. a. A1lmet Ha,im
1885 yilinde Bagdat'ta dogdu. Bsbsst memur olarak besk« yetlerde bulun-
dugunden, cocuklugunu annesinin yamnda ge9irdi. Sekiz yssmd« iken annesini
kaybetti. Bebesi istanbul'a yanma eldtrip, zeyii' Ttukcesini kuvvetlendirmek icin
Numune-i Terakki Mektebi'ne (istanbul Lisesi) verdi. Ertesi yil, ystth olarak
Galatasaray Sultanisi'ne (Galatasaray Lisesi) yezdtrdi. Galatasaray Sultanisi'ni
bitirince, Reji lderesi'nde memur oldu. Mekteb-i Hukuk'a kaydoldu fakat
bitiremeden eynldt. 1932 yllmda tedevi icin Frankfurt'a gitti. "Frankfurt
Seyahatnamesi"ni burada yazmaya bsslsdi ve dontisimd« bitirdi. 1933 ytltnds
istanbul Kedikoy'deki evinde 61dii. Btitiin siirlerini etuz 619iisiiyle yezmtsut. Dili
aglrdlr, siuin kaynegun bilincsltmde arar. $iir snlsstlmek icin degil, duyulmak
icindir kepeh siirler yazar. En bilinen siirleri 0 Belde ve Metdiven'dir.
Sembolizmin Tiirkiye'deki en 6nemli temsilcisidit.
Eserleri

G61 Saatleri (1921)
Piyale (1926)
DiizyazJ:
Bize gore (1928)
Gurabahiine-i Laklakan (1928)
Frankfurt Seyahatnamesi (Gezi ttotlen, 1933)
148
2
b. Merdiven siiri, sembolizm akirnmm etkilerini en iyi yansitan, muzikali-
tesiyle, renkleriyle essiz bir yere sahip bir §iirdir.
t A N L A ~ A YORU·,wLAM[ . .]
1. Milli Edebiyat Doneminde hece ile yazilmis §iirlerle Acik Deniz ve Merdi-
yen adh siirler, ses, ritim, muzikalite, aruz, tema ve sanat anlayisi bakimlanndan
farkhhk gosterrnektedir, Tum bunlann temelinde elbette sanat anlayrsi farki yat-
maktadir,
2 Acik Deniz ve Merdiven adh siirler yapi, tema, dil ve anlatim bakrrmndan
saf §iir gelenegiyle iliskilendirilebilir,
3. A ~ Deniz ve Merdiven §iirlerinde en sevdiPrlz Dl1SIlI1an belirtiniz.
i j L C ~ DE{;ERLENDIRME 1
1. (Y)
(D)
(D)
.... Stileymaniye'de Bayram Sabahi.. ..
.... Stileymaniye Camii...
3. Dogru cevap B secenegidir,
4. Saf siirdeki dil ve yap!, kusursuz ahengi ve ritmi ile soyleyis bakrmmdan
muzikle iliskilendirilebilir,
149
c. HALKIN YASAYI$ TARZINI VE DEliERLERINI
ANlATAN MANZUMELER
HAZIRLIK
I__;d-
N=L:;:::1 K==?(
Nasrettin Hoca fikrasmm manzume §ekli ile duz yaz! hlili arasmda yap! ve ri-
tim bakmundan farkhhklar vardir,
I_ ETKINLIK (
Kllfe manzumesini ClIIl1andmmz.
6mmma
1- ETKINLIK (
1. Grup: Kufe adh manzume bentten olusan birimlere sahiptir. Bu birimler
tema etrafmda bir araya getirilmistir,
2. Grup:
... ben > - en: tam kafiye
... erkenden a
... demek > -ek: tam kafiye b
." bilmeyerek b
... dalgalarur >-mr: redif c
... dayamr -a: YaTlm kafiye c
Siirin ritmi, aruz olcusuyle saglanrmstir, Aynca konusma dili ve dogal dil ahen-
gin saglanmasmda etkilidir.
Kullamian olcu, yap! ve kafiyelenis bakimmda siirle benzerlik gosterir,
1. a. Kufe manzumesi, §airin de belirledigi birimler dogrultusunda, bolu-
me aynlabilir. Sair bu bolumlerde konusma dili ozelliklerine yer vermistir, Bu da
dilin kaynagmm halk oldugunu gostermektedir,
ISO
b. Konusma seklindeki bolumlerin diger bolumlere gore sade olmasi, halk
soyleyislerine yer verilmesi dolayisiyladrr, Bu durum metne konusma dili ile do-
gal dilin ahengini saglamaktadir,
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Kufe adh manzumede g e ~ e n mekanlar, Istanbul 'un kenar bir mahalle-
si ve Fatih'tir. Bu rnekanlar manzumedeki olaylann gectigi mekanlardir,
2. Grup: Kufe adh manzumede gecen kisiler, anlaticr, Hasan, Hasan'm annesi,
anlaticmm kizi, orta boylu ihtiyar ve mektep talebeleridir. Olay orgusundeki kisi-
lerdir.
Kufe adh manzumedeki mekan ve kisiler, olay orgusu etrafmda bir araya geti-
rilmistir.
2. Kufe manzumesi, anlatmaya bagh edebi metinler ile de iliskilendirilebilir.
Bu iliskilendirme Kiife adh manzumenin hikaye ile olay orgusu, kistler, mekan ve
zaman yonuyIe iliskilendirilmesini de saglar,
3. Kufe manzumesindeki kisiler ve olaylar, bir konak ya da saray icinde anla-
tilamaz. Olaym kahramanmm da bir sehzade olarak anlatilrnasi miimkiin degildir,
Manzumede anlatilanlann yasandigi sosyal kesim buna uygun degildir,
4. Kiife manzumesindeki ozellikler, Fecr-i Ati ve Servet-i Funun Donemi sair-
lerinin kisisel egilimleriyle farkh olarak topluma yoneldigini gostermektedir,
5. Kufe manzumesinin temasi, yoksulluktur.
6. Manzumenin zenginlik-yoksulluk cansmasina dayanan gercekligi, sosyal bir
problem olarak kurmaca gercekligin simrlannda donemini yansitmaktadir,
7. Kufe manzumesi, manzum hikaye gelenegi ve halkm ya§aYI§ tarzrm anlatan
anlayisryla gelenek ve edebi anlayis bakmundan iliskilendirilebilir.
8.Mehmet AldfEtsoy (1873-1936)
Mehmet Akif, Hicri 1290 ytl) $evval aymda (Arallk 1873), istanbul'da Fatih'in
Sengiizel mahallesinde, ailesine ait evde diinyaya geldi. Bir medrese hocesi alan
bebesi dogumune ebced hesebtyl« tarih dii§erek hieri 1290 rakamma kersthk: ana
Raglyf edun verdi, aneak bu yapma kelime anla§llmadlgl icin cevresi onu Akifdi-
ye fagmldl. Yalmzca bsbest vefatma kadar oglune Raglyf edtyle seslendi.
Ailesi
Mehmet Akif'in bsbssi Fatih Medresesi miiderrislerinden Mehmed Tahir Eien-
di (1826-1888), annesi ise Emine $erife Hemm'dir (1836-1926). Bsbssi ogrenim
icin kiifiik ysslsrde a donemletde Osmenh'ye bagll bir yerlesim birimi alan Ama-
151
vutJuk'un lpek kezesme baglI $u§ise koyiinden istanbuJ'a gelmisti. Tokat'da dogan
snnesi ise sslen Buhsrelt olan Buhereh Mehmed Efendi'nin kIZI H. Emine $erife
Hamm'dl. '
Tahir Efendi, Emine Hemm'm ikinci e§iydi. ilk kOCIISI ve ondan olan iir;: r;:ocu-
gu vefat etmisti. Ailenin oturdugu SangiizeJ'deki ev de vefat eden esinden kalmI§-
u. Tahir Efendi Emine Hammla evlendiginde 45 yeslsnndayd), Cittin Akiften iki
ytl sonra Nuriye admda bit kIZ cocuklsn olmustu.
Medrese tehsili ve hOCalIgI zamamnda temizligi ile temnsn Tahir Efendi'ye re-
miz lekebi verildi ve Ipekli Temiz Tahir Efendi diye emidi. Mehmet Akif cocuk-
luk donemi icin §oyle demisti.
Cocuklugumde, evet, bahtiyiir idim cidden,
Harfm-i iiilenin farkI yoktu cennetten.
<;OCuklugu ve Ogrenimi
1878 yilt subst aymda Hicri hesapla 4 ytl 4 ay 4 gimliik: olan Akif 0 zamanki
geleneklere uyularak Fatih'te Emir Buhari Mahalle Mektebi'ne besleds. Buruda iki
yile yakm bir siire devam ettikten sonre 1879 senesinin sonlannda Fatih Ibtidei-
si 'ne (ilkokul) gecti. Bebesi bu yil kendisine Arapr;:a ogretmeye besladt.
Akifin bebesi Tahir Efendi eytu zamanda Miihiirdar Emin Pes« eilesinin ozel
ogretmeni idi. Emin P8§a'nm ogullenn« ders verirdi. Bu dersler yazm Bekirct-
lar'daki Emin Pss« Konegi'nd«, yeztn ise Yekecik'tsk! ko§kte yuptltyotdu. Bu se-
beple Tahir Efendi yazm eilesi ile birlikte YakacIk'a gider ve ko§kiin bir odssme
yetiesirlerdi. Akifde bsbssunn bu derslerine katIIIyor ve yszm Emin Pes« 'nm
ogullarl ile arkada§IIk ediyordu.
Or; yilhk iIkokulu bitiren Akif, 1882 yllmda Fatih Merkez Riistiyesi'ne (orteo-
kul) ba§ladl. Bu strelerds bebssuuien aldIgI Arapr;:a dersleri devam etmekteydi.
Aynca Fatih Camii'ndeki Fersc« ve Giilistsn, Mesnevi detslerine katIlmaya bes-
ledi. Bu arada Tiitkce ve Fmnsizce ogrenimi devam etmekteydi.
Akii'in okulunu tsmsmlsmesi aile ir;:inde gOrii§ aynIIgma yol ar;:tI. Annesi Emi-
ne $erife Hamm medresede tahsiline devam etmesini isterken bebsst Tahir Efen-
di ise medresede okuyacagl seyleri; ogluna kendisinin de ogretebilecegini ileri sii-
tiiyor, yeni aplan ve revacra olan okullardan birine gitmesini istiyordu.
Sonunda bebssunn dedigi olur. Ancak Tahir Efendi okul ve meslek tercihini
ogluna btrsktr. Akifdonemin en gbzde okullanndan biri olan Miilkiye'yi tercih et-
ti. Miilkiye'nin ldsdi (lise) boliimtinde iir; sene okuduktan sonre diplomesun alan
Akifyiiksek kismme kaydoldu. Bit sene siire sonra bebesi vefat etti. Aym ytl ev-
leri yanmca Miilkiye'ye giindiizlii olarak devam etmesi imkiinSIZ hiile geldi. Me-
zunlanna hemen i§ vetilecegi icin 0 yI1 ar;:Ilan ve ilk sivil veterinet yiiksek: okulu
ISZ
olan Miilkiye'nin Baytar Mektebi'ne (Hslksh Baytar ve Ziraat Mektebi) yettl: og-
renci olarak gefti.
Siire ilgisi bu donemde bsslsdt ve ilk eserletin donemin yaygm kanaatlerinin
izlerini ysnsttsn siirler ve divan siislerine nezireler seklindedit.
22 Arehk 1893'te okuldan birincilikle mezun oldu ve 26 Areiik'te Ottnen ve
Ma 'edin ve Ziraat Nezaretine Baytar Muevini olarak tayin edildi.
Akifin gorev yeri Istanbul olmasma ragmen Akit, 4 ytl Rumeli, Anadolu ve
Arabistan'm bolgelerinde gorav yaptI. Akif bu donemdeki gozlemlerini
irlerinde son derece gerfekfi bit sekilde kullemr. Yine bu ve bundan sonraki se-
yehetler Akifin hem diisimce terzttu hem de siir temellendirir.
Mezuniyetinden 6 giin sonra 28 AralIk 1893'te ilk eseri olan 7 beyitlik gazeli
Servet-i Fiinun'da yeyinlemr. Bu arada cocuk yeslerde blJ§ladIgI hafizlIk (Kur'sn-
/ Kerim'i ezberleme) cehsmelenm tamamlar ve hafiz olur.
1 EyliiJ 1898'de yani 25 iken Tophsne-i Amire veznedan Mehmed
Emin Bey 'in ktzi lsmet Henim ile evlendi.
Akifin bu ytllerd« Maarif detgisinde, Resimli Gezete'de siir yezilen ile Arep-
fa, Fersc« ve Prensizceden yaptIgI cevriteri yeymlendt. 7 Ekim 1906'da mevcut
gorevine ek olarak Helkeh Ziraat Mektebi'ne Kitabet-i Resmiye MualIimi ve 25
Agustos 1901'de Cittlik: Makinist Okulu 'na Ttirkx» Ogretmeni olarak etsntr. 3
Temmuz 1908'de yani lkinci Mesrutiyet'in ilan ediJdigi zamanlarda Akit, lstan-
buJ'da Umur-i Baytariye Dairesi Miidiir Muevini'dir.
I 908 'de D8riilfiin(jn Edebiyst-t Um(jmiye muderrisligine tayin edildi. ilk siir-
lerinin yaylmlanmaslm izleyen on ytl boyunca hicbir sey yaylmlamadl.
Mehmet Akif Ersoy 27 Arehk 1936 tarihinde lstenbul'de vefat etmistir ve me-
zan Istanbul Edimekept
Eser1eri
Safahat 1911
Siileymaniye Kiirsiisiinde, 1911
Hekk'in Sesleri, 1912
Fatih Kiirsiisiinde, 1913
Heurelsr, 1917
ASlm, 1919
IstikIa1 Mar§I 1921 bu esetin kendisine degil, Tiirk milletine sit oldugu-
nu belitterek, onu Safahat'a dahil etmemistir.)
Golgeler, 1933
153
t ANLAMA ..]
1. Verilen §iirin ahenk ve yapi bakimmdan Knfe manzumesiyle parelellik gos-
terirken, tema ve dil baktmmdan Kiife manzumesinden aynlmaktadir,
2 Bir olaym manzum sekilde yazilmasi, anlanlanlann daha etkili bir bicimde
anlatilmasim saglamak amaciyladir, Bu nedenle Mehmet A.kif'in manzum hikaye-
leri sosyal hayattan bir kesit niteligi icin doneminin aynasi hukmundedir,
I_ ETKINLIK (
GUnflmUz imam
D
yqaYlf tarzun ve deAerlerini Y8ll81tan bir manzume kaleme
ahmz.
<;. M1LLt EDEBlYAT DONEMl $llRl HAKKINDA <;IKARIMLARDA BU-
LUNMA
I_ ETKINLIK (
Tema Dil
Dilin ve Soyleyis
BicimlerininKaynaklan
Milli ve milliyetei Sadebir dil Konusmadili
temalar
Sanathve
Bireysel ternalar, Btiliin dil birikimi
olgunlasrms
milli temalar
birdil
Toplumsal Sadebirdil Konusmadili ve halksoyleyisi
temalar
1. Milli Edebiyat Donerninde mill! ve milliyetci temalar ile toplumsal sorunlar
ve sorumluluklann islendigi temalar dikkati
2 • Milli Edebiyat Donerninde halk, divan ve modem siir yapisi kullamlrrnsnr.
• Hece olcusu yanmda aruz de kullamlrmsnr.
• Sade, olgun, halk soyleyislerinin de yer aldig. bir dil kullamlrmsnr.
154
DLCME DEl:ERLENDIRME I
1. (D)
(Y)
(D)
2. ... Tevfik Fikret... ... konusma...
3. Dogru cevap A secenegidir. Bahkcilar adh manzum hikaye Tevfik Fikret'e
aittir.
4. Mehmet Akif'in manzum hikayeleri, didaktik yone ve anlanm tarzr bakimm-
dan Dogu edebiyatmdaki mesnevi gelenegiyle iliskilendirilebilir.
ISS
,
4. OlAY ,EVRESINDE OlU$AN EVES'METINlER
A. ANLATMAYA S A ~ L 1 EDEBl METINlER
a. Hiklye
,
HAZIRLIK
I ~ - &
Milli Edebiyat Dtinemi yazarlannm zihniyetleri ve siyasi gtirii§leri goz tiniine
ahndigmda bu doneme ait hikayelerde milli ve milliyetci temalann sade bir dille
anlanldrgi soylenebilir,
1. ME'I1N
1. Olumlu
b g C f
~
e d
Olumsuz
g
2. Hikayede anlatilanlar tarihi bir olay uzerine kuruldugu icin karsrlasilabilecek
olaylar degildir, Hikayenin tarihi bir olayi anlatmasi evrensel yonunu, Tiirk tarihi-
ne ail bir olaym anlatilmasr ise yerli ytiniinii gosterir,
3. KIZll Elma Neresi? edl: hikayedeld kisiler:
• Kanuni Sultan Siileyman
• Mahmut
• Ahmet Pasa
• Hadim Ali Pasa
• Sokullu Mehmet Pasa
• Haydar Pasa
• Ayas Pasa
• iskender Pasa
• Fakih
• Garip
• Yeniceri askeri
• Bostanci
156
\_ ETKlNLlK (
1. Grop: Kizil Elma Neresi? adh hikayedeki kistler olay orgttsune bagh olarak
yapiyi olusturanunsurlardir, Bu bakimdan olay orgusunun birbirine baglanmasm-
da kullamlmqlardir,
2. Gru:p: Kistler, olay orgtisti cercevesinde butunluk saglama bakirmndan birbi-
riyle iliskilidir,
4. a. Yazann anlattigr kisilerle karsilasmasi mumkundegildir.
b. Orner Seyfettin' in bu kisileri secmesi milli bir konuyu doneminin zihni-
yetine uyarak anlatmak istemesidir.
,_ ETKINLIK (
YazdJ.lJmz bikAyede yapmm; olay0rgllsU. ki§iler, zaman ve mekAndan olultu-
lunu. bUtUnlUlf!n bu unsurlann birbiriyle uyumundan sallanchPn glSz llnUnde
bulundumnuz.
5. Hikiiyedeki ternel yatI§ma halk-devlet uzerine kurulmustur,
6. Hikayenin temasi, "Kizil Elma'mn neresi oldugu" duro Tema ile hikayenin
adt aynidrr,
7. Hikaye ilahi bakis acisma sahip, her seyi bilen, olaylardan haberdar olan bir
anlanci tarafmdan anlanlmaktadir,
8. Anlanci anlatimda, tasvirde ve tahlilde dogal dili, edebt dil haline getirerek
kullanrmsnr,
9. Niyazi Yildmm Gencosmanoglu'na ait rmsralarda Anadolu "KIZI1 Elma"
olarak nitelendirilmistir, Orner Seyfettin'in hikayesinde ise fethedilecek yerler an-
larrundadtr, Her iki sanatci da Turk tarihini kaynak olarak kullanmrstrr, Orner Sey-
fettin Osmanh'mn buhranh son yrllanrun, Gencosmanoglu ise donernindeki mil-
liyetcilik akimlanmn etkisiyle tarihe yonelmislerdir,
10. Kizil Elma, TUrk milleti icin fethedilecek son yer ise, fetih tarihinin bitme-
siyle modem dunya icin teknik ve bilimsel anlamda vanlacak son nokta olarak go-
riilebilir.
11. Kizrl Elma Neresi? adh hikayede milli bir konunun islenrnesi, Milli Edebi-
yat Doneminin zihniyetiyle iliskilidir,
12. Kizil Elma Neresi? adh hikiiye Maupassant tam hikayeye gore yaztlrmstir.
Cunku yazann amaci olay anlatmak, olay uzerine kurmaca bir metin olusrurmak-
tadtr,
157
13.Omer Seyfettin
1884 ytlmde Gonen'de (Behkesit) dogdu. Asker olan Yiizbes: Orner $evki
Bey'le Fatma Henim In ikisi kiifiik yeslsrd« Olen dort focugundan birisidir. Ogre-
nimine Gonen'de bir mahalle mektebinde besled: Orner $evki Bey'in gorevinin
nakli doleyistyle Gonen'den aynlan aile Inebolu ve Ayanclk'tan sonra lstenbul'e
geldi. Orner Seyfettin, once Mekteb-i Osmani'ye, ardmdan 1893 ders yih besinde
de Askerf Baytar Riistiyesi'ne kaydedildi. Bu okulu l896'da tamamlayarak Edime
Askerf ldedisi'ne devam etti. 1900'de Idadi'yi bitirerek lstenbul'e dondii. Burada
Mekteb-i Herbiye-i $ahane'ye besledi. 1903 yihnd« Makedonya'da flkan kenstk-
11k tizetine "Simi-i miistacele" denilen bir hakla imtihensiz mezun oldu. Piyade
Astegmeni nitbesiyle, merkezi Selenik'te bulunan 0fiincii Ordu'nun Izmir Redif
Tiimeni'ne bagll Kusedest Redif Taburu'na tayin edildi. 1906'da Izmir Jandanna
Okulu'na ogretmen olarak utendi. Bu, Orner Seyfettin ifin onemli bir hiidisedir.
Zire bu vesileyle lzmir'deki fikri ve edebi faaliyetleri takip edecek ve bunlar ice-
risinde yet alan genflerle tsmsecsktu, Nitekim Bat! kiiltiiriinii tsmyen Baha Tev-
tik'ten Prenstzce bilgisini enumek icin tesvik goriir. Necip Tiirkfii'den ise sede
Tiirkfe ve milli bir dille yepilsn milli edebiyet konusunda onemli fikirler elir.
Orner Seyfettin Ocak 1909'da Selanik 0fiincii Ordu'de gorevlendirihr. Sele-
nik'te flkmakta olan Hiisiin ve $iir dergisinin ismi Koyuncu'nun istek ve tsrert
iizerine Genf Kelemler'e fevrildikten sonra 11 Nisan 1911'de Omet Seyfettin'in
"Yeni Lisen" isimli ilk ba§yazlsl imzesiz olarak yeytmlsnu.
Genf Kalemler yez: heyetini olustursnler Balkan SaVa§l 'nm beslemes: tizetine
zarurf olarak dagllirlar. Orner Seyfettin yeniden orduya fagnllr, hatta esir diise«,
Nafliyon'da gefen esaret hayat! sirssmd« siirekli okur. "Pic", "Mehdi", "Hiirriyet
Beyreklen" gibi hikiiyelerini bu ytllsrde yazar. Bu hikiiyeler Tiirk Yurdu'nda ya-
yimlsmr. Esareti siiresince gerek okuyarak, gerekse ya§ayarak yezerhk hayatl icin
onemli olacak tectiibeler kezemr.
Omer Seyfettin 19l3'te esaret hayau bitince Istsnbul'e doner. Bir sUre sonra da
Tiirk Sozii dergisinin ba§yazarllgma getirilir. Burada Tiirkfii dii§iincenin sozciilii-
giinii yapan yeule: yazar. 1914 yihnde Kabata§ Sultanisi'nde ogretmenlik gorevi-
ne beslsr ve bu gorevini Oliimiine kadar siirdiiriir.
19l5'te Ittihat ve Terakki Pukes: ileri gelenlerinden Doktor Besim Ethem
Bey'in kiz: Celibe Hsmm'le evlenir. Bu evlilik Giiner isimli bir kiz focuguna rag-
men bozulur. Yazar tekrar yalmzllgma dbner.
19l7'den oliim tarihi olan 6 Mart 1920'ye kadar gefen zaman biTfok acr ve st-
kmtiye ragmen verimli bir hikiiyecilik donetnini ifine slir. Yeni Mecmua, $air,
Donanma, Biiytik Mecmua, Yeni Diinya, Diken, Tiirk Kachm gibi dergilerle Va-
kit, Zaman ve Ifham gazetelerinde hikiiye ve makaleleri yaylmlanlr. 1917 y/lmdan
158
oIiimiine kadar, 0 donemki adl ile Kabatll§ Sultsnisi'nde edebiyet ogrelmenJigi vs-
ziiesinde bu1unur.
Hastabg125 $ubat 1920'de srter, 4 Mertt« hastahaneye kelduihr. Tiirk hikfiye-
ciJiginin bu unutulmaz ismi 6 Mart 1920'de hayata gozlerini yumar. Once Ksdi-
koy Kusdili Mahmut Baba Mezarbgl 'na detnedilit. Daha sonra mezen buradan yoJ
veya tramvay garajl yaplJacajjJ 23 Agustos 1939'da Zincir-
Jikuyu Asri Mezarbgl'na nekledilir.
Otner Seytettin Tiirk edebiyetuun en onemli yazarJanndan biridir. Otuz elti yl1
gibi kis« bir omtire ssyia« eser slgdlran Omer Seyfettin Tiirk fikir ve edebi-
yat alanma silintnez izler bsrskrmstu.
Bserferi :
Cskksd:
Harem (1918)
Zart Bey (1919)
Bomba, Ytiksek Yiizakl, YaJmz Eie, Falaka, A§k DaJga-
st, Beyez Lele, Gizli Tatbikat, KlI§agl, Forsa, Gokku§agl.
2. MB'I1N
1. Hekk-t SiJkOt edlt hikfiyenin oJay 6rgiisiJ ve o1aygrafigi su sekildedir:
• Hasip Efendi'nin, odasma gelmesi
• Hasip Efendi'nin bocekhaneyi dolasmasi ve dti§tindtikleri
• Fotika'mn Oltimil
• Hasip Efendi'nin Fotika'run tilUmiinU tigrenmesi
• Hasip Efendi'nin papazla karsilasmas;
• Fotika'mn gomulmesi
• Hasip Efendi'nin Saatcizade Hidayet Bey'le konusmasi
• Hasip Efendi'nin fabrikaya yeniden gelmesi
• Hasip Efendi'nin kirlarda dolasrnaya cikmas,
• Hasip Efendi'nin papazla
• Hasip Efendi'nin fabrikaya donmesi
\ /\.
'\. Olumsuz
lo--. -.4 \,_--.
/ \
• • • • •
159
2. HiUyede anlatilanlar gnnluk hayatta karsilasilabilecek tilrden, sosyal ger-
olan olaylardir, klltil §artlarda konusu hikayenin ev-
rensel, hikll.yedeki olaylann Bursa'da yasanmasi ve Bursa'mn yasannsindan sah-
neler sunmasi ise onun yerli yonlerini ifade etmektedir,
3. Metindeki kisiler duygu, dU§Unce, konusma ve davrams bakmundan birey-
sel nitelikler gosteren, olay orgilsU ye ile birlikte ele ahrup
lenebilen, baska eserlerdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir.
KARAKTER <;OZUMLEME TABLOSU
KARAKTER ADI Hasip
Fotika Papaz
Efendi Hidayet Bey
Vicdamnahiik- Acimasiz,
Karakterin/tipin en
C;:aresiz
medemeyen
beiirgin ozelligi nedir? birisidir. birisidir.
birisidir. birisidir.
Karakter/tipolaylar karsi-
Vicdamm
Vicdanen
smda nasil bir tavir takm-
Umursamazdrr.
sorgulamaktaclrr.
C;:aresizdir.
raharsizdir,
rnaktadir?
Sosyal ortam ve cevre bu Vicdanmasoz Oliimiine Vicdanh 01- Umursamaz, rti§-
karakteri/tipi nasil gecirememesine sebep olarak mast yonuyle
olmasiyo-
DOyle etkilemistir,
etkilemistir?
sebep olmustur, etkilemistir, etkilernistir,
,
..:-•.1
Bu karakterin/tipin diger
,
karakterler/tipler iizerinde
Vardrr. Vardir, Yoktur. Vardlr.
etkisi var rrudrr?
Bu karakterin/tipinyerinde
olsaydiruzolaylar karsism-
Olaylar karsismda nasil davranacaguuzi belirtiniz.
da nasil davramrdimz?
Sizee gercek hayatta bu
hikayedeki karakter/tip gibi Olabilir. Olabilir. Olabilir. Olabiiir.
davranan biri olabilir mi?
4. Yazann, yasadig: donem itibanyla anlattigi kisilerle karsrlasmasr mumkun-
diir. Yazann, hikayesinde bu kisileri secmesi lopluma ve toplumsal konulara yo-
neldigini gosterir,
5. Hakk-l SUkfit adh hikayedeki temel catisma "maddiyat-maneviyat" uzerine
kurulmustur, Hikayedeki tema ise, vicdan muhasebesidir. Hikll.yenin temasi Hehi-
kayenin adi, vicdan muhasebesine kaynakhk eden hakk-I siikfittur.
6. Hikayede Anadolu insamrun sosyal yasammm bir parcasi olan ipekbocekci-
ligi ve on plana cikanlrmsnr, Bu dururn Anadolu'nun manzarasim goz-
ler onune sermektedir.
7. Yazar anlatimda, tasvir ve tahlilde, dile, sozcukleri kendi anlamlan dismda
kullarup, mecazlar ve benzetmeler yeni degerler yUklemektedir.
160
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Hiklyecleki mekAolar §UDlardu":
"tpek fabrikasi, Hasip Efendi'nin odasi, bocekhane, fakir mahalle, kilise, me-
zarhk, Saatcizade Hidayet Bey'in odasi, kir, dar ve anzah sokak."
Hikayedeki bu mekll.nlar, olaylann ya§andlgl mekll.nlar olarak kullamlrmstir,
2. Grup: Hiklyecleki zaman ifadelmi fUDlardtr:
"Ogle, sabah, bu gece, ertesi sabah, ertesi giin, aksarn, dort giin sonra, saat dor-
de dogru."
Zaman bildiren bu ifadeler, hikayedeki olaylann ya§andlgl zamanlar olarak
kullamlrmsnr.
8. Hakk-i Slikftt adli hikaye yazlldlgl donemdeki fabrika ve manzarasmi
sergilemektedir.
9, Metinde anlatilanlar, aradan gecen zamana ragmen, aym sektlde yasanabile-
cek olaylar olarak karsirmza Uretim ve tilketim bu iliski, bu
varliguu devam ettirdigi muddetce de sliriJp gidecektir.
10, Hakk-i Silkftt adli hikaye, olaylar uzerine kurulu olmasi, durum hikllyesine
gore daha uzun bir zamanda yasanrnasi, ki§i kadrosunun kalabahkhgi nedeniyle
Maupassant tarzi hikllyeye bir ornektir,
11. Refik HsJit Karay
I888'de lstanbul'da dogan Refik Helit, Bank-i Osmani serveznedarlarmdan,
"billa" tiitbesine sahip Mehmed Halid Bey'in ogludur. Vezneciler'de $emsu'I-
Maarif ve Goztepe'de TIl§ Mektep'te okuyan ve aynca ozel dersler de alan Refik
Halid, Mekteb-i Sultani'yi terkettigi gibi, Mekteb-i Hukuk'u da yanda tnrekip Ma-
liye Merkez Kalemi'ne ketip olarak girdi.
I908'de katipligi btmkerek, Servet-i Funun'de ve Terciimen-t Hakikat'te rall§-
maya bssledt, bu arada kendisine eit Son Havadis edtyl« bit gazete pkardl aneak
bunu on be§ say: stirdtirebildi. Pecr-i Ati Toplulugu'ne keuldi, Servet-i Fiinun'a
yeztler verdi. Ka1em admdaki mizah dergisinde de "Kitpi" miistesr ismiyle siyesi
mizah yszthu: yezdi. Sede-yi Millet'te, bilahare Cem'de Kitpi mtisteer ismiyIe ya-
ztler yazdI.
Gazeteci Ahmet Samim'in 9 Heziren 191O'da Iuihstcilerce katledi1mesi iizeti-
ne lstirek edlt gazetenin 13 Haziran 1910 tarihli niishestnm buna iliskin yezilere
eyttlmesttn sag1adl ve bu ytizden Ittihei ve Terakkicileree mim1endi. "Kitpi" miis-
tear ismiy1e yazdlgl, Ittihe: ve Terakki Firkusi'01 yerden yere vuran yeztlertm
"Kirpinin Dedikleri" ediyl« bir kitapta toplsdi ve bu arada Hiitriyet ve Iti1af FIr-
161
kest'mn elindeki Beyogh: Belediyesi'nde yedi ay siireyle Beskstip olarak fal1§U,
Mahmud $evket Pese'nm katlinden hemen sonra de, yergilenmeksizm Sinop'a sii-
riildi: (1913), bilahare 9orum, Ankara ve Bilecik'e gonderildi. Bilecik'teyken on-
giinliikbirizinle Istenbul'e geldiginde Ziya Gokulp'in yarchmlanyla geri donmedi
yani silrgilnlilgil son buldu (1918).
Robert Kolej'de bir ytl kadar Tilrkfe ogrermenligi yspti, bu arada Vakit, Tes-
vit-i Efkar ve Zamangazetelerinde makaleler yaymlayanRefik Halid, DamatFe-
rit Pa§a 'nm dostlugu sayesinde, miltarekeden hemen SOnTa Htutiyet ve Itilaf Fu-
kssi'n« keuldt, Posta ve Telgraf Umum Mildilrii olarak gorevlendirildi (1919).lz-
mit'in i§galinden sonra Anadolu Hareketiyle Istanbul Hiikumeti arasmda ya§anan
telgrafkrizinde Istanbul hilkilmetinituttugu ifin, Istanbul'un i§galcilerden kurten-
listmn ardlndan 09.11.1922 tarihinde Beyrut'a kafu. Ytizellilikler listesine elm-
rnasr ve ihrect konusunda bask! yapllmasl ilzerine Suriye'nin vatanda§hgml kabul
etmek zorunda kalanRefik Halid, Halep'te yaylmlanan Dogruyol ve Vahdetgaze-
telerini yonetti, bir ara kendi adma flkarcllgl gazeteyi de tepkileryilzilnden kapat-
mak zorunda kelds.
AfKanunuyla, 1938'de yurda donup, yazmaya ve gefimini bu yoldan saglama-
ya devam eden Refik Halid, 18.7.1965 tarihinde Istanbul'da oldil.
ESBRLERl
ROllUIlJ1an: Istsnbul'un Ifyilzii, Yezidin KIZI, gete, Siitgtm, Anahtar, Bu Bizim
Heyetumz, Nilgiin 1-2-3, Yereltinde Diinye Var, Disi Oriimcek, Bugilniln Saray-
list, lkibin Yllm Sevgilisi, lki Cisimli kedm, Kadmlar Tekkesi, Kerlt Dagdaki
Ate§, Don Yeptskh Yonca, Sonuncu Kadeh.
Hikaye Kitap1an: Memleket Hikiiyeleri, Gurbet Hikiiyeleri.
Kirpinin Dedikieri, Ago Pese'mn Heurelen, Ay Pesinde, Sekin Aldanmainan-
ma Kanma, Temdiklenm, Guguklu Saat, Bir A vUf Safma, Bir lcim Su, ilk Adlm,
Of Nesil Of Hayat, Minelbab llelmibrsb.
12. Memleket Hikayeleri adh eser, toplumsal olaylan, yasarru, aydmlatmasi
t A N L A ~ A YORUMLAMA ..]
yonuyle, doneminden bir kesit olrnasi dolayisiyla onemli bir yere sahiptir.
1. Milli Edebiyat Donemi hikayelerinde milli ve toplumsal konular, sade bir
dille ve Maupassant tarzi hikaye cesidiyle kaleme almrmsur,
2. Servet- Funun Donerni hikayelerinde islenen bireysel temalar, Milli Edebi-
yat Donerninde yerini konusma dili ve halk soyleyislerinin yer aldigr sade bir di-
Ie birakrrnstrr, Milli Edebiyat Donemi hikayeleri yazildiklan donernin zihniyetini
yansitan eserler olarak tarihi bir isleve de sa!Iiptir.
162
(JLCME D E ~ E R L E N D I R M E 1
1. * realizm...
* Refik Halit Karay ... .., Memleket Hikliyeleri...
2. Dogru cevap D seyenegidir.
3. Dogru cevap E secenegidir,
4. Verilen paragrafa gore devlet, milletinin hayanm her yonden tamamlayan,
amac degil aray olan bir kurumdur.
163
• • •
• • • • •
b. ROMAN
]]
HAZIRLIK
l ;a-
1. 1911-1923 yillan arasmdamiltt ve milliyetyi duyguJann dlmemi zihniyeti ge-
r e ~ lln planda olduAunu unutmayuuz.
2 Mill! Edebiyat Donemi romanian. admdan da anlasilacag: uzere mill! konulan
islemislerdir. Devletin icinde bulundugufelaket ortarmbu dustmcelerinon planda 01-
masmm sebebidir.
1. Atesten Gomlek romanmdan alman metin, romanm serimbolumune aittir. Ro-
manm temasi ile de temaya bir hazirlik olmasi bakrmmdan iliskilidir,
2 Romandaki olaylar, olaylarm sirasi, kisiler, tasvirler ele alman tarihsel surecten
farkhdir. Bu farkhhk romanm olay fugiisiiniin kurmaca olmasmdan kaynaklanmak-
tadir,
3.
Romandan ahnan metin parcasi
4.

\ I \ I

\

/ V
Romandaki olay orgusununayru konuyu isleyen tarih alamndaki bir eserden fark-
hhk gostermesi, romanm kurmaca gerceklige sahip olmasmdandir,
5. Ale§ten GOmlek rornam
ndan
hangi. blllt1mU almak: istedijpnizi belirtiniz. Bunu
yaparlrenokudugunuzbllliimde oldugugibi me1ninkendi i ~ d e bir bliUln111k ta§mIa-
sma dikkat ediniz.
164
6. Metindeki kisiler duygu, dusunce, konusma ve davrams bakimmdan birey-
sel nitelikler gosteren, olay orgusu ve icerigi ile birlikte ele altrup cozum-
lenebilen, baska eserlerdeki benzerlerinden ayrrt edilebilen karakterlerdir.
KARAKTER f;OZUMLEME TABLOSU
KARAKTER ADI
Ihsan AY§e Peyami
Karakterin/tipin en
Yatansever insanlardir,
belirgin ozelligi nedir?
Karakterin/tipin romandaki
hangi davramsi/davramslan Fedakiirhk Fedakiirhk Fedakarhk
karak1erini en iyi ifade eder?
Karakter/lip olaylar
karsismda nasil bir tavir
Gucluklere gogus germektediler.
takmmaktadir,
Bu karakterin/tipin diger
karakterler/tipler iizerinde
Vardrr, Vardir, Vardir,
etkisi var rmdir?
Bu karakterin/tipin yerinde
olsaydamz olaylar karsismda Olaylar karsismda nasil davranacagimzr belirtiniz.
nasil davrarurdmiz?
Sizce gercek hayatta bu
hikayedeki karakter/tipgibi Olabilir. OlabiJir. Olabilir.
davranan biri olabilir mi?
7. Romandaki kisiler toplumun farkh kesimlerinden secilmistir,
8. Roman kahramanlarm Saime Hanun Dogu-Bau ikilemini yansitmaktadir, Di-
ger kahramanlarda milli yonler on plandadir,
9. Metindeki kisilerin, zamarnn, olaylarm dcgistirilmesi miimkiin degildir, Bu
metnin yapl unsurlan arasmdaki bozulmaz biitiinliikten kaynaklanmaktadir,
I_ ETKINLIK (
1. Gtup: Ate§ten GOmlek romanmdaki mekan1ar §Ulllard1r:
"Ankara, Babiali, Ayse'nin evi, istanbul, Beyazn, istanbul Lokantasi.'
Bu mekanlar romanda, yapmm bir unsuru olarak olaylarm yasandigi yerlerdir.
Mekansal, roman, kahramanlanyla butunlesmis rnekanlardir,
2. Gtup: Ate§ten G6mlek romanmdaki zaman bildiren ifadeler §Ulllard1r:
"Soguk giinler, on yil once, her aksam, her giin, martm basma kadar martm onun-
cu giinii, son giilerde, gece"
Zaman bildiren bu ifadeler, olay orgusunun biitiinliik gosteren zamarumn par-
calandrr,
165
10. Metindeki zaman ile metnin yazildigr donem arasmda rniIlibir konuyu isleme-
si bakunmdan bir iliski soz konusudur,
11. Atesten Gomlek romanmm temasi olan "Milli Miicadele" ile romanm adi ya-
sananlar goz onunde bulundurulursa bir iliski vardir,
12 Yazar, tarihi bir gercekligi, sanat eserinin konuyu ele ahs tarzma uyarak bir
kurmamca gerceklik. haline getirmistir,
13. Metin, her §eyi bilen olaylara hakim, ilahi bakis acisma sahip bir anlatici tara-
fmdan anlatilrmstir;
14. Yazar kisi ve rnekan tasvirlerinde ve olaylan tahlilde dile yukledigi yeni de-
gerlerle (benzetIneler, mecazlar vs.) edebi bir dil olusturmusmr,
15. Verilen sema, romandaki olaylarm belirli kisiler tarafindan, belirli zaman ve
rnekanlarda yasandigiru, bu unsurlarm birbiriyle uyumlu bir biitiinltik gosterdigini
ifade etmektedir,
16. Melin yazildig. donemin rniIli ve milliyetci anlayisma uygun olarak kaleme
almrrus bir romandir;
I_ ETK/NLIK (
1. Grup: Metin Tiirk edebiyatInda roman gelenegine baghdir,
2 Grup: Tiirk edebiyatmda Kurtulus Savasi'run tamg; olan bir yazar tarafmdan
kurmacanm suurlan icinde anlatrlrrus olmasi dolayisiyla onemli bir yere sahiptir.
17. Atesten Gomlek romam realizm akmunm etkisinde kalmarak yazilrmsnr.
18. Romanm donemindeki diger romanlarla ortak noktasi, milli degerlerin, toplu-
mun sav3§ karsisindaki durumunun islenmesi bakimmdan ortak noktalan vardrr.
19.Bkz ~ me1inJer, Halide Edip Adlvar
[
ANLAMA YORUMLAM;: . .]
1. MiIlf Edebiyat Donemi romanlanmn ottsk ozellikleri:
• Sade bir dil kullarnlmasi
• Yapmm olay orgusu, kisiler, zaman ve mekandan olusmasi
• MiIli ve rnilliyetci temalar ile toplumsal sorunlarm islenmesi.
2 Ate§ten G&nlek romanmda bepdiAiniz ya cia bepunedipiz, kuvvetli veya
zayIf bu1chJAunuz yllo1eri belirtiniz.
3. Atesten Gomlek romanmda anlatilanlar, giiniimiizde bir felaket anmda millet
olarak neler yapabilecegimizi gosteren bir rehber niteligindedir,
166
4. Klasik TUrk edebiyatrndaki "ideal" olana ulasma arzusu, Atesten Gomlek roma-
nmda da ideal olana ulasma cabasi olarak karsirrnza«ikar.
C. ANLATMAYA BAGU EDEBt MFI1NLER. HAKKINDA c;IKARIMLAR-
DABULUNMA
Servet-i Funun Donemi Anlatmaya MilliEdebiyat Donemi Anlatmaya
BaghEdebi Metinler Bagh Edebi Metinler
'<.; BENZERLiKLER J

L :
FARKLILIKLAR
/ <,
(-----------------:;:1 (-----------------:;:1
: Yapi bakimmdan bir farkhhk :+- Yapr _: Yapi bakimmdan bir farkhhk :
I.. __ __..1
I soz konusu degildir, I
,-------------------
,------------------;1
i Bireysel temalar :-
Tema _: Milli, milliyetci ve toplumsal :
1, ..1

'-------------------)
:---'S"aiJiiiIlveagirDlr-dil--I Dil ve :---- ---Sad-- -b' -dil-:- --- --I
L. .__ _ _
;- Anlatlm- L elf:
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Hikayelerin yaprsi; olay orgtisU, kisiler, zaman ve mekandan olusmus,
toplumsal ve rnilli temalar sade bir dille islenmistir,
2. Grop: Romanda da yapl olay orgusu, kisiler, zaman ve mekandan olusmus, top-
lumsal ve rnilli temalar sade bir dille islenmistir,
Bu durum Milli Edebiyat Doneminde anlatmaya bagh edebi toplumsal ve milli te-
malarrn islendigini gostermektedir,
167
------ -
{jLCME DEiJERLENDIRME 1
1. (Y)
(D)
(D)
2. Dogru cevap D secenegidir,
3. Dogru ceva E secenegidir,
4.
[ Sinekli Billal l
(
[sodem ve Gomore J Halit KarayJ
]
Halide Edip Adivar
168
• • • • •
II
B. C(jSTERMEYE BA(;U EDEBI METINLER
Mill) Edebiyat Donemi metinlerinde de tiyatro dilinin, halka hitap edildigi i ~ i n
sade olmasi gerekmektedir.
1. Koptiiluleradll metnin olay orgiisii §oyledir:
• Yeniceri Mehmet'in esir dusmesi
• Yeniceri Mehmet'in kansi Mari'nin manastira kapatilmak istenmesi
• Tiirk gemilerinin kusatma icin gelmesi
• Yeniceri Mehmet ile kansmm kurtanlmasi
• Yeniceri Mehmet'in babasmm ortaya eikmasi
• Koprulu ile Morozi' nin konusmasi
• Koprulu ile Morozi' nin antlasma imzalamast,
Olumlu

I

OIumsuz
• •
I
2 Anlatilanlann metinde g ~ t i g i sekliyle yasanmasi miimkiin degildir, Yazar, tari-
hi gercekligi kurmaca gerceklik haline getirmistir,
3. Metindeki olay orgusu tarihsel gerceklige kurmaca gerceklik kazandirrnak ama-
ciyla olusturulmustur,
4. Birinci derece kisiler:
a. Yeniceri Mehmet, Mari, Koprulu, Fazil Ahmet Pasa'dir,
b. Metindeki bu kisiler ana karakterler olarak olay brgiisiiniin merkezinde bu-
lunurlar.
c. Ana karakterler anlatIlmak istenen tarihsel gercekligin verilmesinde kulla-
mlan, her yonden idealize edilmis kisilerdir,
5. Metindeki kisiler ile eserin yazildigi donem arasmda, donemin milliyetcilik aki-
rrnrun etkisi bakmundan bir iliski vardir,
169
I_ ETKINLIK (
1. Grop: Metinde kiyafet, hareket ve davranislann aktanldigr yerler parantez icin-
de italik yazi ile verilen krsrmlardir,
2. Grop: Yeniceri Mehmet, kahrarnan asker tipini; Mari, fedakar ve sadik tipi-
ni; Fazil Ahmet Pasa ise ciddi ve vakarh devlet adarm tipini sembolize etmektedir.
Bu unsurlar metnin tiyatro teknigi bakmnndan saglam ve edebi olgun bir
metin olmasirn saglamaktadir,
6. Metinde anlatilan olay, 17. yy.m ikinei yansmda Y3¥DJ1ll§tu.
7. Metin anlatimak istenenlerin aynnnh, tasvir ve tahlillerle daha rahat anlatilma-
si, yazara daha genis bir hareket alam saglamasi bakirmndan dUz yazi halinde kale-
me ahnrrusnr.
I_ ETKINLIK (
1. Grop: Metindeki parantez ifadeler anlatma, diger kisimlar gosterme yoluyla
dile getirilrnistir,
2. Grop: Metindeki edebi dil yazidili, kullamlan sade dil ise konusrna diline ozgu
unsurlar tasimaktadir,
8. Metindeki "bir Tiirk'Un bir parca tarih bilmesi...", "Turk mirnarlar, TUrk neferi,
TUrk ordusu, Biz Tiirkler" gibi milliyetciligin one ifadeler doneminin mil-
Ii ve milliyetci zihniyetiyle iliskilidir,
9. Metnin temasi, Tiirk askerinin kahramanhgrdir,
a. Tema, tarihsel gerceklik bakimmdan gerceklikle iliskilidir,
b. Tema, donemindeki aknmyla iliskilidir,
10. Metindeki kisiler, yapmm unsurlarmdandrr. Kisileri birinci derece, ikinei de-
rece... kahramanlar olarak gruplandumak mUmkiindiir.
11. Yenilmis olanlar zaten onun ezikligi altmdayken bir de onlara hakaret aneak
zalimlerin yapacagi bir istir, Malazgirt Savasi'm kaybeden Romen Diyojen'e Alpars-
lan'm davramsi da bu ifadeye bir ornek teskil eder.
12. Bkz. MiDi Edebiyat Dllneminin Olufumu
13. MusabipMde QJal
Tiirk topJumunun degi§en kurumlanm ve insan iliskiletini geleneksel Tiirk tiyet-
rosu kehplenyl« hicveden oyun yazan MusalIipzade Celal, 20 Temmuz 1959'da Is-
tanbul'da bldii. OyunJannm konulsruu, tiplerini Osmenli tarihinden ve toplumsal
ge[fekJiklercien secen MusalIipzade CelalI868'de Istanbul'da diinyaya geldi.1Jk ve
170
one ogrenimini Istenbul'de tamamladt. 1889'da Bebieli Tercume Odest 'na katip ole-
rsk girdi ve emekli oldugu 1923'e kadaryqitli kademe1erde memur1uk yuptt. Emek-
Ii olunca Evkat Muzesi'nde koleksiyon uzmam olarak cahsmeye bsslsdt. 1927'de
Dsriilbedsyi'de kiitiiphene memuru oldu ve bu gorevini hayatJn son ytllsrme kadar
siirdiirdu. Tiyatroya cocukluk ytllennde merak salan Musahipzade Celsl, yeyunlsnsn
ilk oyunu Turk KJZI 'nr (1910) Tetciime Odes: 'ndski memuriyet yillennde yezd). Ah-
met VefJk Pese'nm Moliere cevirilermi inceleyerek ve Mmakyan'm Osmanb Dram
Kumpenyesi temsillerini izleyerek tiyatro bilgisini geli§tirdi. jJk oyunu Koptuler'!
1912, ikinci oyunu lstsnbul Efendisi'ni ise 1913'te yezd). Unutulmaya beslsysn
misi giizel ve cirkin yanlanyla sahnede cenlendumsk isteyen yazann 1927'de Deriil-
bedeyi'de sehnelenen Fettnenh Deli Hazretleri edh oyunuyla iitni yaygml8§tJ. Bu ta-
rihten itibaren Aynaroz Kedisi (1928-1929), Kates Arkasmda (1929-1930), Bir Ka-
vuk Devrildi (1930-1931) edl: oyunlan Deriilbedeyi'dc setgilendi. Konusunu tarih-
ten almadlgl Selma (1934) sdlt drsrm beklenen ilgiyi goremedi. Bundan SOnTa yeni
eser verrneyen yazar, Turk Km 'nm degi§tirilmi§ hali olan Giilsum (1937) ve Meh-
met $ukril Erden ile birlikte Osman (1937) edh oyunlan keleme eldi. Fon ola-
rek 18. yy. halk yesemuu kullanan ve 0 gimlete I§Jk tutJnayl oyunlennds
Beti tiyatrosuyla ortaoyununun bit bilesimini elde etmeye Musahipzade Ce-
lel'in oyunlanndan Aynaroz Kedts: 1938'de, Bit Kavuk Devrildi 1939'da Muhsin
Ettugtu! tarafindan filme elmdi.
ANLAMA YORUMLAMA
L Koprululer adh tiyatrodaki Yeniceri Mehmet ile Vatan Yahut Silistre adh ti-
yatrodaki Abdullah Cavus kahraman ve fedakar asker tipinin idealize ornekleri 01-
malan acismdan parelellik gostermektedir,
2. Sair Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh Tanzimat Donemi tiyatrolannda tiyat-
ro teknigi bakimmdan kiyafet, hareket ve davrarnslann aktanlmasi Kdpriiliiler
metnindeki kadar aynntih ve ustaca degildir, Bu tiyatronun ilk ornekleri olmasi
dolayisryla normaldir.
3. Bir tiyatro metninde konusma ve yazi dilinden ahnan unsurlann bir arada kul-
larulmasi, yazi dilinin konusma diline yaklastinlmak istenmemesi dolaytsiyladtr,
4. Milli Edebiyat Donemi tiyatro eserlerinin yapIsIm olay orgusu, kisiler, za-
man ve mekandan olusmakta, konusma dili ozellikleri yansitan bir yazi dili kulla-
mlmakta, rnilli ve milliyetci temalar ile toplumsal temalar islenmektedir.
5. Bu ifadeler, askerligin Turk milletinin yasammda normal bir unsur olarak al-
gilandiguu, ordu-millet anlayismm hakirn oldugunu gostermektedir, Bugun asker
ugurlamalannm ne§e icinde yapilmasi bunu en basil gostergesidir,
171
6LC:E DEC1ERLENDIRME 1
1. (D)
(Y)
(D)
2. .... Musahipzade Celal ....
J. Dogru cevap E se..enegidir,
4. Milli Edebiyat Donemi tiyatrosunun en onemli ozellig! Batih anlamda tiyat-
ro anlayisirun ve kurumunun varhgtdir,
17Z
L
[ 5. MILL1 EDEBIYAT D(JNEMININ GENEL (JZELLIKLERI ]]
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Milliyetcilik akirmmn etkisiyle milli unsuriar on plana I(lkml§,
toplum hedef kitle olarak benimsenrnistir, Bu nedenle doneme "Milli Edebiyat"
adi verilrnistir,
2. Grup: Milli Edebiyat Doneminde konusma dili, yazi dili haline getirilmeye
l(all§l1ml§, halk soyleyisleri edebi eserierde kullamlmaya baslarmstrr, Yeni bir
edebi dil olusturan kaynak konumunda olan donemin konusrna dili boylelikle
onernkazannustir,
3. Grup: Milli Edebiyat Doneminde toplumun fakirlik, bilgisizlik dUzeyi, fikri
gelisirni il(in yapilmasi gerekenler ile millet olarak ileriemenin onemi bu
donerndeki sosyal sorunlar i§lenmi§tir.
. ~
Islamclhk
Safaha!
M. Akif Ersoy
2. ~ e m a y a gore Milli Edebiyat Doneminin kaynaklan, devletin ve milletin
varhgirn devam ettirebilmesi icin benimsenen farkh fikir hareketleridir.
173
--- ---
DONEhfl )
"- BENZERLiKLER J

: gibi toplumsal konulannislenmesi. i
l .._ .._. .._. ._.._ .._ ..__. .__. ..
FARKLILIKLAR
/ <,
11 Ati!
! makale, millt i" - ! Doneminde roman, hikAye, §iir i
: vernilliyetci temalar: ' tlIrUnde bireysel temalar :
'-. __.. __. _ .. _ .. _ .. _ L .. _ .. __. __. __. _ ..
'-"-----'-'---'-"1 Dii§iince ve C·- .. ;'--'-.:'-'---;::1
, Osrnancihk, lslamcihk, '_ Ed bl t _ :PoZltiVlzm, klasisizrn, romannzm:
I
ve
('-j(omiimadili ve-halk"-! DII ve 1"----·':-"----.:--,!
: soyleyislerinin bulundugu '_ _: Servet-I Fiinun ve Alide ,
l.._. !Iil. .. _ .. _.! Anlaltm l.__.. bIT _. _.J
UNiTE SONU OL{:ME VE DEGERLENDiRME
L (D)
(Y)
(D)
2. ... Orner Seyfettin......sade......Maupassant ...
3. Dogru cevap C secenegidir,
4. Dogru cevap C secenegidir,
5. Dogru cevap D secencgidir,
6. Dogru cevap A secenegidir,
7. Dogru cevap D secenegidir,
8. Dogru cevap B secenegidir,
9. Refik Halit, tasvir ve tahliller bakmnndan zengin, sanath bir anlanma sahip,
sade bir dille hikayelerini yazmistrr, Anadolu 'yu ve Anadolu insanmm hayatmi
elestirel bir bicimde islemistir, Bunlardan dolayi Refik Halit, Tiirk hikayeciliginin
donurn noktalanndan birisidir.
174

3. Cosku ve Heyecam Dile Getiren Metinler (Siir) ve Mensur Siir • Mensur
~iir

82
93
97
97
97
106
111
113
115
119
119
129
129
132
135

4. Olay Cevresinde Olusan Edebi Metinler
• Anlatmaya Bagh Edebi Metinler a. Hikaye b. Roman

5. Servet-i Fiinun Edebiyatmm Genel Ozellikleri

6. Fecr-i Ali Toplulugu (1909-1912)
7. Fecr-i Ati ~iiri

IV. UNiTE: MtLLt EDEBtvAT DONEMt (1911-1923)
L Milli Edebiyat Donerninin Olusumu

2. Ogretici Metinler

a. Makale
b. Ftkra
Co

Sohbet .,
(~iir)

3. Cosku ve Heyecam Dile Getiren Metinler

140
142
145
150
154
156
156
156
164

a. Sade Oil ve Hece
b. Saf (Oz) Siir
Co
~

Ol~iisiiyle Yazrlrms ~iir

Halkm Yasayis Tarzim ve Degerlerini Anlatan Manzumeler Milli Edebiyat Donemi ~iiri Hakkmda Cikanmlarda Bulunma

4. 01ay Cevresinde Olusan Edebi Metinler A. Anlatmaya Bagh Edebi Metinler

a. Hikaye
b. Roman
Co

Anlatmaya Bagh Edebi Metinler Hakkmda
Cikanmlarda Bulunma 167
169
173

B. Gostermeye Bagh Edebi Metinler

5. Milli Edebiyat Doneminin Genel Ozellikleri

(~--

-- - -= --

--~----

-=- =-­

-

=-

=-_J)

1. EDEBIYAT, SOSYAL VE SIYASI HAYAT ILI$KISI

]

r:

--~
HAZIRLIK

b. :tz1ediiiniz bir dizi ya da filmi edebt eserve dlmem i1iPisindcm hareket­ le deger1endiriniz.
2 Verilen eserler, edebi eserlerin yazildiklan donemi yansitngim gostermektedir,

1. a. Verilen sablon, edebt eserlerin yazildiklan donemden bagimsiz olmadi­ gml ve yazildiklan toplumdan izler tasryip, toplumu yonlendirdiklerini goster­ mektedir.

