L 0NtrE: EDEBiYATLA DOst)NCE, SOSYAL VE

SiYASt HAYATIN t:Lt§IdsL 7
L Edebiyat, Sosyal ve Siyasi Hayat Iliskisi 7
2. Yenilesme Donemi 10
n 'ON1TE: TANZtMAT 00NEMt mEBtYAl1 (J8.18lJ6) 23
L Tanzimat Donemi Edebiyatmm Olusumu 23
2. Ogretici Metinler , 27
3. Cosku ve Heyecarn Dile Getiren Metinler (Siir) 34
4. Olay Cevresinde Olusan Edebi Metinler 52
A. Anlatmaya Bagh Edebi Metinler 52
• Roman .52
B. Gostermeye Bagh Edebi Metinler 62
• Tiyatro 62
50 Tanzimat Donemi Edebiyatmm Genel Ozellikleri 70
m. 0NtrE: SERVET-t FCNuN EDEBiYATI (EDEBiYAT-1 CEDtDE
. 1896.1901) VEFECR-t Art TOPLULU(}U (l909-1912) 73
L Servet-i Fiinun Edebiyatmm OlU§UIDU 73
2. Ogretici Metinler 75
L Edebi Tenkit. 75
b. Gezi Yazrsi, 77
Co Haura 79
3. Cosku ve Heyecam Dile Getiren Metinler (Siir) ve Mensur Siir 82
• Mensur 93
4. Olay Cevresinde Olusan Edebi Metinler 97
• Anlatmaya Bagh Edebi Metinler 97
a. Hikaye 97
b. Roman 106
5. Servet-i Fiinun Edebiyatmm Genel Ozellikleri 111
6. Fecr-i Ali Toplulugu (1909-1912) 113
7. Fecr-i Ati 115
IV. UNiTE: MtLLt EDEBtvAT DONEMt (1911-1923) 119
L Milli Edebiyat Donerninin Olusumu 119
2. Ogretici Metinler 129
a. Makale 129
b. Ftkra 132
Co Sohbet ., 135
3. Cosku ve Heyecam Dile Getiren Metinler 140
a. Sade Oil ve Hece Yazrlrms 142
b. Saf (Oz) Siir 145
Co Halkm Yasayis Tarzim ve Degerlerini Anlatan Manzumeler 150
Milli Edebiyat Donemi Hakkmda Cikanmlarda Bulunma 154
4. 01ay Cevresinde Olusan Edebi Metinler 156
A. Anlatmaya Bagh Edebi Metinler 156
a. Hikaye 156
b. Roman 164
Co Anlatmaya Bagh Edebi Metinler Hakkmda
Cikanmlarda Bulunma 167
B. Gostermeye Bagh Edebi Metinler 169
5. Milli Edebiyat Doneminin Genel Ozellikleri 173
- -- ( ~ - - -- -= - - ~ - - - - -=- =-­
- =- =-_J)
1. EDEBIYAT, SOSYAL VE SIYASI HAYAT ILI$KISI
]
HAZIRLIK
r:
- - ~
1. a. Verilen sablon, edebt eserlerin yazildiklan donemden bagimsiz olmadi­
gml ve yazildiklan toplumdan izler tasryip, toplumu yonlendirdiklerini goster­
mektedir.
b. :tz1ediiiniz birdizi ya dafilmi edebt eserve dlmem i1iPisindcm hareket­
le deger1endiriniz.
2 Verilen eserler, edebi eserlerin yazildiklan donemi yansitngim gostermektedir,
1. Her iki metin parcasmda da 1930'Iu yillardaki cok partili yasama gecisle bir­
likte kurulmasi planlanan Serbest Firka'nm dogusu anlatilmaktadir,
2 Serbest Firka Hatiralan adh metinde anlanlanlar ile Yol Aynrm adh metinde
anlatilanlar her iki yazann da sosyal ve tarihi sartlardan etkilendiklerini goster­
mektedir. Aradaki farkhhk Serbest Fikra Hatiralari'run am, Yol Aynmr'mn roman
tiiriinde yazilrms olmasidrr,
3. Yazarlar da toplumun bir ferdi olarak yasadiklan donemdeki olaylardan et­
kilenirler ve bu da kacuulmaz olarak eserlerine yansrr. Ahmet Agaoglu yasadikla­
nm ani olarak anlatrrken, Kemal Tahir donemini edebi olcutlere gore diizenleyip
bir sanat eseri icinde anlatrmsnr,
4. Serbest Firka Hatrralan adh metinde islenen gerceklik, Yol Aynrm adh me­
tinde kunnaca gerceklik bicimine sokularak anlanlrmsnr,
5. Demokrasi kavrarm sosyoloji bilim dalma ait bir kavramdrr. Bu kavram Yol
Aynrru'ndaki kalrramanlann demokrasi cabalan icinde, yeni bir partinin kurulma­
sr, muhalefet fikrinin olusmasi, hiirriyet ruzgarlanmn daha kuvvetli esmesi icin
yapilanlarla sornutlasnnlmisnr,
7
6.Verilen §emaya gore, donemin siyasi rejiminin parlementer sisteme dayandi­
gl "parti, muhalefet, basvekil, Serbest Ftrka" ifadelerinden anlasilmaktadir,
Sosyal yasarnda "vapur, balo, gazete" sozcukleri, teknik anlamda ise "telgraf"
sozciigu doneminin zihniyetini gosteren anahtar sozcuklerdir,
1. Kavram haritasma gore guzel sanatlar ve onun bir dah olan edebiyat, done­
minin sosyal ve siyasi hayati ile dusunce hayatmdan yani doneminin zihniyetin­
den izler tasir,
2. Serbest Firka Hanralan ve Yol Aynmi adh metin parcalan anlamh birimle­
rin bir araya getirilmesiyle olusmus bir yapiya, "demokrasi" temasma sahiptir.
Dil ve anlatim acismdan ise, doneminde kullamlan bugiin kullarnrru daralan ya
da kullarnmdan dusen sozcuklerin de yer aldigt, kisa cumlelerin bulundugu, yer
yer konusma diline de basvurulan bir anlatima sahiptir.
I_ ( ETKINLIK
yazlDJZl yazarklm edebiyatm siyasi vesosyal hayat ile dUfUnce hayatmdan ba­
AunsIZ olma
dl
g. D1 glSz lSnUnde bulundunmuz.
(JLc;E D E ~ E R L E N D I R M E 1
1. (D)
(Y)
(D)
2.
sosyal hayattan ~
Edebi ::::::.. siyasi hayattan
eser - ....... ~ dusunce hayatmdan etkilenir.
............ teknolojik gelismelerden
8
3.
Kurulus
Cumhuriyetin ilk yillan
C::=osmanh'nm Kurulu§ Dtlnemi J
Nutuk K t l k t i i ~ k l = Donerni ]
Orhun Abideleri
4. D sikkmda verilen "Am CHama)" yazildig: donemin ozelllklerini daha cok
yansmr,
5. Zaman kavrarmm ele alan bir edebi eser, aym temada yazilmis bir felsefi
eserden somutlastirma bakimmdan farkhlik gosterir, <;iinkii felsefede soyut olarak
ele ahnan zaman kavrami, edebi eserlerde insan yasarmyla birleserek somutlasti­
nhr,
9
II
2. YEHILE$ME ODHEMI
\OC
HAZIRLIK
r
- - - - - ~
1. Osmanh Devleti 'ndeki yenilesme hareketleri 17. yuzyihn sonundaki Karlof­
ya Antlasmasi (1699) ile baslamisnr,
2. Osmanh lmparatorlugu, 17. yuzyiladek diinyanm btiyiik devletlerinden bi­
riydi. Ancak bu yiizyI1m sonlannda iilke ktiyiilmeye basladi, Karlofca antlasma­
siyla baslayan toprak kaybi, devlet adamlanm derin derin dusunmeye yoneltti,
Toprak kayiplanrun nedeni ordunun savas alanlarmda yenilmesiydi. Bu tespit, 01­
gunun bir yiiziinii, asked yonunu disa vuruyordu. Oysa sadece askeri orgutler de­
gil devletin ye§itli kurumlan yagm ihtiyaclanm karsilamaktan uzaklasrmsu. An­
cak bunu gormek isteyenlerin sayisi son derece azdi, 0 nedenle Osmanh Irnpara­
torlugundaki yagda§la§ma hareketi asked alanda baslatildi, Amac imparatorlugu
eski giiciine kavusturmakn.
Tanzimat devrine gelinceye kadar iilkede bazr yenilik hareketlerine girisildi.
Ancak bunlar planh programh yall§malar olmadrgi icin, sadece yeniligi baslatan
devlet adammm yasarmyla ozdeslesti, Yenilikci kisinin Oliimii ile yenilikler de or­
tada kaldi,
Paris ve Londra elciliklerinde bulunmus olan Hariciye Nazm Mustafa Resit
Pasa, Osmanh Imparatorlugu'nda Tanzimat Donemi olarak tarihe gececek bir ola­
YI baslatmistrr,
3 Kasim 1839'da Giilhane Hatt-i Hiimayunu adr verilen bir belgeyi devlet ile­
ri gelenlerinin, yabanci elcilerin, halkin onunde okumustur,
"Tanzimat ", diizenlemeler demektir. Her alanda diizenlemeler yapilacagmm
duyuruldugu bu fermana Tanzimat Fermarn; bu fermanm ilamyla baslayan done­
me de Tanzimat Donemi denir.
Fermanm en dikkat cekici yam , Osmanh Devleti'nin, Batih devletlerin anaya­
salarmda yer alan insanm temel hak ve ozgurluklerinin korunmasi ilkesini kabul
etmesi ve bunu resmi bir torenle duyurmastdir, Boylece imparatorlukta hukuk
devletine dogru bir yonelis de baslarrustir,
Tanzimatla gelen yenilik ve dtizenlemeler, hemen hemen yasarmn her alarum
kapsarrustrr,
10
Y/me!im Alamnda YapJhm yMiUkJer
Tanzimat Fermanr'nda, Batih anlamda bir duzene duyulan gereksinim
belirtilmisti,
Once yonetim merkezi olarak Babiali II. Mahmut zamanmda ku­
rulmusolan Meclis-i Ahkam-rAdliye yeniden duzenlendi, Yeni mec1islerin kurul­
masi kararlastmldr. Ceza ve ticaretle ilgili yasalar (l840'ta Ceza Kanunna­
mesi, 1850'de Ticaret Kanunnamesi).
Osmanh yurttasi olan herkesin yasa onunde esit oldugu vurgulamyordu. Ayn­
ca uyeleri arasma yabancilann da kanldigi karma ticaret mahkemeleri kuruldu.