1. Her iki metin parcasmda da 1930'Iu yillardaki cok partili yasama gecisle bir­
likte kurulmasi planlanan Serbest Firka'nm dogusu anlatilmaktadir, 2 Serbest Firka Hatiralan adh metinde anlanlanlar ile Yol Aynrm adh metinde anlatilanlar her iki yazann da sosyal ve tarihi sartlardan etkilendiklerini goster­ mektedir. Aradaki farkhhk Serbest Fikra Hatiralari'run am, Yol Aynmr'mn roman tiiriinde yazilrms olmasidrr, 3. Yazarlar da toplumun bir ferdi olarak yasadiklan donemdeki olaylardan et­ kilenirler ve bu da kacuulmaz olarak eserlerine yansrr. Ahmet Agaoglu yasadikla­ nm ani olarak anlatrrken, Kemal Tahir donemini edebi olcutlere gore diizenleyip bir sanat eseri icinde anlatrmsnr, 4. Serbest Firka Hatrralan adh metinde islenen gerceklik, Yol Aynrm adh me­ tinde kunnaca gerceklik bicimine sokularak anlanlrmsnr, 5. Demokrasi kavrarm sosyoloji bilim dalma ait bir kavramdrr. Bu kavram Yol Aynrru'ndaki kalrramanlann demokrasi cabalan icinde, yeni bir partinin kurulma­ sr, muhalefet fikrinin olusmasi, hiirriyet ruzgarlanmn daha kuvvetli esmesi icin yapilanlarla sornutlasnnlmisnr,
7

dusunce hayatmdan ~ etkilenir.... (JLc.. 1. D1 glSz lSnUnde bulundunmuz. siyasi hayattan ~ eser .6.... Serbest Ftrka" ifadelerinden anlasilmaktadir. . "demokrasi" temasma sahiptir. muhalefet. kisa cumlelerin bulundugu. balo. teknik anlamda ise "telgraf" sozciigu doneminin zihniyetini gosteren anahtar sozcuklerdir....E DE~ERLENDIRME 1 1. gazete" sozcukleri. sosyal hayattan Edebi ::::::.. basvekil. done­ minin sosyal ve siyasi hayati ile dusunce hayatmdan yani doneminin zihniyetin­ den izler tasir.Verilen §emaya gore. doneminde kullamlan bugiin kullarnrru daralan ya da kullarnmdan dusen sozcuklerin de yer aldigt. teknolojik gelismelerden 8 ... Sosyal yasarnda "vapur.... (D) (Y) (D) 2. Dil ve anlatim acismdan ise. donemin siyasi rejiminin parlementer sisteme dayandi­ gl "parti. Kavram haritasma gore guzel sanatlar ve onun bir dah olan edebiyat. 2.. Serbest Firka Hanralan ve Yol Aynmi adh metin parcalan anlamh birimle­ rin bir araya getirilmesiyle olusmus bir yapiya.. I_ ETKINLIK ( yazlDJZl yazarklm edebiyatm siyasi ve sosyal hayat ile dUfUnce hayatmdan ba­ AunsIZ olmadl g.. yer yer konusma diline de basvurulan bir anlatima sahiptir.

<. 5. 9 .iinkii felsefede soyut olarak ele ahnan zaman kavrami. Kurulus Cumhuriyetin ilk yillan C::=osmanh'nm Kurulu§ Dtlnemi Nutuk Orhun Abideleri J ] Ktlktii~kl= Donerni 4.3. aym temada yazilmis bir felsefi eserden somutlastirma bakimmdan farkhlik gosterir. D sikkmda verilen "Am CHama)" yazildig: donemin ozelllklerini daha cok yansmr. Zaman kavrarmm ele alan bir edebi eser. edebi eserlerde insan yasarmyla birleserek somutlasti­ nhr.

2. Osmanh lmparatorlugu. Ancak bu yiizyI1m sonlannda iilke ktiyiilmeye basladi. halkin onunde okumustur. Osmanh Imparatorlugu 'nda Tanzimat Donemi olarak tarihe gececek bir ola­ YI baslatmistrr. "Tanzimat ". Paris ve Londra elciliklerinde bulunmus olan Hariciye Nazm Mustafa Resit Pasa. Tanzimatla gelen yenilik ve dtizenlemeler. Fermanm en dikkat cekici yam . asked yonunu disa vuruyordu. Her alanda diizenlemeler yapilacagmm duyuruldugu bu fermana Tanzimat Fermarn. 0 nedenle Osmanh Irnpara­ torlugundaki yagda§la§ma hareketi asked alanda baslatildi. 17. Tanzimat devrine gelinceye kadar iilkede bazr yenilik hareketlerine girisildi. Osmanh Devleti 'ndeki yenilesme hareketleri 17. bu fermanm ilamyla baslayan done­ me de Tanzimat Donemi denir. Karlofca antlasma­ siyla baslayan toprak kaybi. Ancak bunlar planh programh yall§malar olmadrgi icin. yuzyihn sonundaki Karlof­ ya Antlasmasi (1699) ile baslamisnr. Amac imparatorlugu eski giiciine kavusturmakn. Batih devletlerin anaya­ salarmda yer alan insanm temel hak ve ozgurluklerinin korunmasi ilkesini kabul etmesi ve bunu resmi bir torenle duyurmastdir. 10 r HAZIRLIK -----~ II . diizenlemeler demektir. YEHILE$ME ODHEMI \OC 1. Bu tespit. devlet adamlanm derin derin dusunmeye yoneltti. An­ cak bunu gormek isteyenlerin sayisi son derece azdi. sadece yeniligi baslatan devlet adammm yasarmyla ozdeslesti.2. yuzyila dek diinyanm btiyiik devletlerinden bi­ riydi. hemen hemen yasarmn her alarum kapsarrustrr. Osmanh Devleti'nin. Oysa sadece askeri orgutler de­ gil devletin ye§itli kurumlan yagm ihtiyaclanm karsilamaktan uzaklasrmsu. Toprak kayiplanrun nedeni ordunun savas alanlarmda yenilmesiydi. yabanci elcilerin. 01­ gunun bir yiiziinii. 3 Kasim 1839'da Giilhane Hatt-i Hiimayunu adr verilen bir belgeyi devlet ile­ ri gelenlerinin. Boylece imparatorlukta hukuk devletine dogru bir yonelis de baslarrustir. Yenilikci kisinin Oliimii ile yenilikler de or­ tada kaldi.

Bunu onleyebil­ mek icin merkezden sancaklara "muhasil" adiyla birer memur atandi. kazalarm basma da kaymakamlar getirildi. ElronomikAlanda YapJhm y""iUk1er Osmanh yoneticileri devletin dtizltige ~1kabilmesi icin ekonomik kaynaklann verimli haIe getirilmesini istiyorlardi. Bu memu­ run baskanhginda Muhasilhk Meclisi adr verilen bir mec1is kuruldu. II. Batih anlamda bir duzene duyulan gereksinim ali:lk~a belirtilmisti. yeni1ik1erhaberlesme ve ulasimdaki gelis­ 11 . hem de vergi top­ Iayicilann baskisi ytizenden devletle halk kaT§l karsiya geliyordu. sancaklarm basina mutasamflar. Ceza ve ticaretle ilgili yasalar ~1ktl (l840'ta Ceza Kanunna­ mesi. Bu nedenle de vergi duzenini ~agda§la§tlr­ maya karar verdiler. Toplumsal Alanda YapWm y""iUk1er Toplumsal alanda ilk dikkati ceken. baslannda musirlerin bulundugu bes ordu biciminde duzenlendi. Dike ekonomisinin kotuye gitmesi uzerine Ingiliz ve FranS1Z firmalanndan bore para ahndi. Once yonetim merkezi olarak Babiali gti~lendirildi. Fakat beklenen sonuc almamaymca. Askerlik suresi bes yrl olarak belirlendi. 1841'de ilk kagrt para cikanld. Cunku hem yeterince vergi toplanarrnyor. Dike vilayetlere. vilayetler sancaklara. Bankalar ku­ rulmaya baslandi. Vilayetlerin basina va­ liler. 1864 'te Vilayet Nizarnnamesi cikanld. Asked Alanda YapWm Yenilikler Ordu. Yeni mec1islerin kurul­ masi kararlastmldr. Boylece ilk bore para Tanzimat doneminde almdi. Adi Asakir-i Nizamiye-i Sahane'ye cevrildi. 1850'de Ticaret Kanunnamesi). kazalar da karyelere (koylere) aynldi. 1844'te kaldmldi. Askere alma i§i kuraya baglandi. Mahmut zamanmda ku­ rulmus olan Meclis-i Ahkam-r Adliye yeniden duzenlendi. Ayn­ ca uyeleri arasma yabancilann da kanldigi karma ticaret mahkemeleri kuruldu. sonunda devleti iflasa siirtikledi ve 1881'de Dii­ yun-i Umumiye'nin kurulmasma yol acn.Y/me!im Alamnda YapJhm yMiUkJer Tanzimat Fermanr'nda. Menafi Sandigi adiyla kurulan kurum ise Ziraat Bankasma donusturuldu. ilk kurulan banka olan istanbul Bankasi cok gecmeden kapan­ di. Osmanh yurttasi olan herkesin yasa onunde esit oldugu vurgulamyordu. sancaklar kazalara. sancaklarda ve vilayetlerde birer idare meclisi kuruldu. Aynca kazalarda. Fakat bekle­ nen vergi toplanamadi. Vergi sistemi btiytik ll1~tide degi§tirildi. Fakat faizleriyle birlik­ te btiyiik bir sorun olan bu bore. Hazine bonosu bicimindeki bu paranm adi "kaime" idi.

hirsizhk olaylan gibi haberlerin yer aldigt yan resmi Ceride-i Hava­ dis'tir (1840).rrusnr. ilk edebi tefrika da burada 12 . Agah Efendi ile Smasi'nin cikardiklan Terciiman-l Ahval'dir (1860). Ceride-i Havadis'i bir meslek gazetesi olan Vekayi-i Tibbiye izledi. bilgiler verilirdi. Tanzimat doneminde egitim konusunda gorulen onemli atihmlar­ dan biri de ogretmen yetistirmek icin okullar acilmasidir. Daha onemlisi ilk kiz rustiyesi istanbul'da kuruldu (1858). EAitim 1846'da Meclis-i Maarif-i Umumiye kuruldu. Daha soma baska meslek okullanmn acilmasi surdu. Ttirkiye'de ilk egitim bakanhgi demektir. Turkce ozel gazeteler 1860'tan soma cikmaya baslarmstir. 1876'da yeniden aym adla acihr. Bu kurum daha soma nazrrhga donusturttldtt (1846). Gazetecilik Ttirkiye'de yayimlanan ilk Turkce gazetenin 1831 'de cikan resmi gazete Tak­ vim-i Vekayi'dir. Aynca bu donemde azmhk ve yabanci okullan da egitim dtinyasmda yerini alrmstir. Meslege yonelik egitimde de ilerleme kaydedildi. kira ilanla­ n. Dariilmuallimin-i idadi de idadilere ogretmen yetistirmek icin kurulan okullardir (1868). yangmlar. sibyan adi verilen okullara. Tanzimat doneminde cikan ilk gazete ise ahm-sanm. ilki. Dariilmuallimat ise kiz cocuklara bayan ogretmen yetistirmek icin acildi (1870). Rustiyelerin sayisi artmldi. Ote yandan Robert Koleji. Ancak kimi medresecilerin iftiralan uzerine ertesi yil kapatilrr. boylece batidan haberler. Rusti­ yenin uzerinde ogretim yapan idadilerin ilki ise 1873'te kuruldu. Bu. Bu resmi. 1851 'de ilniversitede okunacak kitaplann hazirlanmasr icin kuru­ Ian Encumen-i Danis ise bilim akademisi niteliginde onemli bir kurumdur. sonradan Siyasal Bilgiler Fakultesine donusecek olan Mekteb-i Mtilkiye kuruldu. yan resmi gazetelerde zaman zaman yabanci dilde yayim­ lanan gazetelerden yapilan ceviriler yayimlamr. 1875'te askeri rustiyeler ogretime basladi. Galatasaray Sultanisi ve Darussafaka adlannda ti~ ozel okul acildi. 1846'daki ilk denemeden soma 1870'te Dariilfiinun (ilniversite) kurulmustur. 1859'da. Dariilmuallimin-i Sibyan.

Sonra ~inasi'nin Paris'e kacmasi tizeri­ ne. Modern dtinyaya ait ifadelerin bulunmasi Sadullah Pasa'rnn donerninin zihni­ yetinden etkilendigini gostermektedir. Diger beyitlerde ise sair. gazete Narrnk Kemal'e kahr. Bu ne­ denle Tanzimat Doneminde gazetecilik.20. Tanzimat edebiyatmm yazarlan. 2. var olanm c. Ondokuzuncu ASIf siirdeki 9.yayimlamr. Sadullah Pasa. Verilen beyitler Sadullah Pasa'rnn "insan haklan". gittikleri yerlerde de gazete cikanrlar. ilk edebi yazilanm gazetelerde yayrmlamislardir. edebi eserlerinin c. beyitler Orta­ cag'a ozgu dtinya gOrU§tinti yasitmaktadir. ~inasi'nin ~air Evlenmesi adh oyunudur. "esitlik" ve "basm-yaym. ME'I1N 1. Bu. Bu donemde vilayetlerde birer matbaanm kurulmasi ve gazete cikanlmasr. Ortacag'dan beri stiregelen inaruslan da bilmekle beraber modern dtinyaya da kayttstz kalamarmsnr. Sair. 0 donemde hemen btittin yazarlar. 3. 1.21 ve 22.:agm gereksinim ve ozelliklerine gore yeni­ den dtizenlenmesidir. Gnu resimli olarak cikanlan Mirat izlemistir.:ogunu gazetelerde yayimla­ makla kalmanus. vi­ layet ytlhklanrnn hazirlanmasi ktilttirtin gelisimine onemli katkilar saglamrstir. 13. 3. 16.:ikarmaya baslar. En onemli siyasal ve dusunsel yazilanm da burada yayrmlar. Ornegin ikinci ozel gazete olan Tasvir-i Efkar'i ~inasi kurar (1862). ilk dergi Mtinif Pasa tarafmdan cikanlan Mecmua-i Ftinun'dur. Gercekte. koklu bir degisimdir. 14. 15. Cunku mo­ dern dtinya akh ve deneyi baz alarak bilinmezlere veya yanhs bilinenlere l§ik tut­ mustur. kendileri de gazete cikarrmslardrr. 13 . 17. modern dun­ yada yasananlan dile getirmistir. Cunku konagi. tercihini modern dtinya gorusunden yana kullanmaktadir. bilimsellik" ile olan ilgisini gostermektedir. Yenilesme kavrarm. Ziya Pasa ile Narrnk Kemal1868'de Londra'da Htir­ riyet admda bir gazete kurarlar. Ktilttirel gelisimin onemli ogelerinden biri olan dergicilik de bu donemde orta­ ya cikmisnr. Bu gazeteyi Ziya Pasa Cenevre'de de cikanr. Narrnk Kemal Avrupa'dan donunce Ibret adh gazeteyi c. Burada yenilik kavramma en uygun hareket konagi restore ettirip. 4. Abdtilaziz'in baskici yonetiminde bircogu yurtdisma kacan yazarlar. ihtiyaca gore eklemeler yapmaknr. yikip yerine yeni bir bina yapmak yeni­ lik degil. edebi acidan cok btiytik onem tasir.

okti§ Dcnemini karsrlasurmaktadir. stirekli gelisrnis ve bilimin onculugunde gii~lti bir me­ deniyet kurmaya baslarmsnr. Tanzimat islehetlennm oncusu­ diir. Osmanh Devleti'nin istanbul'un fethiyle baslayan Ytikselme Do­ nemi ile 19. Bu durum da hem aydmlann hem de toplumun Ba­ t! 'ya yonelmesine sebep olmustur. Meclisin gorevi Tanzimat-I Hayti­ ye'nin nasil hazITlanacaglIl1 miizakere etmek idi. Ziya Pasa. 4. iktidannm bir ktstmnden feragat etmistir. Giilha­ ne Parki' nda ilan edilrnistir. 2. Msbmut'u ikna etmisti. 3. Ziya Pasa'mn yakmmasi Dogu medeniyetinin geri kalrmshg. Osmanh Devleti'ndeki yenilikler oncelikle askeri alanda yapilrmsnr. Bu noktada. EKBtLG1: II. Bu karsilasnrma ihtisamh bir devletin nasil bir ~okii§e gittigini gostermek icindir. yuzyildaki C. yeni diizen­ lemeler yapma yetkisini bu Meclise devtetmis. Gerilemenin go­ riildiigii ilk alan olan asked alan. Tanzimat Fermam.4. Selim zamanmdan beri yspilen tslshetlsnn devsnu olup. Hambk: I_ ETKINLIK ( Osmanh Devleti'nde yonetim kurumlanyla birlikte askeri kurumlann da geri­ lemesinin en btiytik sebebi. yeniliklerin de baslangie merkezi olmustur. Mustafa Resit Pese Os­ manh Devleti'nde bir reform yepmey: kafasma koym~tu. Bu sebeple ~agm gerisine dusmeye baslayan Os­ manh Devleti'nde askeri basansizhklar gorulmeye baslarmstir.Mahmut. Resit Pese 'nm Hsriciye Nezm sttets ile talebi. Meclis 31 Mart 1838 'de ilk top­ lentisiru yepti. 3. bu tneclisin yetki alanma gitmektedir. Mustafa Resit Pasa tarafindan. Bkz. ve cehaleti ile ilgilidir. Meclis-i Vala 'YI kurdurarak.Mahmut'un 1826-1839 yulan arasmda gerfek1e~tirdigi tslshetler. 3 Kasun 1839'da. meclisin yetkiletini 14 . Buna ragmen Bah. Bu emeclerl« 24 Mart 1838 yihn­ da Meclis-i Vala 'YI Ahkam-I Ad/iye kutuldu. "2.MEI1N 1. 2. Bu projeye ''Tanzimat-I Heyriye" adrnr vermis ve bu reform paketini hezulsyip bir heu-i hiimayunla ilan edilmesi hususunda 2. Padi~ah acil gotimenleti uygulamaya soketken. Meclis-i Vala-yl Ahkam-I Ad/iye'nin kurulmesi ile besleyen Tan­ zimat Heyriye 'nin Giilhane Hstti 'nda belirtilen esaslann btiytik bir kIsmlIl1 icerdi­ gi gorulmektedir: Nitekim. Tanzimat kavrammm 1839'dan once kullemldig: ve 2. bilim ve teknik alanda meydana gelen degi§iklik ve gelismeleri takip edemeyistir. Mahmut dbneminde ilan edilmesinin planlandlgmi gormekteyiz.

Abdiilmecid de. M. geceli giindiizlii fall!jarak. TANZtMAT FERMANI'N1N 1LANI Tanzimat Fermanz. Resit Pll§a 'ya busku. maliye. Permem begenen padi!jah. Mustafa Resit Pes«. adli ve egitimle ilgili olaniarda bir reform hareketi hazulamak ve ikti­ dana saray ve Beb-t Ali biirokrasisi ile psylssumesme gefi!ji noktasmda da islev­ sel olmasmdan doleyt. hukuk. Resit Pss«. Gtilhene Perki 'nda okundugu ifin de "Giilhene Hett-i Humayiin" denildi" . diizenin yeniden saglanacagma ve boylece fokii!jiin durdurulecegm« inemyotdu. Arkasmdan Ftsnsizce 'ya terciime edilerek istanbul'da bulunan yabancI de vlet temsiJcilikierine goaderildi. mali. Osmanll'nm ifi!jlerine kan!jmayacagma. Tenzimst't ortaya fIkaran nedenleti. Bsu uygarhgma hayran bir devlet adamlydJ. Elfilik yaptltI Paris ve Londra 'da bu iilkelerin yonetim sistemlerini inceleyip yakmdan bakma imkam bulmu!jtu. diger devlet biiyiikleri. Pediseiun fmzaszm tll§/yan teblig ve emirlere "Heu-t Humayun" denildigi ifin bu tslehst projesine de "Hett-i Humayun" denildi. lonca ve esnaf temsiJcileri ve halkm "Giilhane Hstti Humayu­ nu adlyla Mustafa Resi: Pese tarafmdan okundu verilen bu fermanla. TANZtMAT'IHAZIR1AYANG~MELER.. idsre. ekonomik ve siyeset alanmdaki degi!jim ve donii!jiimlerden ayn dii­ 15 . Bu vazifeyi iizerine alan M. Re!jit Pa!janID iikirlerini kabul etti. islam hukuku ve geleneksel kurumlann bUaktlgl luzis bir degi!jim sti­ reci bssledi. Re!jit Pese. pedissh. Abdiilmecid tahta fIktIgmda istanbul'a gele­ rek Tanzimat hazuhklanna besled). Beult iilkelerin Huistiyen tebaanm haklanm bahane ederek. Osmenh Devleti 'nde. dii!jiince. 2. Fermamn bezulsnmssuu M. de vIet yonetiminin her din ve mezhepten tebaanm hak ve hiir­ riyetlerini giivenceye alacak ve kanun hakimiyetini tesis edecek sekild« yeniden diizenlenmesini istiyordu. tslehstm gerekliligini enlstti. 18. Abdiilmecid'e okudu. askeri'. ulema.Mahmut 01­ diigiinde Ingiltere'de bulunuyordu. ksnunlsstums hareketi ile biilikte idari. 5. ilemndsn yaklll§Ik yitmi giin sonre devletin tesmi gazetesi olan Takvim-i Vekayi'nin 187 numarall ve 15 Ramazan1255/22 Ksstm 1839 ta­ rihli niishasmda yeyinledi. saray iktidanmn biirokresi (Meclis-i Ahkam-I Adliye )ile paylll§lldlgma dair bir isereuir bu" Bu apdan Tanzimat meclisletinin.fignememeye ozen gostermektedir: Tanzimat DOneminin eyut edici vests olen. temize cektirip imza etti. Bu diizenlemeleri ongoren bir ferman yaylnlamasl hii­ linde. inanf. MalImut donemi ile Tanzimat Donemi arasmda bit ge­ fi!j meclisi niteliginde oldugunu soyleyebiliriz. Abdiilmecid'in DI!ji!jleri Bekum Mustafa Re­ !jitPIl§Il. yy'da Osmenh toplumunun rum ku­ rum ve kurulusleruu ayakta tutan. " Tanzimat Fermem.Mustsiu Resi: Pese. bilim ve felsefe. 3 Kesim 1839 'da Giilhane Perki'nde. kendi kalemi ile bir ferman sureti heztr­ ledt. 2. fikirlerini Sultan Abdiilmecid'e afarak.

MISlT. Ozel­ likle lngiltetc ile yeptlen ticeret sntlesmesi. MISlT valisi Mehmet Ali Pese. Mahmut'un Mehmet Ali P8§a 'ya kets: Ingiliz destegini saglamasmm bedeli olarak imzelsmistir. Ingilizlere ticsri alanda ge­ nis imtiyazlar seglsntmstu: Bu durum. Tenzimet'i iki boyutta etkili­ yor. Mora isyanmm bestmlmesmda gosterdigi yararlI1Iklardan doleyi kendisine Girit veliligi vaat edil­ mistir. yy'dan beti Osmenli Devleti sahip oldugu iistiin­ liigii kaybedip. Balta Littuun Antlsstnssi ile birlikte. 2. Mahmut zamanmda. bu­ nun sonucunda her sahada yenilgiye ugramasl yeniden ve geni§ bit tslshst hareke­ tini zorunlu kiliyotdu. MISlT'm zorlsytci yanml getiriyor. istersc zotleyici. Mahmut'un Mehmet Ali Pa§a kerstsind« aldlgl yenil­ giler Osmenli Devleti'ni Tanzimat'a zotleyict bir etki ysptmsttt. Hem bir model hem de zotlsytct bir neden olarak. Osmsnli kendi icinde bir kuv­ vet olan MISlT valisi Mehmet Ali Psssnm. 2. devlet kurumlannm ve kanunlann esnn ihtiyeclsnne cevap vere­ cek nitelikte olmamasl.siinemeyiz. bu degi§im ve donii§iimlerin yssenmesuide. Mistr 19. Ingilizletin OsmanlIlar iizerinde daha faz­ 16 . DI§ tsktotler ise cereyan eden hadiselerdir. Nitekim. Bu baglamda Tanzimat'l or­ taya ctksrsn nedenleri i9 ve dI§ tektorler olarak iki kistmde ele alabiliriz. Ancak. Daha sonra MISlT ile sava§ ve bu savssm yol a90g1 utan9 vetici yenilgiler. Nitekim . OsmanlI Devleti 'ni ysbsnct devletlerle bitcok: sntlestne yapmak zorunda buuktmsur. Saltanata yepilmis en somut tehdit Mtstr ve Mehmet Ali Psse'dir. OsmanlI Devleti 'nin miidahale edemedi­ gi alanlardaki gelismeler Tanzimat'm alanmda daha gii9lii belirleyiciler olarak or­ taya ctkmtstu. 2. Tanzimat'l hezulsyen siyasi gelistnelerden biri. Mtstr meselesi. Gercekien 16. i9 fak­ totler. Tanzimat'm bir sonu9 olarak ortaya pkOgl Osmenli Beuhlesme hsreketle­ rini snlsurken genel olarak iizerinde durulan hususlerdu. devletin maddi ve manevi giiciinii keybetmis olmasl. Mis« ile Osmenli Devleti eresin­ da savas hf1li beslsrmstu. Beuh devletle­ rin Osttuuilt toplumu iizerindeki etkisi de onemlidir. Tenzimet't hezule­ yan ekonomik gclismeler ise Misir meselesi ile baglantlll olan Tanzimat Ferma­ m'mn ilanmdan once. Tanzimat'm ilanmda MISlT'm zorleytci etkisinin model olma etki­ sinden daha etkili oldugunu soyleyebiliriz. Pss« bunun yanmda Suriye vsliligini de istemis ve bu istegi sultan tarafmdan reddedilmistir. Bu gelistneler tizetine. Yenigerilige kaT§1 kszeni­ Ian zafer giiniinde Mahmut'un giysileri Mistr'tn Ttitkiye'deki yenilikler icin mo­ del olmssi boyutunu veriyor. Fmnsiz­ lann yerdum ile bir 90k reform yaprru§ ve oldukc« gii9Ienmi§tir. Bununla birlikte. Bu gelismelere bakacak olursak. Osmenlt 'ya ksrss elde etmis oldugu bs­ sertlerdu. kendini kotu­ ma ihtiyacmdan keyneklendtgunn somut bir gostergesidir. Bunun yanmda Mtstt meselesi Tanzimat'm sadece yeni bir diizen isteginden degil. Nitekim. yy Tiirk aydIn ve yenilik teribinde onemli bit yere sa­ hip bulunuyor. 16 Agustos 1838 'de Ingiltere ile imzalanan Balta Limam Antlesmesr'dtr. Fakat ister model olsun.

Balkanlardaki milliyetcilik hareketleri ve A vrupa devletlerinin baskIlan da Tenzimet't hazulayan sosyal. Gelemenk. Hiristiyen mezhepler vasltasl ile kendi ctkerlermi koruyan Fransa ve Rusya'nm faaliyetlerini izleyen Ingiltere'de aym yoneteme besvurerek bolgede ProtestanlIk propegendesi yepu ve bir Protes­ tan cemaati olusturdu. Devletin oncclikle esketi. idari ve mali alanlardaki kurum ve fikir­ let gelmiyordu. Belcik«. yabancI devletlerle yapI1an sntlesmelerl« daha kOtiiye gitmistir. Nitekim. Huistiysnhklsnm bahane ederek. Daha sonra benzer hiikiimler ihtiva eden entlesmeler Sardunya. idari ve mali alanlarda yapl1g1 degi§ikliklerle. Bununla birlikte. Diger taraftan OsmanlI Devleti'ndeki Rum ve Enneni Ortodokslarm dini haklanm gerek~e gostererek bu cemaatlerle iliskiye ge~iyor ve a~Ik~a Osmenli Devleti 'nin i~ islerine kenstyotdu. Ingiltere 'nin bu te§ebbiisiinii Almanya ve ABD de destek­ lemistir. Ennenilerin Katolik olduklan tezinden hareketle Fransa'da Katolik cemaati ile. 1838 Osmenli-Ingiliz ticaret entlesmestm 25 Kssim 1838 'de Fransa ile imzalanan ticaret entlesmest izlemistir. Aynca Betilt devletlere antl~malarla verilen imtiyazlar. Tanzimat'a Baumn etkisinin devlet zilmiyetindeki de­ gi§melerde gormekteyiz. OsmanlJ Devleti 'ni zeyd' dtisurmek icin gayrimiislim unsurlara hamilik yapmaya beslemtstu. Osmenli toplumunda 3. siyasal geli~meler ~er~evesinde onemlidir. Osmenli Devleti 'nin kotii durumda olan ekonomisi. bu durumdan Osmenh Devleti 'nin A vtupe'da yer alan eyaletleri de etkilenmistir. Ozellikle Avrupa devletlerinin dini unsurlan kullanarak eztnhklen kI§kIrtmalarI ve Hitistiyen tebaanm hekleruu korumak bahanesi ile OsmanlI Dev­ leti 'ne yapugI baskIlar siyasi ve hukuki islehetler yapma zorunlulugunu dogur­ mustur. orada uyanan yeni de vlet enleytst. hiirriyet ve esitlik fikirlerinden et­ kilenmislerdir. Mahmut tarafindan daha keu ve ksrerli sekilde yiiriitiilmesi ile. Sicilya ve Brezilya gibi devletlerle de itnzelenmistu. Rusya bir taraftan Balkanlarda Bulgarlan destekliyor ve Bulgar milliyetciligini koriikle­ yerek onlan Osmanh 'ya kar§I isyana tesvik ediyordu. Prusya. Selim 'in ba~lattIgI yeniIiklerin 2. Avrupa'da koklt) bir degi§imin etesini kiuiikleycn Fmnsiz iluile­ linin devrimci fikirlerine de ilgi Iezleyd: Bu fikirlerin yurda girisini saglayan tiim 17 . merkezi idarenin giiclenmesi ve oteritesinin iilkenin her yerinde hakim ktluunsst isteniyor­ duo Ancak sctlen kepidsn sadece askeri.la niifuz saglamasma olanak tsmmistir. Ben memleketlerine elcilikle giden devlet sdemlsnmiz. "A vrupsli devletler. iilkenin kapI1an Bsti 'ya a~IlmI§ oldu. Osmsnli Dev­ leti 'nde niifuz sahibi olmalarma yol a~nu~tlr. il­ gili olduklan devlete telkinlerde bulunuyordu.1789'da Ftunsiz ihtilalinin bir sonucu olarak ortaya pkan milliyetcilik hareketi A vrupa 'YI etkisine elmts.

-. gelisme gibi kavram­ lanmn her iki metinde de ele almdrgi gorulmektedir. Dogu . siyasi-hukuki tslebstlen kapsayan bir program olarak giindeme gel­ tnistir. ( .Bati temasi iizerine kurulu bir makaledir. diplomatik gorevliler. Ondokuzuncu Asir adh manzume kaside nazim §eklinin ozellikleriyle yazil­ mrs. 3. Avrupa'da r1kan yaymlan ve Ban 'yi daha yakmdan tamma imkem bulan genrler. Dogu . yalmzca eskeri ve teknik tslehetlsrle miimkiin olemsyeceg: iikrini dogurmu§tur. Bunlardan hareketle Yenilesme Doneminin bilim..] 1. Osmanh Devleti'nin Gerileme Sebepleri adh metin parcasi ise diiz yazi §ekliy­ Ie kaleme almrms. . devletin yeni biirokrat suntuu olusturduler. Bunun yanmda 1821 'de kuru­ Ian Terciime Odes: 'nm Tiirk yenilik tarihinde onemi biiyiiktiir. yeni kurulan askeri okullardaki Frenstz ogretmenlerin ral1§ma­ Ian ile Prsnstz hiikiimetinin istanbul'daki propaganda girisimleriydi. Ali. Aynca Ban iilkelerine gondetilen ogrenciler. teknik. . Tanzimat. 2. ===-.bu gelismelcr. Selim doneminden itiberen Ban ba§kentlerinde ecilsn diizenli temsilciliklerde goievlenditilen genr memurlar A vtupe 'daki geli§­ meleri ve tikirleri yerinde zanrrna olanagl buldulsr.­ ANLAMA YORUMLAMA . Resit Pssslsr da icind« olmak iizere pek rok yenilikri aychn ve biirokrat ilk egitimlerini Terciime Odasl 'nda gordiiler. Osmanh'mn icinde bulundugu durumdan kiutulusunun. Peeliyetler. doneminin Osmanh Turkcesi dil ozel­ liklerini tasiyan bir eserdir. l821'de Bsb-t Ali 'de kurulan terciime odsstnde Ban dillerini ogrenen genr ku§aklar.Batt temasi iizerine kurulmus. Bu nokta­ de. G G ~ Zihniyet devriminin temelinde yatan ~ ~ ----i kavramlar ve dii§iince akunlan I---~ e 18 . Fuat. Metin parca­ simn ozgun bali verilmedigi icin dil ve anlanm yonunden bir degerlendirme yap­ mak miimkiin degildir. Ban dillerini bilen ve bu dillerde yuzilenlen okuyan genr biirokrat ve aychnlann faaliyetleri de Beuh iikir­ lerin tanmmasmr sagbyordu. Tanzimat Doneminin iinlii sadrazamlan.

• Yeryiizii ilgi yekici ve ara§tlnlmaya deger bir yerdir. Ronesans Doneminin yereualiguun eses yiiriitiicii giicii tiiccerlsrdtr. Giiniimiizde sosyal. Bun/ar en karll ticaretin hangi alanda oldugunu erestmiiler ve bu yoldan sagladIklan zengin­ 19 . siyasi ve kiiltiirel alanda ~agm gereklerine uygun yeni­ likler yapilrnaktadir. Bu an­ leyislere bagll alarak da ya§achgImIZdiinya 0 kedsr ilgi yekici bir yerdir ki. besk« diinyalan dii§iimnenin bicbir enlam: yoktur. 1 CD) CD) CY) 2. • insan giifliidiir ve bu giiciiyle biiyiik besenler elde edebilir. 4. anlaYI§1 hakimdir. R6NESANS Rbnesens "yeniden dogu§" anlamma gelen bir siitectir. Roma ve Grek besenlenntn yeniden cezelendmlmest istemi verdu./~ --J J c: ~~~eri ( :=::: Ocagmmn kaldlfl~l ] ( Baron De TOll ] Tanzimat Fermanl == J 3. Bu yenilikte. yiizyild» ba§layan bu siiref. <. bu sebeple basta askeri alan olmak iizere bircok yenilik ya­ pilrnasi gerektigini gorenler devlet yoneticileri olmustur. [~bdU~~I: ( ILM. Ronesans §u temel anlaYI§la­ ra dayanlyordu. 15.ERLENDIRME 1.iinkii devletin devamhhgi­ mn tehkileye girdigini. Yenilesme hareketleri 17. Tanzimat Fermaru'run ilan edilmesinde i~ etkenlerin de rolii olmasma karsm dl§ etkenler cok daha baskindir. aym yiizyll icind« biitiin Avrupa ya yeyildi.3. • insamn siirekli faal olmesi §erefli bir seydi: ve "geryek" giizeldir. 4. 5. lJLC:E DE{. Osmanh Devleti'nde modemlesme hareketleri yapilan yenilikler goz onune almirsa yonetici suuf tarafindan gerceklestirilmistir. yiizyilm sonlarmda baslarmsnr. Cevap E secenegi­ dir.mUI ] ( = :~~desehane ---->.

likleri. sanat ve endiistri yeniliklerine yetirdilsr. Rbnesens; Floransa. Venedik, .in­ giltete, Portekiz, Hollanda gibi kiiriik kent-devletletinde ya da metropollerde dog­ mu§tur. Nibeyet 11. yiizyl1m sonundan itibaren ba§layan Heel: Seferleri sitestnds A v­ tupshler Miisliiman iilkelerdeki par1ak medeniyet1e ilk defa kar§l kersiy« geldi­ ler. Daha sonra bu medeniyet Endiiliis Emevi1eri vssitsstyl« A vtupe 'ya gerti. is­ lam aIimlerinin fen sahasmda verdigi eserler A vrupa dillerine cevtildi ve oku­ tuldu. Bbylece Beti 'da ilmi sahada ilerleme ve teknik gelismelerin temeli stil­ mts oldu. A vtupe'da sanat ve bilimin ge1i§tiriImesi, cenlendmlmssi irin girisilen ve da­ ha sonra Ronesens edi verilen estl hareket ise 1453 'te lstsnbul'un fethini miitee­ kip ilk defa ciddi bir §eki1de italya'da ortaya ciku. Hareketin onciiliigunii tui. ya'mn yeptnesuun en onemli sebepleti sunlerdu: Fetih Sultan Mebmet istanbul 'u fethettikten sonrs, isteyen bilim adamlarmm italya 'ya gidebileceklerini bildittnesi: isliim medeniyeti ve ilmf hareketleri hak­ landa en fazla bilgiye sahip bu1unan bu Bizensli aIim1erin bilim ve sanat alanmda yeptiklen cevirmelcr ve yazdIklan eserlerin yaymlanmasl sonunda italya'da ysse­ yan insan1ann bilgi ufuklan geni§ledi ve derinle§ti. Dogu diinyest ile en cok ltely« gemici1erinin mtinssebette bulunmelen ve bun­ lenn islam iilkelerindeki zenginlik, refah, nizam, intizam, adalet ve iman hiirriye­ tini her vesileyle dile getirmeleri. Ortarag A vrupest 'nda en zengin memleketin italya olmsst: italya'da bulunan Cenova, Venedik, Piza ve Floransa sehirleri Hechlsrt benndtrmekren ve baharat ticeretini ellerinde tutlnaktan doleyt diinyanm en zengin §ehirleri hfiline gelmislet­ di. Zamanla bu sehirlerde devlet idaresi tiiccsr prenslerin veya sadece tiiccerlenn eline gecti. Bu zenginler de aynen islam iilkelerinde sehit olduklsrt uygulamalara benzer olarak seirleri, sanatkiirlan, iikir adamlanm himayeye ve tesvik etmeye besledilsr. Ronessns iizerinde derin srestumelsr yapan Burkhard: "Ronesens inseam ke§­ fedilmesidir." demektedir. Gerfekten de Ortarag'da A vtupe 'de insemn hicbir kiy­ meti yoktu. Engizisyon mahkemelerinde yiizbinlerce insan heksiz yere ve rok de­ fa sirt servet1erini ele gecirebilmek: icin oldiiriildii. Papazlar re§itli menfaatler kar­ §llIgmda giinahlan eitediyorlerdt. Hatta cennetten yerler settyorlerdt. Msnttk ve insani esaslar knybolmustn. islam aIimlerinin kitaplanm okuyarak diinyanm don­ diigiinii ilan eden Galile ve daha pekrok dii§iiniir fe§itli iskenceler gonnii§ pekco­ gu oldiirulmustus. Bu itibarla Rbnesens hareketi ilim ve teknikteki ilerlemenin ya­ rnsrra insan ve tabiat sevgisini de beraberinde getirdi. Ronessnstn onciileti. sanat faaliyetlerinin ytuusuu edebiyet, tarih ve erkeolojiye de onem verdiler. Resim ve
20

tesvir anlaYI§1 geli§ti. Mimaride gotik terz: terk edilerek barok ve tokoko iislubu gelistltildi. Ronessns mimerhguun beslice ozellikleri Olfii, sadelik ve tabiiliktir. Bu sekild« italya'da bssleytu: Ronesans hareketi kise zamanda biitiin A vru­ pa'da yeyildi. Rbtiessns daha ziyade Fransa'da sanat; Almanya'da dini tsblo ve resimler; Ingiltere'de edebiyet; ispanya'da resim ve edebiyat alanmda geli§ti. ital­ ya 'daki Ronesans hareketinde eski Yunan ve Roma ediplerinden Tacitus, Sophok­ les, Domosten, Pleton, C;iferon ve Virgil'in eserleri tekrer ortaya fIkanlcb.. italyan fikir edemt ve yazarlanndan Machiavel (1469-1530), Ariosto (1474-1535), Tasso (1544-1595) yetisip esetler verdiler. Mechievel'in Hiikiimdar edl: eseti mesbur­ duro Ressamlardan Rafael (1483-1520) aym zamanda heykeltr8§, mimar ve edebi­ yatfl da olan Leonardo da Vinci (1452-1591), Mikelanj (1475-1564) bu devirde italya'da yetisen senetksrlerdir. Fransa, edebiyat ve Iikir sahalannda italya 'YI ge­ ferek; Ronsard (1525-1585), Montaigne (1533-1592), Rabelais (1495-1555), mi­ msrhkte Louvre Sersyuu yapan Pierre Loscot, Tuileries Sarayl 'm yapan Jean Bul­ lant, resimde de Francois Clouet yetistiier. FranS1Z krallanndan 1. Fmncois (1515­ 1547) zamanmda College de France kuruldu. Almanya'da daha cok: dini alanda degi§iklikler oldu. Almanya'da hiimanizm ekumnde Erasmus (1467-1536), Rok­ len (1452-1522), Luther (1483-1546), resimde Albrecht Diirer (1471-1528) yetis­ ti. ingiltere'de tiyetro sahasmda eserletiyle tanman Sekspir (1564-1610), Ispen­ ya'da Donkisot yezen Cervantes (1547-1616), ressam Velasquez (1599-1660), Hollanda'da ressam Rembrand (1607-1669), Polonya'da islam alimlerinden son­ ra A vtups 'de ilk defa diinyanm giine§ etrafmda dondiigiinii soyleyen Kopemik (1473-1543) yetistiler.
Diger A VlUpa OIke1erinde ROnesans Fransa'da Ronesens 'a krallar onciiluk: etti. Piyer Lesko en onemli Ronesens sa­ natcisuhr. Almanya'da Ronessns hiimanizm ile beslsdt. Martin Luter (Luther) ve Erasmus dinsel konulan ineelediler. Albert Diiter dini tablolar yepti. ingiltere'de Sckspit (Shakespeare), ispanya'da Cervantes iinlii eserler yuzdiler Ronesens'tn sonuclen: skolastik gOrii§ (kilisenin dar gorii§ii) yikilnnstu. Yerine pozitif (bilim­ se1) dusimce hakim oltnustur. Refonn hareketlerini heztrlermstit. Bilim ve teknik­ teki gelismeler luzlerutusur. Avrupa'da sanattan zevk alan aydm (burjuva) simi ve halk sunit olu§mu§tur. Din edemlentun ve kilisenin halk iizerindeki otoritesi ser­ stlmtstu. A vrupa 'nm her yonden gelismesine ve giiflenmesine onculuk etmistir.

21

UNITE SONU 6L{:ME VE DE{;ERLENDIRME

1. Cevap E secenegidir,

sosyal, siyasi ve tarihi .
3. Cevap B secenegidir, 4. Soru hatahdir, <;ilnkli edebl eser, seeeneklerde verilenlerin tamarmyla iliski­ lidir. S. Temel sebep, bilim ve teknik sayesinde modernlesen Bat! ordulannm Os­ manh ordulanndan ilstlin hale gelmesidir. 2

22

namus ve malm korunmasi. 4. 23 . Bunun yanmda pek <. Fakat getirilen yeniliklerle Osmanh Devleti'ndeki "millet-i hakime (hakim millet)" fikri ortadan kalkmaya baslarmstrr. asker! okullan.ME11N 1. ozellikle Fransizca sozcukler Batih dillerden Turkceye girmeye baslarmstir.:ok yeni tur edebiyatirmza girmistir. Sonra yenilik hareketlerine karsi cikan devlet adamlan ve yeniceriler isyan cikardrlar. Aynca bu doneme Nizam-i Cedid donemi de denir. Daha once ise metinde de belirtildigi gibi memleketin iman ve halkm refahi ile fakirler icin birtakIm yenilikler yapilnusnr.Bunun sonuncun da 3. siyasi ve asker! durumu hakkmda bilgiler toplayarak Avusturya ordusunun teskilati. Tanzimat Fermaru'yla can guvenligi. subaylarm yetistirilmesi ve baska bircok ko­ nu ile ilgili sundugu rapor iizerine Nizam-i Cedid ordusu olusturuldu. rlJMU'IJ'II [ TANZ/MAT OiJNEM/ EOES/YATI (1860-1896) ]] 1. In. Tanzimat Fermaru'm ile getirilen yenilikler devlet yoneticileri tarafmdan. dinin ha­ kimiyet alarn daralrms. Selim Avrupa ve Avusturya'mn ordu ve idare teskilati hakkmda rapor ha­ zirlamasmi isteyerek elci olarak gonderdigi Bekir Ranp Efendi'nin kisa zamanda Avrupa'mn ilmi. 1.Selim tahttan indirildi. Boylece Nizam-I Cedit ordusu ve donerni sona erdi. vergi tayini ve askerlik ile ilgili yeniliklerdir. TANZ/MAT OiJNEM/ EOEs/rATlNIN OLU$UMU HAZIRLIK f_ _ & Tanzimat Fermaru'yla birlikte sosyal hayatta Batih bir tarz olusmus.Nizam-i Cedit ordusu dagmldi ve yeniligi destekleyen devlet adamlan ve kistler cezalandmldi. 3. III. Onemi ise ilk defa kanun fikrinin ortaya cikmasi ve getirilen yeniliklerin kanun­ larla korunmasidrr. 2. Getirilen yenilikler elbette toplum hayatuu da kapsamaktadrr.uu.

Bu nedenle boyle gec. Tanzimat'ta yaymlanan gazetelerin sayisi yetrnise yaklasirken. bu de­ gi§iklik ve yeniliklerin hem aydmlar hem de toplum tarafmdan ozumsenip benim­ senmesi icm gecen siiredir. . Devir(l872). kira ilanla­ n. Verilen §emaya gore hem Islamiyet'in kabulii hem de Tanzimat Fermam'nm ilam ile her iki donemin edebiyatimn baslangici arasinda bir bosluk olmasi. Ebtizziya Tevfik'in Mecmua-i Ebtizziya(l879). yeni Tiirk nesrinin dogmasmda en buyuk rolti oynayan. Bu resmi. hirsizhk olaylan gibi haberlerin yer aldigr yan resmi Ceride-i Hava­ dis'tir (1840). Gayret(l886). bilimsel gelismeleri ve yurtta ya da diinyada meydana gelen her seyi ortaya koyar. <. 3.devletin varhgmi siirdiirebilmesi ve devletin eski giiciine tekrar kavusmasi ama­ ciyla yapilrmsur. ya­ bancilarla ilgili haberleri. Tiirkiye'de yayimlanan ilk Turkce gazetenin 1831'de c. hikaye ve tiyatro gi­ bi ttirler de Tanzimat'ta birlikte ortaya cikrmstir. islerini.(l840) gibi resmi gazetelerle. Gazeteciligin Tanzimat yrllannda ortaya crkmasr.MBT1N 1. yangmlar. en onemli gorevi ytiklenen gazelelerle dergilerin belli bashlan: Takvim-i Vekayi(183 I).i§ do­ nemleri gorulmektedir. Tanzimat Edebiyati'nm olusmasinda. bilgiler verilirdi.tkan ilk gazete ise ahm-sanm. yan resmi gazetelerde zaman zaman yabanci dilde yayrm­ lanan gazetelerden yapilan ceviriler yayimlamr. 2. Namrk Kemal'in yaymladrgi Thret(l871). devlet ve milletin ic. Vakit(l875). Hazine-i Ftinun(1882).iinkl1 eskinin bir anda brrakihp. Metne gore gazeteler. Asar(l886). Ahmet Mithat'm cikardig. Slrac.tkan resmi gazete Tak­ vim-i Vekayi'dir. Ceride-i Havadis'I bir meslek gazetesi olan Vekayi-i Tibbiye izledi. dergiler yuzu gecer. roman. ikdam(l894)'drr. gazetenin Batih devletler­ deki islevinin ve gucunun anlasilmasi sebebiyledir. Bu da Bah ile iliskilerin kuv­ vetlendigi Tanzimat yillannda meydana gelmistir.(1873). Hadika(l872) Ali Suavi'nin yonettigi Muhbir(l866). yeninin edebi ve top­ lumsal yasama hemen hiikmetmesi mumkun degildir. Gazete ile birlikte "makale. Maarif(1890). S. boylece batidan haberler. Tanzimat donerninde c. ftkra" gibi tiirlerle. 4. giinliik meselelerini. Ceride-i Havadis. 2.

=== ETKINLIK ( Verilen bafhklar doAruItusunda bir duvar gazetesi haztrlayunz. Tanzimat Donemi zihniyeti. Verilen ciimleler gazetelerin. sanat icin degil: sanat.. yiiziinii her anlamda Bati'ya donrnus. halkr aydmlatmak ve ona yol gostermek ama­ ciyla cikanldiguu gostermektedir. [ \. 3. [. ANLAMA YORUMLAMA == . Yenile§DlC D6nemi (2. Bu donemin edebiyatcilan da Batr'da gelen bu zihniyeti takip yoluna gitmis ve oradan aldikla­ n fikri ve edebi unsurlan Tiirk edebiyatma sokmuslardir. Bunlar bir yenilik olmakla beraber Gazete adh metnin bir "maka­ le" olmasi ayn bir yeniliktir. SOlU) 6. Gazetelerin gorevini gunumuzde yazih ve gorsel basm ve internet iistlen­ mektedir. ETKINLIK ( Bkz.S. arac olarak gorulmustur. kanun iistiinliigii" gibi kavramlarla. 7.. Bu da once devlet hayatmda soma da sosyal ha­ yatta Banhlasrnanm basladigmm isaretidir. Daha onceki donemler­ de "esitlik." Edebiyat amac degil. 2S . 4. Verilen metinler daha onceki donemlerden farkhdir. 1. Metin S. Surlar icindeki Istanbul. 2. Batr'daki gelisme ve degisimleri yakm bir takibe alnus bir karakter gosterir. Ban'dan gelen yeniliklerin goriildiigu ilk yer olma ozelligine sa­ hip bir yerdir. Beyoglu ise eskiden beri gaynmiislimlerin zorunlu ikamet yeri olarak Batih bir yasarm surduren. Verilen ifade Tanzimat Donemi edebi eserlerinin yazI11~ amaciyla ortusmez.iinkii Tanzimat Donemi eserlerinde "sanat. Verilen resinJler Batihlasma ile birlikte gornlen degisimlenn kiyafetlere ka­ dar yansidigun gostermektedir. l. halk icindir. Osmanli sosyal yasammm geleneksel yapisuu ko­ ruyan ve yasatan kisacasi Turk lstanbul'un canh bir merkezidir. Bu da Tanzimat Donemi Edebiyatmda "fay­ da"nm on plana ylktlgmm bir isaretidir. gazeteden bahseden bir metin bu­ lunmamaktadir.

. roman. Devlet yoneticileri..ctiman.. makale. . ordunun guclenmesiyle devletin eski ihtisarm­ na kavusacagnn dusunmuslerdir. (D) 1 .. 3.. hikaye ve tiyatro . [TakVim-i ~~aYi ] (Yan resmt gazet~ ] G. A~a~ -~'If--" [tlk OZ~1 ~azete Ceride-i Havadis [11k re~mi gazet~ 4..lJLC:E DEi1ERLENDIRME 1. (Y) (Y) 2. Batihlasma ilk olarak askeri basansizhk ve yenilgilerden dolayi askeri alan­ da baslarmstrr. S.. fikra. Dogru cevap E secenegidir. Hakim millet anlayist yerine kanuni esitlik geti­ rilmistir. fayda . .

Grup: Tercuman-i Ahval Mukaddimesi adh metnin temasi. 2. MET1N ETKINLIK ( gore anlam birligine sahip kiimeler (soz. sonuca varmak. Yenilesme Doneminde topIumu biIgilendinnek ve egitmek icin gazetelerdeki fikra ve makaIeIer kullamlrmstir. I- 1. soz grubu. Fakat Ronesans dogal bir gelisme gosterirken Tanzimat hareketi devIet eliyIe yapilrms ve yapay bir hareket oIarak kalrmstir. ~agm gereksinim ve ilkeIerine uyum saglamak olarak ozetle­ nebilir. 3. 2 Ogretici metinIer. Bunlar daha onceki metinlerde (Gazete. Grup: Musavat adh metnin ternasi ise. Bugnn i~ pek ~k iletifim lIIlIC1 olduAunu unutmayuuz. 3. Tanzimat Fer­ rnarn) ve giiniimiizde de hem yazih hem de gorsel basmda islenmektedir. paragraf) bir araya gelerek metnin ana dusuncesini olusturmaktadir. 27 . cumle ve paragraflar bu tema etrafmda birles­ mislerdir. S. Ortak ozellikleri ise ogretici metin olmalartdrr. soru) Ronenans iIe Tanzimat hareketi "yeniIik" ve "degisim" acilanndan benzerlik gostermektedir. gazetenin gerek­ liligidir. esitliktir. dusundurmek. 2. ~emaya 1. VeriIen metinler Tanzimat Donerninin sosyal ya§aYI§1 ve gercekligiyle iliski­ Iidir. <. ciimle. inandirmak ve yargi He kamlan degistirmek icin kaIeme alman ya­ zrlardir. VB2. 1.![ 2.agda§Ia§ma. Cunku 0 donemde gazete ve gazetecilik ile Tanzimat Fermaru'yla kanun ha­ line getirilen esitlik fikri mevcuttur. herhangi bir konu hakkmda bilgi vermek. soz grubu. iJ~RETlcl METINLER I HAZIRLIK & ]] 1. Musavat'ta ise esitlik ternasi islenmistir. Tercuman-i Ahval Mukaddimesi'nde gazetenin gerekliligi. Metindeki soz. 4. Metindeki anlam birligine sahip kiimeler bu tema etrafinda birleserek metni olusturmuslardrr. Bb Yenilqme D6nemi (Olyme ve Delerlendirme.

Grup: Tercuman-i Ahval Mukaddimesi 'ndeki "kanuni vazife. tasan yazip sunmak. muhakeme. 3. Tercuman-r Ahvdl Mukaddimesi Merkezi Otorite ! Halk r-: -Kanu~ -. Metinlerdeki iletinin bir tiyatro ya da roman aracihgiyla verilmesi. b. zumre" ifadeleri kavramlardir.--. medeni millet. kanun onunde herkesin esit olmasi gerektigini savunmaktadrr. bu sayede ilj: ve dl§ olaylar ile cesitli bilimsel ve faydah haberlerin halka ulasacagmi savunrnaktadir. dilekce sunmak". bir hakimiyet ve hakimiyetin smir­ landmlrnasi sorunudur. Ali Suavi ise. Musavat'taki "hamal. -: Kan~-ni v~-ifu kazamlrms hak • Devlet-i Aliyye • meclis • hukumer : I • hiikim millet • MilliEgitirn Bakanligi : I • mazbata • vekiller meclisi . gazete lj:lkarrnak. Her iki metin de 10. muhakeme olmak" ifadeleri gunluk hayatla ilgili ifadeler­ dir. a. I_ ETKINLIK ( 1. ---. simf. kefil. 6. Makale turunde verilmesi sanat kaygisi tasimayip. halki aydmlatmaktrr. Miisavat'taki "ada­ let. bir gazete cikarmemn gerekliligini. devletin Tanzimat'a kadar halktan tisttin bir halde oldugu problemini gosterrnektedir. htiktim" sozcukleri terimlerdir. bilgilendirme amacr guttugu icin daha etkili olmustur. i Kavram ve ifadeler arasmda iliski. Bu. fikir ileri surmek. bil­ 28 . Yazarlann bu metinleri kaleme almalannm amaci bilgi vermek. r--------------:--------­ • hukuk Merkezi Otorite 1 Halk • kanun • bilyiik memur I esitlik i . Mtisavat'taki "esitlik. Ogretici anlatimda. simf Dil ve Anlatim dersinde islenen "Ogretici Anlanm" teknigi ile yazilrrustir. politika". bir konu hakkmda aciklama yapma. insan (Islam hukuku). Sinasi. hakim millet. Grup: Tercuman-i Ahval Mukaddimesi 'ndeki "mazbata".4. c. bent. 5. Grup: Tercuman-r Ahval Mukaddimesi 'ndeki "kanuni vazifelerle yukumlu olmak. ile­ tinin dolayh olarak anlatilmasma sebep olacagi icin etkisini kaybetmesine neden olurdu. • padisah 'I' • Milsavat . 2..

Her iki metnin turn hukurnleri buna omektir. hukuk ustunlugu" ifadeleri Tanzimat'la birlikte kiil­ tur hayatirruza giren ifadelerdir. Burada gorevli memurlardan Ibrahim Efen­ di'den Arepcs ve Fersc« ogrendi. once memurluk sonra hule­ falIk derecesine yiikseltildi. Her iki metinde de acik. Topcu yazbll§lsl DIan be­ best Mehmed Aga. meclis.1\1' Tarihi Tanzimat Dlloemi Metinlerin BAAh Oldub Gelenek OAretici Metin GeleneAi 11. htikilmet. ilkogretimini Mahalle Stbyen Mek­ tebi'nde ve Feyziye Okulu'nda tsmemlsdtktsn sonra Tophane Mii§iriyeti Mektubf Kalemi'ne kfitip edey: olarak girdi. Tanzimat Donemine ait paragraflarda kullamlan Arapca ve Farsca kokenli kelime ve kelime gruplan klasik Tiirk edebiyati metinleriyle bir parelellik goster­ mektedir. Farkhhk ise temalann kendisidir. (1826-1871) Haym Ibrahim $inasi. 7. $inasi.gi venne. b. 14. b. halki bilgilendirme amaci tasimasi dolayisiyla ve edebiyatmuza ragmen makale. Tercuman-i Ahval Mukaddimesi 'nde savunulan herhangi bir soyut bir ifade olmadigmdan bir somutlasnrmada soz konusu degildir. fikra gibi turlerin yayinlandigi arac olmasi sebebiyle onemli bir isleve sahiptir. Her iki metnin temasi da birbirinden farkh oldugu icin bir benzerlik yoktur. medeni millet. esitlik. gondergesel isleviyle kullamhr. 5 Agustos 1826'da Istanbul'da dogdu. Aym kaIemde gore vli eski ed: Chateauneuf DIan Reset Bey'den Frenstzce detsi sldi. 12 a. 8. vekiller meclisi.$inasi. ga­ zete. Sanat yapma amaci gudulmedigi icin soz sanatlan. Dil. Metinlerdeki acikhk ve kesinlik duzeyi. bu metinlerin ogretici metin 01­ malan dolasiyrsiyla son derece iliskilidir. 10. 1849'da bilgisini ertumesi icin de vlet tarafindan Ps­ Z9 . 13. a. kanun. Metinlerin Tl1rI1 O~Metin Metinlerin Y8. kazarnlrrus hak. "Kanuni vazife. konuyu aydmlatma arnaci vardrr. Esitlik ifadesi metinde hamal ve biiyiik memurun kanun onunde aym sartlarda yargilanmasr ornegiyle somutlasnnlrrusnr. anlasihr ve tutarh hukumler verilmistir. yan anlamh kelime ve kelime gruplan bulunmaz. Gazeteler. Bu gorevindeki raI1§kanlIgl ve besens: nedeniyle. anne­ si onu yekinlenmn destegiyte bayatta. 9.. 1829'da Osmsnli-Rus SavlI§l siresmds vurularak olimce. Fakat kullarnlan dil sadelesmis ve ciimleler kisalrmsnr.

2 cilt. Burada edebiyat ve dil konulanndaki 9alI§malanm siirdiirdii. l857'de yeniden sadrazam olunca. ozellikle de Fmnstz kiiltiirii etkisinde eserler verdi. Lamartine'in toplenttleruu izledi. Kise bit siire sonra yeniden Paris e gitti. Ernest Renan'la temsu. 1863) Durub-i Emsal-i Osmaniye (Atssozleri. sozluk. Kis« bir siire sonra da 13 Eyliil1871'de beyin tiimoriinden oldii. 1885) 30 . siir ve oyun yezdi. edebiyat ve tiyatro alanlanndaki eserleriyle desteklemi§tir. o da helk). Tanzimat'la besleyen Betihlesm« hareketinin onciilerinden biri olarak dil. Fransa MilJj Kii­ tiiphanesi 'nde IITIl§tlnnalar yepti. Oryantalist Pavet de Courteille'e 9alI§malannda ysrdtm etti. Dildeki yslmlesme 9abasmI. 1867'de lstanbul'a dondu. 1859) !jair Evlenmesi (Bir perdelik komedi. Or­ yantalist De Sacy Ailesi ile dostluk kurdu. Ba. Baa hatta Prenstz aktannacI1Ijpm tek 90ziim gordii.ris'e gondetildi. Koroyucusu Sadrazam Mustafa Resit Pese'mn gorevinden eyttlmsst iizerine iiyelikten 9lkanldl.ca Eserleri Tcrciime-i Manzume (Ceviri siirler. Gazeteyi Nsmik Kemal'e bsrskersk. eydmlsnlmsst gereken bir YIgm olarak goren Beticilsr gibi. !jinasi. l854'te Paris dOnii§iinde bir siire Tophane Kalemi'nde 9alI§tI. 1860'da Agah Efendi ile birlikte Terciiman-I Ahv§J Gazetesi'ni 9lkardl. 1851'de Societe Asiatique'e iiye secildi. Daha sonra Mec­ lis-i Maarif Oyeligi'ne atandl. Gazete 9Ikarch. !jinasi de eski gore vine dondii. Bsu. 1865'te Fransaya gitti. Dilbilimci Liure ile temsu. Diiz yezilsrtnds sade bir dil kullsnmistu. makale. 1863) Miintahabat-I Tesvit-i Efkar (Se9me makaleler.b. Bu ama9la yezerlt­ gmda 90k yonlt: bir 9aba icine girdi. yeni siir bi­ 9im1erini edebiyata sokma smeciyle Fmnstz §airleri'nden terciimeler yapmI§t:Ir. Olkenin. 1860) Miintahabat-I E§'ar (!jiirler. Baa ornek almarak egitim alanmda uygulanacak radikal ybmemlerle geli§ebilecegini savundu. Societe Asiatique Oyeligi'nden eyttldt. Enctimen-i Denist« (ilimler akademisi) gorev yap­ a. 9alI§malan yepti. Devlet islerini elestirtnesi ve Sultan Abdiilaziz'e kaI'§I girisilen eylemin diizenleyicileri­ nin yanmda yer elmest nedeniyle 1863'teki Meclis-i Maarif'teki gorevine son ve­ tildi. BatI §iirini tsmtme. Burada kalchgI iki ytl« yekm siirede. Orada sozliik 9a­ hsmelerme yoneldi. edebiyat ve diistmce heyeti­ tun degi§mesinde etkili olmu§tur. Resit Pese. degi§­ meyi mekanik bir hadise olarak algI1ama yanlI§ma dii§tii. 1869'da Istanbul 'a dontince bir matbaa a9a ve eserlerinin besumyle ugr8§maya b8§lach.

Peris'te Ulum gazetelerini yeymledi. cehaletiyle beraber 0 kadar mag­ rurdu. " B8er1eri Ksmus-iil-Ulum vel-Maarif Ali Pa§a 'mn Siyeseti Hukuk -ii§-$evari Hive HanlIgl 15. garazkiir ve diinyada misli goriilmedik bit §arlatandl. Suavi. kimi yazarlarea mu­ haddis ve miictehid olarakgoriilmii§tiir. Ali Suavi 'nin ise dim reform ugraslan iki yazann farkh yonlerini gostermektedir. Ali Suevi hakkmda soyledigi §u sozler bir heyli dii§iindiiriieiidiir: "Ali Suevi hif de senin tehminin gibi bir adam degildi. 31 . Devrin yonetimini ele§tirdigi icin Kastamonu'ya siirii1dii. Maret': tekrar tabta fIkarmak icin be§ yiiz kadar Rume­ li gafmeniyle 9Jragan Sereyi'n: bsstt. Onunle iki se­ ne arkada§1Jk ettim. Batt kiiltiiriinii tammalan. Medrese egitimini tamam1adIktan sonra 1866'da Muhbir gazetesinde yez> 1ar yazmaya bssled). Londra'da Muhebir. ~inasi ve Ali Suavi'nin Bau'ya gidip oranm sosyal ve kulturel hayatmda bulunmalan. yenilik taraftan 01­ malan ortak yonleridir.. Ali Suavi. gazetecelik yaprnalan. Suavi 'nin bu iikirleri daha sonra Cemaleddin Efgani tarafIndan geli§tirilecektir. Nemik Kemel'in Abdiilhak Hkmid'e gonderdigi bir mektubunda. lssiz kaldlgl bit sued« V. a kadar cehil. Diger taraftan kIasik medrese tshsili gormemi§olan Suavi. Ingiliz parlamentarizmine benzeyen bir mesrutiyet arzusunu daimi olarakdile getiriyotdu. dinde reform yapmak gerektigini. Frenstz fiIozofIanndan biiyiik oranda etkilenmisti. sunabilecekleri bir sis­ tem tesvir etmisti. Bu gazetede halk toplu­ luklanmn bit araya gelerek talepIerini hiikiimete ozgiirct. hutbenin her milletin kendi dilinde okunmaslm isrsrt« savunmu§tur. Meme maskara olurdu.. Peris'te kis« bir siire La Republique admda birgazete fIkartml§O.Ali Suavi Ali Suevi (dogum»:1838 Istanbul . banakendini yedi-se­ kiz dil biliyotmus gibi gbsterdi.a1iimii: 1878 lstenbul) Tiirk dii§iiniirii ve ye­ zsndtr. a oyle bir edsmdi ki. Bir fehre ntimeyisine eldenmissm. Ben her §eye oyl« kolay inanmadIglm hMde. 1876'da yUrda doniince Bssiret'te Mithat Psse'y: sed bir dille elestitdi. 1869'da oradan Avrupa'ya kayo. Tiirkfe iif setsrbir §ey yazsa. Buna ragmen ~inasi 'nin kiiltiirel ve toplumsal degisimi gerceklestirmeye cahsma­ si. otsy yerine yetisen Be§ikta§ MuhafIZI Ha­ san Pes« tarafIndan oldiiriildii.

Tanzimat Doneminden beri gerceklestirilen yenilikler "agda§l~manm bilim ve teknik yonunu gostermektedir. haberdar olma bakmun­ dan iliski icerisindedir. 2 Makale ve fikra gibi yeni turler kullamlnustir. 3. ME'I1N 1. Fakat cagdaslasip uygarlasirkcn milli kulturun korunmasi. 32 . hepsinde de "agda§ ve medeni milletler seviyesine cikrnaktrr. 2 Cagdaslasma Turk toplumu icin bir yasam davasi ve var olma mucadelesi­ dir. t 1. 3. Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalar kullamlmasma karsm dil sa­ delesmistir. esitlik. -~t ] ( Yeni Kavramlan Kaynagi Ball Kiiltiirii (Ronesans. 3. Bati'rnn ilim ve tekniginin ahnrnastdrr. bilim ve teknikle ilgili konular is­ lenmistir. TANZlMAT DONEMl OGRETtd MBT1NLER1 1. kanun ustunlugu. Aydtnlanma Donemi) yu~e~ ] 2 Tanzimat Doneminden itibaren gazete cevresinde makale ve fikra tiirleri ge­ lismistir. Bunun dayandrgi temel ise rnilli kultur. Ataturkcu dusuncede "agda§l~ma. ANLAMA YORUMLAMA . bilim ve tekniktir. milli unsurlann "ag­ daslastmlmasi esasur. uygarlasma ve Banhlasma kavramlarmm ortak yonu.3. a. Bu ogretici tiirler ile okuyucu kitlesi bilgi alma. Hurriyet. Batihlasma tarnanuyla bir yasam tarzi benimsemek degil.

Dogu . ~agm bilim ve teknigiyle guclenerek. yenilik. kanun iistiinliigii. I_ niz. 5. bu sozuyle Tiirk milletinin milli kiiltiiriinii koruyarak. ~agd~ medeniyet seviyesinin iistiine cikmasi gerektigi­ ni ifade etmektedir. esitlik. Eski .BaH ikilemi vardrr. Dogru cevap A secenegidir.yeni catismasi olarak da adlandinlabilecek bu durum. makale ve fikra ise Batih ozellikler goster­ mektedir.. sanat icindir yerine sanat toplum i~indir anlayisi benirnsenmistir. Ziya Pasa'ya aittir. c. Toplumsal konular ve sorunlar islenmistir. Sanat.BaH ca­ trsmasmm kuvvetlenmesine sebep olmaktadir. Siir ve lnsa makalesi.. diger ozellikler yeniyi gostermektedir.ERLENDIRME 1. Hiirriyet. bulus vs. 4. duygu.BaH . Atatiirk. b. 4. Cagdaslasma. 1 (D) (D) (Y) 2.4. 3. Cunku her giin yeni bir gelisrne. Bu durum Tanzimat Donemindeki ikilemi yansitmaktadrr.. S. gorulmekte ve bu da cagdaslasmanm zamanla orantih oldugunu ifade etmektedir.. devlet tarafmdan yapilan yenilikler. ETKINLIK ( "E§itIik" kavram m m sizde uyandmhlJ. Hem Tanzimat'ta hem de giiniimiizde gerek devlet gerekse toplumsal yasamda Dogu . hareketli bir yapl­ ya sahiptir. Dogru cevap C secenegidir. donemin aydmlanm ikileme dii­ ~iirmii~tiir. 33 . dU§Unce ve hayalleri dile getiri­ 6LCME DE(. Tanzimat'ta oldugu gibi tabandan gelerek dogal bir seyir gostermedigi icin ikilemin ve Dogu .. Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalar eskiyi. Top­ lum tarafmdan degil de. zarnarun ilerlemesine bagh olarak gelisen. ~. Bugun de gecmiste oldugu gibi Batih devlet­ lerin birtakim isteklerine cevap verme kaygisi bu ikileme sebep olmaktadir.

Kadehler dolsun. yeti~ Cem 'in ~a­ rap kadehini sun. mert ve mesut olarak bir eliyle Isle renkli kadehi obiir eliyle de sevgilinin biikliim biikIiim ziilfiinii tutsr. Bu kelimelerin kisa ses gibi okunmasi §iirin ahenginin bozulmasma sebep olur. 0 yIilarda robotla il­ gili herhangi bir gelisme olmasi miimkiin olmadigmdan dolayi bu §iirin 0 donem­ de yazilmasi da miimkiin degildir. 1. MB'I1N 1.ca ..BSlYLB 1. mutlu. girizgah. yazrldiklan donemin zihniyetini yansitngi icin. dua gibi bolumlerden olusur. meyhaneler boselsm. Gill devrinin (bahann) giinleri yiyip ifip eglenme gimletidir ve bu de­ vir iiziintiiyii blraklp senlik: etme ve zevk siinnenin fagldlr. Verilen kelimeler uzun ses degerine sahip kelimelerdir. giiIiip oynama iirsstuu elden kecumemskur. methiye. 3. b. her bueak bir lrem bagI hMini alth. Yine nisan aYl geldi. Diinya eennet ifindeki bir cermet. seklinde kafiyelenir.K. boylesine gtmli: ~enlendiren mesut bir zaman olunea. insanm yanmda olunea. aa . Cemsid'in kadehi oluncs. oynasmlar. Mutriplerin ezgileriyle mestler teks etsin. Edebi eserler. hava anber tabiatll oldu.etten sesleri ile bitmesi §iirin ahengini sag­ layan unsurlardandir. 3. arife yar~an. 8.<. 33-99 beyit arasmda yazihr. tam zevk alan aneak 0 rinttir ki. Kaside. 34 . CO$KU VE HEYECANI ViLE GETIREN METINLER ($IIR) ]] I HAZIR~!~ ~ 1. Otretmen olarak Tanzimet Dlmemi tiirini Da81l anl8h1cap m belirtiniz.. icip. bizim de gonliimiiz afIIsm. fahriye. divan §iiri nazim §eklidir. ugurlu mevsim §~1klar icin bayram zememdtr. 4. En ~ok methiye nazim bicimiyle yazilrmstir.ba . L Her bey tin ikinci dizesinin . Saki.. Bu kutlu. 1lkbahar riizgm esti. L oONOMOz TOR. Nesib. Sevgili. Eksiksiz zevk eyleyen. bu demde yiyip. sabah vakti giiller afIldI. 7. 2. 2 Robot adh §iirin 1870'li ya da 1920'li yillarda yazilmasi miimkiin degildir. 2.[ 1.

8. donemin yonetiminin eles­ tirilmesi ve nazirn §ekli aym kalmakla birlikte kasidenin i~eriginin degi§tirilmesi acrsmdan doneminin edebi. buna ragmen hiirriyet gibi bir temanm i§lenmesi nazirn §eklinin i~eriginde bir yenilik yapildigmi gostermektedir. re'y-i ummmetten" ifadeleri de sosyal degerleri gostermek­ tedir. Hiirriyete Dogru ve Hiirriyet adh §iirlerdeki hiirriyet temasi. b. soyleyis tarzmm da farkh olmasma sebep olmaktadir. L Hurriyet Kasidesi 'ni olusturan birimlerin yerlerinin degi§tirilmesi §iirin akisim ve anlarmm bozmamaktadir. Nef'i'nin kasidesi doneminin kaside gelenegi. Hurriyet Kasidesi 'nde de hurriyetten bahsedilmesi. Tanzimat Donemiyle birlikte "birey"in on plana ~Ikligml gostermektedir. 3. Hiiniyet Kasidesi 'ndeki birimleri anlamh birer biitiin hlUine getiren un­ sur "hiirriyet" temastdir. hiirriyet temasi birimler i~inde i§­ lenmistir. u~lkar as&--1 rahmet ihtilaf-. divan §iirinde i§lenen temalardan doneminin gercekligi yonuyle farkhdir. 5.Hurriyet Kasidesi ile NefTnin kasidesi soyleyis tarzi (vurgu ve tonlama) baki­ mmdan farkhdtr. Hiirriyet Kasidesi 'ndeki hiirriyet temasi. • Aruz O1~iisiiyle yazilmrsnr. NefTnin kasidesinde ise Murat Han'm ovgttsu islenmistir. Tanzimat Doneminin ana unsuru 01­ rnasi dolaytsiyla deneminin sosyal ve siyasi gereekliglyle ili§kilidir. L Hl1triyet Kasiclesi'Din Yap1 0ze11ik1eri • 31 beyitten olusmustur. §iirin biitiiniine yaytlarak i§lenmi§tir.iinkii kasidede her birim kendi icinde an­ lamhdir. Temalarm farkh olmasi. • Hiirriyet temasi i§lenmi§tir. b. • aa/ba/ca §eklinde kafiye dnzenine sahiptir. Bu tema. Namik Kemal'in divan §iirinden farkh olarak hiirriyet temasiru isleme­ si. "mUriivvet-mend olan mazluma el ~ekmez i 'llnetten". hiirriyettir. Hiirriyet Kasidesi'nin kaside nazim §ekliyle yazilmasi divan §iiri gele­ neginin devam ettigini. b. a Hiirriyet Kasidesi'nin temasi. aym birim icinde baslar ve biter. <. Hiirriyet Kasidesi 'nde ise. siyasi ve sosyal ozellikleriyle iliskilidir. 6. b. Hiirriyet Kasidesi 'ndeki "cihangirfule bir devlet ~Ikardlk bir lI§iranen" ifade­ si tariht bir degeri. 7. devlet biiyiikIerini ovme gelenegi ve doneminde yapilan bahar eglenceleri gelenegini yansitmaktadir. 3S .iinkii Hurriyet Kasidesi 'nde hurriyet. 4. Diger birimlere sarkmadan anlam. <.

12. gibi bir "vatan sairi'tdir. Diiz yazilannda etkili bir iislup yaratrmstrr. 10. edebiyat tarihlerinde de amldig. "ittihad" ve "ihtilaf" siizciiklerinde ZIt anlamh olmalanndan dolayi "tezat" sa­ nan: "cikar 1Is1lr. 36 . Namlk Kemal Hayab Narmk edim ona stut E~refPese vermistir. Arepcu ve Ferscs og­ rendi. doneminin yenilik yanhsi ve ilerici sahsiyetlerinden bi­ risidir. b. Narruk Kemal. Tiirk siirinde a zama­ na kadar gorulmemis hurriyet. Bu yiizden ozel 6grenim gordii. RumeIi ve Anadolu'nun cesitli kentlerinde gecirdi. hayal ve dUlflnceyi belirtiniz.rahmet ihtilaf-t re'y-i iimmetten" dizesi Hz. HUrriyet Kasidesi'ni ilk okudu~uzdaakhm7. (--: ~~-a~--""'i~ 1 ve Imgeler Vatan yolunda toprak olmak ( Gayret-ce~J" r-y.-e-n-i-K-av-r-am-/-/ Hamiyyet karnyla yogrulmak 11. eserlerini "vatan" merkezine oturtmustur. 14. II. "Yere dusmekle cevher SMa olmaz kadr u kiymetten" dizesi bir atasozu 01­ mast dolayrsiyla "irsal-i mesel" sanan vardir. Narrnk Kemal. kalb-i millet gibi kavram ve temala­ n kullanmisur. Annesini kiifiik yesuuie yi­ tirince cocuklugunu dedesi AbdiiIIiitif Pese'nm yamnda.8 ilk gelen kavram. Bebest. Cunku iimriinii bu ugurda harcarms. 13. vatan. HUrriyet Kasidesi'nin size hissettirdiklerini belirtiniz. 9. Muhammed'e ait bir hadis olmasi dolayisiyla "iktibas" sanati vardu. a. esaret. Giinliik konusma dilinden yaptigi ahntilann yamsira.\_ ETKINLIK ( "HUrriyet" kavramJm D sizde ~in§tmh#l duygu. dl1lflnce ve hayalleri dile ge­ tiriniz. I 8 yeslermde Istenbul'e babaswm yanma dondii. Abdiilhamid doneminde tniineccimbesthk yapml§ alan Mustafa Asrm Bey'dir.

Edeblkifiligi Nemtk Kema1ilk siirlerini cocuk denecek yeslsid« yazmaya beslenustu. $ura-yl Devlet (De­ nistey) iiyesi oldu. Lcskotceh Galib gibi ssirlerden etkilenmistir. 1887'de Sekiz Adest'ne gonderi1di. Sinesi'yle tanI§masmdan sonra siirletindeki icetik de degi§mi§tir. A vtupe 'de destek­ siz kelince.lstanbul'dan uzsklesunlmsk icin Erzurum'a vali muavini olarak stendt. Bir siite sonra Londra'ya geferek M.. Ama Ali Suavi'y1e enlessmemesi tizetine Muhbir'den eyttldt. Yeni Osmenliler Cemiyeti'nin go­ tiisleri aogruluisunde yaptIgI yaym sonucu 1867'de kepsttldt.gI Vatan Yahut Si1istre oyunu.1863re Bsbteli Terciime Odest'na kiitip olarak gitdi. siirlerinde tasavvuf etkileri gottiliit. Bes ay kadar tutuk1u keldtkten sonra Midilli AdasI'na siitiil­ dii. Reset ve Ebiizziyu Tevfik beylerle bir1ikte 1872'de lbret gazetesini kire­ Iedi. "kslb-i mil­ 37 . Nuri. lsten­ bul'a ge1dikten sonra eski ve yeni kusaktsn seitletin bir araya ge1erek kurduklan Enciimen-i §uiirii'ya ve kimi divan seitlcrine nazire1er yezmtsut. Aym gbtevle 1884'te Rodos. Mesrutiyet'in ilenmden sonra Istanbul's dondii. Ksnun-i Esasi'yi (Anayasa) hezirleyen kuru1da gorev skit. 1876'da I. 1879'da Midilli mutasamfi oldu. Dort ytl falI§tlgI bu gorev strssmdu donemin onemli dii§iiniir ve sanatp1arly1a tentsme olanagI bu1du. "vatan ". Gtinliik konustne di1inden elmulenn yam sire. Sinesi'yle tam­ smcay« degin. 1870'te zaptiye nazm Hiisnii Pese'mn fagnsl iizerine istanbul'a don­ dii. Bu donemde ozellikle Yeni§e­ hirli A vni. Bu goreve gitmeyi cesitli engeller cikenp erte1edi ve Mustafa Feztl Pe­ se'mn fagnsl iizerine Ziya Psse'yl« bir1ikte Psris'e kecu. Aym yl1 bureda pkan bir yezis: iizetine gazete hukametr. ge§itli anl8§mazlIk1ar sonucu. Gazete. 1877 Osmenlt-Rus Sava§l cikmc« II. Bu kez ka1ebentlikle Magosa'ya siirgii­ ne gtmdetildi. Abdiilhamid'in Meclis-i Mebussn'i kapatma­ Sl iizerine tutuklundt. Nemtk Kema1gene lstanbul'dan uzeklastmtmek icin Gelibo1u mutasamf­ lIgma etend). Nemik Kema1. Fezil Pese'mn parasa1 destegiy1e Ali Suevi'nin Yeni Ostnsnhler adma pkardlgI Muhbir gazetesinde yazmaya besledt. 1873'te Ge­ dikpes« Tiyatrosu'nda sehnelendiginde balk: costutup oleylsre neden oldu. Orada yazmaya ba§lacb. "essret zinciri". Bu he­ beri Ibret gazetesinin yazrnasr iizerine 0 strsde lstanbul'a donmiis olan Nemik Ke­ mal bitcok arkada§IyIa birlikte tutuklendi. 0 zamana degin ge1enekse1 Turk siirinde gonilmemis olan "hiutiyct ksvgsst ". Bir yandan da Tesvit-i Etkiir gazetesinde hiikameti elestiren yeztlsr yazlyordu. Feztl Pss« 'tun destegiyl« Hiirriyet ed: a1tmda besk« bir gazete pkardl. Ertesi YII burada Oldii ve Ge1ibolu'da Boleyit'de gomiildii.e dort ay siirey1e ka­ petikh. 1865'te kuru1an ve daha sonra Yeni Osman1I1ar Cemiyeti edtyl« ortaya pkan Itti­ fak-I Hamiyet edlt gizli demege kuuldi. 1868'degene M.

Oyunun sahnelenmesinde pek fok boliim sansiir tarafindan flkanIml§tlr. ahlaksal bir yorum da getirir. dogrudan dogruya dii§iincenin ektsnlmesi­ m amaflayan bit tiir "manzum nesir" olusturmustur. Dott YII sonrs yaylmladlgl "Cezmi". Avrupa'da da ilgi uyandlnnl§ ve be§ dile cevrilmistir. Fatih gibi tarihf kisilikleri. Nemik Kemsl'in ilk romam olan "jnti­ bah" I876'da yeytmlentmsttt. Magosa'dayken yazdlgl Giilnihal'de beskiye ve zulme kar§l duydugu tepkiyi dramatik bir bicimde dile ge­ tirmistir. Ruhsal cozumlemelerinin. 93 Harbi gibi oleylenn yaratogl sonuclsr. Berike-i Zeter'de lsten­ bul'un sluusttu enlstir. yine Os­ msnlt tarihine iliskin kahramanllk oleylermt ele alan kitaplardlr. Nemtk Kemel'in tam entemtyle Avrupa Romantizmi'nin er­ kisinde okiugu izIenir. Bir yurtseverlik ve kebrsmenhk oyunu olan Vatan Yahut Silistre yelmz iiIke icin de­ gil. Biitiin bu niteIikIer onun Vatan $airi olarak smlmesi­ na yol afml§tlr. Nsmtk Kemal'in en begendigi ysptt: olarak bilinir. Bu eserdc Nemsk Kernel. Kinm senzedesi Adil Girsy'm ya§adlgl a§k ve Cezmi'nin onu kuttermek: isterken gefirdigi seriiven­ lerle gelisen romanda. tarihsel bit romsndtr. NamJk Kemal'in. Elestittnenler Nsmik Kemel'in bu romanda yiiksek bir edebf diizey tutusremedtgt gorii§iinde birlesirler. dJ§ diinya betimIemeIeriyIe de Intibeh Tiirk romanmda bir ba§langlf seytlebilir. Osmenlt lmperetortugu'nun Kutulus ve Yiikselis donemletini an­ lattlgl Devr-i lstil« yeytmlendigmd« biiyiik: ilgi gormii§tiir. Hammer'in etki­ sinde kaldlgl. yuttsever bir deniz subeyt­ tun giireve ko§tugu suede kensmm kendisine bagllllk gostermeyisini snlstuken. tarih konusunda en kapsamll p1J§masl alan Osmanll Tarihi'nde. Selahaddin Eyyubi.let" gibi yepyeni kavramIarIa birlikte. I872'de flkan Evtsk-t Perisen'de. Ahmed Niifiz takma edtyl« yayJmIadlgl Silistre Muhsserssi ve Kanije. Bosne-Hersek Sava§lan. egitici deger ta§ldlgl konusunda go­ rii§Ierileri siiriiImii§tiir. Oyun. Tiyetro tiiriine ozellikle onem veren Nemik: Kernel. Nemik Kemal yine Magosa'da yazdlgl AkifBey'de. "Vatan Mersiyesi". onun yazdlgl vatan siirlerini etkilemistit. bir olayt toplumsal ve bi­ reysel yonleriyle gormeye fall§masmm yanl sirs. elu oyun yezmisur. Nsnuk KemaI'in yesenu boyunca ilgi duydugu alanlardan birisi de turihtir. Mogollar'a kers: Islsm dimyesun koruyan Celaleddin Her­ zemssh'tn ki§iligi cevresinde gelisir. Bu siirlerin en tsmmmslen arasmda "V§veyIa". "Vatan $arkl­ si" ve "Hiittiyet Kssidesi" yer ehr. On bes perdelik Celaleddin Herzemsen. yapltJn bilimsel olmaktan fok. Nermk Kemal siirleriyle siir teknigine biiyiik bir katklda bulunmus seytlmszse da giinler ifin all§lImaml§ diri bir sesle konus­ mu§ olmesi ve yepitlenne kattJgl yeni kavramIarIa Tiirk §iirini divan §iirinin edil­ gen edasmdan kurtemnstir. Zevelli Cocuk't« goriicii yoluyle evIenmeye kar§l fl­ kar. Islem birligi dii§iin­ cesini kspsemlt bir bicimde sergilemistir. Yanm kalan bu yapltm ilk baslml II. Abdiilhamid tarafin­ ° 38 .

edebiyat elestirisini de Ttir­ kiye 'ye ilk getiren ki§i1erden biri olmustur. Takip de yine eytu giJIdes­ tenin ikinci ciIdini elestitir. 1876 (yeni herilerle. tiystro. 1880 (yeni bertlerle. 1887 Mukaddeme-i Celal.dan yessklsnmistu. 1977) Kara Bela. Nemik Kemel romanr ve tiyatroyu top1umsa1 ya§ama soktugu gibi. Kemal. dolays1z bir iislup kullsnmqtir. sanat. 1962) lrfan Pa§a'ya Mektup. Elestitiletinde csnlt. Ibn Rii§d gibi yazar1ardan yarar1anml§ oldugum: belirtmistir. Nsmik Kemal gazeteci olarak da TiJrk kiiltiJriJ icinde onemli bir yet eht. 1940) Zsvellt Cocuk. En bnemli elestiri eserleri Tehrib-i Harabilt ile Takip'dir. R011lBlJ Intibsh. 1873 (yeni harfler1e. 1885 (yeni hsrilerle. 1963) EIestiri Tahrib-i Harabfit. kimsenin bir cumhuriyet yonetimi kurulmasma ksrs: gelme hekk: olmeyecegtm yszttusts. 1885 Renan Miidafaanamesi. Tehrib-i Harab§t. 1873 (yeni harfJerle. Siyasi gih1Jflm 1868 yihnde Hiirriyet sdh gazetede yaymlanan bir makalesinde Nermk KemaI Islem'tn ba§lang1f donemletinde bir fe§it cumhuriyet oldugunu ve eger helktn egemenligi ilkesi kabul edilirse. BUyiik Islam Tarihi edh yepumdeys« Nemtk. roman tiJrleri iistiJnde dur­ mustut. Eserlm ~ Vatan Yahut Silistre. 1874 (yeni hertlerle. Siyasal ve toplumssl sorunlardan edebiyet. Ziya Psss'tun HaraMt edlt giil­ destesine ksrst yaz1lm1§ sert bir elestiti niteligindedit. Bunlarda diiz yaz1daki iistim yetenegini ortaya koydugu ve fok etkili bir iislup yaratt1g1 kabul edilir. dil ve kiJltiJr konulenne dek fok fe§itli alanlarda yazd1g1 makalelerin seyts: 500 kederdir. 1908. 1944) Cezmi. Muksddeme-i Celal ele§tirisinde Nermk Kernel. 1885 Takip. 1908 (yeni hsrflerle. Ibn Hal­ dun. 1940) Akif Bey. 1958) Celsleddin Hurzemseh. Bst: edebiyen ile Dogu edebiyetuu kll1'§llB§t1nn1§. Doneminin hemen hemen biJtiJn yenilik ysnltst ve iletici gezetelerinde yazm1§t1r. 1888 39 .

1872 Evrek-t Perisen.... 1893.. 1889 (yeni harf1er1e... . 2.dan: redif . aa/ba/ca. 1946) Osmsnli Terihi. aruzun "mefillii/mef1Ulti/mefliilti/feilitin" kahbiyla saglanrmstir. terkibentteki "vasIta" beytidir. 1871 Barika-i Zafer.. Grop: Bent olarak kaleme almrmsnr... fenadan> . ETKINLIK ( 1. beladan .. 1973) Kenije.... seklinde bir kafi­ ye dtizenine sahiptir.a > - dan : redif -a : yanm kafiye ritmi.. 2.Tarih kitaplan Devr-i lstile.. 7 beyit ve bir vasita beytinden olusmak­ tadir. Grop: Bent olarak kaleme almrrusnr. ~iirin \.. 3.a : yanm kafiye . 1874 (yeni harf1er1e. Terkibibent'teki soyleyis tam.METtN 1.... 1975 Qesitli Riiya.. kazadan _ _ _ _a _ _ _ _a _ _ _b _ _ _ _. 1874 Silistte Muhssaresi.. cihane . 2. Tanzimat Doneminin ikilemini ve cokmeye baslayan bir imparatorlugun buhranh havasim yansitrnaktadir.. 3 ci1t. Her iki terkibibentte de bir usanma ve bikkinhk havasi vardir. Bu nedenle kafiyesi diger beyitier­ den farkh ve kendi icindedir.. Terkibibent'teki birimler birbirine tema etrafmda birleserek baglanmisnr. Son beyit ise...... Ziya Pasa'nm bu nazim seklini kullanmasi divan siiri geleneginin etkisi altm­ da oldugu gostermektedir. 1971-1974) Biiyiik islam Terihi.. 10 beyit ve bir vas Ita beytinden olus­ maktadir. 1872 (yeni harf1er1e.. Her iki terkibibentte de aruz olcustt kullamlmisttr.

1861 'de Ktbtis. Terkibent'in size hissettirdilderini belirtiniz. 8. Imparatorlugun 19. "Kemal" ve "nakis" sozcukleri arasmda tezat. yerli degerler arasmdaki cansmayi gosterir. 6. akil sahiplerinin. nakis insanlann yarasaya. Ziya Pasa'rnn doneminin devlet ve siyaset iliskilerinde ehil olmayan kisilerin yer almasma. Bayezit Riisdiyesi'ni bitirdi. Ali Pa­ p 'run oliuniinden sonra 1871 'de Istsnbul'e diindii. ETKINLIK ( 1. Galata Giimrugii 'nde katipJik yapan Erzurumlu Fe­ rideddin Efendi'nin ogludur. 1870'te Cenevre'ye gitti. yuzyildaki buhranh donemiyle parelellik gostermektedir. 1855'te Mustafa Ra­ sid Pusa aracl1lgwla sarayda Mabeyn Ketipligi'ne etendi. Bu suede Frenstzce og­ tendi. 1865'te Yeni Osmenltler Cemiyeti'nc ksttldt. Ozet detslerle Atepce ve Fersce ogrendi. dusunurlerin rahat bir yasam siiremedikleri dusuncesi giiniimiizde de gecerliligini korumaktadrr. Yeniden Kibns'e ata­ mnca 1867'de Nemik Kemal ile birlikte Londra'ya kaftl. Nemik Kemel'in aynlma­ smdan sonra gazetenin sotumlulugunu iistJendi. 5.i. ka­ mil insanlann l§lga benzetilmesiyle tesbih sanati vardir. Ali Pese sadrazam olunca saraydan uzeklustmldi. Birlikte Yeni Osmenli­ lsr'tn yaym otgent olan Hiittiyet gazetesini ysymlediler. Her iki terkibibentte de "zamandan sikayet'femasr islenmistir. kendisinin arka plana dusmesine ve ozellikle Batr'daki rnuthis ge­ lismelerle kendi toplumunun degerleri arasmda sikisrnasma bir itirazi bu beyitler­ de dile getirilmistir. 41 . eksik olan kisilerin olgunlan cekememesi. Terkibent'in temasi "zamandan sikayet'fir. 10. "idrftk" ve "akil" ile "terazu" ve "siklet" sozcukleri arasmda tenasiip sanati vardir. 2. 7. Ziya Pasa'nm Terkibibent'inde dile getirdigi. 4. Grup: Gerek Ziya Pasa'nm gerekse Bagdath Ruhi'nin terkibibendinde sos­ yal hayattaki aksakhklara bir tepki soz konusudur. Grup: Sadullah Pasa'rnn manzumesinde ise toplumdaki bazr deger yargilan­ nm ve bilimsel geriligin artik degismesi gerektigi dile getirilmistir. Terkibibent'teki "adalet terazisi" ve "Hiima'mn golgesi" ifadeleri hem tari­ hi hem de sosyal degerleri yansitan ifadelerdir. 1863'te Amasya Mutsssmii ve Meclis-i V§]a-YI Ahkilm-l Ad­ liye iiyesi oldu. Ziys PIlfS Hayab 1825'te lstanbul'da dogdu. Terkibent bu acrdan Bau'nm her alanda hissedilmeye baslayan etkisiyle. Bit siirc Sadaret Mektub-i Kalemi'nde fall§tl. 9.

. Tann'nm mutIak egemenligi gibi metafizik konular iizerinde durdu.. B8§bca Bserleri Zafemame (/868... Birinci Mesrutiyet'in iIanmdan sonra 1877'de vezir nitbesiyle once Sutiye Valiligi'ne ardmdan Adana ValiIigi'ne etendi.. adalet. Tiirk edebiyatmm kendi gelenegine sahip {:IkmasmI istedi....... 1881) Endiiliis Tarihi $iir ve inse makalesi 3... "Terci-i Bend" ve "Terkib-i Bend" isimli iki siirind» ise insanm yUgISI ve gelfegi kavramanm olanaksIzIIgI. $ura-I Devlet iiyeligi ve maarifmiiste§arIIgI yepti..1872-1876 srssmds.. ... siit ve yez: dilinin helkm di­ Ii olmssi gerektigini savundu.. _ _ _b _ _ _b _ _ _b _ _ _b _ _ _...... .. hurrem ~iir..... mahrem -rem: zengin kafiye . widir . I874-I875'te Arap.. 17 Mey:« I880'de Adana'da ya§amInI yitirdi. 1910) Veraset Mektupleri (iiliimtinden sonre 1910) Es'er-t Ziya (oltunimden sonra siir.....a aruzun "metailiin/mefalliin/mefailiin/mefalliin" kahbiyla yazilrmsnr......... Fars ve Tiirk seirlerin siuletini "Herebet" adlI 3 eiItIik ansiklopedide topledt.... 42 ....... ... malidir ...... edebiyeumn temelletini eui... Anaya­ say: hezirleyen Kanun-i Esasi edh kurumda gorevlendirildi. uygsrhk...MEI1N 1.. BserleriIJin ~eri Eserlerinde 2.. yenilikci Tanzimat Edebiyen 'mn onctileti eresmde yet sldt. halidir -dir: redif ... ... .a _ _ _a _ _ _ _a . Neimk Kernel ve $inasi ile birlikte yeni Tiirk..... ....... hiirriyet gibi temalan isledi.... diizyea siit) Riiy« (oliimiinden sonre. AbdiiIhamit yonetimine klII'§I ozgiirliikleri ve mesrutiyeti savun­ duo Betihlesme yenhsi. wem -em: tam kafiye adem dem matem mahrem hurrem _ _ _a _ _ _a _ _ _a _ _ _.. $iirlerinde divan siir bicimlerini kullend: ama i{:erik­ te hak...a ____. . mealidir -ali: zen gin kafiye ..

Kursi-i lstigrak adlt siirde dunyayi algilama yabast icindeki bireyin yalmzlt­ gt. temayi degi§ik yonlerden isleyen birer arac duru­ mundadir. 7. her iki siirde de Allah'm her §eyde varhgmi gosterdigi ve her §eye huk­ mediciligi iizerine kurulmustur. Kursi-i Istigrak adlt §iirde tarihi ve sosyal degerleri yansrtan ifadeler 4. 6 ve 7. 3. son iki dizesi her bentte tekrar edildigi icin mutekerrir olan bir museddes (alttlt) omegi­ dir. Kursi-i lstigrak adlt siir de aym yapiya sahiptir. 5.iinkii tema.) Genellikle felsefi ve lasavvufi konular islenir. Cunku divan siirinde Allah'm birligi bireyden soyutlanarak. 2. diger bentlerin ilk dort dizesi serbest. son iki dizesi ilk bent­ Ie kafiyelidir.2. Kursi-i Istigrak siirinde ise her birim ternayi kendi icinde tasimaktadir.. Siirdeki her birim. divan §iirindeki levhitler­ de de islenirken. Tema.. Verilen misralarda. Kursi-i Istigrak'taki tema. ~eyh Galip'in Museddes-i Mutekerrir adlt siiri a1tt dizeden olusan. 8. Daglarda Sarki Soyle §iirinde anlattlanlar §iirin butunune yayilrmstir. soyleyisi (vurgu ve tonlama) etkiler. 4. bireyin kendisini merkeze koyarak. a. Tann'mn "01" emriyle dunyayi yaratmasi. 5. <. Bu nedenle Daglarda ~arkl Soyle adlt §iirden bir birim cikanlmasr siirin biitiinliigiinii bozar. yaratngi her §eye kendi­ 43 . kendi gozuyle anlatirru mo­ dem donerne aittir. Hiirriyet Kasidesi'nde ise hiirriyet islen­ mistir. Museddes-i Miitekerrir'de ilahi ask. Bireyin dunyayi algilama cabasi Tanzimat aydmmdaki iki­ lerni ve bunahrm da yansitmaktadir. Siirde anlatilanlarla gunumuzde daha da siddetlenen sehir yasantisnun bogu­ culugu ve giiriiltiisii ile gittikce yalrnzlasan insanm trajedisi arasmda bir iliski ku­ rulabilir. Allah'm birligidir. 6. b. (aaaaaa/bbbbaa. genet bir algilayisla yansrtihr. siirin biitiiniinde de gorulen Tann-diinya-birey ucgeni an­ latilmaktadrr. Gmp: Kursi-i lstigrak adlt siirin temasi. Kursi-i Istigrak ile Hurriyet Kasidesi siirlennin soyleyis tarzlannm fark1t 01­ mast §iirin temasiyla iliskilidir. I_ ETKINLIK ( 1. bentlerde dile getirilen tasavvufi ifadelerdir. Gmp: A§tk Veysel'in siirinin temasi daAllah'm birligidir. Allah'm birligi temasi. daha onceki donernlerden farklt olarak "birey"in et­ rafmda sekillenmistir. Bu nazim seklinde ilk bent ken­ di arasmda kafiyeli..

sinden bir seyler gizlemesi ve insam da yaratilanlan seyredip kendi yuceligini ve yaraticr gtictinti gormesi icin dunyayi bir temasagah kilmasi anlatilmaktadtr, 9. Kursi-i lstigrak adh §iir nazim §ekli bakimmdan divan §iiri; anlatilanlar ba­ kimmdan ise tasavvuf gelenegiyIe iliskilidir, 10. ~iirin size hissettirdilderini belirtiniz.

11.ABDOLHAK HAM1T
2 Ocak 1852 giinii Istsnbul'de dogdu. Hekimbes: Abdiilhak MolIa'mn torunu, tenmtms terihci ve Tahran biiyukelcisi. Hayrullah Efendi'nin ogludur. Bir yandan mahalle mektebine ve rU§tiyeye giderken, bir yandan da Yenyeh Tahsin Hoca i1e Edremitli Bahaeddin Efendi'den oze! detsler eldi. 1862 'de, 10 yestndeyken agabe­ yi Nasuhi Bey ile bir1ikte Peris'te bu1unan babasmm yamna gitti ve bit siire orada okuduktan sonra l864'te lstenbul'e dondu. Yusuun kiifiikliigiine kersm Babiali Terciime Odesi 'nda falJ§tI. Bir yI1 sonra, Tahran Biiyiike1fi1igi 'ne atanan bebssty­ 1a birlikte Iren 'a gitti. Orada Pessce agrendi. Babasmm Oliimii tizerine lstenbul'e do­ nerek, 1867'de Ma1iye Miihimme Ka1emi'ne gitdi. $ura-YI Devlet ve Sadaret ka­ lemlerinde cehsn. 1871 'de Fatma Hamm'le evlendi. 1876'da Paris Biiyiike1filigi ikinci ketiptigine getiri1di. 1878'de Psris'te yayImlanan, Nesteren adlJ oyununda halkm zalim bir hiikiimdara bnskeldumesun an1atmasmdan tehetstz olen II. Abdiil­ hamit'in emriyle gotevden slmdi. 1881 'de Giircistan'daPoti, 1882'de Yunanistan'da Go10s, 1883'te Bombay baskonsoloslugune atandi. Bombay'dan gemiy1e Istnnbul's donetken ugradIklan Beytut'tu e§i Fatma Hemm aldii (1885) ve orada gomiildii. Istenbul'un iti1af dev1etlerince i§ga1i iizerine Viyanaya gitti (1920). Burada bii­ yiik maddi sikmti icinde yesedt. Daha sonra Ankara Hiikiimeti'nce yurda donmesi sagiandl. 1928'de lstenbul milletveki1i olarak TBMMye girdi; bu gorevi oliimiine degin siirdii. Abdiilhak Hamit siir yazmaya l8701erde beslsdt. Bu donemde Ebiiz­ ziya Tevfik, Recaizade Mahmut Ekrem, Nemik Kemal gibi Tanzimat doneminin yeni edebiyetcilsn arasmda yer eldt. Gerek ysbsnct di1 bilmesinin, gerekse yurtdi­ smdeki gorevlerinin sagladIgI olanaklarla Beti edebiyatmm Shakespeare, Comeil­ le ve Racine gibi yazar1anm yakmdan tsmdi ve yepulsnnm etkisinde knldi. Dize ve uyak diizenlerinde degi§iklik1er ysptt, heceye onem verdi. Divan §ii­ rindeki belirli konu1ann suunru a§maya ceb« gosterdi. Tema olarak giin1iik yeso­ mI, doga ve insan iliskiletini de isledi. Lirik, epik ve felsefi siirler yezdi. Tiyetro a1amnda Namik Kemal'in, daha sonra Butilt yazarlann oyunlanm omek sldi. Abdiilhak Hamit, 12 Nisan 1937'de lstenbul'ds bldii. Onemli Yap1tIan; "D1ii" (1886), "Hac1e" (1886), "Bir Sefilenin HasbIhiili" (1886), "Biilii'den BiT Ses" (1911), "Validem" (1913), "Ilhsm-t Vatan" (1918), "TayfalarGefidi" (1919), "Ruhlar" (1922), "Gerem": yezd: (1923). Oyun1an, "jf­ li KIZ" (1874), "Sebr ii Sebat" (1875).

1. AYDINLANMA FELSEFBSI

t

"NL"~" YORUM"t"I,ji'" ]

Aydm1anma fe1sefesi ya da 18. yiiZyl1 fe1sefeleri gene1 olerek insamn kendi­ sinin, yessmm diizen1enmesini yeniden giindeme a1ml§, hem dii§iincenin hem de top1umsa1 ya§amm kbkli: degi§im1ere ugrayacagl bir siitecin fikirse1/fe1sefi besle­ tlCISI olmustur. Bu yiizYllm sonlenne dogru meydana ge1en Frensiz devrimi (I789), ve srdmden gergek1e§en modemlesme siitecleri, dii§iinsel enlsmde etkile­ rini ve keynsklsruu aydm1anma felsefesinde bulmektsdir. Din ya de Tentt merkezli toplutnssl yepuun ve diizenlemelerin yerini bu siire9­ te akJ1 merkez1i toplumsel diizenlemeler araYI§1 elir. Genis ve genel enlemiyle ay­ dmlanma, Orta9ag'da hiikiim siiten diinya gbriisiine kar§l yeni bir diinya gorii§ii­ niin ortaya ctktnsst ve temellendirilmesi olerek belirtilir. Bu yiiZYII yeni bir ideal ile terih sahnesinde yer slit; bu idesle gore, skhn aydm1attIgi kesin dogru1ara ve bilginin i1erlemesine dayanan entelektiiel bir kiiltiir egemen olmelidir ve bu kiil­ tiir sonsuz bir sekilde i1erlemelidir. Boylece iler1eme ideali, insetnn ge1enegin kt» 1e1iginden kurtulerek siirekli mutluluk ve ozgiirliik yolunda geli§ecegi dtisimcesi­ ne deysndmltr. Aydm1anma fe1sefesinin kaynagl Ronesans felsefesi ve ozeIlik1e de 17. yiizytl fe1sefesinin ortaya koydugu iIke1erdir. Ronesans'tan itibaren dii§iincenin tarihse1 otorite1erden kurtulmesi, bi1gi ve yesem hakkmda ak1a ve deneyime dayanmaya beslemesi soz konusudur. 17. ytizytlds bu gelismelet sistemlcstirilip temel i1ke1e­ re donii§tiirii1meye beslenmis, rasyonalizmin belitginlestigi bu yiizyild« aydm1an­ ma fe1sefesinin diisiinsel temelleri bir an1amda hezulennnsur. Sekiilcrlesme ay­ dm1anma felsefesinin ve gene1 anlamda eydtnlenmucthgm her tiir girisitninde te­ mel olmus olan bir ytmelimdir. 18. ytizysl felsefesinde bir yanda rasyonaIizmin ore yandan empirizmin gii9Ien­ mesi ve bun1ardan meydana ge1en teorik sonmlsrm yeni birtskim sentez1er1e esil­ maya celtstlmast soz konusu olecskttr. Aydm1anma 9agl, eklm l§lgmda fe1sefenin de yepyeni bir etkileyici1ik1e ortaya 9Ikl§ma, yeygmlesmssme, yeni sentez1er1e sistemetiklestitilmesine etki etmistir. Bu bekunden bu ytizyil» "felsefe yiizytlt" denmesi de soz konusudur. Aydm1anma 9agl, 'ekil't kurucu ilke olarak benimseyetek, tiim toplumsa1 ya­ §amm ve dii§iinii§iin buna gore sekillendirilmesine yonenilen donemdir. Kant, ay­ dmlunmectligi, "skli kullanma cesareti" olarak tsntmlendtgmde, gene! olarak Ay­ dm1anma 9agl'mn fe1sefesini vertnektedit. 18. yiizytldn Avrupa'da ortaya csktp gelismis ve "eydmlsnme" fikriy1e yeygmlusmistir. Kant, aydm1anma diisiincesinin kurucu ilkesi olan ekil konusunda soyle der:

4S

"Aydmlanma, insanm kendi sUfu ile dii§mii§ oldugu bit ergin olmama duru­ mundan kuttultnestdtr. Bu ergin oImaYl§ durumu ise, insemn kendi 81lIm bir bes­ kesuun kilevuzlugune besvuttnekstzm kullensmsytsidir. l§te bu ergin olmsytse: insan kendi sUfu ile dii§mii§rur; bunun nedenini de eklm kendisinde degiI, f81at 81Iml beskestnm kllavuzIugu ve yerdutu olmsksizm kullenmak ksrerhugm: ve yiirekliligini giisteremeyen insanda eremeluiu: Sepsre Aude! Aklml kendin kuI­ lsnmsk ceseretini gbster! Sozi: simdi Aydmlanmanm psrolesi olmsktedu:" Aydmlanma fagmm ana Iikri; 8111 aracllIglyla dogru bilgilere ulesilsbilecegi ve bu dogru bilgi ile de toplumsal Y8§amm duzenlenebilecegidir. Ote yandan bi­ lim eletnndski onemli geli§meler de eydinlenme fagma tmctiliik eder ve bu fagda aynca fok yogun yeni bilimseI gelismeler keydedilir. Daha 15.yiizyJ1dan itibaren meydana gelmeye besleyen yeni ke§ifIer ve icetler bu siireci hezutemu, bunun so­ nunda da "ksrenltk fag" olerek. degerlendirilen Ortafag'm sonuna gelinmistir. De­ ney ve gozlem, 811m uygulama araflan olsrek: bu donemde bilitnsel yontemin il­ keleri biciminde ortaya pkml§ ve doga bilimlerinde onemli gelismelete ksynekhk etmistir. Dinde meydana gelen yenilesme hareketleri de, dinseI diistmcenin giderek ge­ riletilmesi ve eydtnlenmscihkle birlikte kuruculuk ve egemenlik giicimii kaybet­ mesiyIe sonuclsnmtstu: Ronesans ve reformlarla ba§layan bu geli§meler, eydtn­ lsnmscthkle dorugun« VaTml§ ve buradan itibaren modemite denilen siirecin oIu­ §umunu beurlsmisur. Bu siiref eydmlemecibkie ifadesini bulan koklii bit zihin degi§ikIigi anlamma gelmektedir. Newton ve Kopemik ile rum bir evren-diinya kavraYI§l degi§ime ugraml§, Des­ cartes ve Kent gibi isimlerle bu degi§en zihniyetin felsefi dii§iincesi geli§tirilmi§­ til'. A vtupe 'deki endtistri devrimleri'de bu stirecin maddi temelini olusturmsktsdu. Yeni ve bembesk« toplumsal ve ekonomik iIi§kiler iferisinde ya§amaya bssleyen insenlsr, orteye flkan yeni dii§iince bifimIeriyIe diinyaya bamb8§ka gozIerIe b81­ maya ba§Iaml§Iardlr.Bunun sonucunda modem Y8§amm temelIleri ettltmstsr. 1789 Frenstz ihtilalinin temelinde, Fmnstz aydmlanmaclllgmm belirleyici bir etkisi var­ dir. AydlDlanmanlD dolufunda ve gr:Jipnesinde belirleyici olan bazz isimler: Newton Kopemik Galileo Laplace Dekert Jean-Jacques Rousseau Francis Bacon

David Hume Immanuel Kant Claudie Andrien Helvetius Ettienne Bunnot de Condillac Lois Rene de Caradeux de la Chalotais Gothold Ephraim Lessing Julien Offrey de Lamettrie Thomas Hobbes John Locke Berkeley Leibniz Denis Diderot dalambert Voltaire Montesquieu Tanzimat'Ia birlikte edebiyatnmza giren "akJ1, deneyim, ilerleme" kaVIlllll1an

aydmlanma dU§fincesiyle m§kiHdir.

I_

ETKINLIK (

1. Gtup: KLAStslZM
17. ytizytid« Fransa 'da ortaya flkan bir ekimdir. BOILEA U bu aklmm kUTUCU­ su olarak kabul edilir. Klasikler Eski Yunan ve Latin edebiyetuu bilgi ve esin kay­ nagl olarak benimsemislerdir. Temel olarak §u ilke1ere deyemr: Sanat, "insen tsbietins" onem vettneli, ona sevgi ve seyg: duymalldlr. Klasik bir eser "skil" ve "segduyurye deyenmehdtr. Eser, "dil", "anlatlm" ve "sekil" de en olguna varmaya fall§malldJr. Klssikler, insanlann her zaman, her yerde, her toplumda aym duygu ve du§un­ cede olduklanm kabul ederler. Onun ifin eserlerinde degi§mez tipler yereurler. Klasisizmde fiziksel ve sosyal fevre bnemli degi1dir; funku bunlar degi§kendir. Bu aklmda, sanatta makemmeli bu1mak essstir. Mtikemmeli bulmak ise konu­ nun sefili§inde degil, onun ele sluup enlstihsmdsdu. Onun ifin anadi1i en giize! bicimde kullanmak da esas olmslidtr. Boylece klasikler giinltik: konusme dilinden terkh kitabi bir dil kullenmtslsrdtt. Sanatta sikt kurallann bulunmest ve senstctleru: bunlara uymest gerektigine inanan klasikler, "uf birlik" kutelmm dogmssine neden olmuslerdir (Yer, zaman ve eylem birligi) Eserlerinin kahramanlanm hep soylu tabakadan secen klesikler, eserlerinde ka­
47

ba ve cirkin sozlete de yer vermezler. "Ablske uygunluk" ilkesine stk: sikiye bag­ ltdtrlst. Yepitlsnmn etkileyiei olmesuu , hos« gitmesini, tarih biliminden eytile­ bilmesini ve din dl§l konulara egilmesini temel ilke olarak kabul etmislerdit. Edebiyat tiirii oleiek daha 90k tiystroyu, tiyatro tiirii olerek da trajedi ve kome­ diyi benimsemislerdir. B8§hca temsilci1eri.: Boileau (siit) La Fontaine (fab]) Racine, Comeille (trajedi) Moliere (komedi) Madame de La Fayette (roman) La Bruyere (karakterleriyle) Bossuet (bitebet) "Klssisizm; gllfici ragbeti degil, sfJrekli ragbeti arar". Andre aide.