1864 'te Vilayet Nizarnnamesi cikanld; Dike vilayetlere, vilayetler sancaklara,
sancaklar kazalara, kazalar da karyelere (koylere) aynldi. Vilayetlerin basina va­
liler, sancaklarm basina mutasamflar, kazalarm basma da kaymakamlar getirildi.
Aynca kazalarda, sancaklarda ve vilayetlerde birer idare meclisi kuruldu.
ElronomikAlanda YapJhm y""iUk1er
Osmanh yoneticileri devletin dtizltige icin ekonomik kaynaklann
verimli haIe getirilmesini istiyorlardi. Bu nedenle de vergi duzenini
maya karar verdiler. Cunku hem yeterince vergi toplanarrnyor, hem de vergi top­
Iayicilann baskisi ytizenden devletle halk kaT§l karsiya geliyordu. Bunu onleyebil­
mek icin merkezden sancaklara "muhasil" adiyla birer memur atandi, Bu memu­
run baskanhginda Muhasilhk Meclisi adr verilen bir mec1is kuruldu. Fakat bekle­
nen vergi toplanamadi, Vergi sistemi btiytik degi§tirildi.
1841'de ilk kagrt para cikanld; Hazine bonosu bicimindeki bu paranm adi
"kaime" idi. Fakat beklenen sonucalmamaymca, 1844'te kaldmldi, Bankalar ku­
rulmaya baslandi, ilk kurulan banka olan istanbul Bankasi cok gecmeden kapan­
di. Menafi Sandigi adiyla kurulan kurum ise Ziraat Bankasma donusturuldu. Dike
ekonomisinin kotuye gitmesi uzerine Ingiliz ve FranS1Z firmalanndan bore para
ahndi. Boylece ilk bore para Tanzimat doneminde almdi. Fakat faizleriyle birlik­
te btiyiik bir sorun olan bu bore, sonunda devleti iflasa siirtikledi ve 1881'de Dii­
yun-i Umumiye'nin kurulmasma yol acn.
Asked Alanda YapWm Yenilikler
Ordu, baslannda musirlerin bulundugu bes ordu biciminde duzenlendi, Adi
Asakir-i Nizamiye-i Sahane'ye cevrildi. Askerlik suresi bes yrl olarak belirlendi.
Askere alma i§i kuraya baglandi.
Toplumsal Alanda YapWm y""iUk1er
Toplumsal alanda ilk dikkati ceken, yeni1ik1erhaberlesme ve ulasimdaki gelis­
11
rrusnr,
EAitim
1846'da Meclis-i Maarif-i Umumiye kuruldu. Bu kurum daha soma nazrrhga
donusturttldtt (1846). Bu, Ttirkiye'de ilk egitim bakanhgi demektir. Rustiyelerin
sayisi artmldi, Daha onemlisi ilk kiz rustiyesi istanbul'da kuruldu (1858). Rusti­
yenin uzerinde ogretim yapan idadilerin ilki ise 1873'te kuruldu.
Ote yandan Robert Koleji, Galatasaray Sultanisi ve Darussafaka adlannda t i ~
ozel okul acildi, Tanzimat doneminde egitim konusunda gorulen onemli atihmlar­
dan biri de ogretmen yetistirmek icin okullar acilmasidir,
Dariilmuallimin-i Sibyan, sibyan adi verilen okullara, Dariilmuallimin-i idadi
de idadilere ogretmen yetistirmek icin kurulan okullardir (1868). Dariilmuallimat
ise kiz cocuklara bayan ogretmen yetistirmek icin acildi (1870).
Meslege yonelik egitimde de ilerleme kaydedildi. 1859'da, sonradan Siyasal
Bilgiler Fakultesine donusecek olan Mekteb-i Mtilkiye kuruldu. 1875'te askeri
rustiyeler ogretime basladi, Daha soma baska meslek okullanmn acilmasi surdu,
1846'daki ilk denemeden soma 1870'te Dariilfiinun (ilniversite) kurulmustur,
Ancak kimi medresecilerin iftiralan uzerine ertesi yil kapatilrr, 1876'da yeniden
aym adla acihr. 1851 'de ilniversitede okunacak kitaplann hazirlanmasr icin kuru­
Ian Encumen-i Danis ise bilim akademisi niteliginde onemli bir kurumdur. Aynca
bu donemde azmhk ve yabanci okullan da egitim dtinyasmda yerini alrmstir,
Gazetecilik
Ttirkiye'de yayimlanan ilk Turkce gazetenin 1831'de cikan resmi gazete Tak­
vim-i Vekayi'dir. Tanzimat doneminde cikan ilk gazete ise ahm-sanm, kira ilanla­
n, yangmlar, hirsizhk olaylan gibi haberlerin yer aldigt yan resmi Ceride-i Hava­
dis'tir (1840). Bu resmi, yan resmi gazetelerde zaman zaman yabanci dilde yayim­
lanan gazetelerden yapilan ceviriler yayimlamr; boylece batidan haberler, bilgiler
verilirdi. Ceride-i Havadis'i bir meslek gazetesi olan Vekayi-i Tibbiye izledi.
Turkce ozel gazeteler 1860'tan soma cikmaya baslarmstir, ilki, Agah Efendi ile
Smasi'nin cikardiklan Terciiman-l Ahval'dir (1860). ilk edebi tefrika da burada
12
yayimlamr, Bu, ~ i n a s i ' n i n ~ a i r Evlenmesi adh oyunudur. Gercekte, 0 donemde
hemen btittin yazarlar, ilk edebi yazilanm gazetelerde yayrmlamislardir. Bu ne­
denle Tanzimat Doneminde gazetecilik, edebi acidan cok btiytik onem tasir,
Tanzimat edebiyatmm yazarlan, edebi eserlerinin c;:ogunu gazetelerde yayimla­
makla kalmanus; kendileri de gazete cikarrmslardrr, Ornegin ikinci ozel gazete
olan Tasvir-i Efkar'i ~ i n a s i kurar (1862). Sonra ~ i n a s i ' n i n Paris'e kacmasi tizeri­
ne, gazete Narrnk Kemal'e kahr,
Abdtilaziz'in baskici yonetiminde bircogu yurtdisma kacan yazarlar, gittikleri
yerlerde de gazete cikanrlar. Ziya Pasa ile Narrnk Kemal1868'de Londra'da Htir­
riyet admda bir gazete kurarlar. Bu gazeteyi Ziya Pasa Cenevre'de de cikanr,
Narrnk Kemal Avrupa'dan donunce Ibret adh gazeteyi c;:ikarmaya baslar, En
onemli siyasal ve dusunsel yazilanm da burada yayrmlar,
Ktilttirel gelisimin onemli ogelerinden biri olan dergicilik de bu donemde orta­
ya cikmisnr, ilk dergi Mtinif Pasa tarafmdan cikanlan Mecmua-i Ftinun'dur. Gnu
resimli olarak cikanlan Mirat izlemistir,
Bu donemde vilayetlerde birer matbaanm kurulmasi ve gazete cikanlmasr, vi­
layet ytlhklanrnn hazirlanmasi ktilttirtin gelisimine onemli katkilar saglamrstir,
3. Yenilesme kavrarm, var olanm c;:agm gereksinim ve ozelliklerine gore yeni­
den dtizenlenmesidir.
4. Burada yenilik kavramma en uygun hareket konagi restore ettirip, ihtiyaca
gore eklemeler yapmaknr, Cunku konagi, yikip yerine yeni bir bina yapmak yeni­
lik degil, koklu bir degisimdir,
1. ME'I1N
1. Ondokuzuncu ASIf siirdeki 9, 13, 14, 15, 16, 17,20,21 ve 22. beyitler Orta­
cag'a ozgu dtinya gOrU§tinti yasitmaktadir, Diger beyitlerde ise sair, modern dun­
yada yasananlan dile getirmistir,
Modern dtinyaya ait ifadelerin bulunmasi Sadullah Pasa'rnn donerninin zihni­
yetinden etkilendigini gostermektedir, Sadullah Pasa, Ortacag'dan beri stiregelen
inaruslan da bilmekle beraber modern dtinyaya da kayttstz kalamarmsnr,
2. Sair, tercihini modern dtinya gorusunden yana kullanmaktadir, Cunku mo­
dern dtinya akh ve deneyi baz alarak bilinmezlere veya yanhs bilinenlere l§ik tut­