2. Grup: ROMANTtzM (CO~UMCULUK) 1830'lu ytllerde klasisizme tepki olarak dogmustur. Victor Hugo 'nun "Hems­ ni" edu oyunuyla bir edebiyat ekum olarak beseny« ulustmstu. I 789'da Frenstz ihtilaliyle birlikte derebeylik ve aristokrasi 90kmii§; yeni bit ysptlsnme ortaya 91k­ ttusttr. Buna bagli olarak romantizm, yeni duygu, dtlsiince ve idealleri snlatmeyi ama9Iaml§, sanatm ve sanatpnm kurallardan kurtulup ozgiirlesmesini savunmu§­ tur. A vrupa 'da 0 zamana kadar siiregelen Latin ve Yunan hayranlIgl yerini Shakes­ peare, Goethe ve Schiller hayranlIgma btrskmistir. Klasik ogretinin biitiin kurellen ytkilmts, Latin ve Yunan edebiyetlen yerine Huistiyenhk mucizeleri, milJf efsanler i§lenmi§; konular ya terihten ya da giinJiik olaylardan ctkunlttustu: Tabiat manzara/annrn, yerli ve ysbsnct torelerin betitn­ lenmesine geni§ yer vetilmis, insan psikolojisinin soyut olarak ineelenmesi bits­ kilerek. insanlar cevrelerinde incelenmis, insanm Isliihmdan once toplumun Isliihl amacr on plana ehnmisttr. Klasik edebiystm sktl ve sagduyuya onem vermesine kar§llIk, romantizmde hayal ve fanteziye geni§ yer verilmistir. Yazarlar eserlerin­ de kisiliklerini gizlememisler. olaylar kersismde duygu ve gorii§lerini apk9a an­ letmisierdtr. Romantik siirde, doga sevgisi; bireycilik; Orta9ag'a, yebsnct iilkele­ re, Dogu 'ya hayranlIk; toplumsal geleneklere isyan; duygulara, dogaiistii giiclete, riiyalara, ihtiraslara baglI1Jk dikkat ceker. Znltklann uyumunu ilke olarak benimseyen romantikler heyeu gtizel, cirkin ... biitiin yonletiyle vermeye 9a1J§lrlar. Klasiklerin onemsedig] din duygusuna geni« yer veren romantiklerin kahra­

manlannm ~ogu dindsrdit. Din, her seyin gelip ge~ici oldugunu soyledigi icin de kahramanlar , genellikle kuskulu, iiziintiilii ve ksremserduler. Edebiyat dilindeki kalIpla§ml§ kelimeler yerine, giinlUk konu§ma dilini kullan­ maYl benimseyen romentiklet, her smitten insam da eserlerine konu olarak elmts­ lerdtr. Genel oIanm yerine ozeli, tipin yetine gozehc: olam secmislerdir. Ask, oliim, tabiat en belli bash konular olarak dikkat ~eker. Bu ekimde oyun tiirlerinden dram, edebiyat tiirlerinden de roman gelismistir.

BB§hca temsilci1eri:
Victor Hugo (Sefiller. Notre Dame 'in Ksmbutu, Cromwell, Hemani J.Jack Rousseau (Emile, ltiretler, Toplum Stizlesmesi) Goethe (Faust) Lamartine (Greziella) A. Dumas Pere ((j~ Silehsorlet, Monte Kristo Kontu) A. Dumas Fils (Kemelyeh Kadmr-
Alfrede de Musset (siirletiyle)
Schiller ("Haydutlar" sdlt dremt ve denemeleriyle)
Lord Byron (Don Juan, diger siirleriyle)
Chateaubrian
Puskin
Shakespeare
Stendhal (Romantizmden realizme ge~mi§tir.)
Balzac (Romantizmden realizme ge~mi§tir.)

)

"Romantizm, agIayan yJ1dJz, inleyenrfizgar, iJrperen gece, kendinden geyen ~i~',

Mussel

"Romanitzm, varbldann olduldanndan ba§ka tarla olmadlgma, olmayacagma iiziJlmektir", A. Gide
Verilen ozelliklere gore, Tanzimat Donemi sairferinin sanatta faydayi on plan­ da tutmalan klasisizmin bu donem siirinde tutunarnarnasina, buna ragmen daha rahat hareket alam saglayan romantizmin etkili olmasma sebep olmustur, 2, ~iirlerin konusu degismis: siire vatan, millet, ozgurluk, insan sevgisi, esitlik, adalet gibi toplumsal kavramlar girmistir, Nazrm sckilleri degismemis, divan siiri nazim sekilleri kullarurrnru surdurmustur, Olcu olarak aruz varhgirn devam ettir­ mistir, Dilde ise eskiye gore bir sadelesme meydana gelmistir, 3, Kursi-i Istigrak siiri dismdakiler tema bakimmdan bir benzerlik sergilemektedir.

I : . - .---. (Y) (D) (Y) DE~ERLENDIRME J 2 ... .. .-..! : Kaside.din :~de:~el b~~~rine_~v~j . _ . '-+.... ] Tanzimat §iirindeki tema1ardan.. tasavvuf.-I r -..---.. ~airlerin kullandiklan nazim §eklinin adim bashkta kullanmalan gelenekle iliskili olmasma karsm. birini ~ bir ( jiV~=:J ~ ( Tanzimat ~Uri BENZERLiKLER J ~ r-----------------------------------------..------------. __ ..- gibi nazim sekillerinin iceriginin degi§mesi.._ : . dil.adalet.: r -..--:-I i Dil ve -+-Anlatmi .Tema __ : Hurriyet. klasisizrn ve romantizm . museddes .-... ----- -+- Yapl .. le. aruz ol~iisiiniin...--. __ ._. __ .. esitlik. r ----... ' l. __ ..--::I : Ask.~~:et.---...__ r-..) \. Arllp(ta ve Farsca .. terkibibent. terkibibenl ve miiseddes nazun §eklinin.. I lamlamalan~ y~r aidlgl : agrr \..i r-Kasid~. -":::1 I..-.. l. . mti~edd~. ~~lm _§_ekil~:ri.-! : Arapca ve Farsea kelime ve . ~eli~e v: _tam~~~~~~_ull~!lm~l_.- -_.-. .I_ ETKINLIK ( §Dr yazunz.i r ---. bir d l ! . FARKLILIKLAR : Kaside.' -._..: -'1 i i : Arapca ve Farsca kelime ve. ahlak. lamiamaiarm y~r ~Idlgl daha ' s a. __ .. --. (jLCME 1..-. kanun.---. 50 ." - -. .. __ d e bir ..... L. §iirin i~eriginin eskisinden farkli olrnasi gelenekten aynl­ diklan noktayi gostermektedir. labial. -.. I..kibe~i..- s..

Mtintahabat-i Es'ar.3. ~air Evlenmesi : Vatan Yahut Silistre [ ~aml~emal ] 4. SI . Tanzimat §iiriyle birlikte §iirimizde gerceklesen degi§menin temel sebebi. her alanda gorulen degi§im ve Bat!'dan gelen fikirlerdir. Dogru cevap E secenegidir. S.

& HAZIRLIK 1. tema. . Romanda sizi en cok etkileyen bolumu belirtiniz._. OlA Y .. 52 . Roman tiirii ise. destanlar. dil ve anlatim bakirmndan farkhhklar gostermektedir. halk hikayeleri ve masallar anlatmaya bagh edebi metinler olarak yer almaktadir." 4. Yazann. An/atmaya BallI Edebt Metinler RO~AN .-EVRESINDE OlUSAN METINlER A. Batr'dan gelen edebi tur olarak daha onceki donemde yer alan tiirlerden yapi. 1. Tanzimat'tan once Turk edebiyatmda mesneviler. sosyal yasamdan etkilendigi aciktir. Eserinizde hangi konulan iflemek istedilinizi belirtiniz. 3. menkibeler. Yash kadirnn Dilber'i istemeye gitmesi lmam'm yash kadimn evine gelmesi Dilber'in MustafaEfendi'nin evine geri goturulmesi Dilber'in esircilere satilmasi Dilber'in Latife'yle diyalog Dilber'in evden kacmasi Dilber'in blUmti 2 Sami Pasazade Sezai'nin Tanzimat Donemi toplumundaki olaylardan. ya§adlgl donemdeki olay ve kisilerle karst­ lasma ihtimali donernin sosyal yasarrunda var olan halayikhktan dolayi mumkun­ dur. 2.

53 . Karakter/tip olaylar Ka~l~l bir ~lk1~ yolu karsismda nasil bir olarak gormektedir. Acimasrzhguu surdurmektedir. KARAKTER I. OzgUrltigu icin Dilber gibi davranacaklar vardir. Sosyal ortam ve cevrenin karakter uzerinde bir etkisi yoktur. Sergiizest romanmdaki mekilnlar: Mustafa Efendi 'nin evi Y1l§1I kadmm evi Satildrgi esircinin evi Asaf Pasa'run konagi Misir Sergiizest romamndaki zaman: . Yardrm etmek isteyen sefkath insanlar vardrr. Diller karakter uzerinde bir etkisi yoktur.Gece . ahnrmsnr. Metindeki kisiler duygu. dii§iince. sert biri olu§u. sert kisiler vardir. Yardimsever ve ~efkatli olusu. belirtildigi gibi yaklasik olarak gosterilmekte ve herhangi bir aynn­ tiya girilmemektedir. konusma ve davrarns bakirmndan birey­ sel nitelikler gosteren. Ya~h Kadm Teravet Acimasiz. baska eserlerdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir. tavrr takmmaktadir? Sosyal ortam ve cevre bu karakter/tipi nasrl etkilemistir? Bu karakterin/tipin diger karakterler uzerinde etkisi var rrudir? Bu karakterin/tipin yerinde olsaydimz olaylar karsismda nasrl davramrdmiz? S izce gercek hayatta bu romandaki karakter/tip gibi davranan biri olabilir mi? OzgUrlUgti elinden Yardimct olmaya cahsmaktadrr. Diger karakter uzerinde bir etkisi yoktur. Acrmasiz.0 sabah Romandaki rnekanlar olaylann yasandigi yerler olarak gecmekte ve tasvirlerle anlatilmamaktadrr.4.OZUMLEME TABLOSU KARAKTER AD! Karakterin/tipin en belirgin ozelligi nedir? I Dilber OzgtirIiigu icm OlUmU bile goze alrrustrr. Zaman ise. Dilber'in tizerinde bir etkisi vardir. 5. Nasrl davranacagiruzi belirtiniz. Sosyal ortam ve cevrenin karakter tizerinde bir etkisi yoktur. olay orgusu ve icerigi ile birlikte ele ahnrp cozum­ lenebilen.

c. Bu sktmde. Grup: Bkz. macera. Gozletn. romantizm ksrsisind« iistiinliik sagladIgI kabul edilmektedir. yiizylim ikinci yansmda romantizmin 8§In duyguselhgme tepki olarak or­ taya flkmI§ bir ekundtr. dilde ve enletunde siisten.EKf.. Konular gerrekten elnur. dnstmce ve yorumlanm katmazlar. 1857 yilmde Gustave Fleubert'in "Madame Bovary" edh romanlyla. Serguzest romarnndaki toplumsal bir sorun olan esirlik ile esaretin giiniimiiz­ Ie ili§kilendirrnek miirnkiin degildir.:/an yoktur. Romantizm (Co§ku ve Heyecam Dile Getiren Metinler (~iir). L ~emaya gore metindeki kisi.6. Yalmzca yssenetun enleulmssms yonelen gerr. 2. ne zaman ve nerede Ya§andlgl gosterrnektedir.:eker. icinde bulunduklan ortam eynntilsnyle verilir. 54 . Serguzest. gerr. I_ ETKINLIK ( 5. toplum ve insan geJfeklerine bireku. onlann kisilikleri­ ni etkileyen cevreterinin uuutum. Sergl1ze§t rornamna ne ad verecelinizi belirtiniz. Etlrinlik 1. gerfegin snlettlmest icin kisiletin psikolojileri. Yesenen ve goz}enen geJfek biitiin fIplak1ItIyla anlatI1Ir. 9.:ek hayatm enleulmssi esas o/dugu icin eser/erinde top/umun sueden insanlanna restlemr. realiz­ min. Grup: REAL1zM (GERr.:ekfi yazar/ann okuyucuyu egitme gibi bit amar.:ok Y8§amm olagan o/ay/anna yo­ ne/dik/eri icin cok basit bir konu bile ele sltmp islenir. yesenent nesnel bir sekikie ektermeyi amar. Bunun sag­ lenmesi ifin gerektiginde anket gibi bezt sanatch§I yontemlere bile besvurulmustur. duygu ve hayalleryerini. zaman ve rnekan arasmda herhangi bir uyumsuzluk soz konusu degildir. zaman ve mekan romandaki olaylann kim­ ler arasmda. birinin basmdan gelip gecen §ey anlarmn­ dadir. Onun icin de betimleme. o/ay/ar ve kisilet kersismd« tereisiz devremrlsr. bicim giizelligine fok onem vettnisler.:atl§ma "esaret-hiirriyet" cansmasidrr. Metindeki teme! . realist yazarlarda en onemli anlatIm bicimi olarak dikket r.:ekfiler. 7. Realizmde. Eserlerinde daha r. Romandaki kisi. Gerr. b. ozentiden kecmmislsrdir. Eser/erine kendi duygu.1LtK) 19. eres­ tutne ve beIge/ere dayanarak. Bu bakimdan Dilber'in macerasmm anlatrlmasi yonuyle parelellik goster­ mektedir. b.:ekfi yazar/ar. seruven.:lar/ar. Yine. 8 L Romamn temasi "esaret meselesi"dir. Gerr.

b. ilahi bakis acisma sa­ hip bir anlatici vardtr.. Flaubert (Madame Bovary) Lev Tolstoy (Sava§ ve Ban§. 13. aileyi etkileyen veya etkileyecek herhangi bir seyin toplumu da etkileyecegi bilincinden kaynaklanmaktadir.. a. (:ehov (Vanya Deyi. ilahi bir bakis acisiyla anlatrrusnr.:iik biri­ min aile olmasmdan.mu. halki egitmeyi amacladiklan icin top­ lumsal sorunlan. duygunun on planda olmasi romantizmin etkilerini gostermektedir.Stmdbal Serguzest romanmm toplumsal bir sorun olan esareti ele almasi. $olohov (Ve Durgun Akerd: Don) E. Serguzest romam. Ekmegimi Kezsmrken) "Roman dedigin. Yisne Bahfesi) M. Vadideki Zambak. Sonra da ka1bp Mybesinde bu aynaYJ tJlpysm abJaJcsrzlr1cla l1J1 suflaya­ caksuuz? Aymw falDuru g{Jst«iyor diye aynaya bbahat bu1mJIk olar mu? BiJyle falDurlu fukur bulUDJJlJ yola. siradan insanlara yer verilmesi ve anlatimda susten. Panna Menestm) Balzac (Goriot Bebe. <. toplumsal IS­ laha cahsmasi. ahlaki degerleri i§lemi§lerdir. Hemingway ((:anlar Kimin /fin (:allyor) I. Olii Canlar) Turganyev (Babalar ve aguIlar) M. Yine romanda toplum sorununun islenmesi. ~evrele­ rinin tamtirm. ozentiden kaci­ mlmasi realizmin etkilerini yansumaktadrr. David Copperfield) Gogol (Miifetti§. Benim Universitelerim. bir babrsm yolun irili ufakh fukutiJumda birilanif falDuru gikiJrsfin. Romanda islenen esaret meselesi. Anna Karenina) Dostoyevski (SUf ve Ceza) A. Henri B. Eugenie Grandet) G. b.BlJfhcs temsilciIeri: Stendhsl (Kimuz ve Siyah.iinkii hitap edilen kitle halktir. olaylan. toplumu olusturan en kii<.. falDar fU­ kurlan meydana getirmesini iJnlemeyen tmnizlik mUfet/ifiDe. Metinde tiim olaylardan haberdar. dabs cIojrusu sayan a1anasuu. 11. her §eyi bilen. k(>kma. Temanm aile hayati etrafmda gelismesi.Steinbeck (Gazap Uziimleti) Herman Melville (Moby Dick) Charles Dickens (Oliver Twist. kisilerin psikolojilerinin. bir lIZUlJ yol Uzt:riIJde cIolBfl:m1Bn bir aynadu. Bir babrmI gijIderin maviJilini. 12. Dirilis. 10. Anlatici romandaki kisileri.. ss . Tanzimat Donerni rornancilan. divan nesrine oranla daha sade bir dille kaleme ahnrms­ tir.Gorki ((:ocuklugum. toplumsal bir sorun olarak islenmis ve okuyucuyu bilgilendirrnek amaclannustir. a.

Sami Pasazade Sezai'nin Serguzest adh romarn.. tarihi bir beIge ozelligi tasimaktadir..Sergiizest Hikaye:Kiifiik:jeyler. sava§m sonuna kadar burada keldt. Son ytllertnde kendisine. Sami Pasazade Sezai I -- Romantizm ve realizmden etkilenmistir. Donemine uyarak sade bir dil kullanmisur.. BSBRLERl Romen.Rumuzu'l-Edeb Mektup-SohbettIclel b. Biiyiik Millet Meclisi'nin karanyla "Hidemet-t Vataniy­ ye tertibinden maa§ baglandl (1927) ve 26 Nisan 1936 tarihinde lstsnbul'de Oldii. • Toplum sorunlanm islemistir. Grup: Romandaki esir ticareti ve halayikhk yerli ve mahalli unsurlardir. Grup: Serguzest romam isledigi esaret temasi. 2. 1880'de EvkafNezareti Mektubi Ke­ lemine memur oldu. kullandigi dil ve roman tiirii olmasi dolayisiyla donerninin sosyaI ve edebi ozelliklerini yansitmaktadrr. Batth tiirlerde eser vermistir. Sergiize§t roment yiiziinden goz hapsine ehn­ dlgml dtisimerek bundan kurtulmak icin Paris'e gitti ve Mesnuiyet'in ilanma ka­ dar da orada ksldt (1908). 14. Oyun. edebiyat konusundaki bilgilerini ertumsyt tercih etti. . istanbuJ'a dondiigiinde Madrit elcisi olarak gorevlendi­ rikii. Elcilikteki gotevinden istifa ederek istanbul'a dondiigiinde is­ tisere Odesi 'na memur oldu.Sit Arestmne.. ingiliz ve Fransiz edebiyatlanm tamnusnr.Sarnipapzade Sezai (1860-1936) 1860'ta istanbul'da dogdu. a. Yedi ytl siiren bu ikinci donem memuriyetinde (1885-1901) sensum olgunlsstttdt. Babasmm Oliimiinden sonra da Londra elfiligi ikinci katipli­ gine atanan Seziyi. Devrin i1eri ge1en isim1erinden Sami Pess'mn oglu­ duro Ozel ogrenim gordii. Bu ozelliklerden dolayi Serguzest romarn. Miitareke devrinde emekli olarak istanbul'a dondt: (1921).. Birinci Diinye Sava§l b8§laymca Madrit'ten Isvicre'ye gecti. Yirmi yesme kadar resmi bir gore v elmeyip. orada kaldlgl dart ytl boyunca ingiliz ve Frenstz edebiyatlan­ tu yakmdan izledi. • -.. i§ledigi esaret temasi ve rea­ lizm etkilerinden dolayi Tanzimat Doneminin onemli eserleri arasmdadrr.I_ ETKINLIK ( 1.

Canan ve Jozefino iizerinde etkisi vardir.Canan'rn satin ahnmasi . C. KARAKTER C.Felatun'un mutasamf olmasi .Raknn'm Canan'Ia evlenmesi b. Canan Sevgisini saklayan birisidir. C. Sosyal ortam ve cevre bu u~olmasma karakteri/tipi nasil etkilemistir? se eo olmusiur. 3.Rakim'in Felatun ile karsilasmasi . Yine yazann bu tarz miidahaleleri okuyucuyu egitme amaci guttu­ giinden olay orgusunun sekillendirilmesinde etkilidir. Jozefino Dost canhsi birisidir. 1. Olaylar karsismda nasil davranacaguuzi belirtiniz.Rakim'm eve donmesi . Dost canhsr insanlar vardrr.Felatun Bey'in Polin'i ile birlikte olmaya baslamasi . Bu karakter/tip olaylar Kendini karsismda nasrl bir tavir birakrmstrr. Metnin olay orgiisii su sekildedir: . Etkisi yoktur.Jozefinonun Rakim'rn evine gelmesi . a. Yazann romanda goruslerini belirtmesi roman teknigi acismdan buyuk bir kusurdur. Can.:OZUMLEMETABLOSU KARAKTER ADI Karakterin/tipin en belirgin ozellig! nedir? Felatun Bey Rakrm Efendi Mirasyedi birisidir. ME'I1N ETKINLIK ( y lIlAIAJDlz bikAyeyi slIllfta okuyunuz.Can'm Rakim'a ll.Can'm iyilesip evlenmesi . Cahskan kisiler vardir.I_ 2. Caresiz kisiler vardir. Olaylar kar­ §Jsmda belirii bir tavn yoktur.:aresiz kalmaktadu. 57 . Rakim) belirli davramslar sergileyen.§lk olmasi . takmmaktadir? Bu karakterin/tipin diger karak­ terler iizerinde etkisi var rmdtr? Bu karakterin/tipin yerinde olsaydmiz olaylar karst­ smda nasil davrarurdnuz? Sizee gercek hayatta bu romandaki karakter/tip gibi davranan biri olabilir mi? Yoktur. Metindeki kisiler (Felatun. Elkisi yoktur. Daha dikkatli davranmaktadir. 2 Romandaki kahramanlar Tanzimat Doneminin sosyal gercekligine uygun­ duro 0 donemdeki mirasyedi tiplerin Batih ya!jam tarzmi benimseyip romandaki gibi olaylarla karsilasmasi mumkundur. OzgiirIiigii ahnnustir. Etkisi yoktur. Ki~iliginin g~2J'en~fsini sa lam! tIT. ki~iliktir. zihniyeti ve cevreyi temsil eden. Mirasyedi kisiler vardir.:ah~kan bir Mirasyedi. benzerleri baska metinlerde de bulunan tiplerdir.

Romanda mekanlar.:ekle¢receAinizj belirtiniz. 5. Romandaki Rakim Efendi ve Canan. 7. filtr §apkah ki§i ise Batih yasamm temsilcisi Felatun 'u karsrlamaktadir. b.) . Felatun'un basma gelenler ile Rakim'm sergiledigi durus. temayt g6z lmUnde bulundurarak D8SI1 bir ~ gerc. yanhs Banhlasmadir. ikindi" gibi aynntisiz zaman ifade eden sozcukler kullamlrmsnr. Tanzimat Donemi romancilarma gore.Rakim'm evi. Kendi milli ktilttiriinti bir yana birakip. Dogu 1 Batl 1 Tema Yanhs Banhlasma 6. halki egitmek. bir dil kullamlrmstrr. 58 . Grup: Romanda "aksam. Romandaki en onernli toplumsal sorun. Karikatiirdeki fesli kisi. Romanda ~ olaylan. 2. ona ders­ ler vermek icin kullarulabilecek bir aractir. 8. a... 9. Romandaki mekan ve zaman arasmda bir uyumsuzluk soz konusu degildir. Grup: Romandaki mekanlar sunlardm . Sanatta faydayi bu sebeple on planda tutmuslardir. Rakim'in geleneklerine bagh yapisi ile Canan'm ona duydugu ask ro­ mantizmin ilkeleriyle ortttsmektedir. Ahmet Mithat Efendi 'nin ahlaki ve sosyal sorunlarla ilgili fikirlerini okuyucuya aktarmaktadir. (Buna glke romand a1rj olaylara uygunbir diyalog yavDlZ. Banh ktilttirlere koru korune baghhk bugtin icin de soz konusudur.Hendekbasi . <. roman. ETKINLIK ( 1.4. 10. Romanm halka hitap etmesi sebebiyle romanda konusma dili unsurlanyla birlikte sade. tasvirlerle anlanlmarrns. sadece olaylann g~ti~i yerler olarak amlrrusnr. romantizmi en iyi ifade eden kahra­ manlardrr. geleneksel yasamm temsilcisi R§kun'I.tinkti okuyucuyu egitmek amaclannusnr.

Hiiseyin Fellah. Tanzimat Doneminin en cok eser veren yazandrr. (d:1844 . Donemindeki sosyal bir sorunu yansitmasi. romanm tarihi bir beige degeri tasimasnn saglamaktadrr. Diitdene Hemm.0:1912) asl1adl Ahmet olan Tiirk yazar. 9aII§tItI donemde Prensiz­ caYlogrenmi§ ve bu nedenle Tuna Valisi Mithat Psse'mn takdirini kezenmistir.ye oyun gibi oldukce cesitli tiuierde esetler vettnistir. Toplumsal konulan i§lemi§tir. Emekliligi stresinde Dariilfiinun'da ogretmenlik yeptp ve Deriisseieke 'ya gef­ mistir. Felstun Bey'le Rekim Efendi. Baba­ suun oliimii iizerine focuk ya~ta faII§maya bll§laml§tIr. Ahmet Mithat Efendi _ Sadebir dil kullanml§t1r 59 . Ogretmenlik gorevi esnssmde burada heyeum keybetmistir. Ahmet Mithat roman hik5. 1891 yilmde eilevi sebepletden donmek zorunda kaldlgllstanbul'da kendi matba­ ahanesini kurmus ve eserlerini besmssttr.. Bunun iizetine sd: Ahmet Mithat olarak entlmeye beslentr. Yazann Tuna gazetesinde yezilsn ysymlemistu: 1869 ythnde Mithat Pes« Bagdat Yaliligi'ne atanmca 0 da onunla birlikte gitmistir. 12. Abdtileziz'in olmesi iizerine lstanbul'a geri donmii§ ve saraya girerek vak'aniivislik gore vine getirilmistir. Bagdat'ta hem gazete yonetmenligi yapml§ hem de sanat okulu ogrencileri icin dets kitebt heztrlemisur. Gene edebiyatcilan etrafmda toplarmstir. Kendi bastlgl eserlerinin yentssre gaze­ terlerde de yeztlen flkml§ ve 1873 ytlmds.. ESERLER1: Leteit-i Riveyet.11. 1863 ytlmde Ni§ Rii§tiyesi 'ni bitirerek Ruscuk'e bir devlet dairesine memur olarak etentmstu. 1854 ythnd« agabeyinin gore vi doleytstylt: bulundugu Vidin'e gitmi§ ve orada bll§ladlgl ogrenimine Top­ hane Slbyan Mektebi 'nde devam etmistir. a. Hasan Mellah. yazdIgI yazllar tiedeni ile Rodos'a sti­ riiImii§tiir. Jon Tiirk .Abmet Mitbst BfetJdi Ahmet Mithat Eiendi. Tanzimat Doneminin en onemli yazandrr. Heniiz On Yedi Ya§mda.

tiyatro. hem sanatcmm kendi tis­ lubuyla hem de kullarulan tekniklerin (sinema. halki egitmeyi amaclamasi ve sade bir kullaml­ masi dolayrsiyla yazanyla ili§kilidir. sade bir kullanmalan ve sanatta faydayi gozetrneleri dolayisiyla donemleriyle iliskilendirilebilir. 60 . 4. Felatun Bey ile Rakim Efendi. .· Dil. toplumu egitmek ve ona bilgi vermek arnac guduldugu icin agirliktadrr. masal. hikaye. bu edebi turun TUrk ede­ biyatma yeni girmis olmasi dolayisiyla teknik bakimdan zayif. Roman­ larda toplumsaI sorunlar. halk hi­ kayesi ve mesneviyIe iliskilendirilebilir..) farkh 01­ masmdan kaynaklanmaktadrr. Serguzest ve Felatun Bey ile Rakim Efendi romanian. 2 Aym temayi islemelerine karsm eserlerin farkhhgi. roman gibi yeni bir edebi turle yazrlmalan. Hayal! ve olaganustu ozelikleresahip ozeliklere sahip ozeliklere sahip mekiinlar mekanlar mekanlar Belirsiz zaman ifadeleri Belirsiz zaman ifadeleri Belirsiz zaman ifadeleri \_ ETKINLIK ( Serguzest ve Felatun Bey ile Rakim Efendi romanian..b. daha onceki donemlere gore daha sadedir. roman. anlatmaya bagh ede­ bi metinler olmasi ve olay cevresinde gelismesi dolayisiyla destan. I_ ( .] ETKINLIK ( Serguzest ve Felatun Bey ile Raklm Efendi romanian donemlerindeki sosyal sorunlar olan esaret ve yanhs Banhlasmayi islemeleri. 3. =­ ANLAMA YORUMLAMA . Bu durum romanlann sanatsal yonunun geri planda kalrnasma ve teknik bakimdan kusurlu olmasma neden olmaktadir. Ahmet Mihtat Efendi'nin toplumsal bir sorun olan yanhs Batihlasmayi islemesi. Destan Masal Mesnevi Roman Gercekci. hikaye ile roman arasmda bir yere sahiptir.tii Hayalive olaganusn. betimlenrnis mekiinlar Belirli ve dolayh zamanifadeleri Hayal!ve oJaganti.

.iJLCME DE(.ERLENDIRME 1.. 3.. yapryi olusturan bir un­ sur olmasi ve olaylann yasandrgi yeri gostermesidir.. Dogru cevap E secenegidir. 61 .. Farkhhk ise destanda hayali ya da olaganustu mekanlar kullamlmasi. (Y) 1 (D) (D) 2 . realizm. . . buna kar­ sin romandaki mekanlann gercek mekanlar olmasidir.romantizm. iIahi.. Destandaki mekanla romandaki mekarnn ortak yonu.. 4.

i~in kusurludur. ~ogunlukla yanhs anlamalar iizerine kurulu. dorduncu sahnede gelinin geliglyle yasananlar. trajedi ve komedi gibi alt tiirlere aynlan. Modem Tiyatro: Yazih bir metne dayanan. yedinci sahnede mahal­ lelilerin eve gelisiyle yasananlar anlatilrmsnr. Grup: Altmci sahnede mahalledekilerin eve gelmesi. 2. 1. dram. Grup: Ikinci sahnede gelinin yola ~Ikmasl. sahne yapisi olan. kokeni Orta Asya'ya dayanan tiyat­ rodur. besinci sahnede yine gelinin gelisiyle yasananlar anlatilmaktadrr. or­ ta oyunu ve koy seyirlik oyunlanndan olusan." ve "Tiyatro bir ahlak muessesesidir. ve herhangi bir sahne yaplsl gerektirmeyen. Edebt Metin/er T/YA'tRO 1. ii~iincii sahnede gelinin eve gel­ mesi. karagoz. I_ ETK/NLIK ( 1. sahnede yasananlar bitirilmeden yapildig. 2. Sahneler bu ynzden ara bashklar gibi kalmisnr. biiyiiklerin mektebidir. GiJstermeye Ball. "Tiyatro. I_ ETK/NL/K ( 1. Yunanistan' daki Dionysos §enliklerine dayanan tiyatrodur." ifa­ deleri tiyatronun egiticiligi ve bilgilendiriciligini ifade etrnek icin soylenrrnstir. Sahne ge~i§leri. 62 . 1_-4 HAZIRLIK doga~lama olarak GelenekselTiyatro: Yazih bir metne dayanmayan.B. meddah.MBTIN ~air Bvlenmeai adh tiyatro metDiDi 8DI1fta een1end mmz. Metnin temsilinde rol alan tlgrencilerle temsil ettikleri kisiler arasmda "kur­ maca"nm smirlan icinde bir gerceklik soz konusudur.

Fayda gOzetmektedir. Olay OrgUslt bakkJndaki dU§flncelerinizi. konusma ve davrams bakirmndan birey­ sel nitelikler gosteren. baska eserlerdeki benzerlerlnden ayirt edilebilen karakterlerdir. ~a§trrnaktadrr. Yoktur. ~8§trrnaktadrr. 5. Yoktur. Fakat yasanan olaylardan hareketle rnekarun Mustak Bey'in evi oldugu anlasrlmaktadrr. Yapl bozulur. Vardir. belli bir zamanda. dii§iince. belli bir mekanda ve belli kisiler arasmda yasarur. 63 . Yap. ~air Evlenmesi'nde rnekanla ilgili ifadeler yoktur. Metindeki kisiler duygu. Bu bakimdan me­ kamn gerceklikle iliskisi vardir. Yoktur. Yoktur. KARAKTER f. Sair Evlenmesi OOh tiyatro eseri doneminde yasanan gerceklikler iizerine ku­ rulu oldugu icin tarihi bir beIge niteligi tasunaktadir.OZUMLEME TABLOSU KARAKTER ADI Karakterin/tipin en belirgin ozelli~i nedir? Karakterin/tipin olaylar karsismdaki tavn nasildir? Karakter/tip eserden ~lkanldl~mda eserin i~eri~inde ve yapismda nasil bir de~§iklik olur? Sosyal ortarn ve ~evrenin bu karakterler Uzerinde etkisi var midir? Bu karakterin/tipin diger karakterler Uzerinde etkisi var rmdir? Bu karakterin/tipin yerinde olsaydmizolaylar kaT§lsmda nasil davramrdiruz? Mii§tak Bey Zlbll dudu HabbeKadm Ebullaklaka Heyecanh. Olaylar karsismda nasil davranacagrmzi belirtiniz. olaylar. ~a§trrnaktOOrr. Yoktur. olay orgiisii ve i~erigi ile birlikte ele ahmp ~oziim­ lenebilen. Olabilir. 6. Olabilir. Olabilir. Yoktur. Yoktur. Acikgoz' birisidir. birisidir. Metnin yazildigr donemde ve gercek hayatta bu eserdeki karater/tip gibi davranan biri olabilir mi? Olabilir. 4. Saf rnizach aceleci birisidir. Firsatcr bir kisidir. 7. Yapi bozuJur.2 Tiyatroda anlatilanlar Tanzimat Doneminde gorucu usuliiyle evlilige bir elestiri niteligi ta§ldlgl icin doneminin gercekligiyle iliskilidir. 3. belirtiniz. bozulur. Yapi bozulur. Verilen §emaya gore.

.Ata'mn intihar etmesi b. a. Bu ozellikler yazann halka hitap ettiginin de bir gostergesidir. TURK TlYATROSU ! -_ _ II_ _­ Geleneksel Turk Tiyatrosu Modem Tiirk Tiyatrosu l ~ ~ Orta Oyunu Karagoz ~air Evlenmesi 9.. 3.Sefika'nm verem olmasi . Eserde konusma dili ozellikleri gorulmektedir. 1. bilgilendirmek amaclanrmsnr. Sair Evlenmesi'nin temasi olan gorucu usulu bugun de varhgim devam et­ tirmektedir. 8. Bu bakimlardan temanm hem sosyal hayatla hem de gerceklikle iliskisi vardir.Seflka'nm Tahire Harnm'a Ata'YI sevdigini soylernesi . Bkz.ocuk adh tiyatroyu nasil sonlandJracalmm belirtiniz. ETKINLIK ( 1.MET1N ETKINLIK ( Zavalh Cocuk adh tiyatroyu smifta canlandmmz. doneminin gercekligiyle iliskisi vardir. Metnin olay orgiisii §u sekildedit: . Fakat eski donemlere oranla bugiin gorucu usulunun daha da azaldigi gorulrnektedir. Zaman ile ilgili ise herhangi bir ifade mevcut degildir.Sefika'run P8§a tarafmdan istenmesi .Halil Bey ile Tahire Hamm'm durumu konusmasi .. 10. Zavalh Cocuk'ta "suslti bir oda" ve "diger oda" mekan olarak gecmektedir. Zavalh <. Grup: Isledigi tema dolayrsiyla halki egitmek. Grup: Sair Evlenmesi'nin ternasi "gorucu usulunun yanh§hgl"dlf. Ogretici Metinler-. 11.sinasi I_ 2. 2 Zavalh Cocuk'ta yasananlann Tanzimat Donemindeki sosyal yasamda go­ riilmesi miimkiin oldugundan metnin. 2. 64 .

:aresizdir. Metindeki terna. dil§ilnce. ~eflka Bu karakterin/tipin diger karakterler iizerinde etkisi var rmdir? Bu karakterin/tipin yerinde olsaydmiz olaylarkarsismda nasil davramrdmiz? iizerinde etkisi vardu. 6. olay orgusu) bir billiln oldugu icin. I_ ETKINLIK ( 1. konusma ve davrarns bakimmdan birey­ sel nitelikler gosteren. KARAKTER C. yazann kurrnaca gercekliginin icinde yapi unsurlanyla (kisi. Edebi eserler. Olabilir. Caresizdir. metnin ya­ zlidlgl donem arasmda siki bir ili§ki vardir. bu unsurlardan herhangi biri­ nin degistirilmesi eserin anlammda bir degi§iklige sebep olur. zaman. I Etkisi yoktur. Olabilir. ~eflka Etkisi yoktur. uzerinde etkisi vardtr. <. baska eserlerdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir.iinkil edebi eserler. 2. Zavalh Cocuk adh metindeki olay orgusunun yasandig: zamanla.:OZUMLEME TABLOSU KARAKTER AD! Karakterin/tipin en belirgin ozelligi nedir? Karakterin/tipin olaylar karsismdaki tavn nasildir? Sosyal ortarn ve yevre bu karakteri/tipi nasil etkilemistir? Halll Bey Anlayrsh birisidir. halki egitmektir. yazildiklan do­ nemin zihniyetini banndmr. Bu nedenle bir edebi eserin. Ata iizerinde etkisi vardir. donemden ba­ gimsiz dusunulmesi mumkun degildir. Metindeki kisiler duygu. ~enka Fedakar birisidir. olay orgusu ve i~erigi ile birlikte ele ahmp cozum­ lenebilen.4. Tahire Hamm Anlayish arna caresiz birisidir. eserin yazildrgi donemde karsilasilabilecek bir durum oldugu icin hem sosyal gerceklikle hem de halki egitmekle iliskilidir. 6S . yazrldig. Olaylar karsismda nasil davranacagimzr belirtiniz. Grup: Zavalh Cocuk adh metnin yazihs amaci. Sevgisine mal olmustur.aresizdir. Sizce gercek hayatta bu tiyatrodaki karakter/tip gibi davranan biri olabilir mi? Olabilir. C. S. Grup: Zavalh Cocuk adh metnin temasi "gOriicii usuliiniln yanh§hgl"dlr. mekan. C.

[ \_ ~air . ] ~iir. ANLAMA YORUMLAMA . Bkz. ~air Evlenmesi'ndeki isim sembolizasyonuna gore isimlerin anlamlan §un­ lardir.7. roman.J ETKINLIK ( Bvlenmesi ve Zavalh c. 9. sosyal bir konu olan "gtiriicU usuliiniln yanlt§ltgl" temasi Narmk Kemal'in edebi tizelIikleriyle or­ tii§mektedir. makale. tftti (papagan) stizciigiiniin TUrk­ cedeki halidir. Zavallt Cocuk adh metinde islenen. ~air Evlenmesi 'nde oldugu gibi yerel soyleyis ozelliklerine yer ve­ rilmemistir.ocuk adh metiDlerden belirlediliniz b(lIUmleri 81­ mfta can1andll'JD1Z. tiyatro. • MU§tak: ozleyen. 8. Bunun sebebi ~air Evlenmesi adh metnin komedi unsurlanyla. daha onceki donemlere gore daha sade bir dil kullamlrmsnr. Yukandaki ozelliklerle. Zavalh Cocuk adli metinde "gelenek . gevezelerin babasi. Buna gOre gUnumuz ~ D881l bir isim1endirme yapacaPJZl be1irtiniz. 66 . (dudu sozciigii ise. :a:::~:== .) • Habbe: hileci. Tan zimat Dlmemi ~ ve Heyecam Dile Getinm MetiDler (~iir) Tanzimat Doneminin oncu sanatcilanndandir. a. ozentili. Bu catisma Tanzimat toplu­ munun sosyal yasantismda gorulen Dogu . Zavalli Cocuk adh metinde. hile yapan • BblJUakiaka' konusanlann. can atan.Bah ikileminin dogal bir sonucudur. ~air Ev­ lenmesi adh metinde de aym catisma gorulmektedir.- . • Ziba: siislii. I. Zaval­ It Cocuk'un ise dram unsurlanyla kaleme almrms olmasidir. fikra tiirlerinde eserler vermistir.modemite" cansmasr vardir. Gazetecilik yapml§trr. elestiri. b..

1868'de Osmenlt Ti­ yatrosu edls bir topluluk kurarak Tiirk yazarlanna ve Tarkr.err. Bu arada padi§ah­ /arda tiyatroya biiyiik ilgi gosteriyordu. Ahmed Vetik P8§a'nm usta i§i Moliere uyar1amalan. Tilrkr. BATILlANLAMDA TORK 71YA7ROSU Turk helkt Batl modelinde tiyatroyla ezmhklenn sundugu tiyatrogasteri/eriyo­ /uy/a bir o/r.ilmi§. Tiirkiye'de BahIJ an1amda tiyatronun kutumsellssmssi ve Tilrkr. 1870'te Sadrazam Ali P8§a'nm !stanbul'un r. Bah tiyatrosumodelini benimseyen Ttirk tiyatrosunun gelisimi r.IIann ketkis».e oyun1ara yoneldi. Beti tiyatrosunun.agda§ dogrulruda. melodrama ag/r11k veren MarcIiros 67 . toplulukIar bu tiysirolerde diizenIi o/arak oyun ser­ giIemeye beslemislerdir.eve sahneli yeni tiyatro ysptlsn kurulmu§. 9agda§ Tilrk tiyatrosuna ilk onemli sdun 186O'ta yspilsn Gedikpss« Tiyetro­ su'yla stilmtstu: 1861 'de bu tiyatroyu kiraIayan GiilIaAgop. Ahmed Mithat Bien­ di.eviri ve uyar/amalar yanmda Tiirk yazarlan da oyun yazmaya beslemisler. Bah modelinde tiyatronun Tiirkiye'ye ge/mesi sonucunda r. Abdulmecid 1858'de Dolmsbshce Sara­ YJ'mn yakmInda bir saray tiyatrosu.Jy/a sktenlmesi Tanzimat'ta o/u§mu§­ tur. milzikIi oyunlar ve ope­ retler sshnelendi. boylece Bah 'ya omnIar. bir yandan da onun r.inde en ilnli1­ sa Ahmed Fehim'dir. ge­ lismesini engeliemistir. Boylece tiyatroyu kutumsellestume yoniinde onemli bir adrm sulttnsur. GalIa Agop'un Osmenli tiyatrosuna yon verdigi 15 yihn en onemli sonuclsnndsn biri de izleyicinin tiyetroy« al/§masl oldu. Bu oyuncu1ar ir. de o/sa bir dram gelenegi bes­ lsnusttr.e§itli blilgelerindeTilrkr. Bsu tiyatrosunun Tiirk kiiItiiriine tam anlam. Her seyden once tiyatro da yszih metne ger.evirileri.ok ger.e oyun sergi­ lenmesi yolunda Ermeni sanatr.ok genel biryeklessml« iki a§amada ince1enebilir.ude tsiustyordu. Recaizade Mahmut Ekrem gibi iinlii §air ve yazarlann yepu­ Ian.e oyunlar ser­ gileyen tiyetroler kurmest ko§u1uy1a kendisine sagladlgl destekle. Tiir­ kiye Cumhuriyeti'nin kurulmasl arasmda (1839. gii1diirii ve vodvillerinin r. Bah tiyatrosunu Tiirk helkinden daha once benimsemistir.1923) yet alanhaZlrIJk 8§amas/ ve Cumhuriyetin kuru/u§undan giinamiize uzanan geli§me 8§amas/. Osmsnli ssrey: ise yabancl topluluklenn gostetilerinc biiyiik onem vennistir. yebenct yazar/arcIan yspilsn r. kemolsr. Tanzimat Ferrnam'mn ilemyle.e oyun1ar oynama imtiyezuu 10 y/l elinde tutan GalIiI Agop'un top1u1ugunda Brmeni oyun­ cu1ar yanmda Miis1aman Tiuk: oyuncularcIa yeti§ti.2. Abdiilhak Hamid. Bah modeli tiyatronun benimsenmesiyle Tiirk tiyatrosuna yeni bit yoneli§ icine girmistir. gelenekse/ Tiirk tiyatrosuna bit yen­ dan bircok olumlu katkJda buJunurken. ozeIIik1e iinlii Ptenstz me1odram. Osmenli Tiyatrosu'nda NamJk Kemsl. tiyatroya beski ve sansilr koymesiyle tmli: A bdiilhamid de 1889'da YJ1dJZ SarayJ 'nIn behcesinde yabancJ tiyatro ve opera oyunlsrunn sahnelendigi bir tiyatro salonu yspttrd). /839 Tanzimat Permeni'nm ongordiiguilkeler dogrultusun­ da Beu 'ya yonelen Ostnsnlt toplumunagirisi.

5. sahne gecisleri ve sahne unsurlan bakimmdan teknik kusurlara sahiptir. ~air Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyatro metinleri. Miinevverin Hasbihali adh tiyatro metnindeki sahne dekorunun anlatildigi bolumdeki aynntilar sahne tekniginin. orta simi trajedileri ve melodrsmlsrdi. Tiyatroda BatI modelinin be­ nitnsendigi nenrhk. Yazarlar. Bu yepttler icinde en iinliisii Nemik Kemal'in Vatan Yahut Si1istresi'ydi (I873). sahne tekniklerinin uygulanmasi sebebiyledir. Tanzimat tiyatrosunun modern TUrk tiyatrosunun baslangici kabul edilmesi. Tiirk oyunculenn egitimi ifin bir konservatuvar ve yerel yonetimce parasal afldan des­ teklenen bir uygulama sahnesi olu~turuImasI yolunda ilk edun ise I9l4'te Deriil­ bedayi'nin kurulmesiyle enldt. Bu donemde yazIlmI~ yuzlerce oyundan giiniimiizde de aynanabilir olanIann seyts: fok ezdir. Bu oyunu. romantik dramlar. Ortaayunu ustalarmdan Kavuklu Hamdi'nin onderliginde I875'te artaya fIkan bu tar. Bu tar oyunlann besmd« Ahmed Vefik Pll§a'nm Moliere'den yaptIgI uyarlamalarla oyun yazarlIgI­ m cumhuriyet doneminde de siirdiiren Musaphizade Celal'in Beti'nm tOre kame­ disi gelenegi icind« Osmenlt toplumunu ele~tirdigi oyunlar gelir. Fakat edebiyanrmza yeni gi­ ren bir turun ilk omekleri olmasi acismdan boyle kusurlann bulunmasi son dere­ ce dogaldir. yazih metinler halinde olmasi. ll§BIDasI doneminde ayun yazar1Igmda parlak bir etihm gOriil­ medi. 1839. 4. TUrk yazarlan en fak etkileyen yabancI kaynak­ Iar Victor Hugo 'nun.Mmakyan ve Ahmed Vefik Pll§a'mnMoliere uyarIamalanna aglrIlk veren Tomas Pesulyeciyen'in ketkilsnyle siirdii. ozel­ likle romantik yurtsever duygu1anyla yiikJii oyunlar izledi. tarihsel dremler. Batih tarzm ornek ahnmasi. BatI tiyatrosunun konukIan ve tipIeriyIe geIenekseI tiyatronun tipIerini ve oyuncuIuk bicimini birlestiten ve dagafIamaya dayanan tuIuat. daha once hif denemedikleri bir tarde kalem oynatlrken ister iste­ mez Bstil) ustalara oykiindii1er. Moliere'in ayunlanyIa yabancI melodramlar aIdu. Shakespeare 'in. Bu bakImdan Tiirk dram seneumn Ibrahim $inasi'nin yazdIgI ve ilk ozgiin Tiirk ayunu olan $air Evlenmesi'yle (I 860) bll§ladIgI kabul ediJir. Me~rutiyet'ten sonra da ozgiirliik konusunu i~leyen romantik tarihsel oyunlar aglrlIk kezendt. cumhuriyet'in ilk ytllsnn« degin yaygm bir bicimde ya~adI. Aynlmaz ogesi alan kantayla birIikte !stanbuJ'un $ehzadebll§I semtinde ramazan aymda senlenen Direkleremsi'nm beslic« gosterilerinden biri olmeyt siirdiirdii. Sair Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyat­ rolardaki gibi sadece mekan olarak verilmeyip Bau'daki omekleri gibi aynntih 68 . 3. ilk Tiirk-MiisJiiman kadIn sanatfI olan Afife Ie­ le'de sahneye ilk kez 1920'de Dariilbedayi'de fIktI.1923 donemi ifinde yezilen oyunlar genel olarak komediler. bir anIamda orteoyunun sahne tistiine fIkanlmI~ bi­ fimiydi. Bu donemde halk tiyatrosu sanatfIIanmn tulu­ at adI veriIen yeni tar bir tiyatro geli~tirdigi goriiIdii.

Sair Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyatra metinleri.olarak verildigini... traje­ di gibi Batt tiyatrosu ozellikleri gostermesi modem tiyatronun Hacivat . Geleneksel Turk tiyatrosunda halki eglendirmek. tiyatra turunun yapi ozelliklerini gostermektedir.. (jLCME 1. sade bir dil kullarulrmstrr.... . Yazih bir metnin bulunmasi.. bu da modem Turk tiyatrasunun teknik bakimmdan giderek ku­ sursuzlasngim gostermektedir. sahne anlayismm varhgi. ~air Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyatro metinlerin de ise toplumsal bir sorun ele almrmstrr. geleneksel Turk tiyatrosu. 2.. modem.. ~air Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh ti­ yatro metinlerinde sade bir dil kullarnlmasma ragmen Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalara da yer verilrnistir.... . Dogru cevap E secenegidir.. komedi. Geleneksel Turk tiyatrosu yazih bir metne dayanma­ makla birlikte belirli yapl ozelliklerine sahiptir. .Karagoz ve Meddah gibi halk tiyatrosu omeklerinden farkh yonleridir.. (D) DE~ERLENDIRME 1 (Y) (Y) halki egitme . konusrna dili ozellik­ leri yansitan. 3. eglendirirken de kissadan his­ se vermek amaclandigi icin tema genellikle ahlakidir. 4.. Geleneksel Turk tiyatrosunda yanhs anlamalara dayanan.. 6. dram.

Batih devletlerin Os­ manli'daki azinhklar icin bazi haklar talep etmesi Tanzimat'm olusumunda etkilidir. ilerleme. 2.. Tanzimat Donerni yazar ve sairleri.. onceki donemlerde btiytik farkhhklar gosteren Tiirk ve Bat! klilttirti.a. 1 Orup: Tanzjmat DOnemini etki1eyen sosyal Yap!: Osmanh Devleti 'nin son donerndeki savaslarda aldlgl yenilgiler. Tan­ zimat Donerninden itibaren ise parelellik gosterrneye baslarmstir. 3. gazeteciligin ortaya cikmasr. Osmanh Devle­ ti 'nin kozmopolit yaprsi icinde bulunan degi§ik irklann. Orup: TRuzjmat DOnemiui etkileyen siyasi Y8p1: Askeri basansizhklar sonucu pek cok yerin elden cikmasi. Tanzimat Donemi Edebiyatl Realizm Sami Pasazade Sezai (Serguzest) ~-_ _-t_---JI L-I. bazilarmm ise gerek­ siz gorulmesi halkta bir huzursuzluk yaratnnstir. yeni edebi turlerde eserler verilmeye baslanrnasi Tanzimat't etkileyen kliltiirel sebeplerdendir. devletin kurtulusu ve toplumun refahi icin yenilik taraftan olan. Grafige gore. Orup: Tanzjmat DOnemini etkileyen kUltl1rel Y8p1: Osmanh aydmlannm Batr'daki felsefi ve edebi akimlan takip etmeye basla­ malan. Romantizm Narmk Kemal (Zavalh Cocuk) Ahmet Mithat (Felatun Bey ile Rakirn Efendi) Klasisizm Sinasi (~air Evlenrnesi) Aydmlanma Gag. sosyal sorunlar tizerine egilen.. 70 . Tanzimat Donemine yaklasilirken aradaki farklihklan azaltrrus.. Bunun yarusira ozellikle gazete aracrhgiyla halkm bilgilendirilrnesi. 1.t . halkm dev­ lete karsi olan sorumluluklanm sorgulamasma neden olmus.[5. Batr'yi tarnyan. deney. 2. halkm Bati'yi daha yakindan ta­ mma ve bazi yerlesik degerleri sorgulamaya baslamasi Tanzimat'm olusu­ munda etkilidir. devletin kendi valisi Kavalah Meh­ met Ali Pasa'ya bile soz geciremeyip. b. kanun. milliyetcilik akirrn­ run etkisiyle ulus devletler kurmalan. devlet eliyle yapilan bir takim yeniliklerin halk tarafmdan yerinde. bu ne­ denle sanatta faydayi gozeten birer kisilige sahiptir. TANZIMAT OiJNEMI EOEBIYATININ GENEL iJZELLIKLER~ I_ ETKINLIK ( a. maglup olmasi. Akil..

Tanzimat Donemi Edebiyati eserlerinde daha onceki donemlere gore sa­ de bir dil kullamlnnsnr. ~emaya gore Tanzimat Edebiyatmm kaynaklan Bati'daki fikri ve edebi akimlardir. konusma dili ile yazi dili arasmdaki farklihklan azaltmaya c.:in donemin sanatcrlan.b. fikra gibi yeni turleri benndmmsnr. I 71 . Halki bilgilendirmede arac olmustur. Donernin flkri.:alI~ml~lardlr. 3. edebi ve sanatsal tartismalan gazetelerde yapilmrsttr. Sade bir dil kullamlrmstu. 4. ­ r Gazetenin i§levi - Makale. Halki egitmeyi amacladiklan ic.

Dogru cevap C secenegidir. cevap E secenegidir. Dogru 7. Dogru 5. cevap B secenegidir. cevap C secenegidir. Dogru 1860-1896 .UNiTE SONU OU. Dogru 8. Dogru 6. 3 4. (D) (D) (Y) 2. cevap E secenegidir.ME VE DEGERLENDiRME 1. cevap B secenegidir. 72 .

ye­ niyi savunanlar Batih yasama bicimin uymak istemislerdir. savunduklan gorusler dogrultusunda kale­ me aldiklan eserlerini yaymlamada bir ara't gorevi yuklenrnis. sa­ nat. 2 Tanzimat Donemi EdebiyatI bir yenilik getirdigi icin "Edebiyat-i Cedide" olarak adlandmlrms. bu dergi etrafmda toplanan edebiyatcilann. sanat ese­ rinde." sozuyle. "Dergiler. Servet-i Fiinun dergisi. 73 .«4~- --------.----­ SERVET/FONUN EDEB/YATI (7896-1907) VE FECR/AT/ TOPLULU(. edebiyat. ve 2. "fenlerin zenginlikleri" anlamma gelmektedir. sananrun estetik yonunun kuvvetli olmasi gerektigini ifade etmektedir. 3. Eskiyi savunanlarla ihmhlar geleneksel yasama tarzim siirdUriirken. nasil soylediginiz onemlidir. -- 7." sozleriyle dergilerin. 2 Cemil Meric. dusunce konulanmn ozgurce konusuldugu. SERVET/FONUN EDEB/YATININ OLUSUMU ] 1. 1896 yihnda da derginin basma Tevfik Fikret getirilmistir. Bu.. 1.U (1909-1972) ------. yaymlandrgi birer yer oldugunu ifade etmektedir. hiir tefekkiiriin kalesidir. sanatcmm iislubunun onemi vurgulannustir. Grup: Servet-i Fiinun. Muallim Naci. 2. Grup: Servet-i Fiinun. I: HAZIRLIK I_ 1.tN am-. "Sanatta ne soylediginiz degil. Tanzimat sonrasi TUrk edebiyatmda ihmhlann basmda bulun­ rnaktadir. sanatcirnn hangi sanat dalmda olursa olsun.-. daha soma Servet-i Fiinuncular icin onceleri bir alay olarak kullamlrms daha soma ise isim olarak yerlesmistir.. hatta bu donern edebiyatcilanna bir edebi topluluk olarak admi verrnistir. Yeniligin iistiine yenilik yap­ maya cahstiklan icin Servet-i Fiinunculara da Edebiyat-i Cedideciler denilrnistir. savun­ duklan edebi goruslerini aciklamada. 1891 yilmda Ahmet lhsan tarafmdan cikanlmaya bas­ lanrms. ( ETKINL/K 1. MIIT.~ ) rfJNU71E ---- uuu.

. Dergi. t-. . Servet-i Fiinunculann edebi gorii§ ve cahsmalanru siirdilrdilgii bir merkez olrnustur. b.. .. Dogru cevap D secenegidir. Tanzirnat Donemi Edebiyatrm hazirlayan sebepler ile Servet-i Fiinun Edebi­ yatuu hazirlayan sebepler arasmdaki en onemli farkhhk. Tanzimat Donemine gore daha edebi ve siislii bir dil kullarnlmisttr.. Her iki metin de ani tiiriiniin yapi ozelliklenni yansrtmaktadir.. Bir edebiyat dergisi editlhi1 olarak.ERLENDIRME 1. siyasi ve sosyal problemlerden uzak durmalarma sebep olmustur. adelet. lJLcME DE(.._·.M L=A""'M". .. lstan­ bul'da Batih bir yasama bicimi siirdiirmeye yah§ml§..... Bati edebiyati zevkiyle yetismis.A~. topluluk adma bir bireyselliktir.. Tanzimat Donemi metinlerinde "hurriyet.....NL""A""'MA=Y. Fransizca basta olmak iizere yO­ cukluk yillannda Bati dillerini ogrenmi§.4. edebiyatta zevki ve estetigi on planda tutmus. Servet-i Fiinun ile KIrk yil adh metinler tema bakmundan toplumdan uzak.. derginin sanat anlaYJPIl1 aytklayan bir y8Z1 YllZU11Z. . sanat icindir. ~] 1. O-R-U. Servet-i Fiinun dergisin.. Servet-i Fiinun Doneminde estetik zevkin on planda olrnasi... bireysel bir konuyu islemislerdir.. 3. . 2.". fikri ve edebi alan ile toplum tarafmdan benimsenmis olmasmdan sonra ortaya cikrms olrnalandir. 5.. donem sa­ natcilanm sadece sanatla ugrasmaya sevk etmis.. Servet-i Fiinunculann aradan gecen zaman icinde bazi yeniliklerin oturmasmdan. gazetenin gerekliligi" gibi toplumsal konular islenmisken." ilkesi benimsenmis. .. A". (D) 1 (D) (Y) 2. a... toplumsal sorunlardan uzak durmus.. 74 . Servet-i Fiinun dergisi etrafmda toplannus... Edebiyat-i Cedide.. Anlatimda ise cesitli betimleme ve benzetmeleri yapilrms.. Recaizade Mahmut Ekrem'in tesvikleriyle eser­ lerini yazrruslardir... bireysel konulara yonel­ mis sanatcilardir. Servet-i Fiinun ve KIrk yil adh metinlerde bireysellik on plandadir... Buradaki bireysellik. 6. esitlik. 4. goructl usulii­ niin yanhshgi. 3.. Servet-i Fiinun doneminde "Sanat... toplumsal konulardan ve sorunlardan uzak durulmustur.. sahsi degil..