mustur,
3. Verilen beyitler Sadullah Pasa'rnn "insan haklan", "esitlik" ve "basm-yaym,
bilimsellik" ile olan ilgisini gostermektedir,
13
4. Ziya Pasa'mn yakmmasi Dogu medeniyetinin geri kalrmshg; ve cehaleti ile
ilgilidir. Buna ragmen Bah, stirekli gelisrnis ve bilimin onculugunde bir me­
deniyet kurmaya baslarmsnr, Bu durum da hem aydmlann hem de toplumun Ba­
t! 'ya yonelmesine sebep olmustur,
2.MEI1N
1. Ziya Pasa, Osmanh Devleti'nin istanbul' un fethiyle baslayan Ytikselme Do­
nemi ile 19. yuzyildaki C;okti§ Dcnemini karsrlasurmaktadir. Bu karsilasnrma
ihtisamh bir devletin nasil bir gittigini gostermek icindir,
2. Bkz. Hambk:
I_ ETKINLIK (
Osmanh Devleti'nde yonetim kurumlanyla birlikte askeri kurumlann da geri­
lemesinin en btiytik sebebi, bilim ve teknik alanda meydana gelen degi§iklik ve
gelismeleri takip edemeyistir, Bu sebeple gerisine dusmeye baslayan Os­
manh Devleti 'nde askeri basansizhklar gorulmeye baslarmstir, Gerilemenin go­
riildiigii ilk alan olan asked alan, yeniliklerin de baslangie merkezi olmustur,
3. Osmanh Devleti 'ndeki yenilikler oncelikle askeri alanda yapilrmsnr.
4. Tanzimat Fermam, Mustafa Resit Pasa tarafindan, 3 Kasun 1839'da, Giilha­
ne Parki' nda ilan edilrnistir,
EKBtLG1:
II.Mahmut'un 1826-1839 yulan arasmda tslshetler, 3. Selim
zamanmdan beriyspilen tslshetlsnn devsnu olup, Tanzimat islehetlennm oncusu­
diir. Bu noktada, Tanzimat kavrammm 1839'dan once kullemldig: ve 2. Mahmut
dbneminde ilan edilmesinin planlandlgmi gormekteyiz. Mustafa Resit Pese Os­
manh Devleti'nde bir reform yepmey: kafasma Bu projeye ''Tanzimat-I
Heyriye" adrnr vermis ve bu reform paketini hezulsyip bir heu-i hiimayunla ilan
edilmesi hususunda 2. Msbmut'u ikna etmisti. Bu emeclerl« 24 Mart 1838 yihn­
da Meclis-i Vala'YI Ahkam-I Ad/iye kutuldu. Meclisin gorevi Tanzimat-I Hayti­
ye'nin nasil hazITlanacaglIl1 miizakere etmek idi. Meclis 31 Mart 1838 'de ilk top­
lentisiru yepti. Meclis-i Vala-yl Ahkam-I Ad/iye'nin kurulmesi ile besleyen Tan­
zimat Heyriye 'nin Giilhane Hstti 'nda belirtilen esaslann btiytik bir kIsmlIl1 icerdi­
gi gorulmektedir: Nitekim, "2.Mahmut, Meclis-i Vala'YI kurdurarak, yeni diizen­
lemeler yapma yetkisini bu Meclise devtetmis, iktidannm bir ktstmnden feragat
etmistir. Resit Pese 'nm Hsriciye Nezm sttets ile talebi, bu tneclisin yetki alanma
gitmektedir. acil gotimenleti uygulamaya soketken, meclisin yetkiletini
14
fignememeye ozen gostermektedir: Tanzimat DOneminin eyut edici vests olen,
saray iktidanmn biirokresi (Meclis-i Ahkam-I Adliye )ile paylll§lldlgma dair bir
isereuir bu" Bu apdan Tanzimat meclisletinin, ksnunlsstums hareketi ile biilikte
idari, mali, adli ve egitimle ilgili olaniarda bir reform hareketi hazulamak ve ikti­
dana saray ve Beb-t Ali biirokrasisi ile psylssumesme gefi!ji noktasmda da islev­
sel olmasmdan doleyt, 2. MalImut donemi ile Tanzimat Donemi arasmda bit ge­
fi!j meclisi niteliginde oldugunu soyleyebiliriz.Mustsiu Resi: Pese, 2.Mahmut 01­
diigiinde Ingiltere'de bulunuyordu. Abdiilmecid tahta fIktIgmda istanbul'a gele­
rek Tanzimat hazuhklanna besled). Abdiilmecid'in DI!ji!jleri Bekum Mustafa Re­
!jitPIl§Il, Bsu uygarhgma hayran bir devlet adamlydJ.. ElfilikyaptltI Paris ve Londra'da
bu iilkelerin yonetim sistemlerini inceleyip yakmdan bakma imkam bulmu!jtu.
Mustafa Resit Pes«, devIet yonetiminin her din ve mezhepten tebaanm hak ve hiir­
riyetlerini giivenceye alacak ve kanun hakimiyetini tesis edecek sekild« yeniden
diizenlenmesini istiyordu. Bu diizenlemeleri ongoren bir ferman yaylnlamasl hii­
linde, Beult iilkelerin Huistiyen tebaanm haklanm bahane ederek, Osmanll'nm
ifi!jlerine kan!jmayacagma, diizenin yeniden saglanacagma ve boylece fokii!jiin
durdurulecegm« inemyotdu. Re!jit Pese, fikirlerini Sultan Abdiilmecid'e afarak,
tslehstm gerekliligini enlstti. Abdiilmecid de, M. Re!jit Pa!janID iikirlerini kabul
etti. Fermamn bezulsnmssuu M. Resit Pll§a 'ya busku. Bu vazifeyi iizerine alan
M. Resit Pss«, geceli giindiizlii fall!jarak, kendi kalemi ile bir ferman sureti heztr­
ledt, Abdiilmecid'e okudu. Permem begenen padi!jah, temize cektirip imza etti.
Pediseiun fmzaszm tll§/yan teblig ve emirlere "Heu-t Humayun" denildigi ifin bu
tslehst projesine de "Hett-i Humayun" denildi. Gtilhene Perki 'nda okundugu ifin
de "Giilhene Hett-i Humayiin" denildi" .
TANZtMATFERMANI'N1N1LANI
Tanzimat Fermanz, 3 Kesim 1839'da Giilhane Perki'nde, pedissh, diger devlet
biiyiikleri, ulema, lonca ve esnaf temsiJcileri ve halkm "Giilhane Hstti Humayu­
nu adlyla Mustafa Resi: Pese tarafmdan okundu verilen bu fermanla, Osmenh
Devleti 'nde, islam hukuku ve geleneksel kurumlann bUaktlgl luzis bir degi!jim sti­
reci bssledi. "
Tanzimat Fermem, ilemndsn yaklll§Ik yitmi giin sonre devletin tesmi gazetesi
olan Takvim-i Vekayi'nin 187 numarall ve 15 Ramazan1255/22 Ksstm 1839 ta­
rihli niishasmda yeyinledi. Arkasmdan Ftsnsizce 'ya terciime edilerek istanbul'da
bulunan yabancI devlet temsiJcilikierine goaderildi.
5.
Tenzimst't ortaya fIkaran nedenleti, 18. yy'da Osmenh toplumunun rum ku­
rum ve kurulusleruu ayakta tutan, inanf, dii!jiince, bilim ve felsefe, askeri', maliye,
hukuk, idsre, ekonomik ve siyeset alanmdaki degi!jim ve donii!jiimlerden ayn dii­
15
siinemeyiz. Nitekim , bu degi§im ve donii§iimlerin yssenmesuide, Beuh devletle­
rin Osttuuilt toplumu iizerindeki etkisi de onemlidir. Bu baglamda Tanzimat'l or­
taya ctksrsn nedenleri i9 ve dI§ tektorler olarak iki kistmde ele alabiliriz. i9 fak­
totler, Tanzimat'm bir sonu9 olarak ortaya pkOgl Osmenli Beuhlesme hsreketle­
rini snlsurken genel olarak iizerinde durulan hususlerdu, DI§tsktotler ise cereyan
eden hadiselerdir. Gercekien 16. yy'dan beti Osmenli Devleti sahip oldugu iistiin­
liigii kaybedip, devlet kurumlannm ve kanunlann esnn ihtiyeclsnne cevap vere­
cek nitelikte olmamasl, devletin maddi ve manevi giiciinii keybetmis olmasl, bu­
nun sonucunda her sahada yenilgiye ugramasl yeniden ve geni§ bit tslshst hareke­
tini zorunlu kiliyotdu. Bununla birlikte, OsmanlI Devleti 'nin miidahale edemedi­
gi alanlardaki gelismeler Tanzimat'm alanmda daha gii9lii belirleyiciler olarak or­
taya ctkmtstu. Bu gelismelere bakacak olursak;
Tanzimat'l hezulsyen siyasi gelistnelerden biri, Osmsnli kendi icinde bir kuv­
vet olan MISlT valisi Mehmet Ali Psssnm, Osmenlt 'ya ksrss elde etmis oldugu bs­
sertlerdu. Nitekim, 2. Mahmut zamanmda, MISlT valisi Mehmet Ali Pese, Fmnsiz­
lann yerdum ile bir 90k reform yaprru§ ve oldukc« gii9Ienmi§tir. Mora isyanmm
bestmlmesmda gosterdigi yararlI1Iklardan doleyi kendisine Girit veliligi vaat edil­
mistir. Ancak, Pss« bunun yanmda Suriye vsliligini de istemis ve bu istegi sultan
tarafmdan reddedilmistir. Bu gelistneler tizetine, Mis« ile Osmenli Devleti eresin­
da savas hf1li beslsrmstu, 2. Mahmut'un Mehmet Ali Pa§a kerstsind« aldlgl yenil­
giler Osmenli Devleti'ni Tanzimat'a zotleyict bir etki ysptmsttt. Bunun yanmda
Mtstt meselesi Tanzimat'm sadece yeni bir diizen isteginden degil, kendini kotu­
ma ihtiyacmdan keyneklendtgunn somut bir gostergesidir. Saltanata yepilmis en
somut tehdit Mtstr ve Mehmet Ali Psse'dir. MISlT, Tenzimet'i iki boyutta etkili­
yor. Hem bir model hem de zotlsytct bir neden olarak. Yenigerilige kaT§1 kszeni­
Ian zafer giiniinde Mahmut'un giysileri Mistr'tn Ttitkiye'deki yenilikler icin mo­
del olmssi boyutunu veriyor. Daha sonra MISlT ile sava§ ve bu savssm yol a90g1
utan9 vetici yenilgiler, MISlT'm zorlsytci yanml getiriyor. Fakat ister model olsun,
istersc zotleyici, Mistr 19. yy Tiirk aydIn ve yenilik teribinde onemli bit yere sa­
hip bulunuyor. Tanzimat'm ilanmda MISlT'm zorleytci etkisinin model olma etki­
sinden daha etkili oldugunu soyleyebiliriz. Nitekim, Mtstr meselesi, OsmanlI
Devleti 'ni ysbsnct devletlerle bitcok: sntlestne yapmak zorunda buuktmsur. Ozel­
likle lngiltetc ile yeptlen ticeret sntlesmesi, 2. Mahmut'un Mehmet Ali P8§a 'ya
kets: Ingiliz destegini saglamasmm bedeli olarak imzelsmistir. Tenzimet't hezule­
yan ekonomik gclismeler ise Misir meselesi ile baglantlll olan Tanzimat Ferma­
m'mn ilanmdan once, 16 Agustos 1838'de Ingiltere ile imzalanan Balta Limam
Antlesmesr'dtr. Balta Littuun Antlsstnssi ile birlikte, Ingilizlere ticsri alanda ge­
nis imtiyazlar seglsntmstu: Bu durum, Ingilizletin OsmanlIlar iizerinde daha faz­
16
la niifuz saglamasma olanak tsmmistir. 1838 Osmenli-Ingiliz ticaret entlesmestm
25 Kssim 1838'de Fransa ile imzalanan ticaret entlesmest izlemistir. Daha sonra
benzer hiikiimler ihtiva eden entlesmeler Sardunya, Gelemenk, Belcik«; Prusya,
Sicilya ve Brezilya gibi devletlerle de itnzelenmistu. Osmenli Devleti 'nin kotii
durumda olan ekonomisi, yabancI devletlerle yapI1an sntlesmelerl« daha kOtiiye
gitmistir. Aynca Betilt devletlere verilen imtiyazlar, Osmsnli Dev­
leti 'nde niifuz sahibi olmalarma yol
Balkanlardaki milliyetcilik hareketleri ve A vrupa devletlerinin baskIlan da
Tenzimet't hazulayan sosyal, siyasal onemlidir.1789'da
Ftunsiz ihtilalinin bir sonucu olarak ortaya pkan milliyetcilik hareketi A vrupa 'YI
etkisine elmts, bu durumdan Osmenh Devleti 'nin A vtupe'da yer alan eyaletleri de
etkilenmistir. Ozellikle Avrupa devletlerinin dini unsurlan kullanarak eztnhklen
kI§kIrtmalarI ve Hitistiyen tebaanm hekleruu korumak bahanesi ile OsmanlI Dev­
leti 'ne yapugI baskIlar siyasi ve hukuki islehetler yapma zorunlulugunu dogur­
mustur. "A vrupsli devletler, Huistiysnhklsnm bahane ederek, OsmanlJ Devleti 'ni
zeyd' dtisurmek icin gayrimiislim unsurlara hamilik yapmaya beslemtstu. Rusya
bir taraftan Balkanlarda Bulgarlan destekliyor ve Bulgar milliyetciligini koriikle­
yerek onlan Osmanh 'ya kar§I isyana tesvik ediyordu. Diger taraftan OsmanlI
Devleti'ndeki Rum ve Enneni Ortodokslarm dini haklanm gostererek bu
cemaatlerle iliskiye ve Osmenli Devleti 'nin islerine kenstyotdu.
Ennenilerin Katolik olduklan tezinden hareketle Fransa'da Katolik cemaati ile, il­
gili olduklan devlete telkinlerde bulunuyordu. Hiristiyen mezhepler vasltasl ile
kendi ctkerlermi koruyan Fransa ve Rusya'nm faaliyetlerini izleyen Ingiltere'de
aym yoneteme besvurerek bolgede ProtestanlIk propegendesi yepu ve bir Protes­
tan cemaati olusturdu. Ingiltere 'nin bu te§ebbiisiinii Almanya ve ABD de destek­
lemistir. Bununla birlikte, Tanzimat'a Baumn etkisinin devlet zilmiyetindeki de­
gi§melerde gormekteyiz. Nitekim, Ben memleketlerine elcilikle giden devlet
sdemlsnmiz, orada uyanan yeni de vlet enleytst, hiirriyet ve esitlik fikirlerinden et­
kilenmislerdir.
Osmenli toplumunda 3. Selim 'in yeniIiklerin 2. Mahmut tarafindan
daha keu ve ksrerli sekilde yiiriitiilmesi ile, iilkenin kapI1an Bsti 'ya oldu.
Devletin oncclikle esketi, idari ve mali alanlarda yapl1g1 degi§ikliklerle, merkezi
idarenin giiclenmesi ve oteritesinin iilkenin her yerinde hakim ktluunsst isteniyor­
duo Ancak sctlen kepidsn sadece askeri, idari ve mali alanlardaki kurum ve fikir­
let gelmiyordu. Avrupa'da koklt) bir degi§imin etesini kiuiikleycn Fmnsiz iluile­
linin devrimci fikirlerine de ilgi Iezleyd: Bu fikirlerin yurda girisini saglayan tiim
17
bu gelismelcr, Osmanh'mn icinde bulundugu durumdan kiutulusunun, yalmzca
eskeri ve teknik tslehetlsrle miimkiin olemsyeceg: iikrini dogurmu§tur. Bu nokta­
de, Tanzimat, siyasi-hukuki tslebstlen kapsayan bir program olarak giindeme gel­
tnistir. Peeliyetler, yeni kurulan askeri okullardaki Frenstz ogretmenlerin ral1§ma­
Ian ile Prsnstz hiikiimetinin istanbul'daki propaganda girisimleriydi. Aynca Ban
iilkelerine gondetilen ogrenciler, diplomatik gorevliler, Ban dillerini bilen ve bu
dillerde yuzilenlen okuyan genr biirokrat ve aychnlann faaliyetleri de Beuh iikir­
lerin tanmmasmr sagbyordu. 3. Selim doneminden itiberen Ban ba§kentlerinde
ecilsn diizenli temsilciliklerde goievlenditilen genr memurlar A vtupe 'daki geli§­
meleri ve tikirleri yerinde zanrrna olanagl buldulsr. Bunun yanmda 1821 'de kuru­
Ian Terciime Odes: 'nm Tiirk yenilik tarihinde onemi biiyiiktiir. l821'de Bsb-t
Ali 'de kurulan terciime odsstnde Ban dillerini ogrenen genr ku§aklar, Avrupa'da
r1kan yaymlan ve Ban 'yi daha yakmdan tamma imkem bulan genrler, devletin
yeni biirokrat suntuu olusturduler. Tanzimat Doneminin iinlii sadrazamlan, Ali,
Fuat, Resit Pssslsr da icind« olmak iizere pek rok yenilikri aychn ve biirokrat ilk
egitimlerini Terciime Odasl 'nda gordiiler.
. ===-.-.­
(
ANLAMA YORUMLAMA
.,]
, .
1. Ondokuzuncu Asir adh manzume kaside nazim §eklinin ozellikleriyle yazil­
mrs, Dogu - Batt temasi iizerine kurulmus, doneminin Osmanh Turkcesi dil ozel­
liklerini tasiyan bir eserdir.
Osmanh Devleti'nin Gerileme Sebepleri adh metin parcasi ise diiz yazi §ekliy­
Ie kaleme almrms, Dogu - Bati temasi iizerine kurulu bir makaledir. Metin parca­
simn ozgun bali verilmedigi icin dil ve anlanm yonunden bir degerlendirme yap­
mak miimkiin degildir,
Bunlardan hareketle Yenilesme Doneminin bilim, teknik, gelisme gibi kavram­
lanmn her iki metinde de ele almdrgi gorulmektedir,
2.
G e
~ Zihniyet devriminin temelinde yatan ~
~ ----i kavramlar ve dii§iince akunlan I - - - ~
G
18
3. Osmanh Devleti'nde modemlesme hareketleri yapilan yenilikler goz onune
almirsa yonetici suuf tarafindan gerceklestirilmistir, <;iinkii devletin devamhhgi­
mn tehkileye girdigini, bu sebeple basta askeri alan olmak iizere bircok yenilik ya­
pilrnasi gerektigini gorenler devlet yoneticileri olmustur,
4. Tanzimat Fermaru'run ilan edilmesinde etkenlerin de rolii olmasma karsm
dl§ etkenler cok daha baskindir,
5. Giiniimiizde sosyal, siyasi ve kiiltiirel alanda gereklerine uygun yeni­
likler yapilrnaktadir,
lJLC:E DE{;ERLENDIRME 1
1; CD)
CD)
CY)
2.
] ( = --J
( ILM;mUI J c: Ocagmmn ]
( Baron De TOll ]
( :=::: Tanzimat Fermanl == J
3. Yenilesme hareketleri 17. yiizyilm sonlarmda baslarmsnr, Cevap E secenegi­
dir.
4. R6NESANS
Rbnesens "yeniden dogu§" anlamma gelen bir siitectir. 15. yiizyild» ba§layan
bu siiref, aym yiizyll icind« biitiin Avrupaya yeyildi. Bu yenilikte, Roma ve Grek
besenlenntn yeniden cezelendmlmest istemi verdu, Ronesans §u temel anlaYI§la­
ra dayanlyordu.
• Yeryiizii ilgi yekici ve ara§tlnlmaya deger bir yerdir.
• insan giifliidiir ve bu giiciiyle biiyiik besenler elde edebilir.
• insamn siirekli faal olmesi §erefli bir seydi: ve "geryek" giizeldir. Bu an­
leyislere bagll alarak da ya§achgImIZdiinya 0 kedsr ilgi yekici bir yerdir ki, besk«
diinyalan dii§iimnenin bicbir enlam: yoktur, anlaYI§1 hakimdir.
Ronesans Doneminin yereualiguun eses yiiriitiicii giicii tiiccerlsrdtr. Bun/ar en
karll ticaretin hangi alanda oldugunu erestmiiler ve bu yoldan sagladIklan zengin­
19
likleri. sanat ve endiistri yeniliklerine yetirdilsr. Rbnesens; Floransa. Venedik, .in­
giltete, Portekiz, Hollanda gibi kiiriik kent-devletletinde ya da metropollerde dog­
mu§tur.
Nibeyet 11. yiizyl1m sonundan itibaren ba§layan Heel: Seferleri sitestnds A v­
tupshler Miisliiman iilkelerdeki par1akmedeniyet1e ilk defa kar§l kersiy« geldi­
ler. Daha sonra bu medeniyet Endiiliis Emevi1eri vssitsstyl« A vtupe 'ya gerti. is­
lam aIimlerinin fen sahasmda verdigi eserler A vrupa dillerine cevtildi ve oku­
tuldu. Bbylece Beti 'da ilmi sahada ilerleme ve teknik gelismelerin temeli stil­
mts oldu.
A vtupe'da sanat ve bilimin ge1i§tiriImesi, cenlendmlmssi irin girisilen ve da­
ha sonra Ronesens edi verilen estl hareket ise 1453 'te lstsnbul'un fethini miitee­
kip ilk defa ciddi bir §eki1de italya'da ortaya ciku. Hareketin onciiliigunii tui.
ya'mn yeptnesuun en onemli sebepleti sunlerdu:
Fetih Sultan Mebmet istanbul 'u fethettikten sonrs, isteyen bilim adamlarmm
italya 'ya gidebileceklerini bildittnesi: isliim medeniyeti ve ilmf hareketleri hak­
landa en fazla bilgiye sahip bu1unan bu Bizensli aIim1erin bilim ve sanat alanmda
yeptiklen cevirmelcr ve yazdIklan eserlerin yaymlanmasl sonunda italya'da ysse­
yan insan1ann bilgi ufuklan geni§ledi ve derinle§ti.
Dogu diinyest ile en cok ltely« gemici1erinin mtinssebette bulunmelen ve bun­
lenn islam iilkelerindeki zenginlik, refah, nizam, intizam, adalet ve iman hiirriye­
tini her vesileyle dile getirmeleri.
Ortarag A vrupest 'nda en zengin memleketin italya olmsst: italya'da bulunan
Cenova, Venedik, Piza ve Floransa sehirleri Hechlsrt benndtrmekren ve baharat
ticeretini ellerinde tutlnaktan doleyt diinyanm en zengin §ehirleri hfiline gelmislet­
di. Zamanla bu sehirlerde devlet idaresi tiiccsr prenslerin veya sadece tiiccerlenn
eline gecti. Bu zenginler de aynen islam iilkelerinde sehit olduklsrt uygulamalara
benzer olarak seirleri, sanatkiirlan, iikir adamlanm himayeye ve tesvik etmeye
besledilsr.
Ronessns iizerinde derin srestumelsr yapan Burkhard: "Ronesens inseam ke§­
fedilmesidir." demektedir. Gerfekten de Ortarag'da A vtupe 'de insemn hicbir kiy­
meti yoktu. Engizisyon mahkemelerinde yiizbinlerce insan heksiz yere ve rok de­
fa sirt servet1erini ele gecirebilmek: icin oldiiriildii. Papazlar re§itli menfaatlerkar­
§llIgmda giinahlan eitediyorlerdt. Hatta cennetten yerler settyorlerdt. Msnttk ve
insani esaslar knybolmustn. islam aIimlerinin kitaplanm okuyarak diinyanm don­
diigiinii ilan eden Galile ve daha pekrok dii§iiniir fe§itli iskenceler gonnii§ pekco­
gu oldiirulmustus. Bu itibarla Rbnesens hareketi ilim ve teknikteki ilerlemenin ya­
rnsrra insan ve tabiat sevgisini de beraberinde getirdi. Ronessnstn onciileti. sanat
faaliyetlerinin ytuusuu edebiyet, tarih ve erkeolojiye de onem verdiler. Resim ve
20
tesvir anlaYI§1 geli§ti. Mimaride gotik terz: terk edilerek barok ve tokoko iislubu
gelistltildi. Ronessns mimerhguun beslice ozellikleri Olfii, sadelik ve tabiiliktir.