Servet-i Fiinun ve yeniliktir. II. 1. 4. anlatilmak iste­ nenin karmasik bir hill ahp anlasilmarnasma sebep olabilir. Ulkedeki bu baskici yonetim zamanmda herhangi bir savas olmamasma ragmen Ban karsismdaki gerileme devam etmistir. cumleler. 3. Servet-i Fiinun Doneminde. kendilerinden sonraki donemler icin birer tarihi beI­ ge niteligi tasirlar. Grup: Biraz Daha Hakikat adh metindeki kelime gruplan. 3. bilgi vennektir. onu aciklamak. 2. Hanra ve gezi yazilan. hakkmda bilgi vennek amaciyla bir araya getirilmislerdir. Grup: Biraz Daha Hakikat adh metin iletisi. Belirli bir diizeyde sanath anlatim ise ogretici metinleri. anlatim bakimmdan daha estetik kilabilir. daha "iyi"nin ortaya cikmasrm saglamaktir. a. 6{. parag­ raflar metinde anlam birligine sahip kiimelerdir. metin iletisini ifade etmek.gmm ve neyi. Elestirinin amaci. sanatsal bir bicimde kullarulmasi.RETlcl METINLER 1 · 2 -----4 HAZIRLIK II 1. Sosyal yasamda. Grup: Biraz Daha Hakikat adh metnin yazihs amaci. MB'I1N amm­ EDEBt TENK1T I_ ETKINLIK ( 1. Metindeki bu anlam birligine sahip kumeler. Ogretici metinlerde dilin. GiIn1f1k YlI§8DtImzda ell'§tiri YaplP yapmadJ. 75 . b.2. olumlu ve olumsuz yonlerin ortaya konarak. ni~ elestir­ di~ belirtiniz. ozellikle Tanzimat'in ilanmdan sonra meydana gelen degisiklikler yava§ yava§ toplum tarafmdan kabul­ lenilrnis ve devletle birlikte halk da yiiziinii Ban'ya donrneye baslanustrr. Abdiilhamit'in baskici yonetirni altmda bulu­ nan aydmlann bircogu Avrupa'ya ozellikle de Paris'e kacnuslardir.

aciklarna yapmak. lsmet lnont: ve DP do­ nemlerinde her daim serf kalemiyle yazdlgl polemik ve elestirilerle ve eyru za­ manda da kiiItiiriin yeygmlesmsstne destekIeriyle alallarda ksltms. 1913'ten sonra tek parti hfiline gelen lttihet ve Te­ rakki'yi elestirmeye besledi. ya­ zar. "Servet-i Fiinun ve yenilik"tir. Servet-i Funun'u olusturan sartlar dolayrsiyla iliskilidir. 1908'de II. yaym orgamnda yaymlayacalmlZl be­ lirtiniz. Bu tarihten sanra. 6. istanbul ve Kars milletvekilligi yspti. siyaset edsmuhr. Atatiirk. HiJseyin Cabit YalfUl Hiiseyin Cahit YalfIn (d. b. Bu durum ogretici metinlerin. 3. 1957 yilmda Olmii§tiir.1. 7. Aym ytl. estetik. yonlen­ dirmek. her alandaki isbirliginin bugiin icin zorun­ lulugundan bahsedilmistir. Dekadan. 1875 . Mestutiyet'in ilam ile edebiyeu buskmts ve politikaya gitmistit.o. lsmet lnonu'nun tekliflyle tekrar palitikaya dbtulii. haberdar etmek gibi amaclanmn olmasmdan kaynaklanmaktadir. edebi hareket. 1933'te Ak§am gazetesinde yuztler yazmaya ve Tiitk kiiltiir hayatmm onemii yaym organ1anndan biti alan Fikir Hareketleri dergisini yaYJmlamaya bssledi. Agustos 1908 'de Tevtik Fikret ve Hiiseyin Keum ile birlikte Tanin Gazetesi'ni kurdu. Hiikiimete yonelttigi aglr elestirilet ve eski lnihetcite­ tt savunmaSI doleytsiyle 1923'te istikIal Mahkemesi'nde ysrgtlends. 1939-1954 yillen arasmda Cenkin. Metinde somut ifadeler daha ~ok kullarulrmstir. taklit. Mesrutiyet. II. Bu ana fikir. 1954'de 79 yssmds tutuklanarak hapse girdi fIktl. 76 . edebiyat okulu. Biraz Daha Hakikat adh mew hangi. 5. metnin ait oldugu sosyal ve siyasi §artlarla. 1908­ 1912 OsmanlJ MecIisi Mebusam'an istanbul milletvekili secildi. Biraz Daha Hakikat adh metnin ana fikri. sa­ natkar. Haziran 1919'da Malta'ya siiriildii. 2. Metindeki "gazete. 4. 1925'te mii­ ebbet siirgiin cezest ile Corum 'a gonderildi. makale. gazeteci. 1911'de Diiyunu Umumiye Dayinler vekili oldu. Metinde gunluk hayatia ilgili olarak. Metindeki ifadeler. Metinde anlam tutarsizhgi veya birbiriyle celisen dii§iinceler mevcut degildir. roman. 1957) yszi hayatma Servet-i Fiinun done­ minde edebiyetct olerek bsslsmts. bilgi vermek. sanat. Atatiirk'iin otiimii­ ne kadar politikanm dtstnd« keldi. 8. Metin elestiri (tenkit) dusuncesiyle kaleme ahnrmsnr. ilerleme" gibi terim ve kavramlar kullarulmisnr. a. bilgi vermek. 1922'de Tenin'i yeniden cikurmeyu beslads. ogretici metin gelenegi icerisinde edebi tenkit alanmda yazilrmsnr. aciklama yapmak amaclandigi icin aciktir. ittihat ve Terakki'nin siyasi alanda bir nevi keletnsotu oldu. Atatiirk'iin oltimiindcn sonra. Metin.

fotografcilar". Bu durum iigretici metinlerin yazihs amaciyla parelellik gosterir. gezi yazisidtr. Bu bakirndan On Birinci Mektup adh metin. 2 Metindeki "iki sent gibi ekilmis araziler". On Birinci Mektup adh metindeki ifadeler. 4. mumya. Grop: Metindeki "delta. 2. Metnin ana fikri. ebu'l-hevl" ifadeleri terim ve kavramlardir. 2. "merkepciler. "mnzik ve dilenci grubu" ifadeleri done­ minin sosyal gercekligini yansitan ifadelerdir. iigretici metin olmasi dolayisiyla yogundur.2. Metinde somut ifadeler daha baskmdrr. gezilen yerler hakkmda bilgi vermektir. kitabm adirun "Kavgalanm" oldugu da dusunulurse iliskili­ dir. "deve kervam". 5. [. Misir ve piramitlerdir. piramit. 6. elestirici yiiniinii ortaya koymasi bakirmndan. Bebssttnn Plevne'de selut dtismesinden sonra aile­ siyle Istanbul'e geldi. 3. Tiirii ise.Grop:Bkz.~ 2. deveciler. "bedeviler". Grup: Biraz Daha Hakikat ve On Birinci Mektup adh metinler.MET1N GEZtYAZlSI 1. Grop: Biraz Daha Hakikat adh metinde "Servet-i Fiinun ve yenilik". Fakat yazarm edebi iislubundan kay­ naklanan birtakim benzetmeler ve sanath soyleyislerde soyut ifadelere de yer ve­ rilmistir. Cenap ~ahabettin 1870'te Menestir'de dogdu. llkogrenimini Tophane'deki Fevziye Mektebi'nde yepti. Temalann birbirinden farkh olmasi hem metinlerin tiirii hem de anlatilanlann birbirinden farkh olmasmdan kaynaklanmaktadir. ucgen.Biraz Daha Hakikat adh metin yazann sert ki§iligini. bilgi vermek amaclandigi icin acik ve kesindir. I_ ETKINLIK ( 1. 77 . On Birinci Mektup aldi metin "gezi yazrsr'tdir. On Birinci Mektup adh metnin yazI11§ amaci. ETKINLIK ( 1. On Bi­ rinci Mektup adh metinde ise "M1SIf ve piramitler" ternasr islenmistir. okuyucuya bilgi vermek amaciyla yazilnuslardir.

Kurtulus Sav8§1 stresm­ da Kuve-yi MiJIiye 'ye kers: olumsuz tutumu nedeniyle ogrencileri taraimdan isti­ iaya zorlendi. Ro­ dos. Nesr-i Sulh ve Tiryaki Sozleti (1918) Vilyam $ekispiyer(1932) OnBirinci Mektup adh metindeki birtaIam S8Dath s6yleyi§ler ile an1ah18l!1arm kurguland$ Uslup Cenap ~babeffin 'in edebt kipliJiyle 6rtI1§mektedir. Daha sonre Receizede Mahmut Ekrem ve Abdii1hak Hamit Tsrhen'den etkilenetek Bets tarzl siite yimel­ di. Daha sonre cumhuriyeti destekledi ama yelmzhktsn kurtulsmedi. Detiiliunim 'da Tiirk Edebiysti Tsrihi detsleti okuttu. Eserleri: $iir: Tamat (1887) Sefme $iir1eri (1934. Hekim yiizba§l oldu. 1914'te emekliye eynldi. 78 . Edebiyet-t Cedide 'nin en a§lrJ omekletini verdi. Gelenekc! seirlerin en fok saldJrdlgl yenilikfi ssdrdi. Diger Servet-i Fiimmculenn tersine bireysel siiri tercih etti. Servet-i Fiinun dergisinde siirleri yeytmlsndt. $i­ ire "nesirmusikisi" dedi. "ceng-i miizeb­ hep ". Yurda dondiikten sonra Mersin. Psris'te 4 yll cilt hsstshklsn ihtisesi yepti. oliimimden sonra) Bilffin $iir1eri (1984. Kabri Bsktr­ koy'dedir. Tevfik Fikret ve HaJit Ziya Usekligil'Ie birlikte Servet-i Ptinun edebiyatmm iif onetnli isminden biri oldu. Heceleri miizik duzeyinde uyumlu kullenmsyt savundu. imgeler dbneminin sanat diinyasmda onem­ Ii tartl§malar yeretu. Cidde'de ksrsntine hekimJigi. 11k siiri 1885'te daha ogrencilik yillennd« Saadet gazetesinde yeyimlendi. On­ celeri MuaJIim Naci 'nin etkisiyle divan ffim siirle ugr8§tl.Giilhane Askeri Riisdiyesi ili bitirdi. sihbiye miiietti§Jigi yspti. Ttbbiye Idedisi 'nden sonra Askeri Ttbbiye 'den mezun oldu. $iir1erinde kuJIandJgI "S11at-i sementkm ". "nay-i ziimiirriit" gibi deyimlet. Bu tarzda yazdlgl en iyi iki omek: "Yakazat-l Leyliye" ve "Elben-t $ita" siirletidir. 12 $ubat 1934 'te lstanbul'da beyin kanamasmdan ya§amlm yititmistir. oliimiinden sonra) Tiyatro: Korebe (1917) Diizyezi: Hac Yolunda (1909) Evrek-i Byyam (1915) Aiak-I lrek: (1917) Avrupa Mektuplsn (1919) Nest-i Harp.

. 6. Mehmet Rauf (d: 12 Atustos 1875 . Verilen metinlerde dikkati ceken yon daha once de belirtildigi uzere toplum­ dan. 1896 ythnden itibaren Servet-i FiinOn'da yazmaya besledt. Bu durum. Gmp: Ahmet Hikmet'i Nasil Tamdim? adh metin bilgilendirmek. sanatcilann ev toplantilan gosterilebilir. 2. Sosyal gerceklik olarak ise.. Metin giintimtiz icin Servet-i Fiinun Donemine 1~1k tutan bir onerne ve dege­ re sahiptir. Gmp: Metin hatrra (am) dusnncesiyle yazrlrrusur... Yakmdan takip ettigi He­ lit Ziya'mn eserlerine ve realizm akImma ilgi duymu~tur. 5. lngilizcede de bircok Fransizfca) kelimeleri oldugu gibi . sanat ve edebiyat hayatma yon veren.3.. ME'I1N HATIRA \_ ETK1NL1K ( 1." (Kelimenin yanhs anlamda kullarulmasi. 3. Bah­ riye Okulu'na gitmis ingilizce ve Frensizce ogrenmi~tir. haber ver­ mek amaciyla yazilrmsnr. sosyal sorunlardan uzak ve bireyseldir. "(cogul eklerinin yanhs kul­ lamrm) • "Uzanan ellerirniz birbiriyle kuca1r1a§tl. Zaman zaman siirler de yezmistu.) • "Baska herbangi yazarlar arasmda ihtimal kirgmhga varabilecek. Grup: Metnin ana fikri "Ahmet Hikmet"tir. ° 79 .6: 23 Arabk 1931) 1stanbul'da dogmu~ ve kiifiik ya~ta edebiyat ile ilgilenmeye beslermstir. gormedigimlz bircok adamIara rastgeliyor ve bircok kisilerle temas ediyorduk. Verilen ctimlelere gore dergiler.. 2 Metinde doneminin siyasi gercekligini yansitan ifadeler "Turkculuk" fikridir. Fmnsiz yazar Paul Bo­ urget'yi okurmus ve ondan etkilemistir. doneminin. Servet-i Ftinun Donerni ogretici metinlerinin bireysellik etrafmda sekillendigini gostermektedir." (Gereksiz sozcuk kullamlmasi) • "Fransizcada bircok Latin(ce) kelimeleri var. sanatm fikri ve edebi ylintintin yer aldig: birer merkez konumundadir." (Ek eksikligi ve cogul ekinin yanhs kullammi) 4. 3. Romanlannda genelde 1stanbul ve fevresinde ya~ayan seckin ailelerin erestti­ da gecen a~k iliskilerini konu elmtsur. Anlatlm bozuklugu olan ciimleler sunlsrdu: • Bu sebeple zamana kadar tarumadigmuz. 1.

= ANLAMA YORUMLAMA 1.Eserleri Romanian: EyIal Ferde-yi Garam Karanfil ve Yasemin Gen y KIZ Kalbi Bbgiirtlen Son Ytldtz Halas Ceriha Kan Demlesi Hikaye: Ihtizer Son Emel A§k Kedim Eski Ask GeceJeri jlk Temas jlk Zevk Oyun: Pence MensurFlee: Siyah lnciler ( . Servet-i Fiinun Doneminde ise. Grup: Servet-i Funun Donemi ogretici metinleri elestiri. Bunun temelinde ise "estetik kaygi" I_ vardir. herkese degil de sadece belirli aydm ziirnreye hitap eden dergi. halki bilgilendirip egitmeyi amaclayan aydmlar icin herkese hitap eden gazetedir. gezi yazisi ve hatira olarak kaleme ahnmis ve bireysel temalar islenmistir. Tanzimat Doneminde Bati' dan gelen fikirlerin ve edebi unsurlann yaym kaynagi. Servet-i Fiinun Donerninde edebiyat ve sanat tartismalan "sanatm sanat icin mi. 2. gazetenin yerini almisur. toplum icin rni?" yapildrgi eksenindedir. . ETKINLIK ( 1.

gezi Y8Z1S1 ve halua tllrlerinden biriyle bir yaZl kaleme ahmz. I" ETKINLIK ( Edebi tenkit. . ('() 2. sanatta "es­ tetik kaygr" ve "zevk" anlayismm benimsenmesi dolayisryladrr. Tevfik Fikret'in Riibab-I Sikeste adh eseri siir kitabidir. (D). ( Avruia M~t~anJ [~aray ve b~s~J C:~~iAm~arJ 4.. Dogru cevap A secenegidir.Tanzimat Doneminde ise. 5.+ . dil agula§ml§t1r. (JLCME DEl:ERLENDIRME 1. Tanzimat Doneminde ise eskiye oranla daha sade bir dil kullarnlmis ve edebi sils ve sanattan kaYIDllml§tu... 81 . 3. Grup: Servet-i Funun Donemi ogretici metinlerinde edebi bakrmdan daha oturmus bir dil ve uslup kullarulrms. gezi yazlSl ve hatira. Servet-i Filnun Doneminde bireysel konulann islenmis olmasi. tenkit. 1 ( Cenap $ehabettin Hilseyin Cahit '(alym . makale ve fikra gibi turler yapryi belirlemis ve top­ lumsal sorunlar ele ahnmisnr... (D). 2.

. muhteriz darbeler. muttarid. gelir .. bir .. okuyucunun zihninde canlanan bir goruntuye sahiptir... Bu nedenle Servet­ i Fiiniin Doneminde "resim gibi siir yazma" anlayrsr oldukca hakimdir. muttarid. yaklasir .. §eb ~~::-:~:-. 2 Bir donemde yazilan §iirlerin kendilerinden onceki donemlere ait siir sekille­ rinden farkh olmasi. soyleyis He tema arasmda bir yapi meydana getirmistir.::-. siirin basligmda oldugu gibi yag­ murun yagl§ sesi ve ritmi verilmeye ~ah§I1ml§tlf. nagme-saz Kafeslerde. Verilen dortluk bir resimle ifade edilebilir.MEI1N 1. . Verilen dortlukte yapilan betim­ Iemeler. camlarda pur-ihtiaz OIur dem-be-dem nevha-ger. CO~KU VE HEYECANI DILE GETIREN ItfETINLER (~IIR) VE ItfENSUR ~IIR l: HAZIRLIK 1. camlarda pur-ihtizsz Kucuk... hep .3. Aynca §iirdeki ses benzerIikleriyle de ahenge yardimcr bir soyleyis olusturulmustur.. 82 . ~iir basta ve sonda birer bent ve arada beyitlerin yer aldlgl bir yaplya sahip­ tiro Tevfik Fikret bu §iirinde klasik divan siiri kahplanm kirrms. agla§lf . 2 Verilen bendin soyleyisine dikkat edilirse..... Kucuk. 1.. muhteriz darbeler Kafeslerde.~o--_ -az: tam kafiye redif > > > _Iqu: redif -ir: tam kafiye -eb: tam kafiye Siirin ritmi aruz OI~iisiiyle saglanrrustir. 3. birtakirn yeni edebi tiirIerin §iire girdiginin bir gostergesidir.

Bu durum temanm evrensel bir ozellik tasidigmi gosterir. Fikret'in siirin­ de oldugu gibi "yagmur'tdur. b. Bu nedenle islenen temalar Tanzimat Done­ minde toplumsal. yatmur alan bir yBZI yllZlIl1Z. yagrnurun yagl§1 da dusunulurse. Yagmur siirinde anlatilanlar. §iir dilinin birtakim benzetIne. mecaz ve sanatla­ nyla kullarulrmsnr. Grup: Hay-Kay. Siirdeki bentler ve beyitler §iirin birimleridir. Siirin basmda ve sonunda bent. Tema sairin duyusuna gore anlatilrmstrr. I_ ETKINLIK ( 1. lslenen tema ise yi­ ne yagmurdur. 8. yedi ve sekizinci beyitlerde anjambman var­ dir. Birimlerde gunnmuz Turkcesiyle kismmda da verildigi gibi yagmurun yagl§1 ve yagmur yasarken sai­ rin izlenimleri dile getirilmistir. Birimlerde anlatIlanlar siirin temasuu farkh yonlerden isleyerek bir bu­ tun olusturmaktadir. Servet-i Funun sanatcilarmda yoktur. Siirdeki bentler ile iki. Cun­ ku Servet-i Funun sanatcilan toplumsal konu ve sorunlardan uzak durmus. ~iirin temasiyla devrin siyasi ve sosyal gercekligiyle bir iliskisi yoktur. Grup: Ahmet Muhip Diranas'm Yagmur adh §iirinin ternasi. Tanzimat Donemi sanatcilannda gorulen toplumsal sorumluluk duygusu. I_ ETKINLIK ( Temas. 6. b. 10. alti. Siirin her birimi birer sahne niteligi ta§ldlgl icin §iirin tamarm parnasizm akumna omektir. ilifkiyi resmediniz. 7. once hafiften baslayan (l. a. bentler arasmda ise beyitlerin kullaml­ masi. 5.4. ~iirin Y8p1S1y1a temast lIl'IlSUldaki. 9. a. Bu durum siir dilinin nesir (dtiz yazi) diline yaklasngim gosterir. Servet-i Ftinun Donemlerinde bireyseldir. Servet-i Ftinun sanatcilanrun resim gibi siir yazma anlayislarma uygun oldugu icin resimle ifade edilebilir. Japon siirine ait ozel bir nazim §eklidir. daha son­ ra hizlanan (beyitler) ve yine bitmeden once yavaslayan (sonuncu bent) yagmur sahnesi canlandmlmaya cahsilrmsnr. Bu durum beyitlerde §iir dilinin agrr basnguu gostermektedir. 83 . 2. birey­ sel kanunlara yonelmislerdir. ~iir bu yonuyle pamasizm akimma uymaktadir.bent). Verilen beyitlerde dogal dil. dort.

Bu nedenle bicim giizelligini her seyin iistiinde tutarlar. ssnst icindit" gorii~jjnde olan pamasyenler siirde yarar degil. ciinku si­ ir bir ~ey anlatmak ifin yazllmaz. Pamasizm.yiizYllm ikinci yensmde pemssizme tepki olarak ortaya ylkml§ bir ekimdir. Siirde anlam kspeli olmsluhr ve hetkes kendince yorum getirebilmelidit. Tarihteki mutlu dbnemlere duyuJan ozlem. Siiri sessiz bir ssrk: olarak tsrumlstmsler ve miizigi siirin emeci durumuna ge­ tirmislerdir.Sembolistter bu anlaYI§a kar§l y1kmI§. izlenimlete anem vertniyorlerds. duygusalllgl teddetmislerdir. Pamasyenler Eski Yunan ve Altm mitolojisine biiyiik heyrenhk duyarlar. ~iirdeki geTfek~jJjk diyebile­ cegimiz pemssizm. Siin. dl§ diin­ ya ile insanm duyulan arasmda koprii kurmaya yarayan biret simgedir. guzellik srarlsr. golg». Onlara gore siir diistmcelere degil duygulara seslenmelidit. Do­ leytsiyle ele elmsn bazr konular klasisizmle benzerlikler tesu. (:iinkii dl~ geryek ancak insamn algllaYI~ bicimiyle var olur. Sozciiklerin birarada kullemlmesmden dogacak mii­ zigi de siit icin gerekli gormii§lerdir.Maria de Heredia SEMBOLlZM (slMaEC1LtK) 19.PARNASlZM Fransa'da ~iir tiJriinde oneye ~umlJ~ bir ekundu. Yani insan onu nesil slgtltyorse oyle degerlendirilir. Banville Francois Coppee i. dustmcelerdi. insemn i y diinyasma yimelmislerdir. Yine aym nedenlerle Olyii ve uyaga ~ok onem vermisler. Pamasyenler siiti salt bicim olarak goriirler. Onlar is:in onemli olen gercekti. Pamasyenler insan duygulanna. Gautier TD. BBfbca remsilcileri: Th. psmesyenler siirde synntth ve nesnel betimlemelere yer vermisler. Soz­ . yabancI iilkelerin manzara ve gele­ nekleri islenen konulardtr. 1886'da "Pamas" edlt derginin yeyintenmesiyt« ortaya cikmisnr (Pamas: Mitolojide ilham perilerinin ya§adlgma inamlan efsanevi dagm adl). sembollei aracIIIglyla dl§ fevrenin insan uze­ rindeki etkilerini ve izlenimletini enlstmislerdu. bir anlamda teelizmle nstiirelizmin ~iirdeki sentezinden olus­ mu§tur. Onlara gore somut vsrliklsr. ritmi on plana pkannl§lardtr. Sembolistler. duygu­ sallIiJa. l~lk. tenk ve cizgilerle saglamayl dii~iinjjrler. "Ssnst. romantizme tepki olarak dogdu­ gu icin bu ekimds duygunun yetini dii§iinceler alml§.

perdede gezinen gOlgeler ve oltim beshc« temelendtr. yagmurun yagmaya baslamasi.. sokaklann durumu. tukenmis kadin. Gercekletden ka9ma. 85 ara~ . Yagmur siirinde tabiat. Durgun suler. aglasan seller. sem­ bolistler daha 90k serbest naznn bicimlerine yonelmi§lerdir. 12. • "rnuhteriz darbeler" -. Pamasyenlerin genelIikIe "sone" naznn bicimini kullanmalarma ksrsm. 13. hayale slgmma. hazin kuslar. sonen heyula. Litizm. 001 bol rnecaz ve istiarelerin kullemlmssme yol a9m1§. hayalet. Verilen imgeler Tanzimat Doneminden farkh olarak Servet-i Fiinun sairle­ rinin yeni ve eski kahplarmdan cok farkh imge ve tamlama bulma arzulanmn yan­ srmasidir. bu anlaYl§m en onemli ogesi dutumundedit. Siirde aynea "cekingen darbeler.. Verilen rmsradaki "yash sarkilar" (nevha-ger magme-soz) ifadesi gercek anlami dismda kullamlrmstir. hal ile hayvanlann hfili goz onune serilerek anlanlrmsur. tezat b.. ay l§lgl. solgun. ruhumun kulagi. 14.. sembolizmin en belirgin ozeliiklerindendir. so­ guk golge. B8§hca t:emsilci1eri: Baudelaire Rimbaud Mellerme Verlaine Puskin 11. Cunku "yash" sozcugu insan icin kullaruhrken bu dizede sarki icin kullamlrrnstir..ciigiin anlam degerinden 90k mtizikel degeri onemlidit. Soz sanatlan Yagmur siirinin ahengini ve soyleyisini yansitmakta birer olarak kullarulrmstrr. a. tan agarnsl. Anlam kapanlkIIgl ve farklI 9agn§lmlar yaratabilme amacr. alacakaranIIk. soguk bir sessizlik. 9irkinlikIeri hayal yerduniyle giizelIe§­ tirtne. can cekisen dalgalanmalar. bunlere bagll olarak ortaya 9lkan keremserhk. doleyistyle dil de aglrl8§ml§tlr.: te§his (ki§iselle§tirme) • "Sokaklarda seyl-abeler aglasir" ~ te§his (ki§iselle§tirme) • "gU§-1 ruhum" ~ te§his • "sukun u tanin" . gokyuzunun aldig. heves dolu damlalar" gibi bircok ifade gercek anlarru dismda kullamlrrnsnr.

Fikret Abdiilhak Hemit'in ve Galatasaray Sultanisi'nden hocesi olan Recaizade Mahmut Ekrem'in tesiriyle Beuh anlaYI§ta­ ki siire ytmelmistir. Bu durum. Okul ytllsrmde ba§ladigi siirl« ilgilen­ meyi siirdiirdii. 17. Tevtik Fikret'in Tiirk: siirinin BatIII bir kimlik kazanmasmda rolii biiyiiktiir. okul1arda ogretmenlik yaptI. §iirdeki anlamm degil. Fikret.Bu siirletinin ana temesi "hiimyet" ve "medeniyet'tir. ~i­ irdeki tema.senetmm bu ikinci doneminde insan1an bitbirine 86 . Fikret. lstanbul-19 Agustos 1915). 19. Servet-i Fiinun toplulugunun dagzlmasmdan sonra yazdlgl siirlerde toplumsal konulara yonelir. tabiat ve gtinliik: ya§amda k8T§IIa§llan bezt kiifiik sorun1ar­ dtt. Yagmur siiri bireysel duygulann dile getirildigi bir §iir olmasi dolayisiyla doneminin sosyal §artlanndan uzak bir §iirdir.TevtikFikret (24 AralIk 1867.15. Kiiltiirel anlamda ise ancak Server­ i Fununun siir anlayisiyla iliskilendirilebilir. Yagmur §iirinde anlanlanlann herkeste aym duygu ve ruh halini yansitma­ m beklenemez. "yagmurun kendisi ise bir gerceklik unsuru olarak yorumlanabilir.irin yani anlaticmm gozlem. daha sonraki siirlerinde top­ lumcu bir an1aYI§a yonelir. Yagmur siirindeki. Devlet dairelerinde memuriyet. ~iirde anlatilanlar Fikret'in ruh halini yansttmaktadir. j1k siirlerinde sanat icin sanat diistmcesindc olan seir. ~iirde anlatilan olaylar. biiyiik: yenki uyendtnr. edebi eserlerin cok anlamhhgiyla ilgilidir. yagmura atfedilen ifadeler ve yagmurun sairin zihninde yarattiklan hayal unsurlan. yasananlar. Servet-i Fiinun dergisinin fevresinde §ekillenen topluluga keutd). 1888'de Galatasaray Lisesi'ni bi­ tirdi ve yine Galatasaray Lisesi'nde ogretmenlik yepmtstu. ilk kiteb: Ru­ beb-i ~ikeste (Kmk Saz) 1900'de yayimiandi. Fikret'in Servet-i Fiinun anlaYI§ma baglI §iirlerinde i§ledigi konular ozellikl» a§k.\lmektedir. duygu ve ruh halini yamsitngi icin ona ozeldir. sairin duyus ve gozlernlerini yansitacak sekilde islenmistir. ahengin. 16. duygu halinin ve §iirin okuyucu uzerin­ deki etkisinin kayboldugu g0ri. Yagmur siirindeki beyitler ile bentler divan §iiri ve Tanzimat §iiri gelene­ giyle iliskilidir. Bu da olaylar ile anlatrci arasmda siki bir ili­ siki oldugunun gostergesidir. 18. ~iirde hem eski hem de yeni unsurlar bir arada kullamlrmsnr. §3. i1 20. Toplumu siken biiriiyetsizlig» k8T§1 yazdlgz "Sis" sii­ ti. I_ ETKINLIK ( ~iirin gunumuz Turkcesi bolumunde verilen h1Ui bir diiz yazi metni gibi dusu­ nulurse.

lstenbul).l.eJ.enlemm bir beyitte tamamlanmasl gelenegini ortadan kulduttusur. pamasizm akImmdan etkilenmistit ve pamasyenlere baglIdlr.Rsmszsn Sedekesi. Galatasaray Spor Kuliibii'niin 9 numaralI kutucu iiyesidir.Siirlerini "Riibsb-i Sikeste" ve "Heluk'un Defteri" edh kitaplarda top­ lenustu. Hukuk egitimi elmtstu. divan siirinin miistezat nazIm §eklini temnmez hale getirerek "set­ best mustezet'bicimini gelistitmistir.ocuk"gibi. Tahsin Nabit Tahsin Nahit (d. 12 Mayls 1919. . lstenbul. I_ ETKINLIK ( Verilen resmi an1atan bir .Fikret'in "manzum hikaye" tiiriinde siirleri verairiBehk­ csler. seir ve oyun ya­ zendtr. Fikret cocuklsr icin yazdlgl si­ irleri hece alriisiinii kullanarak ysztmsttt ve bu siirlerini "Sermin "sdh bir kitspte toplemisur. Tarihe ve kutsel degerlere de kerstdn. Fikret.i#i olan tablo gibi §iir yazma an­ laY1§1Yla. Eserleri Oyun: Hicrenler (1908) Jan Tiirk (1909) Kosem Sultan (1912) Firar (1911) $iir: Ruh-I Bikayd (1911) karamsar rub bllinin Tevfik Fikret'i y8DSlttJil rahathkJa s(lylenebi1ir. Bunun yamnda Servet-i FI1nuneulann genell»'. pamasizm alrnnJDJD Ozellikleri §8ir ile eseri arasmdaki baAlantl1ardlr. Fecr-i Ati ekuntntn bir iiyesidir. Prensiz siirinden alman soneyi siirlerin­ de kullenmis. ~iirdeki.Hest« C.Nesrin.iir yazarak 8DI1fta okuyunuz.Nsz­ ml nesretsiui diiz yazlya)yakla§tIrml§tIr.dii§iirdiikleri icin biitiin dinlere dii§mandlr.a.Siirde beyit biitiinliigii­ nii kunns. Fikret siirlerinde rogu zaman aruz alriisiinii kullsnmtstit. 1887.

. karlar .1. temanm evrensel bir nitelik ta~ldlgml gostermektedir. ferdasr .. Verilen bentte kar yagrsmm ritmi saglanmaya cahsilrmsnr.... iistiinde bir §eyler soylenen bir sekilde verilmistir.. aglar -S1: redif .I_ 2. Farkh donemlere ve iilkelere ait §iirlerde de aym temanm islenmesi. yeri . ~air. I_ ETKINLIK ( 1. tipki Yagrnur siirinde oldugu gibi... tam kafiye -er: tam kafiye -lar: redif Siirin ritmi. arar ahenk unsurlan: >. iki dortluk ve aln beyitten olusan hem divan hem de Ban §iiri ile halk siiri etkilerini tasiyan bir yapiya sahiptir. Grup: Herman Hesse'nin §iirinde lu§ temasi islenmis ve bu tema siirde sii­ rekli gelisen.. Grup: Elhan-i . 1.. aruz olcusuyle saglanrrustrr. 2. Bu birimler §iirin temasl olan "kar" etrafmda bir araya gelerek siiri olusturmuslardir.ME'I1N ETKINLIK ( ~ita siirinin 1. ~iirde bu iki sozciigii tiim siir boyunca gelisen bir tema icinde islemis­ tiro 2. Grup: Behcet Necatigil'in Kar Kar adh siirinde kar ve kar. u~u§ .. kus . 2 Elhan-i ~ita siirinin birimleri ii~ bent.. Grup: Elhan-i ~ita adh §iir ii~ bent... > > -11§: tam kafiye -ar: tam kafiye ~ tam kafiye . kar . iki dortluk ve alti beyitten ibarettir. ~eYdas~ .. Karm yagl~ ritmi tiim siirde verilrnis. ne§l?eleri . resim gibi siir yazma anla­ YI§ma uyulmustur...kinayeli kullaml­ rmsnr.... Aynca siirdeki her tiirlii ses benzerli­ gi siirin ahengini saglayan unsurlardandir. 88 .

. Aynca Tanzimat Donemi ~iirlerinden farkh olarak bireysel ternalann.Bir beyaz rise-i cenah-i melek gibi kar Seni solgun hadikalarda arar . 4. set-sefid baykuslar gibi kar Sizi dallarda. Verilen bentte dogal dil. cenah-i kebuter.­ Hak-i siyahm iistilne safi §ilkilfeler! 89 . Elhan-i ~ita siinndeki kar temasiyla. Dok ey sema -revan-i tabiat gunildedir.. duyus ve algilayism on planda oldugu gorulmektedir.Yuvalarda -yetim-i bi-efganl­ Son kalan ma-i tiiyleri kovalar karlar Ki havada ucar ucar aglar . Elhim-: ~itb §iirinde anjamaman ozelligi tssiysn tntsrsler §unlardIr: . liinelerde arar . Yagmur siirindeki yagmur temasi Ser­ vet-i Fiinun Doneminde dogamn ve izlenimlerinin tema olarak secildigini gos­ termektedir. sehab-ter.Na'sm iistiinde ~imdi ey milrde Basladi parca parca pervaze karlar Ki semadan duser duser aglar . sairin algilayisla ~iir. diline oZgii soyleyislerle.Esini gaib eyleyen bir kus gibi kar Gecen eyyam-r nevbahan arar .Kucucuk.3. ken­ di anlamlan drsma tasarak kullamlmisur. 5.Kapladi bir derin siikuta yeri karlar Ki hamil§iine dem-be-dem a~lar .Destinde ey sema-yi §ita tilde tildedir Berg-i semen.

sukut ilahilerinin ezgileri. ruzgann kanadi ifadesiy­ Ie istiare sanan yapilrmstir. yeni imge ve tarnlarna bulma arzularmm yansirna­ stdrr. comert­ ligin eli. saf kanat. Bu durum tiir dmnin nesir diline yaklaftl#Jm gOateJ:mektedir. Bu imgelerin kulIamlma nedeni bireysel duyus ve dii~iinii~ii en yeni ve fark­ 11 bicimde yansitma arzusudur. sessiz rUzgar.lita §iirinde anlanlanlann herkeste aym duygulan uyandirmasi beklenemez. harnfi§un per-i sMmda uyuklar Tarzmda durur bir arahk. Gab ucmada Wyler gibi.Bir bad-. betimlemeler (tasvirler) yapila­ rak verilmistir. semanm eli. durrna. dumanh u~u~ kalplerin ~llgm ezgileri. Edebi metin okurun duygu.. Bu baktmdan ~iir par­ nasizm akimmm ozelliklerini yansitmaktadrr. . Elhan-i . golgeler siyahhklar ve umitsizlikler yigim. 6. sonra u~arlar. 10. 9. beyaz ortu. Bu ozellik resim sanatiyla iliskilendirilebilir. kann kosmasi ifadesiyle de teshis sanati yapilrmsnr. gab olmada rizan. gUvercinlerin §arkIlan. Birinci beyitte karlar emellere ve hayallere benzetilerek tesbih. Elhan-i tuyfirun yerine samt-i Umidi. .Her ~absar §irndi -ne yaprak. a. Verilen irngeler Tanzimat Doneminden farkh olarak Servet-i Funun §airleri­ nin eski kahplardan cok farkh. kuslann ezgileri.Soldan saga. durrna ~ek Her ~absarm ustune bir sutre-i sefid! . beyaz rnelek kanadmm s~agl. umit sessizligi. b. ne bir ~i~k!­ Bir tOde-i zllal ii siyah-reng ii na-iirnid.. tabiatm ruhu. Elhan-r ~ita ~iirindeki tabiatla ilgili ifadeler. Soz sanatlan siirin ahengini saglamakla birlikte aym zarnanda anlatil­ mak istenenin de daha etkili anlatrlmasim saglamaktadir. hayal gibi kosan kar. emelller gibi yagan kar. 7." 8. bilgi birikimine gore anlarn kazanan bir sanat eseridir. Ey dest-i asman-I §ita. 90 .. Bu durum edebi metinlerin ~ok anlamhhgiyla ilgilidir. mavi Wyler. sagdan sola lerzan U girizan. kism eli. kultur diizeyi.Ezhar-I bahann yerine berf-i sefidi. zevk. Ikinci beyitte kann uyuklamasi ifadesiyle teshis. ElhAn-l $itl §iirindeki yan anJamh kelime ve ifadeler: "Beyaz titreyis. derin sessizlik.

12. 2. Tanzimat Doneminde ise yapi bakimmdan eski nazim §ekilleri surdurulmustnr. lstanbul'a bir facialar §ehri gibi bakl§ tarzi. bireysel bir duygunun dile getirilisidir. ritmi ve soyleyi§i ile nadir eserle­ rinden biridir. b. I_ ETKINLIK ( Servet-i FlJnun §iirinin getirdigi yenililder ve edebiyannnzdaki yeri konulu bir yazi yamz. ~iirin duz yazi ile ifa­ de edilmesi onun ahenk ve ritim unsurlanmn kaybolmasma neden olacagi icin §i­ irde anlatilanlann da tam olarak ifade edilememesine sebep olur.11. karamsar ve bedbin bir ruh halinin olusmasma sebep olmustur. Tanzimat Doneminde eskiye gore sade bir dil kullamhrken Servet-i Filnun Do­ neminde sanat iyin sanat anlayrsi benimsendigi iyin aglr bir dil kullarnlrmsnr. Yahya Kemal'in ayrn manzara karsrsmdaki §iirinde yoktur. L Tevfik Fikret'in §iirindeki. 3. §airlerin ruh MI­ lerini gosteren en onemli unsurdur. Hac Yolunda Elhan-i ~ita §iiri Turk edebiyatmm ahengi. Hastahkh bir ruh halinin yansimasi olan Sis si­ iri doneminin sosyal ve siyasi sartlenrnn da bir sonucudur. 1. Servet-i Funun §iirinde yapi bakirnmdan eski kahplar yikilrms. EIMn-l ~ita §iiri doneminin siyasi gercekligi ile iliskili degildir. Yukanda da belirtildigi gibi imparatorlugun sosyal ve siyasi durumu. EIMn-l ~ita §iirindekiler duz yazi ile ifade edilemez. Tan­ zimat Donernindeki yenilik denemelerinin artik olgun ve Batr'yla esdeger bir hal almasmdan dolayidir. soylenmek is­ tenene gore yeni ve eski unsurlann bir arada kullamldigr bir yapi olusturulmustur. Servet-i Funun sanatcilannm da psikolojik durumlanm etkilemis. Db. 13. Yahya Kemal'de ise sosyal ve siyasi §artlann olumsuz bir etkisinin olmamasi. ayrn zamanda ruh hali­ nin olgunlugu Siste Soylenis gibi bir §iiri ortaya cikarrmsnr. Tanzimat Doneminde toplumsal ve siyasi konular i§lenirken Servet-i Filnun Doneminde bireysel konular islenmistir. Bu. 91 . Servet-i Funun Doneminin modem TUrk siirinin baslangicr sayilmasi.

. bireysel duygulann one cikmasr. 3. Sembolizmin etkisi altmdaki sairin aynca gezi yazJ1an da bulunmaktadtr.:in sanat anlayisirun benimsenmesi. . Nazmm nesre yaklasmasi.... l.. . terza-rima.. sanat ic.(jLCME DEiJERLENDIRME 1. yeni kavram ve imgelerin kullamlmasi. Doksan Bese Dogru §iirlerinden bazJ1ardrr. sembolizm ve parnasizm... Servetifiinun §iirinin enonemli §airlerinden biridir. Tarih-i Kadirn. sone.. (D) 1 (Y) (Y) 2 . Millet ~arlasl. Sis. Toplum sorunlarma deginmernis.... 4.ocuk §iirlerini ~ermin adh ldtabmda toplarmsnr. S. 92 . ask ve doga temah §iirler yazmrsnr. a~lr bir dilin kullarnlmast Servet-i Funun §iirinin Tanzimat §iirinden aynlan yonleridir. bireysel. Dogru cevap D secenegidir.

93 . a. yy. ortalannda Fransa'da Rimbard ve Baude­ laire'in omeklerini verdigi "Prose Poetique"lerden gelmistir. soyleyis ve te­ rna bakimmdan siirden farkh olmayan. gelenekle iliskilendirilmemektedir. b. Grup: Her iki §iir de nesir ciimleleriyle yazilrms. vezin ve kafiye gibi ogelerden baglmslz metinlerdir. kafiye. 4. Gunumuzde de bahar ve gill motifleri aym anlam degerleriyle kullam­ Iabilrnektedir. askm ve sevgilinin saclanmn sembo­ Iii olarak kullamlnusnr. §air. Turk §iir gelenegi icinde ornegi olrnayan.\[ MENSUR 5/1R 1. ifa­ de etmek istediklerini §iir kurallannabagli kalmadan daha rahat ve acik ifade etmistir. Mensur silr. Mensur §iir. 2. 3. Bu llzellikler mensur §iirin aym zamanda §iir ve diiz yazidan farkh yonleridir. edebiyanrmzda XIX. ses. San Gul adh §iirin temasi ise Ua§kUtu. San Gtil adh §iirdeki gill motifi ise. amma­ I_ ETKINLIK ( 1. Bu dururn da onun §iir gelenegimiz icinde §iir oIarak kabul edilernernesine sebep 01­ maktadir. yeniden canlanrnamn ve ne­ §enin kaynagr olarak kullamlmistir. Verilen ifadelerde ahenk kullamlan elder ve benzer seslerle saglanml§. Bu turun ilk ornek­ lerini ise daha Servet-i Funun kurulmadan once Halit Ziya. 5. Grup. Mensur ~iirler (1890) adh kitabiyla vermistir. Bilrful-l Bahar adh §iirdeki "bahar" motifi. 2. 2 Bilrful-l Bahar adh siinn ternasi "bahar". Bilrful-l Bahar ve San gill adli metinler daha onceki donemlerde ornegi bu­ lunmayan metinlerdir. lll~ii. ahenk ve ritim gelmektedir. I HAZIRLIK 4 ]1 1. Dostluk konulu bir paragraf yazarak okuyunuz. ~iir denince akla ilk olarak vezin. Fransiz §iirinin etki­ siyle edebiyatirmza girmis bir tiir olarak.

"Mai ve Siysh" romanmdaki Ahmet Cemil karakteri Setvet-i Fiinun sanatflslm temsil eder. Cumhuriyet Donemi yezerlertndsndtr. 11k ogrenimini lstenbul Fatih Rustiye'sinde tamamlayan Halit Ziye. HaJit Ziya UpHlgil Halit Ziya U~akJJgil. yerli ve yabancI aykiiler) . Eser/erinde reaIizm akmmm etkisi goriiliir. daha sonra da roman denemelerine bsslemisur. 1866-0.6.: Birhdi~~nTarih~Mua§akasI Bir Muhtuunm Son Yapraklan Nektl (4 cilt. ideali olan hariciyecilik meslegine giremeyince rii~tiye ogretmeni o/du. B8r8n-l Bahar ve San Gf1l adh flirler bakJnndaki dUfUncelerinizi belirtiniz. Dili silslii. AlI§IlmI~tan Ierkls bir ciimIe diizeni verdir. kasabaIardaki ya§aYI§a yer vererek 1stanbul ch§ma flk- tmstu. Bs«I«i. Servet-i Filnun Doneminde roman ve hikllye tiiriiniln en anemli ismidir. Kahramanlan ya§achklan fevreye uygun olarak enlsur. daba sonra ailesel nedenlerle ortaogrenimini lzmir Riisdiyesi'nde tamamladl (1878). 7. Halit Ziya. Romanlannda aydm ki~ileri anlatIr. Ruh tahlillerine onem verir. En iinlil oyktilermden biri olan Kar Yagarken oyktistmde anJatIgI 'reaIizm' bunun bir omegidir. Romanlannda yaImz 1stanbul'u anlatan sanatfl. Me~rutiyet'ten sonra bir siire Dariilfiinun Edebiyat Fekiiltesi 'nde garev eldt. sanatiI ve aglrdlr. Daba sonra bir siire Osmenli Benkest 'nda faII§tI. Cumhuriyetin ilanmdan sonra Son Posta gazetesinde yezilsr yezmtstu: HaIit Ziya Usskltgil. 20 yestnde gazetelerde yezilen flkmI§. 23 MaYIs 1945) lzmit'de heh ticareti ile tanmmI§ Usskl: "Ussekizedelet" diye bilinen bir aileden olan Heci Helil Efendi 'nin ogludur. Dili ba§anyla kullemr. R()RIIIIIlan: Nemide Bir Oliiniin Defteri Ferdi ve $iirekasl Mai ve Siyab A~k-IMemnu Ktnk Hayatlar Hik4yel«i. Ttitk edebiyatInda BatIJJ anlamda ilk romanIan yazan sanetcidu. 1893 'te 27 yusmdeyken 1stanbul'a gelip Servet-i Fiinun 'a keulsrek: edebiyat falI~maIanm arttIran Halit Ziya. hikayelerinde Anadolu ve kay hayatIns. (d.8. 1stanbul'da dogmustur.

FARKLILIKLAR Mensur siirin duz yazmm yapisma sahip olmasi.. BlirfuJ-I Bahar ve San Gul adh §iirler.BuMuydu Heyhat KUfuk Fikrsler (3 Cilt) Bir YazJn Tarihi Solgun Demet Bir Si'r-i HayaJ Sepette Bulunmus Bir Hikiiye-i Sevda Hepsinden ACI Gnu Beklerken Aljka Dair Ihtiyer Dost Ksdm Pencesi lzmir Hikuyesi Hatua1an: KIrk Bir ACI Hikiiye Saray ve Otesi Deueme: ro Sanata Dair b. 9S ... vezin ve kafiye gibi §ekle ait ' onceden belirlenmis sirnrlayici ogelerin bulunmamasi.. Siileyman Nazif'e ait alan §iir ozelliklerini gostermektedir. Sabiha Sertel'e ait alan duz yazt.."A YORUMLAM£ .. [: AN!. sttR ..] 1.:. MENSUR $ttR /' BENZERLlKLBR Ses. Verilen metinlerden Cemil Meric'e ait alan mensur §iir.... 2.. islenen bireysel konular ve §airlerin psikolojik durumlanm yansltmasl baklmmdan sanatlfllanyla iliskilidir.. sanatcmm duygulanru daha rahat ifade edebilmesi farkhhklar olarak gosterilebilir. soyleyis ve tema bakirmndan bir benzerlik vardrr..

96 .. DLCME DE(. Fransiz. 4.. (Y) ETKINLIK ( TeD1IIS1 lIfk oIan bir mensur §iir yazarak SlDlfta okuyunuz. Dogru cevap A secenegidir.. Duz yaziya ozgu olup mensur §iirde kullamlan ozellik duz yazmm yapisidir.I_ 1.... . 3..... Servet-i Ftinun .ERLENDIRME 1 (D) (D) 2 .

bilgi ve kiiltiir birikiminin. Tiirk edebiyetmde fagda§ hikiiye Beu'dekinin tersi olerek. Hik6ye 1. XIX. Halk hikiiyeleri. Aym donemde kurgu ve snleum bekimmden besen): seytlsbilecek ilk or- .U EDEB METINlER a. koy odalannda. konulan bekunmden.Destan . Yusuf ve Ziileyha vb. Halk edebiyetinde hikiiyeci-ii§lklar tarafmdan kebveletde. Hikiiyelerinin kimi ceviri kimi yerlidir. 1_-4 HAZIRLIK \.. ytizyild« yazrya gefirildigi semlen ve destensi bir nitelik gosteren Kiteb-i Dede Korkut 'teki hikayeler bunun ilk otnekleri seyilsbilir.Mesnevi -t Hiisn ii Ask 3. zaman ve rnekandan olusur.) bunun en iinlii ornegidir. 2 Tanzimat Donemi Edebiyatmdan onceki donemlere ait anlatmaya bagh edebi metinler sunlardir: . OlA Y . ETKINllK ( Tiirk edebiyeunde. yiizylldan bu ysns. Bets uygarlIgl fevresindeki Tiirk edebiyatmda. bir olay anlatan sozli: ya da yezih enlatilem hep hikiiye edt verilmis.halk hikayesi diye etultr. diigiin vb. Hustev ve $irin. duygusal. dil ve anlatim tekniginin. edebi giiciiniin son derece guclu olrnasi gerekir. ytizytlm ikinci yansmda dognuien dogruya bett edebiyetunn hikiiye yolundaki vetimleri otnek tutularak yazllmaya beslsnrmsttr. halk hikaye ve masellsnntn gelistnesiyle olusmemis. Hikayenin yapisi olay orgusu. a§k hikiiyeleri ve kahramanlIk hikayeleri olmak iizere ikiye eyribr. Miisameretname sdlt kitebmde 7 hikiiye toplantmstir.Bu yolda ikinci yazar Emin Nihet'tu. Edebiyenmtzde Beu 'daki enlemiyle ilk hikaye Ahmed Midhat tarafindan yezilmisur. Bir roman ya da hikiiye yazanmn gozlern giiciiniin.EVRESINDE OlU$AN fDEB~ METINlER ANlATMAYA BA(. Divan edebiyatmda mesnevi tUrii (Leyle ile Mecnun. XV.Halk Hikayesi -t Kerem ile Ash . heller nezimle ve saz e§liginde soylenir. Anadolu'da XVI.t Oguz Kagan Destaru .sozlt: halk geleneginde siiriip gelen halk hikiiyelerinde olaylar nesir ile snletihr. kisiler. manzum olanlara destan da denmistir. toplenulennde soylenen hikiiyeler. hikiiye kar§llIgl olarak kiifiik hikiiye terimi kullamlmisur. coskulu.4. hayal gucunun.

Bu dbnemin beske bir yazan ise Nabizade Nezun'du.ehov tarzl hikiiyenin onciisii kabul edilir. geli§me bOliimiinde stitsn diigiimlerin. zaman ve meklin unsurlanna bagll olarak verilir. titiz gozlemciligiyle ge}fekfi oyki: gelenegini besleten yezerdir. yuzimd« konusme dilinin hakim olmest. Samet Agaoglu. Sait Faik Abaslyamk da <. Sabahattin Ali. Onu Halide Edip AdlVar. Tiirk oykiiciiliigiinde yeri bir flglr aftl. Mahmut $evket Esendal cumhuriyet donemi oykiiciiliigiinii hezttleytm isimlerdir. Mehmet Raul. Nahit Stm Orik. Olay hikiiyesi 2. Neden Kitap) gibi isimler de fall§malanna erehksiz olarak deyam etmektedirler. Ahmet Hikmet Miiftiioglu ve Saffeti Ziya idi. Durum hikiiyesi. Hslikemss Behkcis: (Cevat $akir Kebaagaf). Sabahattin Kudret AksaI. sonuf boliimtmde fozaIerek merakm giderildigi bu terz hikiiyelere.eviksoy iislupculuklenyle on plana ~:Jkarken. Refik Helit Karay izledi. Mesrutiyet'in ilemnden sonra gelisen yeni edebiyat ekumyl« birlikte oykiide toplumsal ve siyesi sorunlar islenmeye bssled). Bunlar eresmde Muzaffer Buytukcu ve Osman <. F. Bekir Sitk: Kunt. Tiirk Edebiyatmda Omer Seyiettin. Cemal Keygili. Olaydan fok yoruma. Bu donemin diger yazarlan Hiiseyin Rahmi Giitpmer.ehov tsrzI bildye edtyle da enlsnlmektsdtr. Edebiyst-i Cedide doneminde yalm diliyle dikkst feken U§akIIgil. Sadri Ertem. Mehmet Seyde.t tsrzI bikJyeler de denir. Merak unsurunun on planda oldug». Ftsnsiz yazar Guy de Maupassant (Guy do Mopassant) tereitnden geli§tirildigi ifin MauIMUBD. tesr« ya§amlmn gerfekfi bir iislupla edebiyata tesmmesi gibi ozelliklerle bilinen bu donemde Omer Seyfettin. Hiiseyin Cehit Yalfm. Kemel Bilbeser. Hikiiyeler genel yepilen itiberiyle ikiye aynlmaktadJrlar: 1. psikolojik tehlillere aflk olen genellikle bit sonuca baglanmadlgmdan okuyucuda farkll fagn§lm ve izlenimler uyandJran durum hikiiyesi ise. Tiirk oykiiciiliigiinii yetkinlige kavu§turan yezer ise Halit Ziya Usekltgil oldu. Ttirkcede yabancl sozciiklerin tettiizlenmesi. Kemel Tahir ve Ahmet Hamdi Tsnpinar oykt: yazarlan olarak on plana fJktl. diyeloglenn usta yazan Orhan Kemal. Selahattin Enis. !slam Gemici. Cumhuriyet donetni 1930'lar sonrssuu kepser. Bu donemde eltstlmtsm dismd« bir oyku dimyest kuran Seit Faik Abssiyemk. 98 .ehov tarafindan olgunla§tlnldlgl ifin t. Oley hikiiyesinde olaylar zinciri kisi. Neceti Tosuner (Ctkmezde. Maupassant terzi hikiiyenin. Giiniimiizde Tiitk oykiiciiliigii geni§ bit konu ve iislup zenginligiyle siitmektedit. Rus yazar Anton <.nek Semipesszsd« Sezai'nin Kiifiik $eyler adlI hikiiyesidir. Reset Nuri Giintekin. Celaleddin. Kenan Hulusi Korey.

1. Hikayede bir ~ehrin kullamlmasi olaylar ile uyumsuzluk gostereceginden aym olaylann gerceklesmesi beklenemez. olumsuz olaylar tizerine kurulmustur. hikayenin yapl unsurlanndan birini olusturmaktadir.a a Olumlu Olumsuz c d b b. ME'I1N 1. 2. Grup: • Kahraman anlatici • Kahraman anlaticmm arkadaslan Hikayedeki kahraman anlatici. tarla. Bunlar uzerinde yapilacak bir degi~iklik hikayenin yapisiru bozar. Hikayedeki mekanlar ger~ege uygun olarak tasvir edilmistir. C. I_ ETKINLIK ( 1. olay orgtisti dikkate ahndigmda degi~tirilemez. Hikfjyedeki mekmlar sunlerdu: "Kosk. yapmak isternedigi ~eyleri diger kahramanlarla birlikte ya~ayan kisidir. Olaylan belli bir zaman ve mekanda yasayan kahramanlardu. zaman ve mekandan olusur. 2. Bu yapi.Unkti hikayenin yaplsl kendi icinde btittindtir. ortahk hentiz agarmaya ba~ladlgl sirada. Hikayede "eyltiliin karanltk bir sabahi. Hikayedeki bu kisiler. kisiler. Hikayedeki zaman. Hikayedeki olaylar ve kisiler gtinltik hayatta karsilasrlabilecek ttirdendir. Grup: Hikayedeki kisiler anlanci kahraman ve arkadaslandir. Bostanci civan. Yukandaki olay orgusu grafigine gore hikaye. 4. hikayedeki olaylann y~andtgl yerdir. gtine~ dogmus. 3. olay orgttsu." Hikayedeki bu mekanlar. Bu nedenle hikayenin yapi unsurlanndan birisidir. bir hafta sonra" gibi zaman bildiren ifadeler kullamlrrustir. .