Bu sekild« italya'da bssleytu: Ronesans hareketi kise zamanda biitiin A vru­
pa'da yeyildi. Rbtiessns daha ziyade Fransa'da sanat; Almanya'da dini tsblo ve
resimler; Ingiltere'de edebiyet; ispanya'da resim ve edebiyat alanmda geli§ti. ital­
ya 'daki Ronesans hareketinde eski Yunan veRoma ediplerinden Tacitus, Sophok­
les, Domosten, Pleton, C;iferon ve Virgil'in eserleri tekrer ortaya fIkanlcb.. italyan
fikir edemt ve yazarlanndan Machiavel (1469-1530), Ariosto (1474-1535), Tasso
(1544-1595) yetisip esetler verdiler. Mechievel'in Hiikiimdar edl: eseti mesbur­
duro Ressamlardan Rafael (1483-1520) aym zamanda heykeltr8§, mimar ve edebi­
yatfl da olan Leonardo da Vinci (1452-1591), Mikelanj (1475-1564) bu devirde
italya'da yetisen senetksrlerdir. Fransa, edebiyat ve Iikir sahalannda italya 'YI ge­
ferek; Ronsard (1525-1585), Montaigne (1533-1592), Rabelais (1495-1555), mi­
msrhkte Louvre Sersyuu yapan Pierre Loscot, Tuileries Sarayl 'm yapan Jean Bul­
lant, resimde de Francois Clouet yetistiier. FranS1Z krallanndan 1. Fmncois (1515­
1547) zamanmda College de France kuruldu. Almanya'da daha cok: dini alanda
degi§iklikler oldu. Almanya'da hiimanizm ekumnde Erasmus (1467-1536), Rok­
len (1452-1522), Luther (1483-1546), resimde Albrecht Diirer (1471-1528) yetis­
ti. ingiltere'de tiyetro sahasmda eserletiyle tanman Sekspir (1564-1610), Ispen­
ya'da Donkisot yezen Cervantes (1547-1616), ressam Velasquez (1599-1660),
Hollanda'da ressam Rembrand (1607-1669), Polonya'da islam alimlerinden son­
ra A vtups 'de ilk defa diinyanm giine§ etrafmda dondiigiinii soyleyen Kopemik
(1473-1543) yetistiler.
Diger A VlUpa OIke1erinde ROnesans
Fransa'da Ronesens 'a krallar onciiluk: etti. Piyer Lesko en onemli Ronesens sa­
natcisuhr. Almanya'da Ronessns hiimanizm ile beslsdt. Martin Luter (Luther) ve
Erasmus dinsel konulan ineelediler. Albert Diiter dini tablolar yepti. ingiltere'de
Sckspit (Shakespeare), ispanya'da Cervantes iinlii eserler yuzdiler Ronesens'tn
sonuclen: skolastik gOrii§ (kilisenin dar gorii§ii)yikilnnstu. Yerine pozitif (bilim­
se1) dusimce hakim oltnustur. Refonn hareketlerini heztrlermstit. Bilim ve teknik­
teki gelismeler luzlerutusur. Avrupa'da sanattan zevk alan aydm (burjuva) simi ve
halk sunit olu§mu§tur. Din edemlentun ve kilisenin halk iizerindeki otoritesi ser­
stlmtstu. A vrupa 'nm her yonden gelismesine ve giiflenmesine onculuk etmistir.
21
UNITE SONU 6L{:ME VE DE{;ERLENDIRME
1. Cevap E secenegidir,
2 sosyal, siyasi ve tarihi .
3. Cevap B secenegidir,
4. Soru hatahdir, <;ilnkli edebl eser, seeeneklerde verilenlerin tamarmyla iliski­
lidir.
S. Temel sebep, bilim ve teknik sayesinde modernlesen Bat! ordulannm Os­
manh ordulanndan ilstlin hale gelmesidir.
22
uu.
TANZ/MAT OiJNEM/
EOES/YATI
rlJMU'IJ'II
(1860-1896)
[ 1. TANZ/MAT OiJNEM/ EOEs/rATlNIN OLU$UMU ]]
HAZIRLIK
f__&
Tanzimat Fermaru'yla birlikte sosyal hayatta Batih bir tarz olusmus, dinin ha­
kimiyet alarn daralrms, ozellikle Fransizca sozcukler Batih dillerden Turkceye
girmeye baslarmstir. Bunun yanmda pek <;:ok yeni tur edebiyatirmza girmistir,
1.ME11N
1.III. Selim Avrupa ve Avusturya'mn ordu ve idare teskilati hakkmda rapor ha­
zirlamasmi isteyerek elci olarak gonderdigi Bekir Ranp Efendi'nin kisa zamanda
Avrupa'mn ilmi, siyasi ve asker! durumu hakkmda bilgiler toplayarak Avusturya
ordusunun teskilati, asker! okullan, subaylarm yetistirilmesi ve baska bircok ko­
nu ile ilgili sundugu rapor iizerine Nizam-i Cedid ordusu olusturuldu, Aynca bu
doneme Nizam-i Cedid donemi de denir. Sonra yenilik hareketlerine karsi cikan
devlet adamlan ve yeniceriler isyan cikardrlar.Bunun sonuncun da 3.Selim tahttan
indirildi.Nizam-i Cedit ordusu dagmldi ve yeniligi destekleyen devlet adamlan ve
kistler cezalandmldi, Boylece Nizam-I Cedit ordusu ve donerni sona erdi.
2. Tanzimat Fermaru'yla can guvenligi; In, namus ve malm korunmasi; vergi
tayini ve askerlik ile ilgili yeniliklerdir. Daha once ise metinde de belirtildigi gibi
memleketin iman ve halkm refahi ile fakirler icin birtakIm yenilikler yapilnusnr.
Onemi ise ilk defa kanun fikrinin ortaya cikmasi ve getirilen yeniliklerin kanun­
larla korunmasidrr,
3. Getirilen yenilikler elbette toplum hayatuu da kapsamaktadrr, Fakat getirilen
yeniliklerle Osmanh Devleti'ndeki "millet-i hakime (hakim millet)" fikri ortadan
kalkmaya baslarmstrr,
4. Tanzimat Fermaru'm ile getirilen yenilikler devlet yoneticileri tarafmdan,
23
devletin varhgmi siirdiirebilmesi ve devletin eski giiciine tekrar kavusmasi ama­
ciyla yapilrmsur.
S. Verilen §emaya gore hem Islamiyet'in kabulii hem de Tanzimat Fermam'nm
ilam ile her iki donemin edebiyatimn baslangici arasinda bir bosluk olmasi, bu de­
gi§iklik ve yeniliklerin hem aydmlar hem de toplum tarafmdan ozumsenip benim­
senmesi icm gecen siiredir. <;iinkl1 eskinin bir anda brrakihp, yeninin edebi ve top­
lumsal yasama hemen hiikmetmesi mumkun degildir, Bu nedenle boyle gec;i§ do­
nemleri gorulmektedir,
2.MBT1N
1.Tiirkiye'de yayimlanan ilk Turkce gazetenin 1831'de c;tkanresmi gazete Tak­
vim-i Vekayi'dir. Tanzimat donerninde c;tkan ilk gazete ise ahm-sanm, kira ilanla­
n, yangmlar, hirsizhk olaylan gibi haberlerin yer aldigr yan resmi Ceride-i Hava­
dis'tir (1840). Bu resmi, yan resmi gazetelerde zaman zaman yabanci dilde yayrm­
lanan gazetelerden yapilan ceviriler yayimlamr; boylece batidan haberler, bilgiler
verilirdi. Ceride-i Havadis'I bir meslek gazetesi olan Vekayi-i Tibbiye izledi,
Tanzimat'ta yaymlanan gazetelerin sayisi yetrnise yaklasirken, dergiler yuzu
gecer, Tanzimat Edebiyati'nm olusmasinda, yeni Tiirk nesrinin dogmasmda en
buyuk rolti oynayan, en onemli gorevi ytiklenen gazelelerle dergilerin belli
bashlan: Takvim-i Vekayi(183 I), Ceride-i Havadis.(l840) gibi resmi gazetelerle;
Namrk Kemal'in yaymladrgi Thret(l871); Hadika(l872) Ali Suavi'nin yonettigi
Muhbir(l866); Ahmet Mithat'm cikardig. Devir(l872); Slrac;(1873); Vakit(l875);
Ebtizziya Tevfik'in Mecmua-i Ebtizziya(l879); Hazine-i Ftinun(1882);
Gayret(l886), Asar(l886), Maarif(1890), ikdam(l894)'drr.
2. Metne gore gazeteler, devlet ve milletin ic; islerini, giinliik meselelerini, ya­
bancilarla ilgili haberleri, bilimsel gelismeleri ve yurtta ya da diinyada meydana
gelen her seyi ortaya koyar.
3. Gazeteciligin Tanzimat yrllannda ortaya crkmasr, gazetenin Batih devletler­
deki islevinin ve gucunun anlasilmasi sebebiyledir. Bu da Bah ile iliskilerin kuv­
vetlendigi Tanzimat yillannda meydana gelmistir,
4. Gazete ile birlikte "makale, ftkra" gibi tiirlerle, roman, hikaye ve tiyatro gi­
bi ttirler de Tanzimat'ta birlikte ortaya cikrmstir,
S. Verilen ciimleler gazetelerin, halkr aydmlatmak ve ona yol gostermek ama­
ciyla cikanldiguu gostermektedir, Bu da Tanzimat Donemi Edebiyatmda "fay­
da"nm on plana ylktlgmm bir isaretidir.
[.. ETKINLIK (
Bkz. Yenile§DlC D6nemi (2. Metin S. SOlU)
6. Tanzimat Donemi zihniyeti, yiiziinii her anlamda Bati'ya donrnus, Batr'daki
gelisme ve degisimleri yakm bir takibe alnus bir karakter gosterir, Bu donemin
edebiyatcilan da Batr'da gelen bu zihniyeti takip yoluna gitmis ve oradan aldikla­
n fikri ve edebi unsurlan Tiirk edebiyatma sokmuslardir,
7. Surlar icindeki Istanbul, Osmanli sosyal yasammm geleneksel yapisuu ko­
ruyan ve yasatan kisacasi Turk lstanbul'un canh bir merkezidir.
Beyoglu ise eskiden beri gaynmiislimlerin zorunlu ikamet yeri olarak Batih bir
yasarm surduren, Ban' dan gelen yeniliklerin goriildiigu ilk yer olma ozelligine sa­
hip bir yerdir.
== . ===
[
ANLAMA YORUMLAMA
\.. ETKINLIK (
Verilenbafhklar doAruItusunda bir duvar gazetesi haztrlayunz.
1. Verilen ifade Tanzimat Donemi edebi eserlerinin y a z I 1 1 ~ amaciyla ortusmez,
l;iinkii Tanzimat Donemi eserlerinde "sanat, sanat icin degil: sanat, halk icindir,"
Edebiyat amac degil, arac olarak gorulmustur,
2. Verilen metinler daha onceki donemlerden farkhdir, Daha onceki donemler­
de "esitlik, kanun iistiinliigii" gibi kavramlarla, gazeteden bahseden bir metin bu­
lunmamaktadir. Bunlar bir yenilik olmakla beraber Gazete adh metnin bir "maka­
le" olmasi ayn bir yeniliktir.
3. Verilen resinJler Batihlasma ile birlikte gornlen degisimlenn kiyafetlere ka­
dar yansidigun gostermektedir, Bu da once devlet hayatmda soma da sosyal ha­
yatta Banhlasrnanm basladigmm isaretidir,
4. Gazetelerin gorevini gunumuzde yazih ve gorsel basm ve internet iistlen­
mektedir.
2S
lJLC:E DEi1ERLENDIRME 1
1. (D)
(Y)
(Y)
2. . makale, fikra, roman, hikaye ve tiyatro .
........ fayda .
3.
[TakVim-i ]
(Yan resmt
G;ctiman;
[tlk ]
Ceride-i Havadis
[11k
4. Dogru cevap E secenegidir, Hakim millet anlayist yerine kanuni esitlik geti­
rilmistir,
S. Batihlasma ilk olarak askeri basansizhk ve yenilgilerden dolayi askeri alan­
da baslarmstrr, Devlet yoneticileri, ordunun guclenmesiyle devletin eski ihtisarm­
na kavusacagnn dusunmuslerdir,
2. METINLER
![
]]
I & HAZIRLIK
1. Bb Yenilqme D6nemi (Olyme ve Delerlendirme, S. soru)
Ronenans iIe Tanzimat hareketi "yeniIik" ve "degisim" acilanndan benzerlik
gostermektedir, Fakat Ronesans dogal bir gelisme gosterirken Tanzimat hareketi
devIet eliyIe yapilrms ve yapay bir hareket oIarak kalrmstir.
2 Ogretici metinIer, herhangi bir konu hakkmda bilgi vermek, sonuca varmak,
dusundurmek, inandirmak ve yargi He kamlan degistirmek icin kaIeme alman ya­
zrlardir,
3. Yenilesme Doneminde topIumu biIgilendinnek ve egitmek icin gazetelerdeki
fikra ve makaIeIer kullamlrmstir, Ortak ozellikleri ise ogretici metin olmalartdrr,
4. <;agda§Ia§ma, gereksinim ve ilkeIerine uyum saglamak olarak ozetle­
nebilir.
1. VB2. MET1N
I- ETKINLIK (
gore anlam birligine sahip kiimeler (soz, soz grubu, ciimle, paragraf)
bir araya gelerek metnin ana dusuncesini olusturmaktadir,
1. Grup: Tercuman-i Ahval Mukaddimesi adh metnin temasi, gazetenin gerek­
liligidir, Metindeki soz, soz grubu, cumle ve paragraflar bu tema etrafmda birles­
mislerdir,
2. Grup: Musavat adh metnin ternasi ise, esitliktir, Metindeki anlam birligine
sahip kiimeler bu tema etrafinda birleserek metni olusturmuslardrr,
1. Tercuman-i Ahval Mukaddimesi'nde gazetenin gerekliligi, Musavat'ta ise
esitlik ternasi islenmistir, Bunlar daha onceki metinlerde (Gazete, Tanzimat Fer­
rnarn) ve giiniimiizde de hem yazih hem de gorsel basmda islenmektedir.
2. Bugnn pek iletifim lIIlIC1 olduAunu unutmayuuz.
3. VeriIen metinler Tanzimat Donerninin sosyal ya§aYI§1 ve gercekligiyle iliski­
Iidir. Cunku 0 donemde gazete ve gazetecilik ile Tanzimat Fermaru'yla kanun ha­
line getirilen esitlik fikri mevcuttur.
27
4. a. Sinasi, bir gazete cikarmemn gerekliligini, bu sayede ilj: ve dl§ olaylar ile
cesitli bilimsel ve faydah haberlerin halka ulasacagmi savunrnaktadir,
Ali Suavi ise, kanun onunde herkesin esit olmasi gerektigini savunmaktadrr,
b. Yazarlann bu metinleri kaleme almalannm amaci bilgi vermek, halki
aydmlatmaktrr.
c. Metinlerdeki iletinin bir tiyatro ya da roman aracihgiyla verilmesi, ile­
tinin dolayh olarak anlatilmasma sebep olacagi icin etkisini kaybetmesine neden
olurdu. Makale turunde verilmesi sanat kaygisi tasimayip, bilgilendirme amacr
guttugu icin daha etkili olmustur,
5.
Tercuman-r Ahvdl Mukaddimesi Milsavat
,
Merkezi Otorite ! Halk Merkezi Otorite 1 Halk
r--------------:--------­
r-: -- ---.---; -:
• hukuk I esitlik
• Devlet-i Aliyye kazamlrms hak • kanun , 'I' •
• meclis • bilyiik memur i
• hukumer :
• hiikim millet I
• MilliEgitirn Bakanligi :
• mazbata I
• vekiller meclisi ,
• padisah i
Kavram ve ifadeler arasmda iliski, devletin Tanzimat'a kadar halktan tisttin bir
halde oldugu problemini gosterrnektedir, Bu, bir hakimiyet ve hakimiyetin smir­
landmlrnasi sorunudur.
I_ ETKINLIK (
1.Grup: Tercuman-i Ahval Mukaddimesi 'ndeki "mazbata", Miisavat'taki "ada­
let, insan (Islam hukuku); bent, kefil, htiktim" sozcukleri terimlerdir.
2. Grup: Tercuman-i Ahval Mukaddimesi 'ndeki "kanuni vazife, medeni millet,
hakim millet, politika", Mtisavat'taki "esitlik, muhakeme, simf, zumre" ifadeleri
kavramlardir,
3. Grup: Tercuman-r Ahval Mukaddimesi 'ndeki "kanuni vazifelerle yukumlu
olmak, fikir ileri surmek, tasan yazipsunmak, gazete lj:lkarrnak, dilekce sunmak";
Musavat'taki "hamal, muhakeme olmak" ifadeleri gunluk hayatla ilgili ifadeler­
dir.
6. Her iki metin de 10. simf Dil ve Anlatim dersinde islenen "Ogretici Anlanm"
teknigi ile yazilrrustir, Ogretici anlatimda; bir konu hakkmda aciklama yapma, bil­
28
gi venne, konuyu aydmlatma arnaci vardrr, Dil, gondergesel isleviyle kullamhr,
Sanat yapma amaci gudulmedigi icin soz sanatlan, yan anlamh kelime ve kelime
gruplan bulunmaz.
7. a. Her iki metinde de acik, anlasihr ve tutarh hukumler verilmistir, Her iki
metnin turn hukurnleri buna omektir,
b. Metinlerdeki acikhk ve kesinlik duzeyi, bu metinlerin ogretici metin 01­
malan dolasiyrsiyla son derece iliskilidir,
8. "Kanuni vazife, kazarnlrrus hak, medeni millet, meclis, kanun, htikilmet, ga­
zete, vekiller meclisi, esitlik, hukuk ustunlugu" ifadeleri Tanzimat'la birlikte kiil­
tur hayatirruza giren ifadelerdir.
9. Tanzimat Donemine ait paragraflarda kullamlan Arapca ve Farsca kokenli
kelime ve kelime gruplan klasik Tiirk edebiyati metinleriyle bir parelellik goster­
mektedir. Fakat kullarnlan dil sadelesmis ve ciimleler kisalrmsnr,
10.
MetinlerinTl1rI1 Metinlerin Y8,,1\1' Tarihi Metinlerin BAAh Oldub Gelenek
O ~ M e t i n
Tanzimat Dlloemi
OAretici Metin GeleneAi
11. Gazeteler, halki bilgilendirme amaci tasimasi dolayisiyla ve edebiyatmuza
ragmen makale, fikra gibi turlerin yayinlandigi arac olmasi sebebiyle onemli bir
isleve sahiptir.
12 a. Esitlik ifadesi metinde hamal ve biiyiik memurun kanun onunde aym
sartlarda yargilanmasr ornegiyle somutlasnnlrrusnr,
b. Tercuman-i Ahval Mukaddimesi 'nde savunulan herhangi bir soyut bir
ifade olmadigmdan bir somutlasnrmada soz konusu degildir,
13. Her iki metnin temasi da birbirinden farkh oldugu icin bir benzerlik yoktur.
Farkhhk ise temalann kendisidir.
14.$inasi, (1826-1871)
Haym
Ibrahim $inasi, 5 Agustos 1826'da Istanbul'da dogdu. Topcu yazbll§lsl DIan be­
best Mehmed Aga, 1829'da Osmsnli-Rus SavlI§l siresmds vurularak olimce, anne­
si onu yekinlenmn destegiyte bayatta. $inasi, ilkogretimini Mahalle Stbyen Mek­
tebi'nde ve Feyziye Okulu'nda tsmemlsdtktsn sonra Tophane Mii§iriyeti Mektubf
Kalemi'ne kfitip edey: olarak girdi. Burada gorevli memurlardan Ibrahim Efen­
di'den Arepcs ve Fersc« ogrendi. Aym kaIemde gore vli eski ed: Chateauneuf DIan
Reset Bey'den Frenstzce detsi sldi.
Bu gorevindeki raI1§kanlIgl ve besens: nedeniyle, once memurluk sonra hule­
falIk derecesine yiikseltildi. 1849'da bilgisini ertumesi icin devlet tarafindan Ps­
Z9
ris'e gondetildi. Burada edebiyat ve dil konulanndaki 9alI§malanm siirdiirdii. Or­
yantalist De Sacy Ailesi ile dostluk kurdu. Ernest Renan'la temsu, Lamartine'in
toplenttleruu izledi. Oryantalist Pavet de Courteille'e 9alI§malannda ysrdtm etti.