2. Hikayede kahraman anlancmm bakis a<rlSl vardir. Hikayede anlattlanlar giinliik hayatta karsilasrlabilecek dogal bir gercekligi olan olaylardir. Dedesi Yu- 100 . Bir onceki soruda da belirtildigi iizere.. Hikayenin yapi unsurlarmdan herhangi birinin cikanlmast eserin biitiirniindeki uyumu bozar. 9. Bilimsel ve felsefi metinlerde ise dogal gerceklik oldugu gibi yansitihr. Hikayedeki yapl unsurlar birbirini tamamlayarak yapiyi olusturan unsurlardir. Kahraman anlaticmm psikolojik durumu ve ruh hdli en iyi birinci aglzdan anlatilacagi icin yazar boyle bir tercihte bulunmustur. Hikayede "olurn-yasam" catismasi vardir. kisiler.5. 2. 7. Hikayedeki bu temel catisma yazann bireysel duygulanmn bir yansimasi oldugu icin toplumsal bir yam yoktur. sozcukleri yan ve mecaz anlamlanyla kullanrmsnr. Bebesi Miiftiiog1u Sezai Bey'dir. tasvirler ile ruh tahlillerini anlatirken dile yeni degerler yuklernis. 10. Bir Damla Kan adh bikAyede i§lenen sorunu nasil ele alaca#JDlZJ belirtiniz. Grup: Hikaye "Maupassant tarzr (olay hikayesi)" hikaye ozelliklerine gore yazrlrmsnr. Bireysel bir duygunun ve ruh halinin islendigi bir hikayede her zaman icin kahraman anlaticrmn bakl§ a<rlsl daha etkilidir. Grup: Bir Damla Kan adh hikaye. kurguladiklanm hikayedeki gibi yansitmis ve hikayenin yapl unsurlan arasmdaki uyumu buna gore belirlernistir. I_ ETKINLIK ( 1. Cunku yazar. aym etkiyi birakamazdr. bu dogal gercekligi hikayedeki olay orgusu. 6. I. Grup: Anlatici yaptig. Hikayenin temasi "bireyin ruhi sikmtisi" dir. Grup: Anlatici olaylan ve mekarn anlatirken tasvirlerden ve tahlillerden yararlanrmsnr. hikaye gelenegine baghdir. 8. 12. Servet-i Fiinun Edebiyati sosyal ve siyasi hayat ile iliskisini koparrms. a. bireyselligi on plana cikarrrus bir edebi donem olmasi dolayisiyla donemindeki zamanla yakm bir iliskisi yoktur. zaman ve mekan etrafmda kurgulamis ve insana ozgu kurmaca bir gerceklik haline getirmistir. 13.Ahmet Hilanet MiJfti10lJu 1870 ytlmde !stanbul'da dogdu. Yazar. b. ETKINLIK ( 1. 11.

Ahmed Hiktnet. lkdsm ve Setvet-i Fiinun detgilerinde yazd1g1 hikaye ve nesirlerini 1901 ytltnde Haristan ve Giilistan sdh eserlerde topledt. iki yil sonra da Hariciye Vekaleti Miiste§arlIgl 'na getirildi. Dokmeciterdeki Ta§ Mektebi ile Mahmudiye Yskit ve Soguk» ge§me Askeri Rtisdiyesi 'ni bitirerek Galatasaray Mekteb-i Sultanisi 'ne girdi. Bu esetinde yazar. Bir yil« yakm Nafia Nezaretinde. Marsilya. Dotdiincii suniteyken ilk eserinin besths) edebiyata ilgisini srtudt. Daha sonra Frensizceden Tuvelet ve Letafet ve Bit Riyazinin Muesekesi ad1annda iki eser terciime ettiyse de. ag1r ve enlestlmesi gii9 Servet-i Fiinun dilini isledigini ve hayal mahsuJii konular enlstugm: bizzat kendisi soyler. Bu a1andaki mcrukmm. Ahmed Hikmet 19 Meyis 1927 giinii karaciger kanserinden aldii. Ikinci Mestutiyetten sonra. eileden ge1en bit haslet oldugunu ifade eder. Dedesinin miiftii olmesi sebebiyle Miiftiioglu edim eimtstu: Ahmed Hikmet. 1924 yiltnde Helife Abdiilmecid Efendi'nin Ser-ketinligine. 1888 'de Galatasaray'l bitirdi ve Hericiye Nezereti Umur-l $ehbenderi Kelemine memur tayin edildi ve vazifesi dl§mda Frensizcedsn roman terciimeleri yepti. Bu iki escrinde Ahmed Hikmet Miiftiioglu. Bu skims beglt olarak yazmg1 yezilenn biiyiik: ktsmtnt <. Anadolu-Bagdat Demiryollen Idere Mec1isi AZallgl ve Elektrik Sirketi Mare Meclisi AzalIgl gotevlerini de iistlendi. Kendisinin de ifade ettigi sebeplerden doleyt bu iki eseti fazla itibet kszensmemtstir. an Turkcecilig« yonelmis. Tekrer Hericiye Nezeretine donerek 1912 'de Peste Bussehbenderi oldu. fakat bu defa da kelime uydunna ve Setvet-i Fiinun 'dan kalma haya1ci/ikten kendini kutterememtstir. ilk olerek Aszr Kiitiiphenesi Nesriyett arasmda ciksn Ley1a Yahut Bir Mecnu'nun lntikemi yeymlendt. Seieretlerde 9alI§an yazar. Dogu ile Bett kii1tiiriiniin 90k farklI oldugunu goretek bir daha eser tetciime etmedi. yezilennds daha ziyede keli101 . Ahmed Hikmet'in edebiyat merekt daha lise ytllennde bsslamtstt. 1908 ytltnde Tiitk Demegi'nin ve 1911 ytltnde da Tiirk Yurdu 'nun kurucu iiyesi olarak hizmet verdi. stk sik: hestelenmssi sebebiyle okula muntazaman devam edememesine ragmen. Pire ve 1890 yiluide da Katkasya 'ya gcmderildi. 1896'da lstenbul'a donerek: Umur-t Sehbendeti Kalemi Ser-hsliteligi'ne getirildi.ag1ayan1ar (1922) edli eserinde topletmsttr. Me§rutiyete kadar Hericiye Nezareti merkezinde 9alI§tl. daha iyi tesir yapmak. Setvet-i Fiinun devtinde. 1918 'de lstenbul'e donen yazar.nanlIlar tarafindan sehid edilen Mora Miiftiisii Abdiilhalim Efendi'dir. gonulleri heyecenlendtrmak i9in miibalagalI bir iislup kullsndigun. Goniil Hamm adli romam Tesvir-i Etkar Gezetcsi'nde tefrika edilmis ve 1970 'de kitap olarak bestmlmistu. Bu tarihe kadar gecen zaman icinde Ahmed Hikmet. zamamn modasma uyarak 0 da Turencthk edebiystt ektmine uymustur. Ticaret Miidiriyet-i Umumiyesi 'nde vazife eldt.

Tuvalet yahud Letafet-i Aza (Terciime ve i/ave/er. konu1ara dikkat etmemis ve bu yiizden zamamndakiJerin ayannda bir edebiyatfl olememsstu. 1890). gece. gece.MBT1N I_ ETKINLIK ( 1. Eseneri: Patates (llmi. eskici. 1920). Zekeriya Koyu mekanlardir. GoniiJ Hsmm (Roman tetriksst. 1891). namazdan soma gibi zaman bildiren ifadeler kullarulrmsur. Bir Riyazinin Muesskss: yahud KamiJ (Terciime. Haristan ve Giilistan (Hikaye. Koca Ali gibi kisiler vardir. 1892). bir gece evvel. bu sabah. <. Yakacik Carsisr'ndaki kahve. Grup: Kay Diigiinii edh hikfiyenin o1ay brgiist): • Okuyuculann arabalarla gecmesi • Kahvede yasananlar • Carsida yasananlar • Yapilacak guresleri seyretmek icm herkesin gures alanma gelmesi ve orada yasananlar • Gureslerin bitmesiyle at yanslannm yaprlmasi • Diigun alayimn gecisi 2. Bunlar hikayenin yapi unsurlanndan biri olarak yapiyi tamamlarlar. kebapci. 3. sabahleyin. roman. 11 Eyliil Persernbe. Hikayede 10 Eyliil Carsamba. Grup: Hikayedeki Yakacik.ag1ayan1ar (Hikaye. 1892). 1922). • • Olurnlu • • • • • Olumsuz • 102 .me bu/maya ve iis/uba dikkat ettigi icin. Bunlara gore hikayenin olay orgusu. dun. zerzevatci. Yine zaman ve mekan unsurlan. Arnavut. Grup: Hikayede kahraman anlatici ve koy halki ile onlardan one crkanlan Nesim. 1901). yapiyr olusturan ogelerdir. gureslerin ve yanslann yapildigi tarla. 2. Ley1a yahud Bit Mecnun 'un lntikems (Hikfiye.

4. olaylar iizerine kurulmus. 9. temanm etkili gozlemlerle anlatilmasi ve bu yapihrken de dilin edebi kahplar icinde kullarulrnasi metnin yazrldigi donemle iliskilendirilebilir. zaman ve rnekandan olusmustur. 7. olay iirgiisii. Servet-i Fiinun Bdebiyatmm OIU§UDlU 103 . Hikayedeki rnekanlar gercek hayatta karsilasrlabilecek mekanlardir.I_ ETKINLIK ( Kay Dugunu adh hikayedeki olay iirgiisii Bir Damla Kan adh hikayeden daha yogun. Koy Diigiinii adh hikayede Bir Damla Kan adh hikayedeki gibi kahraman anlaticmm bakis acisi vardir. diigiim ve ~aziim biiliimlerinden olusan bir biitiinliige sahiptir. hikaye gelenegine bagh bir metindir. 8. Yine her iki hikaye serim. Koy Diigiinii adh hikayede temel bir ~atl§ma soz konusu degildir. Kay Dugunu adh hikaye "Maupassant tarzi (olay hikayesi)" hikaye ozellikleri gosterir. 1. Yasananlar. Kay Diigiinii adh hikaye. 2. Bu bakimdan tarihi bir beige olarak da degerlendirilebilecek hikayede anlanlanlar aradan gecen zamanda cogunlukla unutulmus birtakim geleneklere de l§lk tutmaktadir. 5. Hikaye. zaman daha uzun. rnekan daha ~ok ve kisiler daha kalabahk olarak verilmistir. Hikayedeki koy diigiinii temasi. hikayenin yazildigi donernin sosyal ozelliklerini yansitan bir ozellige sahiptir. yasananlann kalrraman anlatici iizerindeki etkileri bunun en belirgin gostergeleridir. Kay Dugunu adh hikaye de anlatrlanlar. Her iki hikayedeki yapl. kisiler. Hikayenin tamarmnda anlatilanlar insana iizgii gerceklik tasimaktadrr. 10. Bkz. kurmacarnn smirlan icinde anlatilmasmdan ibaret oldugu icin temel bir catisma yoktur. Anlatici olaylan. Hikayenin olaylar iizerine kurulmasi bunun gostergesidir. yasananlann. mekaru ve kisileri anlatirken Bir Damla Kan adh hikayede oldugu gibi birtakim benzetmeler. tahliller ve tasvirlerle oznel yargilara dayanarak anlatrmstir. 6. 3. Bu nedenIe metnin tamami omek olarak verilebilir.

kisiler. zaman ve mekandan olusan yaprsi vardir.yesinin llzellilderini gllz lmUnde bulundurunuz. • Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalann kullamldigi. zaman ve rnekandan olusan yapisi vardir. orgusu. yenilik1eri konu alan bir yazi yazarken Servet-i FUnun Donemi hik8. • Maupassant tarzi hikaye tercih edilmistir.yesinin beslendi~ kaynaklan ve bu dOnem hik8. MODERN HiKAYE Olay.dan yahn. Genellikle ask. tasvir ve tahlillerin yapildigi. kahramanhk konulan islenmistir. ETKINLIK ( Verilen hik8. HALK HiKAYESi Olay. tekerleme ve ANLATIM rulrmsnr. 104 . I_ I_ ETKINLIK ( Servet-i FUnun hik8.1. 2. Sade ve sanatlar aylsm. YAPI TEMA Genellikle ask.kahpla§lIl1§ ifadelerinyer yislerine yer verilmistir. kisiler. Halk soyle. Edebi.yesinin TUrk edebiyabna getirdigi. akhgt bir dil kuIlaruInu§trr. insana ozgu her sey konu olarak secilebilir. tasvir ve tahlillerle zenginlestirilrnis bir dil kullarulrrustrr. edebi acidan ustahk isteyen bir dil kullanrlrrnsnr. MASAL Olay.yeyi hayal gilclinUz ve kurmaca yeteneltinize g6re tamamlayunz. orgusu. zaman ve mekandan olusan yapisi vardir.Sade ve sanatlar aeismDiLVE dan yalm bir dil kulla. Setvet-i Fiinun Donemi hikiiyesinin genel ozellikleri: • Modem hikaye yapisma uygun bir yapi kullarulrmstir. orgusu. kahramanhk konulan islenmistir. • Bireysel temalar islenmistir. kisiler.

4.Servet -i Fiinun Donemi. SOIU....liLCME DE{... Bat! tarzi. 5. lOS . Dogru cevap D secenegidir...Yornmlama 2. 1 (Y) (Y) (Y) 2.ERLENDIRME 1. Anlama . Dogru cevap D secenegidir.. Bkz. 3.. .

Tanzimat ve Servet-i Fiinun romancilanmn yetisrne ve ya§am tarzlanmn bir yansimadir.Nihal'in bayilmasi . yetisdikleri ya da sonradan icinde bulunduklan ortamlan kurmacanm smirlarma dahi! etmislerdir. amm. Bu. donemlerinin her tiirlii ozelligini eserlerde bulmak miimkiindiir. Roman II I_ 1_-. Bati'yi da yakmdan takip etmelerinin neticesinde.Behlul ile Bihter'in konusmalan .4 HAZ/RLIK ETKINLIK ( Yapt1lmJz laqJlaft:umada hiklyenin Yap18Jmn olay OrgUsU. "Roman. sokaga tutulan aynadir. admdan da anlasilacagi uzere yasanmamasi gereken bir a§kl anlatmaktadir.Bihter'in enistesinin ve Peyker'in gelmeleri . kittler.Nihal'in iyilesmesi ve babasi Adnan Bey ile Ada'ya gitmeleri. Edebi eserler. zaman ve meUn unsurlan olmadan olupmayacatI sonucunu gin tmtlnde bulundunmuz.Bihter'in intihar etmesi . Boyle bir durumda da tanmmayan.Bihter He Behliil'iin konusmalan . yazildiklan donemden bagimsiz olmadiklan icin. Yasak Ask adrm tasiyan roman.I[ b. 1. 106 . bilinmeyen bir cevrenin ve insanlanmn anlatilmasr beklenemez. 3.Besirin Adnan Bey i!e konusmasi . 1." soza de bu gercegi anlatmaktadir. Bu ancak Cumhuriyet Donerninde "mektepten memlekete" anlayrsmm sayesinde gerceklestirilmistir. Bu nedenle edebi eserler bir yonuyle tarihi beIge niteligi tasirlar. Kiiltiirlii ve maddi durumu iyi ailelerin cocuklan olan ozellikle Servet-i Fiinun romancilan. A§k-! Memnu sdh metnin oIay orgiisii: . 2.Bihter ile annesinin konusmalan .

107 . Guclu olmaya Guclu olmaya cahsmektadrr. konusma ve davrarns bakirmndan bireysel nitelikler gosteren. Olabilir. Nihal C..Metindeki kisiler duygu.lii karakter/tip kimdir? Sosyal ortarn ve c. romanm olaylannm li=oziildiigunii. ' 4. 3. Giinkii ahnan bolum. Kacmayi secmistir. Yasak ask yasamalanna sebep olmustur. Yoktur. OJabilir. calrsmaktadrr. Bihter'dir. Vardir. Behliil Yasak aski goze alan birisidir.2 A§k-I Memnu'nun ba§langlcl A§k-I Memnu'nun sonu Romandan alman • • • bolum A§k-I Memnu'dan alman bolum dogrunun sonlannda bulunur. Adnan Bey Aldatilan. Yoktur.evre bu karakteri/tipi nasil etkilemistir? Karakter/lipin ya§adlgl loplumsal yapmm sizin toplumsal yaptruzdanfarki var rrudir? Bu karakterin/tipin diger karakterler/tipler iizerinde etkisi var rrudir? Melnin yazrldrg: donernde bu romandaki karakter/tip gibi davranan biri olabilir mi? Bihter Aldatan birisidir.OZUMLEME TABLOSU KARAKTER ADI Karakterin/tipin en belirgin ozellig! nedir? Karakter/tip olaylar karsismda nasil bir tavrr takmmaktadir? Romandaki olaylan dikkate aldigmuzda en giiC. Yoktur.. olay orgusu ve ili=erigi ile biriikte ele ahmp cozumlenebilen. Yoktur. habersiz bir kisidir. Vardrr. KARAKTER <. sonuca baglandignu gosteren li=0ziim kisrmndandir. Yoktur.aresiz birisidir. dusunce. Yoktur. Olabilir. Olabilir. Her seyi acrklamak istemektedir. Metin percesutdski olaylara biitiinliik kezendirsn olay: "Behliil ile Bihter arasindaki yasak iliski" - Metne biitiinIak kszendiren oleym romanm olay otgiisiindeki yeri: "Romanm kurgusunun temelini olu~tu­ ran olaylann merkezidir. baska eserierdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir. Yasak askm magdurlan olmalanna sebep olmuslardir.

olaganustu ya da gercekligi olmayan zaman ve mekanlardir. Romandaki zaman. A~k-l Memnu romamndaki mekanlar olan "konak.. romamn yapisuu olusturan temel unsurlardan birisidir.I_ ETK1NL1K ( 1. a. buna ulasmak icin cabalayan. dinlemek ve tatil yapmak icin Ada'ya gidilmesi. Bu nedenle sosyal yapl ile romamn yazildigi donern arasmda bir iliski vardir. birinde derece temel karakter olarak okudugu romanlann etkisiyle aristokrasiye ve biiyiik burjuvaya hayranhk duyan. Ada ve camhk'ttan herhangi birinin dcgistirilmesi romanm yapIslmn ve kurgusunun bozulmasma sebep olur. insanda gerceklik duygusu uyandiran. Grup: Toistoy'un Anna Karenina adh romamrun yaprsim olay orgusu. destandaki zaman ve mekanlar belirsiz. kisiler belli bir zamanda ve rnekanda yasamaktadir. b. Grup: Madam Bovary adh romanm yapisim olay orgusu. 2. 108 . 7. A§k-l Memnu'nun yazan olsaydJInz nasI1 birmeldln ~ginizi. 1. kisiler. bu sintfa giremese de en azmdan onlara yakin olmayi arzulayan bir kadmdir. temsil ettigi aristokrasinin koksuzlugunu yansitmaktadir. zaman ve mekiln olusturmaktadrr. \. 2. Bunun icin de tek yol olarak 0 simftan erkeklerle birlikte olmayi tercih etmistir. Bogaz'da mesire yerlerine gidilmesi ve sandal gezintilerinin yaprlmasi gibi baglantilar vardir. gercekligi olan mekanlardir. rnurebbiyelerin olmasi. Grup: Yine masalda da belirsiz. zaman ve mekan unsurlan olusturmaktadir. Romanm birinci derece kahramam olan Anna. yapl unsurlanndan birisidir. Bu sebepler bu yapl unsurlan arasmda cozulemeyccek kadar gtiylti bir iliski vardir. temel karakter olarak Vronski ile yasadigr iliski sonucunda hazin sonia karstlasrmsur. Romanda verilen rnekanlar. olaganustu ya da gercekligi olmayan zaman ve mekan kullaruhrken A~k-I Memnu'da belirli zaman ve mekiln vardir. aristokrasinin bir parcasi olmayi hayal eden. Romanda Emma. Metindeki zaman ile doneminin sosyal yapisi arasmda konakta yasanmasi. Romanda Anna. 6. belirtiniz. yasadiklan asklar yiiziinden hiisrana ugrarrus kadmlar olarak karsirmza cikmaktadrr. kisiler. Verilen semaya gore A~k-I Memnu romamndaki olaylan. 5. Bu nedenle mekan. Anna ve Emma ile Ask-i Memnu romarunm kahrarnam olan Bihter. Grup: ETK1NL1K ( A~k-I Memnu'daki zaman ve mekan belirli ve gercekligi bulunan bir zaman ve mekan iken.

b. Bu nedenle metindeki tasvir ve tahliller okuyucunun kendisini romanIa butunlesmesini ve anlanlmak istenenin en iyi §ekilde anlatilmasmi saglanmaktadir. 13. hikayeye vb. Batih romanlarla esdeger sayilabilecek teknikle ka- 109 . Yazar. roman geleneginin ve realizm akimmm bir devamidir. Roman'daki basanh ruh ~tiziimlemeleri ve tasvirleri realizmin etkili bir bicimde yansiuldigun gostermektedir. c. 15. Romandaki kisilerin ruh cozlimlemelerine iliskin kisrmlar ile tasvirlerin yapildigr yerler realizmin etkisini gostermektedir. 8. Romandaki tema ile aym ya da benzer pek ~ok filme. 11. Tema ile romanm adi birbirine esdegerdir. Grup: Mesnevilerde ise bazen belirli zaman ve mekanlar bazen de belirsiz. A§k-l Memnu romanmdaki kahramanlar ve ya§am tarzlan Tanzimat'la birlikte ortaya cikan Batih yasarn tarzmi yansrtmaktadrr. "ilahi bakis acisi'Ina sahiptir. 9. Tanzimat Donemi eserlerinde yerilen ve begenilmeyen bu yasam tarzi. A§k-I Memnu romam. 16.3. masal ve mesnevideki zaman ve mekan ile bu farkhhklanmn yamsira anlatmaya bagh metinlerin yapi unsurlan olmalan onlann ortak yonudur. A§k-I Memnu romanmda yerilip hor gorulmernis. her seyin bilincinde bir anlatictdtr. onlann yasam tarzmdan bir kesit olarak sunulmustur. A§k-I Memnu adh roman yapi ve anlam bakimmdan kendi icinde baslayan. 14. rastlamak mumkundur. Kisi ve olaylardan tamamen haberdar. Aym hayat tarzi gunumuzde de bir ikilik gostermekte. a. 12. A§k-I Memnu romammn temasi "yasak a§k"tlr. a. A§k-I Memnu'daki yasak ask ve sonucu doneminin ahlak anlayisi ve sosyal yaplSl ile uyusmaz. Yazar. A§k-I Memnu romamnda anlatici. Romandaki zaman ve mekarun destan. gelisen ve biten bir blitlinllige sahiptir. Romanda realizmin etkileri gorulmektedir. Tanzimat Donerni eserleriyle bir farkhhk gostermektedir. eserin konusunu secip kurgusunu olustururken Batrh eserler ile bireyselligi tercih etmistir. mekan ve kisilerle ilgili tasvir ve tahlil yaparken sanatsalligi ve edebi degeri goz onunde bulundurrnusrur. Bu. 10. olaganustu ya da gercekligi olmayan zaman ve mekanlar vardir. romana. geleneksel ile modem arasmda sikrsan ama ne geleneksel yasama ne de modem yasama baglanamayan bir tuhafhk olarak karsimiza cikmaktadir. Bu da temanm insana oZgii bir gerceklik olarak her zaman islenebilecegini gostermektedir. b. A§k-I Memnu romam.

a.Roman 17. 1. her bakimdan acemilikten uzak. Servet-i Fiinun sanatcilannm Batilr roman gelenegini takip edip ornek almalanndan kaynaklanmaktadrr.A=N. A§k-I Memnu'da kisilerin davrams ve dusunceleri aktanhrken realist bir yaklasrm sergilenmistir. 4. Servet-i Fiinun Doneminde bireysel konulann islendigini gosterir. A§k-I Mernnu'da bu ozellik basanh bir bicimde kullamlrmstrr. Bu farkhhk Tanzimat Doneminde sosyal.... b.... Mensur ~iir (---. Batih romanlarla yansabilecek bir teknik olgunluga sahip bir romandrr.realizm. Tanzimat Doneminin yeni olarak edebiyata giren bir tiir olan romandaki bazi teknik kusurlan. duygulann okuyucuda gerceklik fikri uyandirmasi icin ruh cozumlemeleri ve tasvirieri derinlemesine kullarnrlar. kadmm kesfedildigi ilk roman olma ozelligini tasimaktadir.A""""Y-O-R-U. 110 .. anlaum.Ierne almrms bir olgunluk eseri olmasmm yamstra. 18.. Servet-i Fiinun romanlan ile romandaki kahramanlann Tolstoy ve Flaubert'in romanian ve roman kahramanlannm benzerlik gostermesi. 2. Realist romanlar. .L". Bu cansmalar sosyal olma ve bireysel olma bakimmdan catismaktadrr. Bkz. a. A§k-I Memnu romani. Kisilerin ruh ~oziimlemeleri bunun gostergesidir. A§k-I Mernnu romanmda ise "evlilik-yasak ask" causmasi vardir. b.. Dogru cevap D secenegidir. yapl bakrmlanndan olgunluk diizeyine ulasrmsnr..~.A""'M~A=-. Bkz. Servet-i Fiinun'a gelindiginde artik bitmis ve yerini dil....§ilerin karakter6zelliklerini koruyarak farkh bir olay OrgUs11yle bir bikAye kaleme ahmz.....~""'~J I_ ETKINLIK ( A§k-l Memnu'daki k:i. iJLCME DEliERLENDIRME 1. 3.M. Tanzimat I>Onemi An1almaya Balh Edebi Metinler.."L=A=M.. (D) (Y) 1 (Y) 2.. Felatun Bey ile Raknn Efendi romanmm temel catismasi "Dogu-Bati'tdir.

Batt ile iliskilerin daha da belirginlesmesi. sanatta estetik zevkin ve bireyselligin benimsenmesine sebep olmustur. • Romantizm Servet-i Fiinun Diinemi EdebiyatJ Realizm Halit Ziya (Ask-r Memnu) . bu donem sanatcilanru siyasi ve sosyal konulardan uzaklasmaya sevk etmis. Banh bir yasam tarzi etkisini eskisine nazaran daha baskm bir sekilde hissettirmeye baslarrustrr. toplumdan uzak olmalanna sebep olmustur.hayatm bir diger ytiztinti olusturmustur. Bali'daki ktilttirel ve edebi hareketleri izleyen sanatci sayisirun cogalmaSI kiilttirel hayatm daha da zengilesmesini saglarmsnr. bedbin. Grup: Setvet-i Fiinun Doneminin Siyasi Yeptst: II. cevirilerin artmasi. baskici ve sansurcu bir yonetimi benimsemesi jurnalciligin (istihbaratcihk) korkutucu boyutlara ulasmasi.-----. Abdtilhamit'in Osmanh-Rus Savasi'rn bahane ederek Mebusan Meclisi'ni kapatip._----'1 11----. La. 1. Grup: Setvet-i Fiinun Doneminin Sosyal Yap1S1: Servet-i Funun Doneminde Tanzimat Fermaru'run ilanmdan sonra sosyal hayattaki bir takim Bati ornegi yenilikIer -ki genellikle sosyal durumu iyi olan cevrelerde . 111 . Parnasizm Tevfik Fikret (Yagmur) Sembolizm Cenap ~ehabettin Cenap ~ehabettin (Elhan-t ~itA) b. b. bunahmh.SERVET-1 FONUN EDEBIYATININ GENEL 6ZELLIKLER/] I_ ETKINLIK ( a. 2. 3. Verilen ozellikler Servet-i Fiinun sanatcilannm karamsar. \_ ETKINLIK ( Servet-i Fl1nun Edebiyatmm size ~ belirtiniz. Yukandaki §emaya gore Servet-i Ftinun Edebiyatinm kaynagi Batr'dan gelen edebi etkilerdir.[5. Grup: Servet-i Fiinun Doneminin Kiilttiret Yeptst: Servet-i Ftinun doneminde gazete sayrsi cogalrnasma karsm dergicilik de on plana crkmaya baslarrnsttr.

~-----------------I BENZERLiKLER ~ L. j_ Edebi _ Akimlar Oil ve i Reaiizm.. hikaynqiirde.-----------------1 (-----------------. : .Roman. Dogru cevap D secenegidir.Anlanm.. Halit Ziya Usakhgil Halit Ziya U§akhgil ( I~ [ SiY~ tn~ile~J (Kink HayatlarJ Mehm~t Ra~f ) ~ Hiiseyin Cahit Yalym @~~-l M~hayy~ 4. fanzim~Edebiyat~ ServetifilnunEdebiyatI '<.. 3. Roman. Ice kaparuk....-B-~t:-_ka-~~_.. -----------------bakimmdan zayif bir dil.... islenmesi i' : i 'I Klasisizm ve romantizm Sade ve edebi sanatlar ("-----------------1 .k-l:_e_-d-e?!_-~-l_~_l:rr-?_an_---e~_iie-~i1_~e~{_~e-~d_-~b-~_tti_"-r-l~~-_~-k_~l_-l~-n:!m_--as-_l __ --l /----~ FARKLILIKLAR .. ~ . 5. siisHi ve edebi sanatlar L_~ bakinundan zengin bir dil. I : : (jLCME DEGERLENDIRME ) I.: .1 :-----------------1 )1. ! toplumsal ve siyasi konulann ve Tema l_ bm:~sel_~onu_l~n _1_~len~esl~. i Aglr. (D) (D) (Y) 2.. . 112 .. karamsar bir ruh hali ile bunu besleyen siyasi ortam ve sanat icin sanat anlayisnun benimsenmesi sebep olarak gosterilebilir.J : ------------------' :-----------------1 '\...2.. hikaye ve siirde '+ Edebi Tiir .Edebiyat-l Cedide. pamazim ve sembolizm...

eslmde. Miitit Retip. Ali Canip (Yontem). pek 90k sanat91 Istanbul dtstndski dergi ve gezetelerde yazmak zorunda keldtlsr. Mehmet Bebee: (Yezer). tur. siirlerinde. geleneginden tema. Bilditgeyi. Koptiiliizsde Mehmet Fuet. Serveti-i fiinun detgisinin Abdiilhamit donemi sensiuti tarafindan kepeulmestyle. Hamdullah Suphi (Tsnover). doga ve ssk.::/ N K====?( FBCR-l A71 D<>NBM1 ~ Fectiett edebiyeu. kamuoyuna kendilerini ranrran Fectieticiler. ~ahabettin Siileyman ve Koprtiliizedc Mehrnet Fuat. sanat ve edcbiystui duygulann egitimine yardlmcl oldugunu ileri siirerek. Sshebettin Siileyman. Fazll Ahmet (Ayka9). kar§l pktlklarl Servetifiinunculann a9tlg1 edebiyat gclenegini simliirdiilet. Yakup Kadri (Kereosmsnoglu) gibi seir ve yezsrler imzelemislerdi. ~ahabettin Siileymen. Emin Biilem (Serdaroglu). hemen biiWn dergiler. Miifit Retip. FECR-/ AT/ TOI'LULUiJU (1909-1912) l_: Sanat ve edebiyat hareketleri kendilerinden onceki sanat ve edebiyat hareketlerinin birikiminden. ulusun gelismesini ilke edindiklerini bikiirmislerdir. "sanat.Ir 6. lstenbul'dski edebiyat etkinlikleti yok denecek keder ezeldi. sayfalanm yeniden kiiltiir ve senet konularma ecttler. Izzel Melih (Devtim).:::==E=TK::::. "Fecrieti Erctimeni Edebisi" ediyl« bir topluluk kurdulsr ve kendilerine yet veren Servet-i Fiinun dergisinde bit bilditge yaymlayarak (24 ~ubat 1909) kendilerini toplutne temtulsr. Faik Ali (Ozansoy). Servetifiinunculan elestirerek ve sruk. Arna9lan Tiirk edebiyetuu Bett'ye.~.:/ =L:. toplum sotunlutun ytizeysel bicimde ele sldtler. Bu etkilenme kabul boyutunda oldugu gibi eskiyi reddetme boyutunda da olabilir. lkinci Mestutiyet ilan edilir edilmez (1908). --4 HAZ/~LlK II I·. kisisel ve saygmdlr''gorii§iinii savunan Pecrieticiler. anlanm. onlann doneminin kapandlgml ileri siirerek. "Senet sanat icindir" ilkesine baglJ kalan. Mestutiyetle canlanan tiyatro etkinlikletine. konulenm genellikle romentik bir anleyisl« islediler. Tahsin Nahit bssenlt yupulenyle ketkide bulunduler. Donemin gen9 edebiyetcilen. Servetifiinun edebiyetme devaml olerek dogmu§ bir eksmdtr. teknik ve yapismdan etkilenirler. elestiri ve edebiyet terihi cehsmutsnne "Bstih" bit nitelik kezsndirrnaya 9all§tJlar. Ahmet Hesim. Beu edebiyetim da Dogu'y« tenttmekti. 113 . Ali Siiha (Delilbes).

incelenen metinlerde giiniimiizii de i1gilendiren halkm kiiltiir ve bilgi diizeyinin dii§iikliigu. Kopruluzade Mehmet Fuat. Celal Sahir (Erozan). 4.". Sahabettin Siileyman ve Fecr-i Ati adh metne gore Fecr-i Atl sanatcilanndan bir kisrm sonraki yillarda MilI'l Edebiyat Donemi sanatcrsi olarak.. Ali Canip (Yontem). <. bilim ve sanata karsr var olan ilgisizlik gibi konular ele almrmstir. <." sozu. 4. Dogru cevap E secenegidir. kitap okuma ahskanhgmm azhg). Tanzimat ve Servet-i Fiinun Donemini hazrrlayan sosyal. "Sanat §ahsi ve muhteremdir. bir yonuyle yuzlerini halka donmeyi amaclarmslardir. ( ANLAMA YORUMUMA _ -J 1. siyasi ve kiiltiirel §artlarla Fecr-i Ati'yi hazrrlayan sebepler arasmda farkhhklar vardir. iJLCME DE(. Servet-i Fiinun Donemi sanatcilanrun getirdikleri yenilikleri benimseyen ve devam ettirmek arzusunda olan Fecr-i Atl sanatcilan aynca Servet-i Fiinun sanatcilanndan farkh olarak. §iir ve mensur siir alanmda eserler vermislerdir. gorii§ farkhhklanmn ve bireyselligin on planda oldugunun gostergesidir. 3. 114 .. hikaye. Fecr-i Atf Donemi sanatplan sunlsrdtr: Ahrnet Hasim.ERLENDIRME 1. FazI1 Ahmet (Aykac). 3. roman. Yakup Kadri (Karaosmanoglu). 2.1. sansiire ugrayan dergiler sayfalanrn yeniden kiiItiir ve edebiyata acrmslardrr.iinkii bu gelisrneler sonucunda sosyal. siyasi ve kiiltiirel hayatta bir hiirriyet havasi esmeye baslarms. Verilen metinlere gore Fecr-i An sanatcilan. "Sanat sahsi ve muhteremdir. 2. Bunun temeIinde II. Hamdullah Suphi (Tarmover).iinkii sanati kisisel temele oturtmak.. Abdiilhamit'in tahttan indirilmesi ve Mesrutiyet'in ilan edilmesi yatmaktadir.. Fecr-i Aticilerin arasmda bir birlik saglanamayacagmi gostermektedir. Fecr-i Aticiler ayrn zamanda Banh eserleri Dogu'ya. Dogulu eserleri Batr'ya aktaracak nitelikte terciimeler ve eserler vermeyi amaclarmslardir. 3. Faik Ali (Ozansoy). lste Fecr-i All'de boyle bir ortamda ortaya cikrrusnr. Sehabettin Siileyman.. Mufit Ratip. Mehmet Behcet (Yazar). Bunun temelini de halkJ egirip edebi ve kiiltiireI zevki asilamak da bulmuslardir. aynhklann. Ali Siiha (Delibas). bir kisrru da bagimsrz sanarci olarak varhklanm siirdiirmii§lerdir. Emin Biilent (Serdaroglu). Dogru cevap B secenegidir.. izzet Melih (Devrim). (D) 1 (Y) (D) 2.

. hasta.IOC 7. bilsen ) .. FECR-I ATI $IIRI II I: Verilen her li'i' siirde de anlarn son derece aciknr.::::::=ET=K:::.en: tarn kafiye .. bliytileyici limit • umitsiz ve gamh dustmce • saf deniz 115 .. Gmp: .. bireysel konular olmasidrr.til: tam kafiye a b b a .. blnasibimde .:' K===/=l( N=L~' 1. Islenen konularda goze 'i'arpan en onernli ozellik toplumsal sorun ya da degerlerden uzak. Sairlerin duyus. nagme ~iirin ritmi ve ahengi kullamlan ol'i'li ve her ttirlli ses benzerligiyle saglanrms- > -e : yanm kafiye . sefkatsm '" tanin ... mechulu '" herkesinkinden ~ .u: redif ...in: tam kafiye c d d c nr. rnalulu ... dli§linli§ ve algilayrslanmn birer yansrmasidir. Gtup: Siirdeki imgeler sunlerdir: • kalbimin sakat istirabi • ruhumun bilinmeyen duygulan • nasipsiz 'i'0l • kucuk bir merharnet ve sevgi l§lgl • hasta bir tel • hasta bir ses • ezici duygular • hirpalanan..~.. -----4 HAZIRLIK I--. 2.

imgeler ve soz sanatlan ile kullanllan dil..Servet-i FUnun DOnemi eoam ve HeyecamDile Getiren Metinler (~iir) "Hasta bir telde. Galatasaray Spor Kuliibtt'niin 9 numaralJ kurucu iiyesidir. 1. 1. \_ ETK1NL1K ( 1. hasta bir ses: tesbih • bu kederli gokyuzu: teshis • deniz. 2. hasta bir gen~ kadmdi sanki deniz" ifadeleri sembolizm akimma gore dl§ diinyadaki varhklann algilarus bicimini gostermektedir. seir ve oyun yazsndtr. Servet-i Fiinun siiriyle benzerlikler gostermektedir. hasta bir nagme. 116 . istanbul). lnsamn i~ diinyasmm somut varhklar aracihgiyla anlatilrnasi soz konusudur. bir gen~ kadmdi: tesbih • sular artik menekse olmustu: tesbih • (hayal) bana senden sarkilar okudu: teshis Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagme adh siirdeki ahenk unsurlan. Basta Bir Telde Hasta Bir N~e adh aiirin sizde uyandJrd1gJ. boylelikle de insan duygulan ve dis diinya ile bir baglanti saglanmasi amaciyla kullamlrmsnr. 3.• kederdi gokyuzu • aCI giilii§ • sefkat dagitan umut • riiyamn golgelenis sernasi • taze bir hayal ~iirdeki soz sanatlsn aunlardlr: • kalbimin sakat istirabr: teshis • kucuk bir merhamet ve sefkat 1§lgl: tesbih • hasta bir telde.TshsinNabit Tahsin Nahit (d.. feyfa-yi binasibimde. Etkinlik) yine sembolizm akimma uygun olarak duygulann ve izlenimlerin. Grop: Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagme adh siir basta iki dortluk. Hukuk eifitimi slmtsttr. Tema. 2. Bkz.0. bir bent ve son ktsimdaki ii~ dortlukten olusmustur. duygu ve dii§iinceleri belirtiniz. bu bakimdan bireysel bir ozellik gostermektedir. istanbul. Fecr-i Ati uktmuun bir iiyesidir. Bu bakimlardan siirin temasi ve ahenk unsurlan ile yapisi ve soyleyis tarzi arasmda bir iliski vardir. 1887.12 Meyts 1919. dl§ diinyadaki varhklar ile simgelestirilmesi. Siirdeki imgeler (bkz. Grup: Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagrne adh siirin temasi "ruhi sikmti ve ozlem"dir.

2.. halki egitip yeni bir nesil yaratmak arzusu bakimmdan bir iliski vardir. orta bent arasmdaki iliski gibi. gelecekte dogacak gunesin safagidirlar. Servet-i Fiinun . 2.. sembolizm ve parnasizm akirmndan etkilenmeleri. ruh hali ifade edilmistir. 117 . Fecr-i Ati adr ile bu toplulugu olusturan sanatcilar arasmda. Tahsin Nahit'in ruhi durumunu gosteren basta ve sondaki dortlukler ile bunahrmmn arttig. Sembolizm a1gmm8 gllre tabiat temah bir §iir yazmtz. soz sanatlan ve aglf bir dil bakrrmndan benzesmektedir. aruz olcusunu kullanmalan ve aglf dille yazilmalan bakimlanndan benzerlik gosterir. Fecr-i Aticilerin bir nebze de olsa halka yiizlerini donmeleridir. . edebiyat ve kultur hayatim yeniden canlandirmak. Dogru cevap D secenegidir. 3. Aynldiklan yon ise. Dil ve anlatim bakirrundan her iki ~iir de yeni imgeler. Onlar bu gelecegin.. Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagrne adh siir ile Tevfik Fikret'in Mai deniz adh ~iiri yapl baknmndan.. yapi ile tema ve soyleyis arasmda siki bir iliski kurmalan. Her iki donemin ~iiri ask ve doga temalanmn islenmesi.Bser1eri ANLAMA YORUMLAMA 1. Her iki siirde de ic diinyaya yonelinmis. 6LCME DEGERLENDIRME 1 1. denizin dalgalarnsmm yapiya yanslmt~ hali olan uzun ve ktsa dizelerle yazilrms Ma-i Deniz arasmda bir benzerlik vardir. 4. Dogru cevap A secenegidir. 3.

sanat sanat icindir anlayisim benimseyen. bireysel konulan isleyen. Dogru cevap D secenegidir... (D) (Y) (D) 2 . karamsar. Tevfik Fikret. Dogru cevap A secenegidir. 8. resim . 7. yeni imgeler ve tamlamalarla aglrla§ml§ bir diI kuIIanan sanatcilann olusturdugu bir edebiyatur.ONiTE SONU OL{:ME VE DECERLENDiRME 1. . Dogru cevap E secenegidir. 5... ( ~alit Ziya U!akligil ] ~ ( Cenap (Hac Yolunda J ( ~ehabetlin J~ @:i01iiniin ~~eriJ T~~-i Kadi~ J 4. Dogru cevap B secenegidir. Servet-i Fiinun Edebiyati.. .. 6. 118 .. 3.. bedbin bir ruh haline sahip. halktan kopuk.

hece veznine ybnelmislerdir. eruz vezni yerine hece veznini kullanma. Bunler. MILd EDESIYAT D(JNEMININ OLU$UMU Mi11f Bdebiyat D6nemi II Mesrutiye: (I908)'ten sonre mem1ekette besleyen ve 0 devirde ' Tiirkfiiliik' am veri/en mi1liyet hareketi. Ne var ki.b. yalmz birkec §air (Mehmet Emin.) ve daha fok hikaye ve roman yazarlan teretmden benitnsenmistir. Cumhuriyet devrindeki bezi siirlcriyle Faruk Neiiz. Mehmet Akit. v. Ahmet Hesim. bir yandan da. ancak Birinci Diinya SavB§1 icinde.) tarafindan benimsenmistir. c. kimi siirieriyle Yahya KemaI. DildeSlldelClflDebJlreketi 1911 nisanmda Se1anik'te OmerSeyfettin. a. v.(( -~-----~- . yiiZYII edebiyatmm eyutct niteligi olmustur.. derinligi olmayan. nezun bicimi) kayglSly1a yetini1en. uzun zaman gerfekIe§ememi§.---~--- MILd EDESIYAT D(JNEMI (1911-1923) 1. 'Mi11f kaynak1ara donme' soziiyl« . $iir alanmda. bece veZDillin ilk fJtiJD1eriIJj veren seirlerin (Mehmet Emin 'den beske) hemen hepsi bir yandan aruzla yeztmslst. yerli hayatI yensttm« ksstedilmistir. Aruz vezni yeriIJe bece vezrJinikuUanma daVIl81 ilkin Mehmet Emin'in 1897 Yunan savB§1 doleyisiyle yaym1adlgl Tiirkfe siirler sdli kitebi vesiIesiy1e ortaya stmilmtu. yslmz bicim (di1.. diIde sedelesme. 119 .Bu donemde aruz vezni de bit yandan siiriip gitmis ve Mehmet Akii. Ali Cenip ve Ziya Gokulp tarafindan flkan1an Genf Ka1em1er dergisinde 'Yeni Lisen' edtyle ileriye siiriiImii§tiir. b. Yahya Kema1 gibi iif kuvvetli senetcmm elinde verebilecegi gelismenin en yiiksek noktasma erismistir.. bunIann hece vezniyIe ortaya koydukleri iiriinIer. Yusuf Ziya. Tiitkciiliik: hareketinin ve Ziya Gokalp'in etkisiy1e. konusme dilini yez: dili heline getinne devasmr benimsemislet. yaImkat manzumelerdir.b. 'MiIlf edebiyst'm milli Iisan'dan dogacagl'm (Omer Seyfettin) soylemisletdir. Yetli bayatlYllllS1tma daVll81 ise. Bunlen gerfek1e§tinneyi iilkii edinen edebiyat akImma 'Milli Edebiyat' am vetilmistir. f. Faruk Nafiz. vezin. Rize Tevfik'in halk siirleri yolundeki kosme ve nefesIeriyIe desteklenmis ise de. ozellikle 1917'de Servet-i Fiinun dergisi tereimden '$air1er Demegi' ediyl« toplenan gencler (Orhan Seyfi. Bu hareket kis« zamanda tutunmu§ ve xx. 'edebiyatta mi11f kaynak1ara donme' dtisimcesinin dogmasma yo1 afml§tlr.

Anadolu romam) sonradan 'memleket edebiyatl diye adlandmlan bu pgm apk9a belirtir. aralanndaki sanat enleyts: ve diinya gotii§ii aynhklanna ragmen. 'diinyanm sekillerini hayal havuzunun sulennde seyrettigini. Miitareke yillen (1919-1922) gibi biiyuk oleylen icine alan ve Osmenli lmpamtorlugu'nun psrcelamp yikilmestyle sonuclenen bu donemde. ortalama bir dildir' (AHesim).. Ozellikle koy ve tesrs hayatlm an/atan besenli ilk omekler (Ebubekir Hizim: Kii9iik Psse. yerli. bir yandan da. Refik Halit). onun icin.Gercek: deger testysn siirler. sozden 90k musikiye yakm. gibi. v. Yahya Kernel de.b. Divan siiri yolunda klasik siir denemelerine girismis.) ssnetctler. en begendigi meslegin hakikat oldgunu' bilditmis. heyet: yensttme konusunda birlestnis gorumiyorler. ozlem v. Bunlardan Mehmet Akit. otekilet. Kemal) gOrii§iinii savunmu§ ve uygulsrmslsrdtr. Kimi kitaplann adlan dahi (Refik Halit: Memleket Hikfiyeleri: Omer Seyfettin: Yalmz Efe . v. Ahmet Hasim. Bu ii9 seir. her tabakadan halkm y~aYl§l konu olarak de elmmisur. siitde Tevfik Fikret'ten devir aldlgl 'Reslizm' aklmml gelistirmis. Ahmet Hesitn ile Yahya Kemal ise. Mehmet Akif) toplumsal konulara ybnelmis. yine Beude gordiigii 'Rotnentizm' skunttn benimsemis ve bu enleytsl«. ortehkie sanki hicbir §ey yokmu§9asma. llcinci Dtinye Saves: (1914-1918). Reset Nuri: Celikusu. Omer Seytettin.) bu devirde verilmi§tir. (. onemli ssytlen yalmz iki suit (Mehmet Emin. 't8§ralann ne hfilde olduklanm. ve 'Siir. sade dille ve yeni nazim bicimletiyle yazdlgl siirleritide de yine bicim kusutsuzluguns. sedece esk. bstiden gordiigii 'Setnbolizm' skumm benimsemis. aruzun son ii9 ustasmm 'Mehmet Akii. bunun tam tersi bir tutumle. nesirden bembesk« bir hiiviyettedir : musikiden besk« tiirlii bit musikidit' (Y. koy- 120 . Yakup Kadri: yanm kalan Ate§ten Gomlek . once Tevfik Fikret'in uyguledig: 'nazml nesre yeklsstume' hareketini siirdiiriip gelistirmis. Fecr-i Ati toplulugundsn gelen Ahmet Hesim. Mestutiyeuen Miitareke sonuna kadar siiten ve Trablusgarp Seves: (1911). bit bOliigii 'Fecr-i Ati' toplulugutuien gelen 'Yakup Kadri. bireysel ve duygusa1 konular ve temalar iizeriude durmuslsrdir. llikkye ve roman alanmda. Halide Edip. yepmectkstz ve saglam snlsttme onem vetmistir. Yahya Kemal'in kaleminden pkml§tJr.b. bit bOliigii bu topluluk dtstnde kalan (Ebubekir Hszim.b. hikfiye ve roman yutdun her kosesine apk tutultnus. diinyanm tsslenm ve bitkilerini renkli bir akis gibi gordiigunii' belittmis. 'hayal ile ehsverisi olmedigim. Balkan Sevest (1912-1913).) musiki ile soz arasmda.Anadolu romanl. ilkin edebiyat dl§l bir ama9la.. Tanzimat ve Edebiyet-t Cedide hikfiye ve romanlannda vakalarm istanbul suutlsrr icinde kapah durmasma kersihk. bu devirde. '$iir nesre cevntme olanagl bulunmayan nezimdn. Tiirk siitinde ii9 eyrt ekimm temsilcisi 01tnuslerdtr : Mehmet Akit. her ne demisse gOriip de soyledigini. Refit Ha1it: Memleket Hiktiyeleti.

Kurtulus Sevess ytllennde ise Anadolu insenimn cetin elmyezisi iizeTine egilme hareketi (Halide Edip: Daga t. tiyatro toplulugu ortaya pkml§. rogu yazaler Realizm (Omer Seyfettin. Memduh !jevket. kasaba ve koyleri dokuz ay (1909-1910) adlm sdim dolsserek hazIrladIgl roportej niteligindeki gezi notlan (Ahmet !jerif: Anadolu'da Tanin) ve sytu yll icinde 'Anadolu fatihalan' m dile getinnek amaclyla yezilen.b). hatta kimileri Natiiralizm (Bekir Fehri. bunlar eser yetistirmck icin pek rok yazar 0 alanda bittsktm denemelere girismis ise de. Fuat Koptiihi. v. fakat yaymlandlgI zaman hir de ilgi uyendirmedigi halde. kimisi Rus (Memduh Sevket) edebiyetlennm etkisi eltmde kalan bu devir ssnstctlsrunn bir boliimii de Hiiseyin Rahmi ve Abmet Rasim yolunu stirdiumtislerdir (Erciitnent Ekretn. ne istedigini.s. 121 . Settnet Muhter.ogu Frenstz (Yekup Ksdri. Abdiilhek Sinesi). kimisi Ingiliz (Hsilde Edip). v. hikilye ve roman kadar bssertlt sayllamaz.b. kimi romanlanyla Osman Cemal. Refik Helit'in Anadolu siirgiiniinden getirdigi hikiiyeler 'Memleket Hikilyeleri' ile geni~ bit ilgi gonnii§. Celiilettin). Getci. Gozleme dayanan bu yerli hsyett yansrzma isteginin sonucu olarak. Cumhuriyet devrinde dikkati ceken bir roman (Ebubekir Hszim: Kiiriik Pess) ile arIlan bu rlff1r. Celillettin. Peyami Safa.b) mizaha egilim gostermesine yol ecmisur. Ceviri ve uyarlama arasmda bir tek cevirmenin (lbniirreiik Ahmet Nuri) uyarlamalan belli bir deger cizgisinin tistiine ctktntsttr.Iiilerin ne yaptlgml. Osman Cemal. Ahmet Hesitn. bircok yazann (Orner Seyfettin. Atesten Gomlek / Yaban. Reset Nuri.lkan Kurt. Petti ksvgelenmn klZI§tlgI Mesrutiyet ve Miitsreke devirlerinde okuyucunun mizaha ve toplumsal yergiye dii~kiinliik gostennesi.b. Yahya Kemal Beyeth. Erctiment Ekrem. kimi hikilyeleriyle F. Refik Helit. Reset Nuri. Celalettin v. Siir elemnde : (Aruz vezniyle) Mehmet Akit. Refik Helit. v. F. v. Sertnet Muhtsr. hattil bit de tiyetto okulu apIIp ilk resmf tiyetro (Diiriilbedayi-i Osmanf) kutulmus. Mesrutiyetin ililmyla birlikte bircok. memleketin neye muhtar oldugunu yerinde gotiip inceleme' icin Tanin gazetesinin Anadolu'ya gonderdigi bir yazannm Anadolu'daki sehir. Seliihattin Enis. bunlenn rogu besen cizgisinin cok eltuidsdtr. Tiyatro aIanmdaki verim. Rese: Nuri. Osman Cemal. Bu devrin beshca yazar ve senstctlen sunlerdtt: Bilim yolunda: Ziya Gokelp. Millf Sava§ Hikilyeleri) sruk zorunlu ve yeygm bir hill elmtstir. kimi hikilyeleriyle F. Yakup Kedti. Refik Helit.) ilkelerini benitnsemislerdir t.

Cemslettin.b. Yahya Kemal makale. ~aglmlzda oldugu gibi cumhuriyettir. Bunun icin de en ideal rejirn. Her bireyin veya vatandasm yonetimde soz sahibi olmasi anlayrsi. Rese: Nuri. 3. Enis Behif Koryiirek. YusufZiya Ortaf. Mahmut Yesari oyun da yezmislerdu. Erciiment Ekrem Telu. XVI. Yakup Kadri Kereosmsnoglu. toplumun huzur ve saadetini saglayan bir arac gorme sonucunu dogurmustur. Memduh $evket Esendal. makale alanlannda: Falih RI[J(J Atay. 0 milletin sanatcilan tarafmdan edebi eserlerde sanatkarane bir soy leyisle islenerek sonraki kusaklara birakrhr anlarmm tasimaktadir. L -& HAZIRLIK 1. Orhan Seyfi Othon. Halide Edip. yy. Mahmut Yesari. Yakup Kedri. Halikamas Behkcis). deneme. Gezi. Sermet Munter Alus. Refik Helit.b.da cumhuriyet rejiminin uygulanmasi mumkun degildir.) Tiyetro alanmda: Musahip-ziide Celfil. Peyami Safa. Omer Seyfettin. v. Halit Fahri Ozansoy. Yusuf Ziye. Cumhuriyet kavrarru 1789'daki Fransiz ihtilali'nden sonra ortaya cikan milliyetcilik akimlannm etkisiyle kurulan uJus devletlerde gorulrneye baslannusnr. Selfihattin Enis. stu. Osman Cemal Ksygib. devleti. RIZa Tevfik Boliikba~l. 0 milletin kimligidir. yy. Memduh $evket. v. Halikamas Behkcisi. Sermet Muhtar. "Bir milletin edebiyati.) Hikfiye ve roman elsntnde: Ebubekir HfizJm Tepeyran. Yakup Ksdri. Refik Halit Karay. Faruk Nefiz Cemlibel.Miilfikat alanmda: Rusen E~ref Uneydm.(Hece vezniyle) Mehmet Emin Yurdakul. Cunku 0 donernde dtinyada cumhuriyet gibi bir kavram mevcut degildir. Re~at Nuri Giintekin.(Bunlardan Ahmet Hesim fikra ve gezi notlan. Gezi ve ropottsj alanmda: Ahmet $erif. Abdiilhak $inasi Hiser. (Bunlardan Orner Seyiettin." soza millete ait maddi ve manevi biitiin kiiltiir unsurlanrun. Faruk Nafiz manzum oyun da YazmJ~lardlr. Helit Fahri. F.b. fikra. Halide Edip Adiver. Bircogu fJkra ve makale de yezilmistir. 122 . 2 Savaslar milletlerin milli duygulanmn kuvvetlendigi istisnai durumlar oldugu icin. lflerinde anI yazanlar da verdu: Ebubekir Hiizun. Roportej . Refik Helit. daki amac olarak algilayan zihniyetin aksine. Bu da 0 donemlerdeki eserlerin milli yonden kuvvetli olmasmm sebebidir. v.1bniirrefik Ahmet Nuri. Omet Seyfettin. XVI. bu hisler milletin bir ferdi olan sanatcilan da etkiler. vb.