Dilbilimci Liure ile temsu. 1851'de Societe Asiatique'e iiye secildi.
l854'te Paris dOnii§iinde bir siire Tophane Kalemi'nde 9alI§tI. Daha sonra Mec­
lis-i Maarif Oyeligi'ne atandl. Enctimen-i Denist« (ilimler akademisi) gorev yap­
a. Koroyucusu Sadrazam Mustafa Resit Pese'mn gorevinden eyttlmsst iizerine
iiyelikten 9lkanldl. Resit Pese, l857'de yeniden sadrazam olunca, !jinasi de eski
gorevine dondii.
1860'da Agah Efendi ile birlikte Terciiman-I Ahv§J Gazetesi'ni 9lkardl. Devlet
islerini elestirtnesi ve Sultan Abdiilaziz'e kaI'§I girisilen eylemin diizenleyicileri­
nin yanmda yer elmest nedeniyle 1863'teki Meclis-i Maarif'teki gorevine son ve­
tildi. Gazeteyi Nsmik Kemal'e bsrskersk; 1865'te Fransaya gitti. Orada sozliik 9a­
hsmelerme yoneldi.
Societe Asiatique Oyeligi'nden eyttldt. 1867'de lstanbul'a dondu. Kise bit siire
sonra yeniden Parise gitti. Burada kalchgI iki ytl« yekm siirede, Fransa MilJj Kii­
tiiphanesi 'nde IITIl§tlnnalar yepti. 1869'da Istanbul 'a dontince bir matbaa a9a ve
eserlerinin besumyle ugr8§maya b8§lach. Kis« bir siire sonra da 13 Eyliil1871'de
beyin tiimoriinden oldii.
!jinasi, Bsu, ozellikle de Fmnstz kiiltiirii etkisinde eserler verdi. Olkenin, Baa
ornek almarak egitim alanmda uygulanacak radikal ybmemlerle geli§ebilecegini
savundu. Baa hatta Prenstz aktannacI1Ijpm tek 90ziim gordii. Bu ama9la yezerlt­
gmda 90k yonlt: bir 9aba icine girdi. Gazete 9Ikarch, makale, siir ve oyun yezdi,
sozluk. 9alI§malan yepti.
o da helk), eydmlsnlmsst gereken bir YIgm olarak goren Beticilsr gibi, degi§­
meyi mekanik bir hadise olarak algI1ama yanlI§ma dii§tii. Tanzimat'la besleyen
Betihlesm« hareketinin onciilerinden biri olarak dil, edebiyat ve diistmce heyeti­
tun degi§mesinde etkili olmu§tur.
Diiz yezilsrtnds sade bir dil kullsnmistu, Dildeki yslmlesme 9abasmI, edebiyat
ve tiyatro alanlanndaki eserleriyle desteklemi§tir. BatI §iirini tsmtme, yeni siir bi­
9im1erini edebiyata sokma smeciyle Fmnstz §airleri'nden terciimeler yapmI§t:Ir.
Ba,b.ca Eserleri
Tcrciime-i Manzume (Ceviri siirler, 1859)
!jair Evlenmesi (Bir perdelik komedi, 1860)
Miintahabat-I E§'ar (!jiirler, 1863)
Durub-i Emsal-i Osmaniye (Atssozleri, 1863)
Miintahabat-I Tesvit-i Efkar (Se9me makaleler, 2 cilt, 1885)
30
Ali Suavi
Ali Suevi (dogum»:1838 Istanbul - a1iimii:1878 lstenbul) Tiirk dii§iiniirii ve ye­
zsndtr. Medrese egitimini tamam1adIktan sonra 1866'da Muhbir gazetesinde yez>
1ar yazmaya bssled). Devrin yonetimini ele§tirdigi icin Kastamonu'ya siirii1dii.
1869'da oradan Avrupa'ya kayo. Londra'da Muhebir, Peris'te Ulum gazetelerini
yeymledi. 1876'da yUrda doniince Bssiret'te Mithat Psse'y: sed bir dille elestitdi.
lssiz kaldlgl bit sued« V. Maret': tekrar tabta fIkarmak icin be§ yiiz kadar Rume­
li gafmeniyle 9Jragan Sereyi'n: bsstt. otsy yerine yetisen Be§ikta§ MuhafIZI Ha­
san Pes« tarafIndan oldiiriildii.
Ali Suavi, Ingiliz parlamentarizmine benzeyen bir mesrutiyet arzusunu daimi
olarakdile getiriyotdu. Frenstz fiIozofIanndan biiyiik oranda etkilenmisti. Peris'te
kis« birsiire La Republique admda birgazete fIkartml§O. Bu gazetede halk toplu­
luklanmn bit araya gelerek talepIerini hiikiimete ozgiirct;., sunabilecekleri bir sis­
tem tesvir etmisti.
Digertaraftan kIasik medrese tshsili gormemi§olanSuavi, kimi yazarlarea mu­
haddis ve miictehid olarakgoriilmii§tiir. Suavi, dinde reformyapmak gerektigini,
hutbenin her milletin kendi dilinde okunmaslm isrsrt« savunmu§tur. Suavi 'nin bu
iikirleri daha sonra CemaleddinEfgani tarafIndan geli§tirilecektir.
Nemik Kemel'in Abdiilhak Hkmid'e gonderdigi bir mektubunda, Ali Suevi
hakkmda soyledigi §u sozler bir heyli dii§iindiiriieiidiir: "Ali Suevi hif de senin
tehminin gibi bir adam degildi. Bir fehre ntimeyisine eldenmissm. Onunle iki se­
ne arkada§1Jk ettim. a oyle bir edsmdi ki, garazkiir ve diinyada misli goriilmedik
bit §arlatandl. Ben her §eye oyl« kolay inanmadIglm hMde, banakendini yedi-se­
kiz dil biliyotmus gibi gbsterdi. a kadar cehil, cehaletiyle beraber 0 kadar mag­
rurdu. Tiirkfe iif setsrbir §ey yazsa, Meme maskara olurdu. "
B8er1eri
Ksmus-iil-Ulum vel-Maarif
Ali Pa§a 'mn Siyeseti
Hukuk-ii§-$evari
Hive HanlIgl
15. ~ i n a s i ve Ali Suavi 'nin Bau'ya gidip oranm sosyal ve kulturel hayatmda
bulunmalan, Batt kiiltiiriinii tammalan, gazetecelik yaprnalan, yenilik taraftan 01­
malan ortak yonleridir,
Buna ragmen ~ i n a s i 'nin kiiltiirel ve toplumsal degisimi gerceklestirmeye cahsma­
si, Ali Suavi 'nin ise dim reform ugraslan iki yazann farkh yonlerini gostermektedir,
31
3. ME'I1N
1. Ataturkcu dusuncede uygarlasma ve Banhlasma kavramlarmm
ortak yonu, hepsinde de "agda§ ve medeni milletler seviyesine cikrnaktrr,
Fakat cagdaslasip uygarlasirkcn milli kulturun korunmasi, milli unsurlann "ag­
daslastmlmasi esasur, Batihlasma tarnanuyla bir yasam tarzi benimsemek degil,
Bati'rnn ilim ve tekniginin ahnrnastdrr,
2 Cagdaslasma Turk toplumu icin bir yasam davasi ve var olma mucadelesi­
dir. Bunun dayandrgi temel ise rnilli kultur, bilim ve tekniktir.
3. Tanzimat Doneminden beri gerceklestirilen yenilikler bilim
ve teknik yonunu gostermektedir,
t ANLAMA YORUMLAMA .
1.
]
( ]
Yeni KavramlanKaynagi
Ball Kiiltiirii
(Ronesans, Aydtnlanma Donemi)
2 Tanzimat Doneminden itibaren gazete cevresinde makale ve fikra tiirleri ge­
lismistir, Bu ogretici tiirler ile okuyucu kitlesi bilgi alma, haberdar olma bakmun­
dan iliski icerisindedir.
3. a. TANZlMAT DONEMl OGRETtd MBT1NLER1
1. Hurriyet, esitlik, kanun ustunlugu, bilim ve teknikle ilgili konular is­
lenmistir,
2 Makale ve fikra gibi yeni turler kullamlnustir,
3. Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalar kullamlmasma karsm dil sa­
delesmistir,
32
4. Toplumsal konular ve sorunlar islenmistir,
S. Sanat, sanat icindir yerine sanat toplum anlayisi benirnsenmistir,
b. Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalar eskiyi, diger ozellikler yeniyi
gostermektedir,
Hiirriyet, esitlik, kanun iistiinliigii, makale ve fikra ise Batih ozellikler goster­
mektedir.
c. Bu durum Tanzimat Donemindeki ikilemi yansitmaktadrr, Eski - yeni
catismasi olarak da adlandinlabilecek bu durum, donemin aydmlanm ikileme dii­

Hem Tanzimat'ta hem de giiniimiizde gerek devlet gerekse toplumsal
yasamda Dogu - BaH ikilemi vardrr, Bugun de gecmiste oldugu gibi Batih devlet­
lerin birtakim isteklerine cevap verme kaygisi bu ikileme sebep olmaktadir, Top­
lum tarafmdan degil de, devlet tarafmdan yapilan yenilikler, Tanzimat'ta oldugu
gibi tabandan gelerek dogal bir seyir gostermedigi icin ikilemin ve Dogu - BaH ca­
trsmasmm kuvvetlenmesine sebep olmaktadir,
4. Cagdaslasma, zarnarun ilerlemesine bagh olarak gelisen, hareketli bir yapl­
ya sahiptir. Cunku her giin yeni bir gelisrne, yenilik, bulus vs. gorulmekte ve bu
da cagdaslasmanm zamanla orantih oldugunu ifade etmektedir.
I_ ETKINLIK (
"E§itIik" kavra
m m m
sizdeuyandmhlJ, duygu, dU§Unce ve hayalleri dile getiri­
niz.
6LCME DE(;ERLENDIRME 1
1. (D)
(D)
(Y)
2. Dogru cevap A secenegidir, Siir ve lnsa makalesi, Ziya Pasa'ya aittir.
3.... Dogu - BaH ...
4. Dogru cevap C secenegidir,
5. Atatiirk, bu sozuyle Tiirk milletinin milli kiiltiiriinii koruyarak, bilim
ve teknigiyle guclenerek, medeniyet seviyesinin iistiine cikmasi gerektigi­
ni ifade etmektedir.
33
[ 1. CO$KU VE HEYECANI ViLE GETIREN METINLER ($IIR) ]]
I
1. Kaside, divan §iiri nazim §eklidir. 33-99 beyit arasmda yazihr, aa - ba - ca ....
seklinde kafiyelenir. En methiye nazim bicimiyle yazilrmstir, Nesib, girizgah,
methiye, fahriye, dua gibi bolumlerden olusur,
2 Robot adh §iirin 1870'li ya da 1920'li yillarda yazilmasi miimkiin degildir,
Edebi eserler, yazrldiklan donemin zihniyetini yansitngi icin, 0 yIilarda robotla il­
gili herhangi bir gelisme olmasi miimkiin olmadigmdan dolayi bu §iirin 0 donem­
de yazilmasi da miimkiin degildir,
3. Otretmenolarak Tanzimet Dlmemi tiirini Da81l an
l8
h1cap m belirtiniz.
1.MB'I1N
1. L Her beytin ikinci dizesinin - etten sesleri ile bitmesi §iirin ahengini sag­
layan unsurlardandir,
b. Verilen kelimeler uzun ses degerine sahip kelimelerdir. Bu kelimelerin
kisa ses gibi okunmasi §iirin ahenginin bozulmasma sebep olur,
2. L oONOMOz TOR.K.<;BSlYLB
1. 1lkbahar riizgm esti, sabah vakti giiller afIldI. Saki, Cem 'in
rap kadehini sun; bizim de gonliimiiz afIIsm.
2. Yine nisan aYl geldi, hava anber tabiatll oldu. Diinya eennet ifindeki
bir cermet; her bueak bir lrem bagI hMini alth.
3. Gill devrinin (bahann) giinleri yiyip ifip eglenme gimletidir ve bu de­
vir iiziintiiyii blraklp senlik: etme ve zevk siinnenin fagldlr. Bu kutlu,
mutlu, ugurlu mevsim icin bayram zememdtr.
4. Kadehler dolsun, meyhaneler boselsm. Mutriplerin ezgileriyle mestler
teks etsin, oynasmlar.
7. Sevgili, insanm yanmda olunea, Cemsid'in kadehi oluncs, boylesine
gtmli: mesut bir zaman olunea; arife bu demde
yiyip, icip, giiIiip oynama iirsstuu elden kecumemskur.
8. Eksiksiz zevk eyleyen, tam zevk alan aneak 0 rinttir ki; mert ve mesut
olarak bir eliyle Isle renkli kadehi obiir eliyle de sevgilinin biikliim
biikIiim ziilfiinii tutsr.
34
Hurriyet Kasidesi ile NefTnin kasidesi soyleyis tarzi (vurgu ve tonlama) baki­
mmdan farkhdtr, <;iinkii Hurriyet Kasidesi 'nde hurriyet, NefTnin kasidesinde ise
Murat Han'm ovgttsu islenmistir, Temalarm farkh olmasi, soyleyis tarzmm da
farkh olmasma sebep olmaktadir,
b. Nef'i'nin kasidesi doneminin kaside gelenegi, devlet biiyiikIerini ovme
gelenegi ve doneminde yapilan bahar eglenceleri gelenegini yansitmaktadir,
Hurriyet Kasidesi 'nde de hurriyetten bahsedilmesi, donemin yonetiminin eles­
tirilmesi ve nazirn §ekli aym kalmakla birlikte kasidenin degi§tirilmesi
acrsmdan doneminin edebi, siyasi ve sosyal ozellikleriyle iliskilidir,
3. L Hurriyet Kasidesi 'ni olusturan birimlerin yerlerinin degi§tirilmesi §iirin
akisim ve anlarmm bozmamaktadir, <;iinkii kasidede her birim kendi icinde an­
lamhdir. Diger birimlere sarkmadan anlam, aym birim icinde baslar ve biter.
b. Hiiniyet Kasidesi 'ndeki birimleri anlamh birer biitiin hlUine getiren un­
sur "hiirriyet" temastdir,
4. L Hl1triyet Kasiclesi'Din Yap1 0ze11ik1eri
• 31 beyitten olusmustur,
• aa/ba/ca §eklinde kafiye dnzenine sahiptir.
• Hiirriyet temasi i§lenmi§tir.
• Aruz yazilmrsnr,
b. Hiirriyet Kasidesi'nin kaside nazim §ekliyle yazilmasi divan §iiri gele­
neginin devam ettigini, buna ragmen hiirriyet gibi bir temanm i§lenmesi nazirn
§eklinin bir yenilik yapildigmi gostermektedir,
5. Hiirriyet Kasidesi 'ndeki "cihangirfule bir devlet bir lI§iranen" ifade­
si tariht bir degeri; "mUriivvet-mend olan mazluma el i 'llnetten",
as&--1 rahmet ihtilaf-, re'y-i ummmetten" ifadeleri de sosyal degerleri gostermek­
tedir.
6. Hiirriyet Kasidesi 'ndeki hiirriyet temasi, Tanzimat Doneminin ana unsuru 01­
rnasi dolaytsiyla deneminin sosyal ve siyasi gereekliglyle ili§kilidir.
7. a Hiirriyet Kasidesi'nin temasi, hiirriyettir. Bu tema, divan §iirinde i§lenen
temalardan doneminin gercekligi yonuyle farkhdir,
b. Namik Kemal'in divan §iirinden farkh olarak hiirriyet temasiru isleme­
si, Tanzimat Donemiyle birlikte "birey"in on plana gostermektedir,
8. Hiirriyete Dogru ve Hiirriyet adh §iirlerdeki hiirriyet temasi, §iirin biitiiniine
yaytlarak i§lenmi§tir. Hiirriyet Kasidesi 'nde ise, hiirriyet temasi birimler i§­
lenmistir,
3S
\_ ETKINLIK (
"HUrriyet" kavramJm
D
sizde duygu, dl1lflnce ve hayalleri dile ge­
tiriniz.
9. "Yere dusmekle cevher SMa olmaz kadr u kiymetten" dizesi bir atasozu 01­
mast dolayrsiyla "irsal-i mesel" sanan vardir,
"ittihad" ve "ihtilaf" siizciiklerinde ZIt anlamh olmalanndan dolayi "tezat" sa­
nan: "cikar 1Is1lr- rahmet ihtilaf-t re'y-i iimmetten" dizesi Hz. Muhammed'e ait bir
hadis olmasi dolayisiyla "iktibas" sanati vardu.
10.
Vatan yolunda
(--: 1
toprak olmak
Hamiyyet karnyla
( r-y,-e-n-i-K-av-r-am-/-/
yogrulmak
ve Imgeler
11. HUrriyet Kasidesi'ni ilk akhm7,8 ilk gelen kavram, hayal ve
dUlflnceyi belirtiniz.
12. HUrriyet Kasidesi'nin size hissettirdiklerini belirtiniz.
13. Narruk Kemal, edebiyat tarihlerinde de amldig; gibi bir "vatan sairi'tdir,
Cunku iimriinii bu ugurda harcarms, eserlerini "vatan" merkezine oturtmustur,
14. a. Narrnk Kemal, doneminin yenilik yanhsi ve ilerici sahsiyetlerinden bi­
risidir. Giinliik konusma dilinden yaptigi ahntilann yamsira, Tiirk siirinde a zama­
na kadar gorulmemis hurriyet, esaret, vatan, kalb-i millet gibi kavram ve temala­
n kullanmisur. Diiz yazilannda etkili bir iislup yaratrmstrr,
b. Namlk Kemal
Hayab
Narmk edim ona stut Pese vermistir. Bebest, II. Abdiilhamid doneminde
tniineccimbesthk yapml§ alan Mustafa Asrm Bey'dir. Annesini kiifiik yesuuie yi­
tirince cocuklugunu dedesi AbdiiIIiitif Pese'nm yamnda, RumeIi ve Anadolu'nun
cesitli kentlerinde gecirdi. Bu yiizden ozel 6grenim gordii. Arepcu ve Ferscs og­
rendi. I 8 yeslermde Istenbul'e babaswm yanma dondii.
36
1863reBsbteli Terciime Odest'na kiitip olarakgitdi. Dort ytl falI§tlgI bu gorev
strssmdu donemin onemli dii§iiniir ve sanatp1arly1a tentsme olanagI bu1du.
1865'tekuru1an ve daha sonra Yeni Osman1I1ar Cemiyeti edtyl« ortaya pkan Itti­
fak-I Hamiyet edlt gizli demege kuuldi. Bir yandan da Tesvit-i Etkiir gazetesinde
hiikameti elestiren yeztlsr yazlyordu. Gazete, Yeni Osmenliler Cemiyeti'nin go­
tiisleri aogruluisunde yaptIgI yaym sonucu 1867'de kepsttldt.
Nemik Kema1,lstanbul'dan uzsklesunlmsk icin Erzurum'a vali muavini olarak
stendt. Bu goreve gitmeyi cesitli engeller cikenp erte1edi ve Mustafa Feztl Pe­
se'mn fagnsl iizerine Ziya Psse'yl« bir1ikte Psris'e kecu. Bir siite sonra Londra'ya
geferek M. Fezil Pese'mn parasa1 destegiy1e Ali Suevi'nin Yeni Ostnsnhler adma
pkardlgI Muhbir gazetesinde yazmaya besledt. Ama Ali Suavi'y1e enlessmemesi
tizetine Muhbir'den eyttldt. 1868'degene M. Feztl Pss« 'tun destegiyl« Hiirriyet ed:
a1tmda besk« bir gazete pkardl. ge§itli anl8§mazlIk1ar sonucu, A vtupe 'de destek­
siz kelince, 1870'te zaptiye nazm Hiisnii Pese'mn fagnsl iizerine istanbul'a don­
dii.
Nuri, Reset ve Ebiizziyu Tevfik beylerle bir1ikte 1872'de lbret gazetesini kire­
Iedi. Aymyl1 bureda pkan biryezis: iizetinegazete hukametr,;e dort ay siirey1e ka­
petikh. Nemtk Kema1gene lstanbul'dan uzeklastmtmek icin Gelibo1u mutasamf­
lIgma etend). Orada yazmaya ba§lacb.gI Vatan Yahut Si1istre oyunu, 1873'te Ge­
dikpes« Tiyatrosu'nda sehnelendiginde balk: costutup oleylsre neden oldu. Bu he­
beri Ibret gazetesinin yazrnasr iizerine 0 strsde lstanbul'a donmiis olan Nemik Ke­
mal bitcok arkada§IyIa birlikte tutuklendi. Bu kez ka1ebentlikleMagosa'ya siirgii­
ne gtmdetildi.
1876'da I. Mesrutiyet'in ilenmden sonra Istanbul's dondii. $ura-yl Devlet (De­
nistey) iiyesi oldu. Ksnun-i Esasi'yi (Anayasa) hezirleyen kuru1da gorev skit.
1877 Osmenlt-Rus Sava§l cikmc« II. Abdiilhamid'in Meclis-i Mebussn'i kapatma­
Sl iizerine tutuklundt. Bes ay kadar tutuk1u keldtkten sonra Midilli AdasI'na siitiil­
dii. 1879'da Midilli mutasamfi oldu. Aym gbtevle 1884'te Rodos, 1887'de Sekiz
Adest'ne gonderi1di. Ertesi YII burada Oldii ve