Azmhk unsurleruu kazanmak ve onlan OsmanlI birligine yagirmak basit manada Osmenhcihk diistmcesini dogurdu. milli birligi. Pediseh. sosyal ve hukuki olarak esitliklerini seglemey: hedeflemektedir. 1. Siresiyle Ostnenlicthk. Tamamen devletin birlik ve biitiinliigiinii saglamaya yall§an bu fikir ekimlen kiiyiik cept« biter de vIet doktrini ozelligi gosterirler. a. Bu cemiyetin iiyesi olan eydtnler Osmenli Devleti'nde yeseyen ezmhklenn aynlma istekletine ve isyanlarma son vermek icin yall§malar yeptyotlsrdt. Mesrutiyet devresinde devlet hayatma hakim olmusler ve etkilerini gbstetmislerdir. ytizyil bsslsnnd« II. Osmenhctlik. millf dii§iinceyi ve milliideelleri saglamayl Osman1I birliginin saglanmasma baglamI§tIr. Fakat. Aym zamanda bu sozletin teorik bir gOrii§ oltnemest icinde Meclis-i Mebusen'm kutulmsstm ve Kanun-I Esasi'nin (ilk anayasa) illin edilmesini istemislerdir. 19. OsmanhcJhk:: OsmanlI tarihinde ilk defa olarak bezi aydmlar tarafindan Gene OsmanlIlar edtyle hiikiimetin yalI§malanm denetleyecek bir cemiyet kurulmustur. Abdiilhamit'in tahta cskmesiylu bsslemtsttr. icinde bulundugu durumdan kurtulamamI§. Mcsrutiyet'le daha belirgin olarak ortaya YlkmI§lardir.1. Mithat Pese'nm etkisiyle Kanun-i Esasi'yi (ilk 123 . ME'I1N 1. Irk. Devletin sunrlen icituie yesayen Iettler arasmda dil. ytizythn ikinci yansmdan sonra devleti batmaktan kurtarmak amacrm giiden birtekim ekimler 20. Tanzimat Devri'nin sonlanna dogru ortaya pkan bu skim Iertlerin siyasal. Fakat dI§ beskiler ve iilke icindeki kensikhkler besenye ulssmesme engel olmu§tlir. Osmenltcthk: fikrinin uygulama saihasma geyirilmesi II. kiiltiir ve din bekumnden bicbit fark gbzetmeksizin. hepsinin aym hak ve yetkilere sahip olmasmm gerektigi savunulmaktadtr. Yspilen her tiirlii harekete ragmen devlet. Islsmcihk. Osmenli Devleti 19. Beticihk ve Tiirkyiiliik seklind« ortaya yIkan bu ekimlsr. OsmanlI toplumunda olmesi istenen kayna§manm ancak bu diisimceyle saglanacegme inenmskteduier. ve II. yiiZyil beslennde Osmenli Devleti'nin yokii§ donemine girmesi ye§itli diisiinceletin ortaya pkmasma neden olmustur. ytizyild« daha diizenli ve progremli bir tslshet hareketine girismistir. "bests adam" olarak tanimlanan Osmenli Devleti iyilesememistir.OSMANU DEVLEIt'NDE D()~ONCE AKIMLARI 20.

diinyanm degi§ik yerlerinde Y8§ayan Miisliimanlar arasmda bir bitligin gergekle§tirilmesini hedefleyen. Mesrutiyct'te iki tiirlii olarak islenmistir. Abdiilhamid 9agm gelisen diisiincesi milliyetcilig» ters dtismesi ve ihtiyectere cevap verememesi iizerinc Mec1is-i Mebusentn verligm« son vettnistir. Bunun yanmda tnilliyetcilik gibi sktmler da lslemctltge engel oltnustur. idaresinin varbgma bagbdlr. lkincisi: Yeni bssleyen 1877-78 Osmenh-Rus sevesmds Balkan uluslerunn Osmanb Devleti aIeyhine Rusya'mn yanmda yer almaIan ve sevestn Balkan cephesinde Miisliimen halka koti: davranmalan. Pedissh tarafindan uygulanan ve dts siyasette etkili olan ve de vlet doktrini haline gelen islemcihk. lslsmcihk. Mec1isin kapsulmesi. Semseddin ve Muse Kezim gibi kisiler terafmdan savunulmu§tur. Birincisi. I. meydana gelen iki onemli olay tamamen tets bir durum meydana getitmistir. M. Osmsnhcsbk fikrinin yesemess Mesrutiye. II. Cemaleddin Afgani. Btitiin bu gitisim ve 9abaIarm sonucu olarak Osmenlt toplumunun kayna§maSl beklenirken. Bu gelismelcrden sonra II. Her kesimin ve milletin temsilcileri parlamentoyu dolduttnus ve herkes kanunlar onunde esi: seytltmsur. lslemcilik. parlamentoyu (Mec1is-i Mebusan) kurmustur. devletin sosyal beglerun din bitliginde arayan bir dii§iince ekutndir. Boylece buralardaher an isyan 91kurmeyi ve biiyiik devletleti kontrol altmda tutmeyi emsclenustir. Islsmcsbk: Isletncihk. Said Halim Pese. 1. Bezi fikir adamlan tarafmdan temsil edilen bilim. toplumsal gelenek ve egitim alanmdaki dtisimcesiyle lslemctlik. Abdiilhamit ozellikle somiirge altmda bulunan Miisliimanlan hilafet kanaliyle merkeze (istanbul) beglemaye 9ab§ml§tlr. Birincisi: Azinhklsrtn Mebusiin Mec1isi'ndeki temsilcilerinin uynlikc: ve uzlesmsz tutumlen. Bu iikir Mehmet Akif. siyasi ve sosyal biitiinliigiimiizii korumak emeciyle degi§ik donemlerde stk sik: bit kuttulus cetesi olarak ileri siitiilmiistiit: OzeIlikle Mesrutiyet devrindc uygulama aIanmda gotulmustut. Osmenhcilik fikrinin de uygulamadan keldinlmesi sonucunu ortaya pkannl§tlr. lkincisi. hukuk. b. Islamctltk: ekimi etkili oldugu donemde biitiin diinya Miisliimanlanmn i9 a91cI bir durumda olmemesi nedeniyle besertlt sonuclsr dogumuurusur. Mesrutiyetin sonlanna dogn: biiyiik bir gelisme gos- tcrmistir.anayasa) ilan etmis. II. Abdiilhamid'in son yillennde iiIke dismd« lslemcthk onemli bir potansiyel gii9 olarak dururken iilke icindeki ittihatplarda mestutiyete dayanan Osmenlicih- 124 .

yeni bir dev/etin kutulmesi icin yepilen fahsmeler biitiinii olmesuitr. A vrupa 'da Tiirkler aleyhine yepilen olumsuz propaganda/ar. Ozellikle II. dilde. Goriildiigii gibi Bsticthk sadece bir teklitcilikten ibaret kelmisur. d. Osmenhcihk veya Islemcthk gibi bir idare ve siyaset sistemi hiiJine gelememistir. Abdiilhamit doneminde ysptlen faaliyetlerin faydalan Millf Mticedele Doneminde Hindistan ve Buhara Miisliimanlanndan gelen yerdimler seklinde kendini gostermi§tir. Latin harflerinin kabuliinii. c. li/ik mahkemelerin kurulmesmi. Tanzimat ve onceki devirletin islehe: tesebbiisletinden ehr. modem giysiler giyilmesini istiyorlerdi. Her §eyden evvel Beticilik fikrinin Ostnsnlt toplumunun biinyesini ve iilkenin imiyeclsrmi dikkate slmesi gerekirdi. Beticthk da bszi hatalanndan doleyi ba§anya u/a§amaml§t/r. Islemcthk kisec« birlik ve biitiinliigii dinle saglamayl amaflayan bir ekundtr. Bsucihk aklmmm. Babclhk: Bu gOrii§. Rus isgeline ujjrayan Tiirk illerinden kecen Tiirk gO'Ymenlerin etkisiyle Tiirk'Yiiliik giderek onem kazand1. Yeni Anayasa Dm hezirlsnmssmde Beuhlesme hareket/erinin onemli bir paYI verdir. tarihte birlik ve biitiinliigii saglamaktlr. Ittihatplar genellikle bu diistinceyi sahiplendiler. TUrkfUIilk:: Tiirkfiiliik hareketinin esas unsuru cojjrafyada. 1. Abdullah Cevdet. devletin ancak Bsultlusmsk yoluyla kurtulsbilecegini ve bunun icin cesitli alanlarda tslehetler yeptltnest gerektigini savunmu§tur. Mestutiyet'ten sonra ise Beuhlesmetun fikir yoniinden onderligini devleti yonetenler dismd« ve yonetime ragmen Jon Tiirkler ysptmslsrdsr. Celal Nuri ve Siileyman Nazif tarafmdan temsi/ edilmistis. tekke ve zaviyelerin kepeulmesim. diger fikir akImlanndan farkb bir ozelligi vsrdu. Me§rutiyet'in iliinmdan sonra Tiirkfiiliigiin etkisi daha da ertu. 12S . kadm ozgiirliigiinii. medeni kanunun ksbuliinii. Bu da Ostnenli Devletini yesstmsktsn ziyede. edebiyat ve tarih alanlannda bir fikir bereketi o/arak geli§mi§. Mesels. Buna kar§lbk baZl o/um/u sonuclert da olmustur. Abdiilhamit devrinde dil. Tiirk tarih ve kiiltiiriiniin incelenmesi ihtiyecttu ortaya pkarmistit. kulttirde. Mesrutiyet'e kadar yepuen Beuhlesme hereketlerinin onderleri padi§ahlar ve onlann destekledikleri devlet edemlertdu: 1. Tiirk milletinin ikinci smiigoriilmesi. II. sagladlgl tecriibelerinden Ttirk lnkilebimn olusumunde teydslemltmsur. Beuctler tek kadmla evliligi.gl sevunuyotlsrdi. sosyal ve felsefi gOrii§lerinden azami detecede faydslsnmeyt istemektedir. Beucihk. Bat/ medeniyetinin siyasi. Beucibk kaynagml. Tiirk'Yiiliik II.

PiJdr AlamIannm BBfIU'J61Z1Jk Neden1eri: 1. "thtiya~" sozcugu. daiJmk. Grup: ~iirde "sizler" kelimesiyle ifade edilenler "sanat sanat icindir" anlayi§ml benimseyip. II. doneminin buhranh ortammda devleti ayakta tutup varhgnu devam ettirmesini saglamak amacryla dii§iince akimlanmn ortaya ~lklIjllm gostermektedir. 3. b. Tiirkfiiliik fikrinin savunuculan Ziya Gokelp. II. ask ve tabiat temalanm isleyen sanatcilan ve edebi anlayislanm kasdetmektedir. Milliyet fikrinin etkisiyle ortaya flkan Tiirkciiliik. disendeki Tiirklerle de birlesme yollan eranmesmt amafllyordu. Verilen ciimlelere gore. MB'I1N I_ ETKINLIK ( 1. a. cekingen fikirlerin toplsnmestm ve bir sistem hMine getirilmesini miimkiin ktltmstu. 2. Mesnuiyet'in ilemndsn once yslmz enevetem dii~iinmek­ le kslmemis. kendi kabuguna ~ekilmi§. 4. Fikirlerin birbirlerine kar~l ottsy« atllml~ olmest. Emin Yurdakul. isyanlar ve baglmslzllk hareketleri. II. bicim degi~tirmi~. TurancIhk'ten Misek-: Millf esaslanna donii~erek Tiirk Kuttulus Sava~l'mn ve Tiitkiye Cumhuriyeti'nin temel ideolojilerinden olmustur. Bune ragmen fikir ektmlen besetth olamayarak kendinden beklenen sonucu vereme- mislerdir. 2. ortaya cikan dii§iince akimlan "ulus devlet" anlaYI§1 etrafmda birlesmektedirler. DI~ besktlenn ertmest. ytizytlut ikinci yenstndsn itibaren zaman zaman devlet modeli olarak uygulenmtstir. if degi~meler. Omer Seyfeddin gibi yezerlerdi. Fikir ektmlenmn geni~ halk kitlelerine indirgenememesi. 2. Olke icinde fikir sktmlenne halk desteginin saglanamamasl. Mesrutiyet doneminde olgunlesen fikir sktmlen eshnde 19. 5.Tiirkfiiliik alaml Osmenh Imperetorlugu sunrlsn icinde ya§ayan Tiirklerin dil. ilk kez Ziye Goketp Tiirkfiiliigii sosyolojik bir metotla inceleyerek eksik. Tiirkfiiliik ekum. Abdiilhamid'in kurmak istedigi islam bitligi gibi Tiirk birligini kurmak smsclenmisttr. biitiin Tiirklerin kurtulus imkanlanm da ara~tlran Pantiirkizm cereyamna dogru yonelmistir. toplumdan uzaklasan. 2. M. Grup: ~iirde "ben" kelimesiyle anlalIlanlar ise "sanat toplum icindir" anla- 126 . din ve kiiltiir degerleriyle birbitlerine baglanmasml.

Gmp: Verilen metinlere gore bu donemdeki eserler makale ve siir turunde verilmistir. Aynldiklan nokta ise. 2 Tiirkiye Cumhuriyeti'nin metne gore nitelikleri verasetin olmamasi. toplum sorunlanm isleyen. Verilen metinier ulus olma bilinci ve ulusculuk (milliyetcilik) temasrm islemeleri yonuyle ulus-devlet kavrarmyla iliskilidir. Bu temalar halkm anlayacagi sade. kiblegah. egemenligin millete ait olmasi. "Ulus-devlet" kavrami milliyet esasma dayanan devlet yapisidir.milliyetci olma anlayislanndadir. Turkculuk hareketi ~er~evesinde olusan. milliyetin on plana cikanldigi bir edebiyattIr. doneminin milli edebiyat anlayisma baghdir. 3. cevretmendil)" I_ ETKINLIK ( 1.ME11N 1. ii~ telli saz. milletimin felaketli hayati. 2.yisim benimseyen. 2 Benim ~iirlerim adh metin kullamlan sade dil ve anlatim ile icerik bakimmdan (ii~ telli saz. ~agda§. gene kizlann turkusu. Gmp: O~ Cereyan ve Benim ~iirlerim OOh metinlere gore Mill! Edebiyat Donemindeki eserlerde milliyet. ~evre) milliyetci edebiyat. gelenek ve gorenekler cercevesinde isleyen bir edebiyattIr. Milliyetci edebiyat ise.nigah. 3. kullamlan sade dil. bir dille kaleme almrrnsnr. mill! egemenligi. mill! yonii kuvvetli sanatcilan ve edebi anlayislanm kasdetmektedir. 4. Mill! edebiyat. baht-i siyah) ile icerik (ummet) bakimmdan rnilliyetci edebiyat olarak adlandmlamaz. Harab Mabed adh metin ise dil ve anlatim (mihrab. yoneticilerin milletin oyu ve iradesi ile isbasma gelmesi. milletin maddi ve manevi kiiltiir unsurlanm. Bu da Mill! Edebiyat Donemindeki edebi ve fikr! faaliyetlerin ulus devlet ortak paydasmda bulustugunu gosterir. Bu iki kavram. mill! olma . 127 . 1. mill! idareyi ve hur secimi esas kabul etmesidir. tarih gibi temalar islenmistir. hece vezni ve halkm yasama biciminin ve degerler diinyasmm islenmesi bakimmdan birlesrnektedir. aCI ses. ask" Ben: "yilan disli diken. Sairin savundugu sanat anlayisi. medeni bir hukuk devleti olmasidrr. bulbul. milli. Verilen metne gore cumhuriyetcilik ilkesinin en belirgin ozelligi. Sizler: "gul.

.BatIclhk. 3. Osmanh Devleti'nin son donemlerinde Baticrhk. metinler yapi bakrmmdan §iir ve duzyazi olarak kaleme ahnrmsnr. sosyal ve gii9lii bir hukuk devleti olmasl gerekmektedir. Grup: Milli Edebiyat Donerninde sade bir dil kullamlrmsnr. millet temalan islenrnis. 1 CD) CY) CD) 2 .. _] 1. 3. 128 . donemin tiim unsurlannm bu payda etrafinda birlestigini gosterir. Atatiirk bu siiziiyle cumhuriyetin Turk milletinin. 2. a. kendisine en uygun idare sekli oldugunun ve insanca yasamasmm kendi hakimiyetinde oldugunun bilincine varmasi gerektigini ifade etmektedir. Bir cumhuriyetin demokratik olabilmesi icin esitlik ve iizgiirliik temelinde. lJLCME DEl'.ERLENDIRME 1. [ Said Halim Pasa [ lsl~Clhk Turkculuk J ] C~iatIClhk ] A~Ullah Cevdet 4. Osmancihk ve Turkculuk gibi fikir hareketlerinin ortaya cikmasi hem fikri hem sosyal hem de siyasi yapmm bir calkann ve bunahm icinde oldugunu. Ikinci siirdeki sade dil ve milliyetcilik temasi onun rnilliyetci edebiyat urunu oldugunu gostermektedir. Islarncihk. ikincisi Ziya Gokalp'e aittir.. Grup: Tema olarak ise millilik. b. devletin varligiru siirdiirmesi icin cabalarm arttigmi gostermektedir. vatan.. 2. I_ ETKINLIK ( 1.£: ANLAMA YORUMLAMA . milliyetcilik. Verilen §iir parcalanndan ilki Mithat Cemal Kuntay'a. Bu ozellikler Millt Edebiyat Donerninde ulus devlet haline gelme kaygisi oldugunu.

bizim drsimizdaki milletlerin bilimsel anlamda ne yaptiklardir. Bir toplumu millet yapan temel ozellikler. Bu durum aym temanm farkh metin turlerinde islendiginin bir gostergesidir.MBT1N 1. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin iletisi. ilmi konulan isledigmi gostermektedir. I_ ETKlNLlK ( 1. edebi dil ve gunluk dil anlamlanm belirtmektedir. soylenmek istenenin dogrudan ve soz sanatlanndan uzak soylenmesine sebep olmaktadir. 3. curnleler ve paragraflar metnin iletisini anlamlandirmak ve anlatmak icin bir araya getirilmistir. 2 Milli Edebiyat Doneminin sosyal ve siyasi ~artlan bu donemdeki ogretici metinlerin milli. Grup: Yine Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin ternasi ile Benim ~iir­ lerim adh metnin temasi milliligin ve milliyetciligin islenmesi bakimmdan benzerlik gostermektedir. milliyetci. 3. ogretici metinlerde dilin gondergesel isleviyle kullarulmasma. Yasayan Turkce ve konusma dili ifadeleri. I_-d HAZIRLIK a. 129 . bilimsel gelismenin ve cahsrnarun gerekliligidir. 2 Metnin amaci okuyucuyu bilgilendirmektir. dil ve kultur birligidir.\[ 2. Makale 1. yazilan. iJ~RETlcl METINLER l\ 1. doneminde konusulan. tarihi. 2. Hedeflenen okuyucu kitlesi ve amaclar. Metindeki sozcuk gruplan. Metnin ana fikri. Grup: Baska Milletier Ne Yapiyor? adh metnin ana fikri ile D~ Cereyan ad11 metnin ana fikri rnilliligin ve milliyetciligin islenmesi nedeniyle paralellik gostermektedir. 4.

8. 5. am esnasmda cok milhim tetkikIer yapildr. I_ ETKINLIK ( 1. Bu durum Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin bir makale olmasi ve bilgilendirmek amacryla yazilmasmdan dolayidir.. o Muhtelif milliyetlerin lisan ve mazisi hakkmda XIX. 6. Bssk« Milletler Ne Yaplyor? edlt metinde diinemin teribi ve sosyaJ §artJanyJa iliskili ciimlelet: o Bugun mefkftreci Turk genci goruyor ve duyuyor ki asnrmz milliyet asndir ve aym zamanda §una da kanidir ki milliyetperverlik telakkisi menfi bir histen ibaret kalamaz. Turk tarihini. bu donemde soz konusu degerlerin merkeze almdigmi gostermektedir. tarafsiz. tarihe bir butun ve genis halk kitlesine de bir millet nazanyla bakmaktadir. siyasi hulul ile beraber olur. bu kadar tabii olmayan bir hill tasavvur edilemez. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metin. o Filhakika somurge siyasetinin ruhu da bundan baska bir §ey degilse de ondaki iktisadi huhll. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metinde anlam bakimmdan kapah ya da kesinlik tasrmayan ifadeler bulunmamaktadir. 2. son derece aglr bir dilin kullamldrgi metinlerdir. o Rus hukumetinin muhtelif yerlerde "Turkiyat" muesseseleri vucuda getirerek Turk milliyetini. ciddi davramrlarsa davransinlar bizim 0 ~ah§maya i§tirak §oyle dursun hatta 0 mesaiden bile gafil kalmanuz kadar bnyuk bir curum. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metinde yazar. Bu durum tarih. ogretici metin gelenegiyle kaleme ahnrmstir. Metnin tamammdaki cumleler anlam bakrmmdan tutarh. kultur ve dil bakirmndan Milli Edebiyat Donemi metinlerinin yogun oldugunu.. GNp: Servet-i Funun Donemi metinleri ise toplumdan ve tarihten uzak. metni olusturan birimIer olan paragraflar birbiriyle uyumludur.4. 130 . bunlar sade bir dille anlanlrmstir. GNp: Baska Milletler Ne Yapiyor? ve lJ¥ Cereyan adh metinlerde Turk tarihi ve halk kulturu yogun bir bicimde i§Ienmi§. o Bugun muhtelif milliyetIer aym suretIe cahsiyorlar. Turk lisan ve edebiyanm tetkike cahsmasi ve bunun icin her sene binlerce lira fedakarhk etInesi acaba ne icindir? • Bugun TiirkIiik hakkmda tetkiklerde bulunan Garp alimleri hakkumzda ne kadar iyi dusunur. 7.

~arkiyat. Aym ytl lstsnbul Darii1fiinun 'dab gore vine dondii. somurgecilik. 1909'da bu fakiilteyi birekarak edebiyat.T.9. folklor" 2.P. Amblem olarak seftigi "Kueti" A. Mil1etvekilligi de dii~tii. \_ ETKINLIK ( 1. mesai" Metinde bu kavramlann kullamlrnasi. 1934'de siyasi heyata atIlarak Kars'dan meclise milletvekili olarak girdi. felsefe ve tanh alanlannda ozel olarak falI~maya ba~ladl. Ayasofya Rii~tiyesi ve Mercan ldedisi'nden sonra Istanbul Hukuk Fakiiltesi'ne devam etti. Edebiyat ~tInnalan Kiilliyats 1966 adlannda bir fok kitap ve ar~tInna eser ve makaleleri vardIr. Prot. mustemleke. rnilliyetperver. On The Way to Democracy 1964.P. Menderes kabinesinde DI~i~leri Bakam olarak gorev eldi. mefkure. 27 Mayls 1960'dan sonra Yeni Demokrat Parti 'yi kurdu. Anadolu'da Tiirk Dili ve EdebiyatI'nm Tekamiiliine Bir BakI~ 1934.P. 1924'de Milli Egitim BakanIIgI Miiste~arIIgl'na atandl.' ye bIrakarak siyasi y~amdan eynkii. mesel. itikat. 'nin kuruculsn srsstne girdi. GNp: Besk« MiIletIer Ne Yepiyor? edlt metindeki terimler: "Cografya. lisan.' den aynlarak D. Ote yandan Islam Ansik1opedisi'nde sehss: ile ilgili ilmt makaleler yazdI. 90k partili doneme gefi~ strssmdu c. GNp: Ba~ka Milletler Ne Yaplyor? adlI metindeki giindelik hayatla ilgili kelimelet: "Hukumet. Bu arada Tiirkiyet Enstitiisii'nii kurdu.'den istiie etti. 1929'da Ord. rnasal. Mehmet Fuat KlJpn1I1U Kopriilt: Mehmet Pes« 'mn ailesindendir. GNp: Ba~ka Milletlet Ne Yepiyor? edh metindeki kavramlar: "Milliyet.P. iktidan dotteminde 1. 131 . (Tiirk Tanh Enciimeni) ba~kanlIgma secildi. mutehassis. 14 Mayls 1950'de D. metnin bilgi verme amaciyla yazrlmasmdan dolayrdir. terakki" 3. Ancak bu parti pek ilgi gonnedi.E. oldu ve Edebiyat Fakiiltesi Dekem secildi. Arasmda Tiirk Dili ve Edebiyeu Hakkmda Ar~tmnalar 1934. t~timaiyyat. Tiirk Saz $airleri Antolojisi 1940. T. Osmenli Dev1eti'nin Kurulusu 1959. 1956'da Devlet BakanIIgI gorevini siirdiiriirken bir ytl sonra kutuculsn ile anlasemsyersk: D. edebiyat.H. &det. Bundan sonra Istanbul okullannda ogretmenlik yspti.P. §arkl. TUrkiyat.

arka kemigi. Grup: Muharebeyi Kazananlar sdh metindeki enlssilmes: zor ya da celiskili diisimcelet yoktur." " . biraz yardirgadiklan alafrangadan donme bir sarkmm havasma uydurmus gidiyorlar. ta tabiattan gelen basit. kocaman basmi da uydurarak salhyor. I_ ETKINLIK ( 1. cumleler metnin iletisini vermek amaciyla bir araya getirilmistir. Bu bakimdan gercekligi de bulunmaktadir.2. yazann oznel yargilanm da tasimakla beraber. krrrrnzi salvarh bir kadm hayaliyle.." "lcimden selamhyorum onu ve onun gibi ates altinda. barut ve kan icinde. oziidiir. yazara gore bir kesinlik ve acikhk tasimaktadir." " . Grup: Metindeki kelime ve soz gruplannm seciminde Milli Edebiyat Doneminin etkisiyle halkm anlayabilecegi sade bir dil olrnasma onem verilmistir. 2. olum yagmuru altmda memleketini calmaya gelenin girtlagma atilan nefer budur. Muharebeyi Kazananlar adh metindeki soz gruplan." 132 . yenilmez bir kudretle dusrnan akuu anmda varan bu ~avu§. 2 Muharebeyi Kazananlar adh metin haber vermek.. \_ ETKINLIK ( 1. kaya gibi.. Muharebeyi Kazananlar adh metindeki TUrk askeri temasi. 4.. 3. Grup: Muharebeyi Kazananlar adh metinde tarihi ve kiiltiirel degerleri yansitan ifadeler: "i§te ~amur icinde. ME'I1N b. Milli Edebiyat Doneminin diger metinlerinde islenen milli ve milliyetci temalarla benzerlik gostermektedir. duman icinde memleketi icin olmeye atilanlan birden selamhyorum. bilgilendirmek amaciyla yazilrmstrr. gozlerinde belki krrrmzi yemenili. Grup: Metinde kullamlan ifadeler. Metinde donemin savas yillan anlatilrmsnr.. 3. AnlatIlan sahneler.' "Askerlerin alafranga tiirkiilerine elindeki ip ucunu. cehennem atesi icinde kayalara tirmanan nefer. metnin temasi olan Tiirk askeri ile de paralellik gostermektedir..' "Cinar gibi. bu kuvveli ve kudretli insan ve Tiirk orneg! biliyor mu ki yannki Tiirkiye'nin hakiki miman.Flkra 1.

Halide Edip Kuttulu§ Sava§I strestnds eskeri iinifonna giymistit. 1917'de ikinci evliligini Adnan Adiver ile yspti. boluk. Bir donem Amerikan mendesim savundu. Balkan Seveslen siresmde hastane1erde hizmet verdi. I 908 'de gazete1erde ksdtn hak1anyla ilgili yeztler yazmaya besledi. Abdiilhamit tarafmdan ~efkat Nisent ile odiillendirildi. Muharebeyi Kazananlar adh metinde ogretici metin geleneginin ozellikleri gorulmektedir. cavus. 6. 31 Mart Ayaklanmasl sirssmde kis« stire icin Misu'« gitti. Yazar. 1920'de oabes: ttitbesiyle Kurtulus Sava§I 'na ketildi. 1939 ytltne dek yuitdismd« yll§adl.2. 1939'da lstanbul'a dondi: ve 1940 yilinda Istanbul Universitesi'nde lngiliz Fi1olojisi Boliimu ba§kanbgma getirildi. AdIvar. Bu sirelerde ilk kocssi Salih Zeki Bey'le evlendi. 1964 yilmde Istanbul'da yesemuu yitirdi. Oskiidar Amerikan KIZ Ko1eji'nde Rize Tevfik Boliikbesi'mn FranSIZ edebiyet: detsletine ksuldi ve Dogu. topcu. verilen cumlelere gore tarihe ve halka hamasi (kahramanhk) duygulanyla bakmaktadir. Oskiidar Amerikan KIZ Koleji'nde okudu. Abottin "Ana" adIt esetiyle II. 1919'da Sultanahmet Meydeni 'nda. lzmir'in isgslini protesto mitinginde cok: etkili bir konusme yepu. Egitim ve sagbk a1amnda yiiriittiigii bu ralI§malar Halide Edip'e re§itli kesim1erden insanlan tanIma imkem tsmdt. 133 . doneminin siyesi hareketi icinde Tiirkrii1iigii savunmu§ ve bunu da eserlerinde yensstmisur. sonra da iistravu§ oldu. §alvar" Biitiin bu ke1ime ve kavram1ar S. kavram ve gundelik hayatla ilgili kelimeler: "Tumen. on beslik mermi. yemeni. batarya. 1954 ytlmde bu gorevinden eynldi ve inzivaya cekildi. Eserlerinde millf ve toplumsal konulan islemis. Bu neden1e Osmenh icerisindeki muhafazakar cevreletin tepkisini cekti. sarapnel. "Onbsst" olarak emlmtsttr. 1899 ytltnde heniiz 15 yestndeyken revirdigi J. Halide &lip Amvar Haym 1884 ytltnde Istanbul'da dogdu. 1950 ytltnde Demokrat Parti listesinden TBMM'ye girdi ve bagImsIz tnilletvekili olarak gorev sldt. 1901 ytltnde Oskiidar Amerikan KIZ Ko1eji'nden mezun oldu. 7. alafranga. KUrtI11u§ Sevsst'nt miiteakiben Cumhuriyet Halk Fukssi ve Mustafa Kemal Atatiirk ile siyasi fikir eynhklsn yesedi. edebiyetiyle ilgi1endi. 1909'da Istanbul'a geri dondii ve ogretmenlik ile tniiiettislik gorevlerinde bulundu. Grop: Muharebeyi Kazananlar adh metindeki terim. KOCasI Adnan AdIVar ile bir1ikte Tiirkiye'den eyttldt.

RomanIan: Heyula Seviye Talip Handan Yeni Turan Mev'ud Htikiim Ate§ten Gomlek Vurun Kahpeye Kslp Agnst Zeyno'nun Oglu Sinekli Bakkal Yolpalas Cinayeti Tstsrctk Sonsuz PanaYlr Doner Ayna Akile Hemm Sokagl Kerim Ustetun Oglu Sevde Sokagl Komedysst (:aresaz Heyet Percelen Hikayeleri. 3 cilt (1940-1949) 134 .Bsederi.: Herep Mabetler Daga pkan Kurt Kubbede Kalan Ho§ Seda lzmir'den Bursa'ya 0yuD: Kenan Cobenlert Maske veRuh Am: Tiitk'iin Atesl« Imtibem Mor Sulkimh Ev Diger: Talim ve Terbiye Turkey Faces West Conflict of East and West in Turkey Inside India Ingiliz Edebiyeti Tarihi.

iftligi (George Orwell'in "Animal Farm" edh eserinin fevirisi) Nesil Hosunuze Giderse Edebiyatta Tercilmenin RoliJ (1944) Tiirkiye'de ~ark-Garp ve Amerikan Tesisleri (1955) Dr.Doktor Abdil!hak Adnan Adlvar. Ya Vedild adh metnin birimleri olan paragraflar metnin iletisini anlatmak. Ya Vedild adh metin "Ya Vedild"un kim oldugunu anlatmak amaciyla yazilrmstir. Bu durum mill! ve milliyetci unsurlann 0 donemde yazilrms makale ve fikra gibi turlerde de islendigini gostermektedir. I_ ETKINLIK ( 1. 135 . Verilen ciimlelerde iilkenin bir savas ve felaket icinde oldugu "kara gunlerin Tiirkleri" ifadesiyle belirtilmektedir. Grop: Muharebeyi Kazananlar adh metnin temasi ile Ya Vedild adh metnin ternasi mill! ve milliyetci unsurlan i~lemesi bakimmdan benzerlik gostermektedir. Universite Keies: ve Tenkid (1942) Hayvan C. Grop: Metindeki ciimleler ve ifadeler kesinlik ve acikhk baknnmdan birlik gostermektedir. Grop: Ya Vedl1d adh metindeki ifadeler dusunce ve anlarn tutarhgi bakrmmdan bir birlik gostermektedir. Grop: Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin temasi ile Ya Vedild adh metnin temasi mill! ve milliyetci unsurlan islemesi bakimmdan benzerlik gostermektedir. 2. Adnan AdIvar (1956) 3. Sohbet 1. donemindeki olaylardan etkilenen bir boyutu oldugunu gosrermektedir. okuyucuya aktarmak amaciyla bir araya getirilmistir. 3.MET1N c. Yine "asirlarca payidar olacagiz" ifadesiyle sosyal ve siyasi boyutuyla Turk milleti var olmaya devarn edecektir dusuncesi 00lirtilmistir. \_ ETKINLIK ( 1. Bu durum ana fikrin donemiyle iliskili. 2. 2.

. menkibevi ve destansi bir anlayisla degerlendirmektedir. Yazar. annrms. Verilen ifade yazann.. namaz. kilise. lediinni" 4. Terler Direk. 1. Urfa milletvekili oldu (1923). Ayasofya heniiz kilise iken . bu kara giinlerin zavalh Tiirkleri ya§amIYoruz.l1k ogrenimini lstanbul'da Vefa Lisesi'nde temsmlsdt. fazil. evliya." "Aksemsettin ve Sivash Kara 1." " . Ya VediJd edli metindeki tarihf ve sosya1 deger1eri ysnstten otneklet: "Eyup'te bir makam oldugunu soylemislerdi fakat her nedense Ya VedUd'u lstanbul mezarhklannm servilerinden yiikselen bir nida samrdim. ASl1edt Ahmed Ag§h'tlr. Ya VedUd adh metin ogretici metin gelenegiyle kaleme ahnrmstrr. lslambol. il. 8.. Peris'e giderek (1903) bit ytl bir kolejde Prensizcssun i1er1ettikten sonra Siyasal Bi1gi1er Fakii1tesi'ne girdi." "Istanbul'un fethinden once. Yahya Kemal'in tarihe bakis anlayisi. lakap. VedGd. cemaat. dervis.. Sarachane yakmmda ve Keskin Dede yakmmda ve Kariye ve Fethiye yolIan iizerinde ve Sehzade Camii icre ve Zeyrekbasi semtinde ve Unkapam guneyinde ve cogunlukla yenicerilerin odalan.)emsenin. makam. lstanbul'da iiniversitede ~e§itJj ders1er okuttu (1915-1923)..lim. gazi.. salih." 6. zahiri. VaT§ova (1926)." "Halife Harun Resit'm Rum Kayser'ine gonderdigi bir elcidir ki. Bu durum Tanzimat ve Servet-i Fiinun donemlerine gore ogretici rnetinlerde de sade bir dil kullaruldigrm gostermektedir. fetih. 7.. kayser. YahyaKemal Beystb (1884-1958) 2 Arehk 1884 yihnde Uskiip'te dogdu. padisah.. verilen ciimlelerde tarihi ve halk kiiltiiriinii hamasi duygular yanmda." "Ceddim Turk-i Turkan Hace Ahmet Yesevi" "Aksemsettin Hazretleri. padisah.3. duru ve sade bir Turkce kullandigrm gostermektedir.. Madrid 136 . Dokuz yil ka1dlgl Paris'ten dondiikten (1912) sonra..... tarihi roman yazan Walter Scott'm etkisiyIe belirginlesmistir. Bu ozellik Yahya Kemal'in tarihe ve halka bir biitiin olarak bakngiru. kavram ve giindelik hayatla iliski ke1ime1er: "Sur ici." ". sur disi. sehit. kale. elci.. Grup: Ya VediJd sdlt metindeki tetim. meczup.. oradan kayiklarla kiirek cekmeden ve yelken acmadan. Onun "koku mazide olan ati" anlayisi bunun en guzel ifadesidir. 5. maddi ve manevi inane ve kiiltiir unsurlanyla birlikte degerlendirdigini gostermektedir. Bunu tiim §iir ve duz yazilannda gormek mumkundur. Halic boyunca Eyiip'e dogru gidiyor. yeniceri.)ehit Kapisi'ndan gecerek simdi Kopru dedigimiz Eminonu lskelesi'nde duruyor." ".. nur. masal.....

vatan. onun pkl§ noktssttnn Osmenli tarih ve siiri oldugunu gasterdigi gibi. biitiin siirletini. Riibeilet ve Hayyam Riibai1erini Tiirkce Sayleyi§ (1963). Siyssi ve Edebi Pottteler (1968). Aziz istanbul (1964). aliim ve sonsuzluktan de sltr. Bu neoklesik siirler. deniz. II. bir ytl sonre emekliye eynlerek yurda dondti (1949). vb. pek foguna hikeye kerekteri verdigi lirik-epik siirlerinin konulsntn esk. Kubbemiz (1961). hep bu uciden islenit. Rumelihisert mezerligmd« gamiilii. sonradan yeni sekiller ve sade dille yezdiklsrmde da seirin genel olsrek Osmsnli medeniyet ve kiiltiiriine baglJ kaldl#J gariiliir. Abdiilhamit beskistndsn bir kap§ oldugu hillde. Duygu. Paris 'e gidisi. Siyasi Hikeyeler (1968). deneme ve smleruu derleyen §u eserleti ciku: Kendi Gok. 137 . dagmlk kelmisu. if ahengi her seyden iistiin tutu§u.) alfii ve bicim giizelJiklerinde buldu. Bogazifi ve Tiirk musikisi hayranllgma. Ki§iligini Peris'te okutken iinlii tstibci Albert Sorel'in derslerinden aldlgl tarih zevkiyle. Egi! Daglar (1966). Bitmemis $iirler (1976). dii§iince ve hayali ustehkle kuynestusn §air. Cocuklugum. digeri mskele. Yahya Kemal'deki istanbul. Tekirdag (1935-1942) ve istanbul (1943-1946) milIetvekilIiklerinde bulundu. Baudelaire. Eski $iirin Riizgeriyle (1962). tsbiet. Onda tarih. eserleri dergilerde. MektuplarMsksleler (1977) Hskkmde yaylm1anan kiteplsnn seyisi yirmiyi gecet. tarih degerleri de girer. klasik divan siitimizi Beu siirindeki biitiinliik enleyisiyl« ele eldi. Genfligim. Verlaine. Avrupa danii§ii Yeni Mecmue'de "buluntnus seytelsr" ba§lIgJyla yaylmladlgl gazel ve §arkllarla tenmdi (1918). Tarih Miisahabeleri (1975). Spor ve Sergi Ssrey: civsrmdaki parka bir anrn dikildi (1968).(1929) Otteelciliklerine utendi. Fmnstz seitletinin (Jean Moress. bu ahengin seglenmesm« daha elverisli gardiigu aruzla yezmesine sebep oldu. istanbul Fetih Cemiyeti 'ne bagll bir de Yahya Kemal Enstitiisii ve Miizesi apldl (1961). Edebiyata Deir (1971). Oliimiinden sonra dostlan ve hayranlan tereimden bir Yahya Kemal'i Sevenler Cemiyeti kuruldugu gibi. millet ve istanbul sevgisi. orede siyasi teeliyetlete kuutmeysrsk senet cevtelennde kendini yetistirdi. Biiyiikelfi olerek Pakistan 'a gitti (1948). siirletini. OsmanlI medeniyeti yiizyJIlar boyu en yiice eserlerini lstenbul'de yarattlgl icin. Siyasi ve Edebi Hsurslanm (1973). Paris oncesi Hamid ve Servet-i Fiinun siiri etkisinden kendisini boylelikle kurtsrdt. siiri "musikiden besk« tiirlii bir musiki" kabul edisi. tsbiet giizellikleri yam sire. Bu Enstitii'niin yaylmlamaya ba§ladJgJ Yahya Kernel Kiilliyeti 'nde seitin ilk iifii siirlerini. Yahya Kemal. meksle ve hikayelerini saglIgmda kiteplerde toplamamJ§. "Ok" siiri bir yana.

drstan gelen tehlikelerin artmasi dolaytSlYla. milli benlige sahip cikmaknr.0ANLAMA YORUMLAMA 1. dogal bir soyleyisle ifade etmeleridir. • Milli benligin bilincine ulasmaktir. giiniimiizdeki kuresellesme ile birlikte daha da onern kazanrmstrr. 4. 3. fikri ve ilmi temalan sade bir dille. 6. Milli benligin korunmasmda. B.4. Milliyetcilik ilkesi. bir arada tutmasi. Atatiirk Milliyetciligi adli metne gore. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metin ise milli bilinci ele alnus ve sade bir dille islenmistir. . 5. 3. aglr dille islenmistir. Bu yonuyle kafatascihk olan irkcihktan aynhr. Yapi bakmundan her ii~ metinde de birim olarak paragraflar kullamlmisur.a MIlletler Ne Vaplyor? Muhaberebeyi Kazananlar Va Vedud Ya Vedud Sade bir dil Bilgilendirmek Sohbet Tema Dil ve Anlatim Vazlll§ Amaci Metnin Tiirti Bilimsel gelisme Sade bir dil Bilgilendirmek Mahle Turk askeri Sade bir dil Bilgilendirmek Fikra 2 Biraz Daha Hakikat ve Fecr-i Ati Enciimen-i Edebisi Beyannamesi adh metinlerde toplumsal ytinii bulunmayan temalar ele almrrus. Milliyetcilik ilkesi. Milli Edebiyat D6nemi /Siretia metinlerinde ele ahnan ana fikirlerden biri etrafinda bir Y8Z1 kaleme abmz. Milli Edebiyat Donemi tigretici metinlerinin en belirgin aymci ozelligi sosyal.MEI1N 1. toplumu ve devleti. -""--. • Dev letin aynlmaz bir parcasidir. tarihi. 2 Atatiirk'iin milliyetcilik anlayismm temel ozellikleri §unlardlr: • Sosyal ve medeni insan hiirriyetidir. bir biitiin haline getirmesi yonuyle cok onernli bir isleve sahiptir. 138 . milliyetcilik ilkesinin cok daha guclu bir bicirnde sahiplenilmesi giiniimiizde zorunlu bir hal alrrusnr. milliyetcilik milli bir degerler sistemidir. Milli Edebiyat Donemi tigretici metinlerinde ele alman milli ve milliyetci anlayis cercevesindeki ana fikirler giiniimiizde de ele almmaktadir.

diger milletler tarafmdan kolayca esaret altma ahnabilecegini anlatmaktadir.0.. Dogru cevap D secenegidir. [ Y ahya Kem~1 BeyatiiJ ( Tii~k~iiliigiin~Esasl~ ( [ [ z~~ Gokalp J ------.>..-+ (~~ Tan-l siyaseQ Tiirk Edebiyatmda 11k Mutasavvlflar [ Aziz M.islam sonrasl Tiirk. 3.OLCME DEtERLENolRME 1.. (Y) 1 (D) (Y) 2 . 4.. .Osmanh..... Fuat Kopriilii ] : ~US~f Ak~~ra : ] ~anbul ] 5.... Atatiirk bu sozuyle.. mill! benligine sahip cikmayan milletlerin coznlmesi. birlik ve beraberliklerini kaybetmesi cok kolay oldugu icin. 139 ..

Yabya Kemal'in Bir Tepeden adh siiri. Gozlerim Mest Acihrken ve Dervis adh siirler. gerektigini gOz 6nUnde bulundurunuz. halkm ya§aYl§1 ve degerlerini anlatmak. Servet-i Fiinun ve Feer-i Atl Donemi siirleriyle siir anlayisi ve edebi zevk bakinundan benzerlik gostermektedir. devletin devamhhgmt saglamaknr. ses ve musikiye deger vermesi. kafiye.[3. stiz sanatlan. Fakat onlan birlestiren ortak payda. 4. 5. Bir §iirde vezm. Akif Ersoy 2 Ziya Gokalpin cevresinde Turkculuk hareketinin de etkisiyle sade bir dil ve heee vezniyle siirler yazilrmsur. Milli Edebiyat Donerninde sanatcilann farkh fikir ve sanat hareketlerini benimsemelerinden kaynaklanmaktadir. 3.< farkh siir anlayisimn bir arada bulunmasi. 1«> . 1. CO$KU VE HEYECANI aiLE GETIREN METINLER ($IIRJ]] I HAZIRLlKd 1. 2 D. Bu durum Milli Edebiyat Doneminde Servet-i Fiinun ve Feer-i Ati anlayisina uygun eserlerin de verildigini gostermektedir. Mehmet Akif'in siirinde isledigi konular ve manzumelerini yazma amaci. ritim ve ahenk 61~tlerinin bulunmas. hayattan bir kesit sunarak toplumu her yonuyle anlatmaktir. sanath soyleyis ve sekil guzelligi bakimmdan ~afakta adli §iirle benzerlik gostermektedir. MiIliyet~i Edebiyat Saf (Oz) 1iiir Manzum Hikaye Altm Destan / Ziya Gokalp ~afakta/Ahmet Hasim Maballe Kabvesi M.

(Y) 1 (D) (Y) 2 . Kocakanile Orner aldi ~iir ise Mehmet Mif' e aittir. Kocakan ile Orner adh siir ise. soyleyis. dil ve anlatim bakmundan sade dil ve hece olcusuyle yazilrms ~iirler. 141 .: gruba aynlabilir.. Biilbiil adh siir ses ve musikiye onem vermesi. .Mehmet Akif Ersoy.. DOgTU cevap E secenegidir. hece vezni kullamlmasi. tema.. 2.t ANLAMA YORUMLAMA 1. 4. (JLCME DEi'iERLENDIRME 1. Vatan adh ~iir sade dille yazilrms olmasi.. saf (oz) siir. sanath ve suslu bir dil kullamlmasi dolayisiyla saf (oz) siir anlayisina uygundur. Kendinizi hangi sana! anlaY1flDlL yakm hissettilinjzj belirtiniz. yapi. b.Safahat. Vatan adh siir Ziya Gokalp'a. 3. aruzla yazilrnasi dolayisiyla manzum hikaye anlayisina uygundur. didaktik olmasi ve fikrin on planda olmasi dolayisryla milliyetci edebiyat anlayisina uygundur.. halkm inane degerlerinden birini islemesi..1911-1923 ytllan arasmda ses.. Biilbiil adh siir Abmet Hasim'e. a. halkin y~aYI~ tarzuu ve degerlerini anlatan manzumeler olmak iizere iio..

. I_ amm- ETKINLIK ( a b b 1.. Bu imgelerin kaynagi olarak halk siiri ile modem siir gosterilebilir. Bu da Mill! Edebiyat Donerninde benimsenen milli ol~ii olan hece ile siir yazma anlayisryla iliskilidir.[ a. Grup .. alev... > 142 . Birak Beni Haykirayim adh §iirde onceki donemlere gore ses ve soyleyis ile modem siire oZgii soyleyis birlikte kullamlrmsur. kesilmez -s: yanm kafiye c ~iirin ritmi.~. var ~. dogmusum -urn: tam kafiye a c -ilmez: redif . ruhum .. dilin yabanci dillerin etkisi altma girmesi. siirii" imgeleri kullarnlrnrsnr. Aym zamanda Osmanh Devleti 'nin icinde bulundugu felaket ortamma dair bir ifade mevcuttur. Osmanh Devleti'nin esaret altma ahnmak istenmesi ile iliskisi vardir.OSOYLE YAZILMIS SUR] 1. halk ile devlet kopuklugunu gidermek bakimlanndan sosyal ve siyasi hedeflerle iliskilidir. oksuz cocuk.. "Esir yaratmayan bir Tann" imajmda doneminin.. ii~er dizelik dort bentten olusmustur. "Zaman ona kan damlayan dislerini gosterir" ifadesinde zaman ve kan damlayan disler arasmda benzetme sanan vardir. 2 ~iirdeki ritim hece olcusuyle saglanmrstir. Gmp: ~iir.. 2 Dilin sadelesmesi... ~iirde aynca "mazlumlann intikarm. hece ol~iistiyle saglanml§tlr. 2.ar: tam kafiye .. halka yon vermek.---.. 3.. bora.. yaralar .. boylelikle de mill! kiiltiiriin hissedilmeden yavas yava§ yok olmasi anlamma gelmektedir. toplumun dil bilincini kaybetmesiyle. SAOE OiL VE HECE ilL. eksilmez . Dilde yozlasma ifadesi. 1... kopuk. volkan.

~iirin evrensel olmasi onun yarancisi olan §airin de evrensel olmasi anlarrnnr ta§ldlgl icin tema her ~agda ve ulkede gecerli olabilecek bir temadrr. Ey Tiirk Uyan. GNp: ~air. ses. 1918. Bu bakimdan Birak Beni Haykirayim adh §iir TUrk §iirinde sade dil ve hece Ol~Us(iyle yazilmis bir §iir olarak yerini ahr. 1928. Servet-i Funun ve Fecr-i Ati §iirleriyle Birak Beni Haykirayim adh §iir kullanilan sade dil. 1899. kan damlayan disler. 5. 8. halkS..I gorii#eri savunan siirler yezmtsur.4. Uluscu. Mebmet BmiIJ Yuntdul Mehmet Emin Yurdskul (1869-1944). $erefli bir tanh ve medeniyete. 143 . sert bakish goz. dini ve milli snenelete. 6. 1914 . ~iirin temasi u§airin kim oldugu'tdur. aglr bir yumruk" gibi tarihi ve sosyal degerleri yansitan ifadeler mevcuttur. ~iirde "pacavralar altmdaki yoksul. sag1am bir fazi1et ve ah1aka. 1919 Dante'ye. MayIs 1919'da Su1tanahmet Meydem 'nda diizenlenen tnitingte iinlii olan bu kelimeleri savundu: "Demir ve stes. 1939. Bu tema daha onceki ve sonraki donemlerde Birak Beni Haykirayim adh siirindek! gibi degil de. sanatsal anlamda sairin kimligi temasi olarak islenmistir. Tiirk Milli Edebiyat aklmmm onct: seirleri arasmda yet elmistu. 1914 Tan Sesleri. 1915. 2. 1920. Birak Beni Haykirayim adh §iir. Ankara. yapi ve ahenk bakimmdan halk §iiri gelenegiyle iliskilendirilebilir. hece vezni ve i§lenen sosyal tema ile halk §iirine ait imgeler baknmndan farkhhklar gostermektedir. karde§ler ben bun1ar1a hicbir vatan ve Irkm oldiigiinii isitmedim." Eserleri Tiitkce siirler. trki ve vatani hsureiere mslik olan bir mil1etin mehvoldugunu tanh gostettniyor. zengin bir siir ve edebiyetu. Grup: Birak Beni Haykirayim adh §iirdeki §airin toplum karsismdaki sorumlulugu ile ogretici metinlerdeki temalar parelellik gostermektedir. soyleyi§.. Tiirk OcagI'mn kutuculen arasmda yer eld: ve b8§kanI oldu. Aydm Kizlsn. cumhuriyet donemi Tiirk §air1erdendir. Zafer Yo1unda. 9. 7. Bu durum §iirin temasi ile §airin okuyucu karsrsmdaki tavn toplumsal sorumluluk duygusu bakrmmdan donemin sosyal ve siyasi §artlanyla iliskilidir. §iirde sanat eserinin islev ve amaclan dismda daha onceki donemlerdeki gibi estetik zevk amaci gutmemistir. \_ ETKINLIK ( 1. Tiirk Seu. Mustafa Kemal.

~~e~~ _ 'oJ .--------.---.--."AMA .----------. Gfincel sonmlarla ilgili .-.iirinizde nelere dikkat edeceginizi belirtiniz.----..-------------I .----.. Ogretici manzum metinlerin genellikle. kolay anlasilrr ve yahn olan modern siire ozgii imgeler kendisine yer bulmustur.i Anlatlm r : ------------------------------1 Sade ve sussuz bir dil : 3.------------------.J : !-----A~1f ~~ s~~ihbi~ d i l . _ (.!: r Milli Edebiyat Donemi sairlerinin zaman zaman Fecr-i Ati gibi modem §iirden : ---------------------------------------------------------------------------------1 FARKLILIKLAR l__fay~~lan~al~: / !Aruz 5i~listi-ve s~ats. Dogru cevap C secenegidir. -----. 6LCME DECJERLENDIRME 1..-.-------I Bireysel konular :_ '-. Milli Edebiyat Donerni hece siirindeki imgeler agirhkh olarak halk §iirinden gelmekle beraber.~-~ - Tema _ : Toplumsal ve milliyetci konular : I' [Icmaya gore olusturulan bir yapi ..-----. 14-4 .----. ------------------------------1 ~ <.[ ANLAMA YORUM7. C____________________________ Ozellikleri Halk §iiri He m~em siirden ~~ blf~~ ) .--..----. Yap.--. 2. 4...------.j soyi~yi§ 1. yazrldiklan donemlerde meydana gelen olumsuzluklar karsismda bir ar~ olarak kullarnlmasi onlann bazi donemlerde daha cok kullamlmasma sebep olmaktadir. 1 (D) (Y) (D) toplumsal . 3..-.--------------.! _ Oil ve _ '--.--.---.-.-'. _] 1.-----:1 --.. 2..1 [ Hece Ol~lisli ve halk soyleyisi.._.-_-/ . l Fecr-i Ad ~iiriJ [ Milli Edebiyat ~iiri ] " ' . Batlh ..BENZERLiKLER J .

laI ::> ::> .. gokyuzt.. I HAZIRLIK .. aruz olcusuyle saglanrmstir. b. duydugum .. Saf siir ise. cocuklugum . yash dururken biitiin vatan: teshis • Bir med zamarn.. kursunla ortulu: istiare • deniz dedikleri bin bash ejder: tesbih • giizel viicudunu ziimriitleyen deri: teshis • kukremisti 0: istiare • ulurken uzun uzun: istiare 14S .. . her §eyiyle gercek bir §iir anlamma gelmektedir. bastan sona. Bu unsurlar §iirin ahenginin olusrnasmi saglamaktadrr. Alev gibi hasret: tesbih Rakofca kirlanrun hiir havasi: teshis Mahzun hudutlarm otesi: teshis AyIk Deniz §iirindeki sOz sanatlan 6melderi: • Bagnmda bir akis gibi kalrrns ugultulu (kosu): tesbih • . sairin soyleyis diizenini bozacagi icin anlamm da degismesine sebep olur. metal . SAF (iJZ) $IIR 1.b. Saf (oz) kelimesi.urn: redif -ug: tam kafiye -lfil: tunc kafiye tunc kafiye ritmi... 4. annlrms anlarmnda kullamlmaktadrr... ~iirin ifade ettigi anlam. 3.. Acik Deniz adh siiri olusturan birimlerin yerlerinin degi§tirilmesi... 2 Acik Deniz adh §iir iki uzun ve bir kisa bentten olusmaktadir. b. a. 2 Miizik ve §iir arasinda §iirin ahenk ve ritim He soyleyis bakimmdan bir miizik eserine benzemesi gibi bir iliski soz konusudur.. AyIk Deniz adh §iirde siirin tamammda tamam- ~iirin Ianrrnsnr. annmis.aa a b b ]] l.. Bu durum §iirdeki birimlerin diger birinIierie anlam bakimmdan iliskili ve birbirine bagh 01dugunu gosterrnektedir.a.

!jiirde tarihsel suref icinde olgunlesen Ttukceyi yensuen iiedeler: "melal. Servet-i Funun. simal. Verilen imgeler tatma duyusuyla iliskilidir.• ~ekvful1 dinledim. bireyden baslayarak millet. bu ifadeleri anlamla kaynasnrarak ahengin bir unsuru olarak kullanrmsnr. ~air. son diyar. Siirdeki bazi kelime ve ifadelerin anlam degi§meden farkhlastmlmasi §iirin miizikalitesini bozacagmdan §iirin deger kaybetmesine sebep olur. Fecr-i Ali ve Milli Edebiyat Donemlerinin ardmdan zaman icinde olgunlasan bir Turkce kullanmistir. 10. mahzun hudutlann otesi. Amac okuyucuyu da bu duyusa ~ekmektir. ~iirin temasi olan gecmise ozlem. 8. §iir dill. A~lk Deniz adh §iirindeki klasik Tiirk §iiri. 146 . meksn ve yon belirten ifadelerin kullamlmasi. §iirin temasmi daha iyi yansitmak amaciyladrr. anbean. hicrann duygular. fatihane zan. son kryidan en giiriiltiilii: i§itme • Bir med zamam. 2. gecmise duyulan ozlemdir. medeniyetten tarih. ~iirdeki imgelere timekler: • Bagnrnda aids gibi kalrms ugultulu: isitme • Mahzun hudutlann otesinden akan sular: i§itme • Garbm ucunda. Orup: Acik Deniz adh §iirdeki mekan ve yon belirten isimler: "Balkan. ~iirde bunlarm kullamlmasr ses ve anlam butnnlesmesini saglamak amacryladir. son derece gii~lii bir soyleyi§in oldugu bir ozellik gostermektedir. Rakofca." ~air. ezeli mustarip deniz: teshis • Bir bitmeyen susuzluga benzer bu agn: tesbih 5. Byron" ~iirde kisi. hiilyam icinde lill. 7. Sair. 6. tarihten de sonsuzluk kavramlan etrafmda sekillenen bir biitiin olarak sunulmustur. ge~mi§ geleneklerden beslenen ahengin ve miizikalitenin on planda tutuldugu. milletten medeniyet. rnahzun hudutlar. gokyuzu kursunla ortnlu: gorme • Gordum deniz dedikleri bin bash ejderi: gorrne • Gordurn guzel viicudunu ziimriitleyen deri: gorme • ~ekvarl1 dinledim. ezeli mustarip deniz: i§itme. siirdeki dogal gerceklige sahip Balkanlar't hem kendi toplumu hem de tarihi surecini yansitacak sekilde duyus ve algilayrsla birlikte isleyerek degistirmistir. 9. garb. bagn hun. mustarip deniz. 11. I_ ETKINLIK ( 1. Orup: A~lk Deniz adh §iirin temasi. Acik Deniz adh §iirde.

aruz ol~tistiyle saglanrrnstrr.. MB'I1N ETKINLIK ( a b b 1. Gtup: Merdiven adh §iir. merdivenlerden> . yaprak -rak: zengin kafiye ... 1. Acik Deniz adh siir yapi ozellikleri bakimmdan Bati etkisindeki Ttirk §iiri gelenegiyle iliskilendirilebilir. (jlretici Metinler I_ 2.. solmakta . Bkz.. ti~er dizelik iki bent ve iki beyitten olusan bir yapiya sahiptir. 147 . aglayarak ... Gtup: Merdiven adh §iirdeki imgeler: • gunes rengi yaprak • perde perde solmak • alev gibi dallar • kanh bulbuller • lisan-i hafi Soz sanatlan ve imgeler... Gtup: Merdiven siirlndeki soz sanatlan §unlardlr: • gtine§ rengi bir yigm toprak: tesbih • alev gibi dallarda kanh btilbtiller: tesbih • tunea benziyor mermer: tesbih • bu bir lisan-i hafidir: istiare 2. 2. Gtup . ~iirden bir kelime ya da birimin ~lkanlmasl §iirin hem anlam bakirnmdan hem de mtizikalite baklmmdan bozulmasma sebep olur. olmakta ~iirin ritmi. 13...... siirin anlammm ahenkli ve sanath bir soyleyisle iletilmesini saglamaktadir..12. > -makta: redif 01: tunc kafiye c c I_ ETKINLIK ( 1.

1933) 148 . Merdiven §iiri. Merdiven §iiriJi. Ertesi yil.im 1885 yilinde Bagdat'ta dogdu. anlarm tamamlamak amaciyla cok gii~lii bir bicimde verilmistir. Merdiven siirindeki arz ve aksam sozcukleri birer sembol olarak kullamlrmsIIr. Sekiz yssmd« iken annesini kaybetti. ~iirdeki birimlerin tamanunda gorme duyusuna yonelik ifadeler vardir. 8. 1932 yllmda tedevi icin Frankfurt'a gitti. gorme duyusuyla iliskilidir.2. miizikle iliskilendirebilir. Btitiin siirlerini etuz 619iisiiyle yezmtsut. En bilinen siirleri 0 Belde ve Metdiven'dir. 6. ystth olarak Galatasaray Sultanisi'ne (Galatasaray Lisesi) yezdtrdi. Bsbsst memur olarak besk« yetlerde bulundugunden. Reji lderesi'nde memur oldu. Sembolizmin Tiirkiye'deki en 6nemli temsilcisidit. Bebesi istanbul'a yanma eldtrip. cocuklugunu annesinin yamnda ge9irdi. A1lmet Ha. 4. zeyii' Ttukcesini kuvvetlendirmek icin Numune-i Terakki Mektebi'ne (istanbul Lisesi) verdi. 5. Eserleri ~iir: G61 Saatleri (1921) Piyale (1926) DiizyazJ: Bize gore (1928) Gurabahiine-i Laklakan (1928) Frankfurt Seyahatnamesi (Gezi ttotlen. Lisan-i hafi imgesi. Mekteb-i Hukuk'a kaydoldu fakat bitiremeden eynldt. duyulmak icindir g6rii~iiyle kepeh siirler yazar. Dili aglrdlr.IrdJ#l ~unlan belirtiniz. gii~lii ses ve ritmiyle. siuin kaynegun bilincsltmde arar. a. I_ ETKINLIK ( Merdiven §iirinin sizde uylll1d. ~iiri yuksek sesle okudugunuzda da gorulecektir ki siirdeki ses ve ritim. Galatasaray Sultanisi'ni bitirince. zamandir. "Frankfurt Seyahatnamesi"ni burada yazmaya bsslsdi ve dontisimd« bitirdi. Tema ile bashk arasmda ilerleme bakimindan bir iliski vardir. 3. 1933 ytltnds istanbul Kedikoy'deki evinde 61dii. ternasi. $iir snlsstlmek icin degil. Bu durum dogal gercekligin sembollestirildigini gostermektedir.

muzikalitesiyle. Stileymaniye'de Bayram Sabahi. 149 . ses. 3. Stileymaniye Camii.. (Y) (D) (D) 2 .. 2 Acik Deniz ve Merdiven adh siirler yapi. Saf siirdeki dil ve yap!. 3. kusursuz ahengi ve ritmi ile soyleyis bakrmmdan muzikle iliskilendirilebilir. tema ve sanat anlayisi bakimlanndan farkhhk gosterrnektedir. sembolizm akirnmm etkilerini en iyi yansitan. Milli Edebiyat Doneminde hece ile yazilmis §iirlerle Acik Deniz ve Merdiyen adh siirler..] 1. ..b. . t ANLA~A YORU·. Merdiven siiri. A~ Deniz ve Merdiven §iirlerinde en sevdiPrlz Dl1SIlI1an belirtiniz.wLAM[ . dil ve anlatim bakrrmndan saf §iir gelenegiyle iliskilendirilebilir. ritim.ERLENDIRME 1 1. muzikalite. tema. 4. ... Tum bunlann temelinde elbette sanat anlayrsi farki yatmaktadir. aruz. Dogru cevap B secenegidir.. ijLC~ DE{. renkleriyle essiz bir yere sahip bir §iirdir....

Kufe manzumesi. Sair bu bolumlerde konusma dili ozelliklerine yer vermistir. Grup: Kufe adh manzume ii~ bentten olusan birimlere sahiptir. 1. Bu birimler tema etrafmda bir araya getirilmistir.en: tam kafiye . yap! ve kafiyelenis bakimmda siirle benzerlik gosterir.." bilmeyerek .. aruz olcusuyle saglanrmstir.. ben > . dalgalarur >-mr: redif . ISO .....c. §airin de belirledigi birimler dogrultusunda. erkenden . 12. Aynca konusma dili ve dogal dil ahengin saglanmasmda etkilidir. Grup: 6mmma ETKINLIK ( a b b 1.:::1 K==?( Nasrettin Hoca fikrasmm manzume §ekli ile duz yaz! hlili arasmda yap! ve ritim bakmundan farkhhklar vardir.. Kullamian olcu.1N=L:. HALKIN YASAYI$ TARZINI VE DEliERLERINI ANlATAN MANZUMELER HAZIRLIK I_ _. demek > -ek: tam kafiye . dayamr -a: YaTlm kafiye c c Siirin ritmi.~.. Bu da dilin kaynagmm halk oldugunu gostermektedir.::::::=ET=K::...d1--. . I_ ETKINLIK ( Kllfe manzumesini ClIIl1andmmz... ii~ bolume aynlabilir. a.

annesi ise Emine $erife Hemm'dir (1836-1926). bir konak ya da saray icinde anlatilamaz. Grup: Kufe adh manzumede ge~en mekanlar. Yalmzca bsbest vefatma kadar oglune Raglyf edtyle seslendi. Kufe manzumesi. Hasan'm annesi. Bu durum metne konusma dili ile dogal dilin ahengini saglamaktadir. 5. Hicri 1290 ytl) $evval aymda (Arallk 1873). anlatmaya bagh edebi metinler ile de iliskilendirilebilir. manzum hikaye gelenegi ve halkm ya§aYI§ tarzrm anlatan anlayisryla gelenek ve edebi anlayis bakmundan iliskilendirilebilir. Bir medrese hocesi alan bebesi dogumune ebced hesebtyl« tarih dii§erek hieri 1290 rakamma kersthk: ana Raglyf edun verdi. Olay orgusundeki kisilerdir. Kufe manzumesi. yoksulluktur. Fecr-i Ati ve Servet-i Funun Donemi sairlerinin kisisel egilimleriyle farkh olarak topluma yoneldigini gostermektedir. sosyal bir problem olarak kurmaca gercekligin simrlannda donemini yansitmaktadir. 4. Bu rnekanlar manzumedeki olaylann gectigi mekanlardir. 6.I_ b. Kiife manzumesindeki ozellikler. ETKINLIK ( 1. mekan ve zaman yonuyIe iliskilendirilmesini de saglar. 3. orta boylu ihtiyar ve mektep talebeleridir. 8. Ailesi Mehmet Akif'in bsbssi Fatih Medresesi miiderrislerinden Mehmed Tahir Eiendi (1826-1888).Mehmet AldfEtsoy (1873-1936) Mehmet Akif. olay orgusu etrafmda bir araya getirilmistir. Manzumenin zenginlik-yoksulluk cansmasina dayanan gercekligi. Konusma seklindeki bolumlerin diger bolumlere gore sade olmasi. anlaticr. 2. Grup: Kufe adh manzumede gecen kisiler. 2. Kufe manzumesinin temasi. halk soyleyislerine yer verilmesi dolayisiyladrr. ailesine ait evde diinyaya geldi. Manzumede anlatilanlann yasandigi sosyal kesim buna uygun degildir. istanbul'da Fatih'in Sengiizel mahallesinde. Bsbssi ogrenim icin kiifiik ysslsrde a donemletde Osmenh'ye bagll bir yerlesim birimi alan Ama151 . Kufe manzumesindeki kisiler ve olaylar. Kufe adh manzumedeki mekan ve kisiler. Olaym kahramanmm da bir sehzade olarak anlatilrnasi miimkiin degildir. kistler. aneak bu yapma kelime anla§llmadlgl icin cevresi onu Akifdiye fagmldl. Bu iliskilendirme Kiife adh manzumenin hikaye ile olay orgusu. Hasan. Istanbul 'un kenar bir mahallesi ve Fatih'tir. 7. anlaticmm kizi.

Ailenin oturdugu SangiizeJ'deki ev de vefat eden esinden kalmI§u. ' Tahir Efendi. Bu sebeple Tahir Efendi yazm eilesi ile birlikte YakacIk'a gider ve ko§kiin bir odssme yetiesirlerdi. ilk kOCIISI ve ondan olan iir.:inde gOrii§ aynIIgma yol ar.:a dersleri devam etmekteydi. Medrese tehsili ve hOCalIgI zamamnda temizligi ile temnsn Tahir Efendi'ye remiz lekebi verildi ve Ipekli Temiz Tahir Efendi diye emidi. Aynca Fatih Camii'ndeki Fersc« ve Giilistsn. Cocuklugumde. Mehmet Akif cocukluk donemi icin §oyle demisti. Bu strelerds bebssuuien aldIgI Arapr.: r. Tokat'da dogan snnesi ise sslen Buhsrelt olan Buhereh Mehmed Efendi'nin kIZI H. Miilkiye'nin ldsdi (lise) boliimtinde iir. Buruda iki yile yakm bir siire devam ettikten sonre 1879 senesinin sonlannda Fatih Ibtideisi 'ne (ilkokul) gecti. Bit sene siire sonra bebesi vefat etti.:ocugu vefat etmisti.OCuklugu ve Ogrenimi 1878 yilt subst aymda Hicri hesapla 4 ytl 4 ay 4 gimliik: olan Akif 0 zamanki geleneklere uyularak Fatih'te Emir Buhari Mahalle Mektebi'ne besleds. Emin P8§a 'nm ogullenn« ders verirdi. 1882 yllmda Fatih Merkez Riistiyesi'ne (orteokul) ba§ladl. Bebesi bu yil kendisine Arapr.:a ogretmeye besladt. Emine Hemm'm ikinci e§iydi. Akifin bebesi Tahir Efendi eytu zamanda Miihiirdar Emin Pes« eilesinin ozel ogretmeni idi. Bu dersler yazm Bekirctlar'daki Emin Pss« Konegi'nd«. yilhk iIkokulu bitiren Akif. yeni aplan ve revacra olan okullardan birine gitmesini istiyordu. bahtiyiir idim cidden.:Ilan ve ilk sivil veterinet yiiksek: okulu ISZ . Mezunlanna hemen i§ vetilecegi icin 0 yI1 ar.vutJuk'un lpek kezesme baglI $u§ise koyiinden istanbuJ'a gelmisti. Tahir Efendi Emine Hammla evlendiginde 45 yeslsnndayd). Akifdonemin en gbzde okullanndan biri olan Miilkiye'yi tercih etti. Aym ytl evleri yanmca Miilkiye'ye giindiizlii olarak devam etmesi imkiinSIZ hiile geldi. Ancak Tahir Efendi okul ve meslek tercihini ogluna btrsktr. Bu arada Tiitkce ve Fmnsizce ogrenimi devam etmekteydi. ogluna kendisinin de ogretebilecegini ileri siitiiyor.:tI. evet. <. Emine $erife Hamm'dl. sene okuduktan sonre diplomesun alan Akifyiiksek kismme kaydoldu. Harfm-i iiilenin farkI yoktu cennetten. Akii'in okulunu tsmsmlsmesi aile ir. Sonunda bebssunn dedigi olur. Cittin Akiften iki ytl sonra Nuriye admda bit kIZ cocuklsn olmustu. Mesnevi detslerine katIlmaya besledi. Annesi Emine $erife Hamm medresede tahsiline devam etmesini isterken bebsst Tahir Efendi ise medresede okuyacagl seyleri. Or. Akifde bsbssunn bu derslerine katIIIyor ve yszm Emin Pes« 'nm ogullarl ile arkada§IIk ediyordu. yeztn ise Yekecik'tsk! ko§kte yuptltyotdu.

lstanbuJ'da Umur-i Baytariye Dairesi Miidiir Muevini'dir.olan Miilkiye'nin Baytar Mektebi'ne (Hslksh Baytar ve Ziraat Mektebi) yettl: ogrenci olarak gefti. Anadolu ve Arabistan 'm fe~itli bolgelerinde gorav yaptI. 22 Arehk 1893'te okuldan birincilikle mezun oldu ve 26 Areiik'te Ottnen ve Ma 'edin ve Ziraat Nezaretine Baytar Miifetti~ Muevini olarak tayin edildi. Fersc« ve Prensizceden yaptIgI cevriteri yeymlendt. Akifin bu ytllerd« Maarif detgisinde. 1917 ASlm. Mezuniyetinden 6 giin sonra 28 AralIk 1893 'te ilk eseri olan 7 beyitlik gazeli Servet-i Fiinun'da yeyinlemr. Resimli Gezete'de siir yezilen ile Arepfa. Akif bu donemdeki gozlemlerini ~i­ irlerinde son derece gerfekfi bit sekilde kullemr. Bu arada cocuk yeslerde blJ§ladIgI hafizlIk (Kur'sn/ Kerim'i ezberleme) cehsmelenm tamamlar ve hafiz olur. Siire ilgisi bu donemde bsslsdt ve ilk eserletin donemin yaygm kanaatlerinin izlerini ysnsttsn siirler ve divan siislerine nezireler seklindedit. Yine bu ve bundan sonraki seyehetler Akifin hem diisimce terzttu hem de siir anlaYI~Im temellendirir. I 908 'de D8riilfiin(jn Edebiyst-t Um(jmiye muderrisligine tayin edildi. Eser1eri Safahat 1911 Siileymaniye Kiirsiisiinde. Mehmet Akif Ersoy 27 Arehk 1936 tarihinde lstenbul'de vefat etmistir ve mezan Istanbul Edimekept ~ehitligi'ndedir. 4 ytl Rumeli. 1912 Fatih Kiirsiisiinde. Tiirk milletine sit oldugunu belitterek. ilk siirlerinin yaylmlanmaslm izleyen on ytl boyunca hicbir sey yaylmlamadl. 3 Temmuz 1908'de yani lkinci Mesrutiyet'in ilan ediJdigi zamanlarda Akit. 1919 IstikIa1 Mar§I 1921 (~air bu esetin kendisine degil. 1933 153 . 1913 Heurelsr. onu Safahat'a dahil etmemistir. 1 EyliiJ 1898 'de yani 25 ya~mda iken Tophsne-i Amire veznedan Mehmed Emin Bey 'in ktzi lsmet Henim ile evlendi. 7 Ekim 1906'da mevcut gore vine ek olarak Helkeh Ziraat Mektebi'ne Kitabet-i Resmiye MualIimi ve 25 Agustos 1901'de Cittlik: Makinist Okulu 'na Ttirkx» Ogretmeni olarak etsntr. 1911 Hekk'in Sesleri.) Golgeler. Akifin gorev yeri Istanbul olmasma ragmen Akit.

<. • Sade. 154 .] 1. M1LLt EDEBlYAT DONEMl $llRl HAKKINDA <. ETKINLIK ( GUnflmUz imamD yqaYlf tarzun ve deAerlerini Y8ll81tan bir manzume kaleme ahmz. • Hece olcusu yanmda aruz til~iisii de kullamlrmsnr. divan ve modem siir yapisi kullamlrrnsnr. tema ve dil baktmmdan Kiife manzumesinden aynlmaktadir. anlanlanlann daha etkili bir bicimde anlatilmasim saglamak amaciyladir. 2 • Milli Edebiyat Donerninde halk. Milli Edebiyat Donerninde mill! ve milliyetci temalar ile toplumsal sorunlar ve sorumluluklann islendigi temalar dikkati ~ekmektedir. Bu nedenle Mehmet A. Verilen §iirin ahenk ve yapi bakimmdan Knfe manzumesiyle parelellik gosterirken.IKARIMLARDA BULUNMA I_ ETKINLIK ( Tema Milli ve milliyetei temalar Dil Sadebir dil Dilin ve Soyleyis BicimlerininKaynaklan Konusmadili Bireysel ternalar. bir dil kullamlrmsnr.kif'in manzum hikayeleri sosyal hayattan bir kesit niteligi ta§ldl~1 icin doneminin aynasi hukmundedir. 2 Bir olaym manzum sekilde yazilmasi... milli temalar Sanath ve olgunlasrms birdil Sadebirdil Btiliin dil birikimi Toplumsal temalar Konusmadili ve halk soyleyisi 1.t I_ ANLAMA YORUMU~£. halk soyleyislerinin de yer aldig. olgun.

.. konusma. ISS . 3... Tevfik Fikret. (Y) (D) 2.DLCME DEl:ERLENDIRME 1.. 4.. . Bahkcilar adh manzum hikaye Tevfik Fikret'e aittir. Mehmet Akif'in manzum hikayeleri. didaktik yone ve anlanm tarzr bakimmdan Dogu edebiyatmdaki mesnevi gelenegiyle iliskilendirilebilir.. Dogru cevap A secenegidir. (D) I ..

4. Hikayenin tarihi bir olayi anlatmasi evrensel yonunu. OlA Y . . Olumlu b g C f e d ~ Olumsuz g 2. KIZll Elma Neresi? edl: hikayedeld kisiler: • Kanuni Sultan Siileyman • Mahmut • Ahmet Pasa • Hadim Ali Pasa • Sokullu Mehmet Pasa • Haydar Pasa • Ayas Pasa • iskender Pasa • Fakih • Garip • Yeniceri askeri • Bostanci 156 . Tiirk tarihine ail bir olaym anlatilmasr ise yerli ytiniinii gosterir. ME'I1N 1. I~-& HAZIRLIK 1.EVRESINDE OlU$AN EVES'METINlER A. Hiklye . Hikayede anlatilanlar tarihi bir olay uzerine kuruldugu icin karsrlasilabilecek olaylar degildir. Milli Edebiyat Dtinemi yazarlannm zihniyetleri ve siyasi gtirii§leri goz tiniine ahndigmda bu doneme ait hikayelerde milli ve milliyetci temalann sade bir dille anlanldrgi soylenebilir. 3. ANLATMAYA SA~L1 EDEBl METINlER a.

Orner Seyfettin Osmanh'mn buhranh son yrllanrun. Milli Edebiyat Doneminin zihniyetiyle iliskilidir.lJmz bikAyede yapmm. Yazann anlattigr kisilerle karsilasmasi mumkun degildir. Grop: Kizil Elma Neresi? adh hikayedeki kistler olay orgttsune bagh olarak yapiyi olusturan unsurlardir. a. Hikayenin temasi._ ETKINLIK ( YazdJ. Gencosmanoglu ise donernindeki milliyetcilik akimlanmn etkisiyle tarihe yonelmislerdir. fetih tarihinin bitmesiyle modem dunya icin teknik ve bilimsel anlamda vanlacak son nokta olarak goriilebilir. olay orgtisti cercevesinde butunluk saglama bakirmndan birbiriyle iliskilidir. .\_ ETKlNLlK ( 1. 6. 8. 10. Her iki sanatci da Turk tarihini kaynak olarak kullanmrstrr. olaylardan haberdar olan bir anlanci tarafmdan anlanlmaktadir. Orner Seyfettin' in bu kisileri secmesi milli bir konuyu doneminin zihniyetine uyarak anlatmak istemesidir. Cunku yazann amaci olay anlatmak. Hikiiyedeki ternel yatI§ma halk-devlet uzerine kurulmustur. 157 . edebt dil haline getirerek kullanrmsnr. Niyazi Yildmm Gencosmanoglu'na ait rmsralarda Anadolu "KIZI1 Elma" olarak nitelendirilmistir. Anlanci anlatimda. Hikaye ilahi bakis acisma sahip. Bu bakimdan olay orgusunun birbirine baglanmasmda kullamlmqlardir. ki§iler. Kizrl Elma Neresi? adh hikayede milli bir konunun islenrnesi. 5. Kizil Elma Neresi? adh hikiiye Maupassant tam hikayeye gore yaztlrmstir. bUtUnlUlf!n bu unsurlann birbiriyle uyumundan sallanchPn glSz llnUnde bulundumnuz. 4. 7. TUrk milleti icin fethedilecek son yer ise. Kizil Elma. 11. b. her seyi bilen. 12. 9. olay 0rgllsU. tasvirde ve tahlilde dogal dili. olay uzerine kurmaca bir metin olusrurmaktadtr. Orner Seyfettin'in hikayesinde ise fethedilecek yerler anlarrundadtr. 2. zaman ve mekAndan olultulunu. Gru:p: Kistler. "Kizil Elma'mn neresi oldugu" duro Tema ile hikayenin adt aynidrr.

Orner Seyfettin yeniden orduya fagnllr. "Mehdi". Ogrenimine Gonen'de bir mahalle mektebinde besled: Orner $evki Bey'in gorevinin nakli doleyistyle Gonen'den aynlan aile Inebolu ve Ayanclk'tan sonra lstenbul'e geldi. Zaman ve Ifham gazetelerinde hikiiye ve makaleleri yaylmlanlr. Bir sUre sonra da Tiirk Sozii dergisinin ba§yazarllgma getirilir. Nitekim Bat! kiiltiiriinii tsmyen Baha Tevtik'ten Prenstzce bilgisini enumek icin tesvik goriir. Biiytik Mecmua. $air. Orner Seyfettin Ocak 1909'da Selanik 0fiincii Ordu'de gorevlendirihr. Diken. 19l5'te Ittihat ve Terakki Pukes: ileri gelenlerinden Doktor Besim Ethem Bey'in kiz: Celibe Hsmm'le evlenir. 1903 yihnd« Makedonya'da flkan kenstk11k tizetine "Simi-i miistacele" denilen bir hakla imtihensiz mezun oldu. 1914 yihnde Kabata§ Sultanisi'nde ogretmenlik gore vine beslsr ve bu gorevini Oliimiine kadar siirdiiriir. hatta esir diise«. Tiirk Kachm gibi dergilerle Vakit. Asker olan Yiizbes: Orner $evki Bey'le Fatma Henim In ikisi kiifiik yeslsrd« Olen dort focugundan birisidir. Bu okulu l896'da tamamlayarak Edime Askerf ldedisi'ne devam etti. Zire bu vesileyle lzmir'deki fikri ve edebi faaliyetleri takip edecek ve bunlar icerisinde yet alan genflerle tsmsecsktu. Piyade Astegmeni nitbesiyle. gerekse ya§ayarak yezerhk hayatl icin onemli olacak tectiibeler kezemr. Burada Tiirkfii dii§iincenin sozciiliigiinii yapan yeule: yazar.Omer Seyfettin 1884 ytlmde Gonen'de (Behkesit) dogdu. once Mekteb-i Osmani'ye. Esareti siiresince gerek okuyarak. 19l7'den oliim tarihi olan 6 Mart 1920'ye kadar gefen zaman biTfok acr ve stkmtiye ragmen verimli bir hikiiyecilik donetnini ifine slir. Bu evlilik Giiner isimli bir kiz focuguna ragmen bozulur. Omer Seyfettin 19l3'te esaret hayau bitince Istsnbul'e doner. Burada Mekteb-i Herbiye-i $ahane'ye besledi. "Hiirriyet Beyreklen" gibi hikiiyelerini bu ytllsrde yazar. Yeni Mecmua.13. Bu hikiiyeler Tiirk Yurdu'nda yayimlsmr. Orner Seyfettin ifin onemli bir hiidisedir. 1906'da Izmir Jandanna Okulu'na ogretmen olarak utendi. ardmdan 1893 ders yih besinde de Askerf Baytar Riistiyesi'ne kaydedildi. Bu. Genf Kalemler yez: heyetini olustursnler Balkan SaVa§l 'nm beslemes: tizetine zarurf olarak dagllirlar. Nafliyon'da gefen esaret hayat! sirssmd« siirekli okur. 1900'de Idadi'yi bitirerek lstenbul'e dondii. Orner Seyfettin. Donanma. Selenik'te flkmakta olan Hiisiin ve $iir dergisinin ismi Koyuncu'nun istek ve tsrert iizerine Genf Kelemler'e fevrildikten sonra 11 Nisan 1911'de Omet Seyfettin'in "Yeni Lisen" isimli ilk ba§yazlsl imzesiz olarak yeytmlsnu. Necip Tiirkfii'den ise sede Tiirkfe ve milli bir dille yepilsn milli edebiyet konusunda onemli fikirler elir. Yazar tekrar yalmzllgma dbner. "Pic". 1917 y/lmdan 158 . merkezi Selenik'te bulunan 0fiincii Ordu'nun Izmir Redif Tiimeni'ne bagll Kusedest Redif Taburu'na tayin edildi. Yeni Diinya.

§masl • Hasip Efendi'nin fabrikaya donmesi \ \ lo--. Otner Seytettin Tiirk edebiyetuun en onemli yazarJanndan biridir. 2. • • 159 -. Olumsuz • . Bomba. • /\. Tiirk hikfiyeciJiginin bu unutulmaz ismi 6 Mart 1920'de hayata gozlerini yumar. Yiizakl. Ytiksek 6k~eJer. MB'I1N 1. A§k DaJgast. Once Ksdikoy Kusdili Mahmut Baba Mezarbgl 'na detnedilit. KlI§agl. Otuz elti yl1 gibi kis« bir omtire ~ok ssyia« eser slgdlran Omer Seyfettin Tiirk fikir ve edebiyat alanma silintnez izler bsrskrmstu. YaJmz Eie. Forsa. Bserferi : Cskksd: Harem (1918) Zart Bey (1919) Mah~upJuk. • Fotika'mn gomulmesi • Hasip Efendi'nin Saatcizade Hidayet Bey'le konusmasi • Hasip Efendi'nin fabrikaya yeniden gelmesi • Hasip Efendi'nin kirlarda dolasrnaya cikmas. Hastabg125 $ubat 1920'de srter.4 / '\. Hekk-t SiJkOt edlt hikfiyenin oJay 6rgiisiJ ve o1aygrafigi su sekildedir: • Hasip Efendi'nin. odasma gelmesi • Hasip Efendi'nin bocekhaneyi dolasmasi ve dti§tindtikleri • Fotika'mn Oltimil • Hasip Efendi'nin Fotika'run tilUmiinU tigrenmesi • Hasip Efendi'nin papazla karsilasmas.oIiimiine kadar. Beyez Lele. • Hasip Efendi'nin papazla k~JI8. Falaka. Gizli Tatbikat._--. 4 Mertt« hastahaneye kelduihr. 0 donemki adl ile Kabatll§ Sultsnisi'nde edebiyet ogrelmenJigi vsziiesinde bu1unur. • \. Gokku§agl. Daha sonra mezen buradan yoJ ge~ecegi veya tramvay garajl yaplJacajjJ gerek~esiyJe 23 Agustos 1939'da ZincirJikuyu Asri Mezarbgl'na nekledilir.

sosyal ger~ekligi olan olaylardir. C. Olabilir.yedeki olaylann Bursa'da yasanmasi ve Bursa'mn yasannsindan sahneler sunmasi ise onun yerli yonlerini ifade etmektedir. ~efkatli Saa~lzade Hidayet Bey Acimasiz. Yazar anlatimda. 4. Papaz birisidir. vicdan muhasebesine kaynakhk eden hakk-I siikfittur. olay orgilsU ye i~erigi ile birlikte ele ahrup ~oztim­ lenebilen. Vardir.. dU§Unce. Hikayede Anadolu insamrun sosyal yasammm bir parcasi olan ipekbocekciligi ve i§~iligi on plana cikanlrmsnr. Vardlr. sozcukleri kendi anlamlan dismda kullarup. HiUyede anlatilanlar gnnluk hayatta karsilasilabilecek tilrden. . 7. 3. 160 . DOyle etkilemistir. mecazlar ve benzetmeler yeni degerler yUklemektedir. yasadig: donem itibanyla anlattigi kisilerle karsrlasmasr mumkundiir. dile. . tasvir ve tahlilde.Umursamaz. Umursamazdrr.:-•. etkilemistir. Vicdanen raharsizdir.:aresiz birisidir. 6. KARAKTER <. rti§gecirememesine sebep olarak mast yonuyle vet~i olmasi yosebep olmustur. Yazann. Olabilir. Hikll. rnaktadir? Sosyal ortam ve cevre bu karakteri/tipi nasil etkilemistir? Vicdanma soz Oliimiine Vicdanh 01. baska eserlerdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir. Karakter/tipolaylar karsiVicdamm smda nasil bir tavir takm. Fotika C. vicdan muhasebesidir. Yazann. rii§Yet~i birisidir.OZUMLEME TABLOSU KARAKTER ADI Karakterin/tipin en beiirgin ozelligi nedir? Hasip Efendi Vicdamna hiikmedemeyen birisidir. hikayesinde bu kisileri secmesi lopluma ve toplumsal konulara yoneldigini gosterir.yenin temasi He hikayenin adi. Olaylar karsismda nasil davranacaguuzi belirtiniz. hikll. Metindeki kisiler duygu.2. 5. Yoktur. etkilernistir. konusma ve davrams bakmundan bireysel nitelikler gosteren. Olabilir. Bu karakterin/tipin diger karakterler/tipler iizerinde etkisi var rrudrr? Bu karakterin/tipinyerinde olsaydiruzolaylar karsismda nasil davramrdimz? Sizee gercek hayatta bu hikayedeki karakter/tip gibi davranan biri olabilir mi? .sorgulamaktaclrr. Bu dururn Anadolu 'nun i§~i manzarasim gozler onune sermektedir. Olabiiir. l§~ilerin klltil §artlarda ~all§tlnlmaSI konusu hikayenin evrensel. Hakk-l SUkfit adh hikayedeki temel catisma "maddiyat-maneviyat" uzerine kurulmustur. Hikayedeki tema ise.:aresizdir.1 Vardrr.

Grup: Hiklyecleki mekAolar §UDlardu": "tpek fabrikasi. durum hikllyesine gore daha uzun bir zamanda yasanrnasi. Mekteb-i Hukuk'u da yanda tnrekip Maliye Merkez Kalemi'ne ketip olarak girdi. saat dorde dogru. olaylar uzerine kurulu olmasi. 9. Uretim ve tilketim ~izgisindeki bu iliski. hikayedeki olaylann ya§andlgl zamanlar olarak kullamlrmsnr. Mekteb-i Sultani'yi terkettigi gibi. mezarhk. dort giin sonra. olaylann ya§andlgl mekll. Bank-i Osmani serveznedarlarmdan. aksarn. Ka1em admdaki mizah dergisinde de "Kitpi" miistesr ismiyle siyesi mizah yszthu: yezdi.nlar.nlar olarak kullamlrmstir. dar ve anzah sokak. 10. ertesi sabah. Metinde anlatilanlar." Zaman bildiren bu ifadeler. Saatcizade Hidayet Bey'in odasi. ertesi giin. sabah. Refik HsJit Karay I888'de lstanbul'da dogan Refik Helit." Hikayedeki bu mekll. Vezneciler'de $emsu'IMaarif ve Goztepe'de TIl§ Mektep'te okuyan ve aynca ozel dersler de alan Refik Halid. I908'de katipligi btmkerek. Grup: Hiklyecleki zaman ifadelmi fUDlardtr: "Ogle. Servet-i Fiinun'a yeztler verdi. "billa" tiitbesine sahip Mehmed Halid Bey'in ogludur. kir. 2. Hasip Efendi'nin odasi. Sede-yi Millet'te. Hakk-i Silkftt adli hikaye. bocekhane. bilahare Cem'de Kitpi mtisteer ismiyIe yaztler yazdI. bu arada kendisine eit Son Havadis edtyl« bit gazete pkardl aneak bunu on be§ say: stirdtirebildi. bu gece. aradan gecen zamana ragmen. Hakk-i Slikftt adli hikaye yazlldlgl donemdeki fabrika ve i§~i manzarasmi sergilemektedir. 11. ki§i kadrosunun kalabahkhgi nedeniyle Maupassant tarzi hikllyeye bir ornektir. bu ~izgi varliguu devam ettirdigi muddetce de sliriJp gidecektir. kilise. "Kitpi" miistear ismiy1e yazdlgl. 8. Servet-i Funun'de ve Terciimen-t Hakikat'te rall§maya bssledt. Ittihe: ve Terakki Firkusi '01 yerden yere vuran yeztlertm "Kirpinin Dedikleri" ediyl« bir kitapta toplsdi ve bu arada Hiitriyet ve Iti1af FIr161 . aym sektlde yasanabilecek olaylar olarak karsirmza ~lkabi1ir. Pecr-i Ati Toplulugu'ne keuldi. Gazeteci Ahmet Samim'in 9 Heziren 191O'da Iuihstcilerce katledi1mesi iizetine lstirek edlt gazetenin 13 Haziran 1910 tarihli niishestnm buna iliskin yezilere eyttlmesttn sag1adl ve bu ytizden Ittihei ve Terakkicileree mim1endi. fakir mahalle.I_ ETKINLIK ( 1.

kest'mn elindeki Beyogh: Belediyesi'nde yedi ay siireyle Beskstip olarak fal1§U, Mahmud $evket Pese'nm katlinden hemen sonra de, yergilenmeksizm Sinop'a siiriildi: (1913), bilahare 9orum, Ankara ve Bilecik'e gonderildi. Bilecik'teyken ongiinliik bir izinle Istenbul'e geldiginde Ziya Gokulp'in yarchmlanyla geri donmedi yani silrgilnlilgil son buldu (1918). Robert Kolej'de bir ytl kadar Tilrkfe ogrermenligi yspti, bu arada Vakit, Tesvit-i Efkar ve Zaman gazetelerinde makaleler yaymlayan Refik Halid, DamatFerit Pa§a 'nm dostlugu sayesinde, miltarekeden hemen SOnTa Htutiyet ve Itilaf Fukssi'n« keuldt, Posta ve Telgraf Umum Mildilrii olarak gorevlendirildi (1919).lzmit'in i§galinden sonra Anadolu Hareketiyle Istanbul Hiikumeti arasmda ya§anan telgrafkrizinde Istanbul hilkilmetinituttugu ifin, Istanbul'un i§galcilerden kurtenlistmn ardlndan 09.11.1922 tarihinde Beyrut'a kafu. Ytizellilikler listesine elmrnasr ve ihrect konusunda bask! yapllmasl ilzerine Suriye'nin vatanda§hgml kabul etmek zorunda kalanRefik Halid, Halep'te yaylmlanan Dogruyol ve Vahdetgazetelerini yonetti, bir ara kendi adma flkarcllgl gazeteyi de tepkileryilzilnden kapatmak zorunda kelds. AfKanunuyla, 1938'de yurda donup, yazmaya ve gefimini bu yoldan saglamaya devam eden Refik Halid, 18.7.1965 tarihinde Istanbul'da oldil.

ESBRLERl
ROllUIlJ1an: Istsnbul'un Ifyilzii, Yezidin KIZI, gete, Siitgtm, Anahtar, Bu Bizim Heyetumz, Nilgiin 1-2-3, Yereltinde Diinye Var, Disi Oriimcek, Bugilniln Saraylist, lkibin Yllm Sevgilisi, lki Cisimli kedm, Kadmlar Tekkesi, Kerlt Dagdaki Ate§, Don Yeptskh Yonca, Sonuncu Kadeh. Hikaye Kitap1an: Memleket Hikiiyeleri, Gurbet Hikiiyeleri. Kirpinin Dedikieri, Ago Pese'mn Heurelen, Ay Pesinde, Sekin Aldanmainanma Kanma, Temdiklenm, Guguklu Saat, Bir A vUf Safma, Bir lcim Su, ilk Adlm, Of Nesil Of Hayat, Minelbab llelmibrsb.
12. Memleket Hikayeleri adh eser, toplumsal olaylan, yasarru, aydmlatmasi

t

ANLA~A YORUMLAMA ..]

yonuyle, doneminden bir kesit olrnasi dolayisiyla onemli bir yere sahiptir. 1. Milli Edebiyat Donemi hikayelerinde milli ve toplumsal konular, sade bir dille ve Maupassant tarzi hikaye cesidiyle kaleme almrmsur, 2. Servet- Funun Donerni hikayelerinde islenen bireysel temalar, Milli Edebiyat Donerninde yerini konusma dili ve halk soyleyislerinin yer aldigr sade bir diIe birakrrnstrr, Milli Edebiyat Donemi hikayeleri yazildiklan donernin zihniyetini yansitan eserler olarak tarihi bir isleve de sa!Iiptir.
162

(JLCME

DE~ERLENDIRME 1

realizm... Refik Halit Karay ... .., Memleket Hikliyeleri... 2. Dogru cevap D seyenegidir. 3. Dogru cevap E secenegidir, 4. Verilen paragrafa gore devlet, milletinin hayanm her yonden tamamlayan, amac degil aray olan bir kurumdur.

1.

* *

163

b. ROMAN

l

HAZIRLIK

;a-

]]

1. 1911-1923 yillan arasmda miltt ve milliyetyi duyguJann dlmemi zihniyeti gere~ lln planda olduAunu unutmayuuz. 2 Mill! Edebiyat Donemi romanian. admdan da anlasilacag: uzere mill! konulan islemislerdir. Devletin icinde bulundugu felaket ortarm bu dustmcelerin on planda 01masmm sebebidir.

1. Atesten Gomlek romanmdan alman metin, romanm serim bolumune aittir. Romanm temasi ile de temaya bir hazirlik olmasi bakrmmdan iliskilidir, 2 Romandaki olaylar, olaylarm sirasi, kisiler, tasvirler ele alman tarihsel surecten farkhdir. Bu farkhhk romanm olay fugiisiiniin kurmaca olmasmdan kaynaklanmaktadir,

3.

Romandan ahnan metin parcasi


4.


• •

\

\

/

I

\

V

I


Romandaki olay orgusunun ayru konuyu isleyen tarih alamndaki bir eserden farkhhk gostermesi, romanm kurmaca gerceklige sahip olmasmdandir, 5. Ale§ten GOmlek rornamndan hangi. blllt1mU almak: istedijpnizi belirtiniz. Bunu yaparlren okudugunuzbllliimde oldugu gibi me1nin kendi i~de bir bliUln111k ta§mIasma dikkat ediniz.

164

Romandaki kisiler toplumun farkh kesimlerinden secilmistir. Olabilir. Ihsan AY§e Yatansever insanlardir.6. Gtup: Ate§ten GOmlek romanmdaki mekan1ar §Ulllard1r: "Ankara. her giin. istanbul Lokantasi. martm basma kadar martm onuncu giinii. her aksam. Gtup: Ate§ten G6mlek romanmdaki zaman bildiren ifadeler §Ulllard1r: "Soguk giinler. kahramanlanyla butunlesmis rnekanlardir. yapmm bir unsuru olarak olaylarm yasandigi yerlerdir. 9. on yil once. Mekansal. roman. I_ ETKINLIK ( 1. son giilerde. 165 . Metindeki kisilerin. Roman kahramanlarm Saime Hanun Dogu-Bau ikilemini yansitmaktadir. KARAKTER f. istanbul. Metindeki kisiler duygu. Vardir. Ayse'nin evi. baska eserlerdeki benzerlerinden ayrrt edilebilen karakterlerdir. dusunce. Babiali. olay orgusu ve icerigi ile birlikte ele altrup cozumlenebilen. 2. Beyazn. zamarnn. Peyami Fedakiirhk Fedakiirhk Fedakarhk Gucluklere gogus germektediler. konusma ve davrams bakimmdan bireysel nitelikler gosteren. 8. olay orgusunun biitiinliik gosteren zamarumn parcalandrr. Sizce gercek hayatta bu hikayedeki karakter/tip gibi davranan biri olabilir mi? Olabilir. OlabiJir. gece" Zaman bildiren bu ifadeler. Olaylar karsismda nasil davranacagimzr belirtiniz.OZUMLEME TABLOSU KARAKTER ADI Karakterin/tipin en belirgin ozelligi nedir? Karakterin/tipin romandaki hangi davramsi/davramslan karak1erini en iyi ifade eder? Karakter/lip olaylar karsismda nasil bir tavir takmmaktadir. Vardir. 7. olaylarm dcgistirilmesi miimkiin degildir. Bu metnin yapl unsurlan arasmdaki bozulmaz biitiinliikten kaynaklanmaktadir.' Bu mekanlar romanda. Diger kahramanlarda milli yonler on plandadir. Bu karakterin/tipin diger karakterler/tipler iizerinde etkisi var rmdir? Bu karakterin/tipin yerinde olsaydamz olaylar karsismda nasil davrarurdmiz? Vardrr.

Melin yazildig. Verilen sema. donemin rniIli ve milliyetci anlayisma uygun olarak kaleme almrrus bir romandir. MiIlf Edebiyat Donemi romanlanmn ottsk ozellikleri: • Sade bir dil kullarnlmasi • Yapmm olay orgusu. sanat eserinin konuyu ele ahs tarzma uyarak bir kurmamca gerceklik. milli degerlerin. 19. belirli zaman ve rnekanlarda yasandigiru. Atesten Gomlek romam realizm akmunm etkisinde kalmarak yazilrmsnr. 11.10. Atesten Gomlek romanmda anlatilanlar. 15. tarihi bir gercekligi. 18. olan bir yazar tarafmdan kurmacanm suurlan icinde anlatrlrrus olmasi dolayisiyla onemli bir yere sahiptir. 13. romandaki olaylarm belirli kisiler tarafindan. haline getirmistir. 2 Ate§ten G&nlek romanmda bepdiAiniz ya cia bepunedipiz. Romanm donemindeki diger romanlarla ortak noktasi. bu unsurlarm birbiriyle uyumlu bir biitiinltik gosterdigini ifade etmektedir. 3. Halide Edip Adlvar [ ANLAMA YORUMLAM.) edebi bir dil olusturmusmr. Metindeki zaman ile metnin yazildigr donem arasmda rniIli bir konuyu islemesi bakunmdan bir iliski soz konusudur.] 1. kuvvetli veya zayIf bu1chJAunuz yllo1eri belirtiniz. toplumun sav3§ karsisindaki durumunun islenmesi bakimmdan ortak noktalan vardrr.: . 17. Atesten Gomlek romanmm temasi olan "Milli Miicadele" ile romanm adi yasananlar goz onunde bulundurulursa bir iliski vardir. Yazar kisi ve rnekan tasvirlerinde ve olaylan tahlilde dile yukledigi yeni degerlerle (benzetIneler. 166 . .Bkz ~ me1inJer. 16. I_ ETK/NLIK ( 1. zaman ve mekandan olusmasi • MiIli ve rnilliyetci temalar ile toplumsal sorunlarm islenmesi. 2 Grup: Tiirk edebiyatmda Kurtulus Savasi'run tamg. her §eyi bilen olaylara hakim. 12 Yazar. ilahi bakis acisma sahip bir anlatici tarafmdan anlatilrmstir. 14. Grup: Metin Tiirk edebiyatInda roman gelenegine baghdir. Metin. kisiler. mecazlar vs. giiniimiizde bir felaket anmda millet olarak neler yapabilecegimizi gosteren bir rehber niteligindedir.

zaman ve mekandan olusmus.--I L. kisiler..--.-. te~_alar '-------------------) :---'S"aiJiiiIl veagir Dlr-dil--I Dil ve :.1 I_ ETKINLIK ( 1.__. L / BENZERLiKLER J : ~'----------------------------------------------I ?la~_org~~ii. C.L _ _ elf: .--.1 i ·~-----------------I Bireysel temalar : . FARKLILIKLAR <. ANLATMAYA BAGU EDEBt MFI1NLER. I ~oz ~~nu~~ de~~ldir: __ I. zaman ve mekandan olusmus. milliyetci ve toplumsal : 1. . toplumsal ve rnilli temalar sade bir dille islenmistir.__ .------------------. 167 ..------------------.:1 (-----------------:. toplumsal ve rnilli temalar sade bir dille islenmistir.-Sad---b' -dil-:.. 2. HAKKINDA c. Bu durum Milli Edebiyat Doneminde anlatmaya bagh edebi toplumsal ve milli temalarrn islendigini gostermektedir. k!~iler:_zam_~n v~_me~~nda~ olu~~n b!~ ya~~.. kisiler. .Tema _ : Milli.Anlatlm. Klasik TUrk edebiyatrndaki "ideal" olana ulasma arzusu. olay orgtisU. .4.1 (-----------------:. Atesten Gomlek romanmda da ideal olana ulasma cabasi olarak karsirrnza «ikar. Grop: Romanda da yapl olay orgusu.Yapr _ : Yapi bakimmdan bir farkhhk : I soz konusu degildir.IKARIMLARDABULUNMA Servet-i Funun Donemi Anlatmaya Bagh Edebi Metinler Milli Edebiyat Donemi Anlatmaya Bagh Edebi Metinler '<.:1 : Yapi bakimmdan bir farkhhk :+. Grup: Hikayelerin yaprsi.

.- .. Dogru ceva E secenegidir. 3. Dogru cevap D secenegidir. [ Sinekli Billal l ] ( Y~~Ka~ Karaosman~~~0 [sodem ve Gomore J ~efIk Halit KarayJ Halide Edip Adivar 168 .{jLCME DEiJERLENDIRME 1. 1 (Y) (D) (D) 2.. 4..

Birinci derece kisiler: a.B. Fazil Ahmet Pasa'dir. tarihi gercekligi kurmaca gerceklik haline getirmistir. Yazar. donemin milliyetcilik akirrnrun etkisi bakmundan bir iliski vardir. halka hitap edildigi sade olmasi gerekmektedir. Metindeki kisiler ile eserin yazildigi donem arasmda. Mari. Koprulu. Metindeki bu kisiler ana karakterler olarak olay brgiisiiniin merkezinde bulunurlar. Koptiiluleradll metnin olay orgiisii §oyledir: • Yeniceri Mehmet'in esir dusmesi • Yeniceri Mehmet'in kansi Mari'nin manastira kapatilmak istenmesi • Tiirk gemilerinin kusatma icin gelmesi • Yeniceri Mehmet ile kansmm kurtanlmasi • Yeniceri Mehmet'in babasmm ortaya eikmasi • Koprulu ile Morozi'nin konusmasi • Koprulu ile Morozi'nin antlasma imzalamast. b. c. 3. Olumlu • • • I I • • • • • OIumsuz • 2 Anlatilanlann metinde g~tigi sekliyle yasanmasi miimkiin degildir. 4. 1. 5.U EDEBI METINLER II i~in Mill) Edebiyat Donemi metinlerinde de tiyatro dilinin. C(jSTERMEYE BA(. 169 . Metindeki olay orgusu tarihsel gerceklige kurmaca gerceklik kazandirrnak amaciyla olusturulmustur. her yonden idealize edilmis kisilerdir. Yeniceri Mehmet. Ana karakterler anlatIlmak istenen tarihsel gercekligin verilmesinde kullamlan.

anlm~ ifadeler doneminin milIi ve milliyetci zihniyetiyle iliskilidir. 8. a. donemindeki TUrk~iiliik aknmyla iliskilidir. hareket ve davranislann aktanldigr yerler parantez icinde italik yazi ile verilen krsrmlardir. MiDi Edebiyat Dllneminin Olufumu 13. Yenilmis olanlar zaten onun ezikligi altmdayken bir de onlara hakaret aneak zalimlerin yapacagi bir istir.I_ ETKINLIK ( 1. tiplerini Osmenli tarihinden ve toplumsal ge[fekJiklercien secen MusalIipzade CelalI868'de Istanbul'da diinyaya geldi.. 10. 2. Grop: Metindeki parantez i~i ifadeler anlatma. fedakar ve sadik e~ tipini. Tema. Metin anlatimak istenenlerin aynnnh. OyunJannm konulsruu. kullamlan sade dil ise konusrna diline ozgu unsurlar tasimaktadir. Metindeki "bir Tiirk'Un bir parca tarih bilmesi. 12. MusabipMde QJal Tiirk topJumunun degi§en kurumlanm ve insan iliskiletini geleneksel Tiirk tiyetrosu kehplenyl« hicveden oyun yazan MusalIipzade Celal. yazara daha genis bir hareket alam saglamasi bakirmndan dUz yazi halinde kaleme ahnrrusnr. 6.1Jk ve 170 . Grop: Metindeki edebi dil yazi dili. Malazgirt Savasi'm kaybeden Romen Diyojen'e Alparslan'm davramsi da bu ifadeye bir ornek teskil eder. Grop: Metinde kiyafet. TUrk neferi. Biz Tiirkler" gibi milliyetciligin one ~ik. Tema. tasvir ve tahlillerle daha rahat anlatilmasi.. I_ ETKINLIK ( 1. Metindeki kisiler. "Turk mirnarlar. Tiirk askerinin kahramanhgrdir. 2. TUrk ordusu. 20 Temmuz 1959'da Istanbul'da bldii. kahrarnan asker tipini. Bu unsurlar metnin tiyatro teknigi bakmnndan saglam ve edebi ~Idan olgun bir metin olmasirn saglamaktadir. Grop: Yeniceri Mehmet. kahramanlar olarak gruplandumak mUmkiindiir. 7. 11. b. ikinei derece. Metinde anlatilan olay. Fazil Ahmet Pasa ise ciddi ve vakarh devlet adarm tipini sembolize etmektedir. diger kisimlar gosterme yoluyla dile getirilrnistir. Kisileri birinci derece.". Metnin temasi. 9. tarihsel gerceklik bakimmdan gerceklikle iliskilidir. 17.. yapmm unsurlarmdandrr. Mari..m ikinei yansmda Y3¥DJ1ll§tu. yy. Bkz.

Milli Edebiyat Donemi tiyatro eserlerinin yapIsIm olay orgusu. jJk oyunu Koptuler'! 1912. 4. halk yesemuu kullanan ve 0 gimlete I§Jk tutJnayl ama~layan. ordu-millet anlayismm hakirn oldugunu gostermektedir. 2. 3. Tiyatroya cocukluk ytllennde merak salan Musahipzade Celsl. Bundan SOnTa yeni eser verrneyen yazar. Konusunu tarihten almadlgl Selma (1934) sdlt drsrm beklenen ilgiyi goremedi. yazi dilinin konusma diline yaklastinlmak istenmemesi dolaytsiy ladtr. oyunlennds Beti tiyatrosuyla ortaoyununun bit bilesimini elde etmeye ~all§an Musahipzade Celel'in oyunlanndan Aynaroz Kedts: 1938'de. Bugun asker ugurlamalannm ne§e icinde yapilmasi bunu en basil gostergesidir.one ogrenimini Istenbul'de tamamladt. 1889'da Bebieli Tercume Odest 'na katip olersk girdi ve emekli oldugu 1923'e kadaryqitli kademe1erde memur1uk yuptt. yeyunlsnsn ilk oyunu Turk KJZI 'nr (1910) Tetciime Odes: 'ndski memuriyet yillennde yezd). Bir Kavuk Devrildi (1930-1931) edl: oyunlan Deriilbedeyi'dc setgilendi. konusma dili ozellikleri yansitan bir yazi dili kullamlmakta. Sair Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh Tanzimat Donemi tiyatrolannda tiyatro teknigi bakimmdan kiyafet. Bu tarihten itibaren Aynaroz Kedisi (1928-1929). Turk Km 'nm degi§tirilmi§ hali olan Giilsum (1937) ve Mehmet $ukril Erden ile birlikte Gen~ Osman (1937) edh oyunlan keleme eldi. askerligin Turk milletinin yasammda normal bir unsur olarak algilandiguu. hareket ve davrarnslann aktanlmasi Kdpriiliiler metnindeki kadar aynntih ve ustaca degildir. kisiler. Fon olarek 18. 5. yy. Bit Kavuk Devrildi 1939'da Muhsin Ettugtu! tarafindan filme elmdi. Bir tiyatro metninde konusma ve yazi dilinden ahnan unsurlann bir arada kullarulmasi. Bu tiyatronun ilk ornekleri olmasi dolayisryla normaldir. 171 . EmekIi olunca Evkat Muzesi'nde koleksiyon uzmam olarak cahsmeye bsslsdt. zaman ve mekandan olusmakta. ikinci oyunu lstsnbul Efendisi'ni ise 1913'te yezd). Bu ifadeler. Unutulmaya beslsysn ge~­ misi giizel ve cirkin yanlanyla sahnede cenlendumsk isteyen yazann 1927'de Deriilbedeyi'de sehnelenen Fettnenh Deli Hazretleri edh oyunuyla iitni yaygml8§tJ. 1927'de Dsriilbedsyi'de kiitiiphene memuru oldu ve bu gorevini hayatJn son ytllsrme kadar siirdiirdu. Ahmet VefJk Pese'nm Moliere cevirilermi inceleyerek ve Mmakyan'm Osmanb Dram Kumpenyesi temsillerini izleyerek tiyatro bilgisini geli§tirdi. ANLAMA YORUMLAMA L Koprululer adh tiyatrodaki Yeniceri Mehmet ile Vatan Yahut Silistre adh tiyatrodaki Abdullah Cavus kahraman ve fedakar asker tipinin idealize ornekleri 01malan acismdan parelellik gostermektedir. rnilli ve milliyetci temalar ile toplumsal temalar islenmektedir. Kates Arkasmda (1929-1930).

Musahipzade Celal ..6LC:E DEC1ERLENDIRME 1 1. (D) (Y) (D) 2. Dogru cevap E se... 4...enegidir. 17Z .. Milli Edebiyat Donemi tiyatrosunun en onemli ozellig! Batih anlamda tiyatro anlayisirun ve kurumunun varhgtdir. .. J.

toplum hedef kitle olarak benimsenrnistir. 173 . ~emaya gore Milli Edebiyat Doneminin kaynaklan. Grup: Milli Edebiyat Doneminde toplumun fakirlik. halk soyleyisleri edebi eserierde kullamlmaya baslarmstrr. ~ M. L Islamclhk Safaha! . Yeni bir edebi dil olusturan kaynak konumunda olan donemin konusrna dili boylelikle onern kazannustir. MILL1 EDEBIYAT D(JNEMININ GENEL (JZELLIKLERI ]] I_ ETKINLIK ( 1. Grup: Milli Edebiyat Doneminde konusma dili. Bu nedenle doneme "Milli Edebiyat" adi verilrnistir. Akif Ersoy 2. fikri gelisirni il(in yapilmasi gerekenler ile millet olarak ileriemenin onemi bu donerndeki sosyal sorunlar i§lenmi§tir. Grup: Milliyetcilik akirmmn etkisiyle milli unsuriar on plana I(lkml§. 2.[ 5. bilgisizlik dUzeyi. yazi dili haline getirilmeye l(all§l1ml§. 3. devletin ve milletin varhgirn devam ettirebilmesi icin benimsenen farkh fikir hareketleridir.

_ .! Doneminde roman. ~: C · . sade bir dille hikayelerini yazmistrr.fi1O-a v~-§iir itirUyl~ Tanzim~i Dti~~i'~de ~idu~~! l . sanath bir anlanma sahip. ! l.. .. Dogru cevap C secenegidir. ~ade. hikAye..~ bIT..TlIr~9(j1ll......__.._.'--'-. Orner Seyfettin.': tiy~iro.J ('-j(omiimadili ve-halk"-! DII ve : soyleyislerinin bulundugu l..! '_ _ : Servet-I Fiinun ve ~:I Ali de . / ! FARKLILIKLAR <._ ._. _ . .i rHikiy~~~... klasisizrn..~. ve __ ... §iir i : __ . r-Rom~~.sade. hikaye:iiyatr~-:§ii~.._ .Maupassant . 7. _. 174 ----- .!~t. Dogru cevap A secenegidir.. v~~m~li~. _ . _... _ .:--..... 3.tCtlt~_ ve ~aliz~j Ak~mfa~1 I.. ~akai~-. _. Dogru cevap D secenegidir. Dogru cevap D secencgidir.~. _ .:. __ . _ .. .[~~~~BtyAT DONEhfl ) E~!~Jlr~MnIDENJ " . p~~. Tiirk hikayeciliginin donurn noktalanndan birisidir. Osrnancihk. 8.:'-'---. !Iil.BENZERLiKLER : gibi toplumsal konulann islenmesi.. ' tlIrUnde bireysel temalar L . lslamcihk... '_ Ed bl t _ :PoZltiVlzm.._.. Bunlardan dolayi Refik Halit. .. _ ... Anadolu 'yu ve Anadolu insanmm hayatmi elestirel bir bicimde islemistir. Dogru cevap B secenegidir. Dogru cevap C secenegidir. 6.._.a tll~leriyle millt i" Edee~r. ~.~~. _ '-"-----'-'---'-"1 Dii§iince ve ..~r .. rnilliyetci temalar: '-.. 5..J UNiTE SONU OL{:ME VE DEGERLENDiRME L (D) (Y) (D) 2.__. romannzm: I .. ~k. 9. Refik Halit.::1 . 4. __ . ....__.l 11 r-S~rvei~i FlI~un ~~ Fe~ri-i Ati! makale. tasvir ve tahliller bakmnndan zengin. __ . J . Anlaltm 1"----·':-"----..

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful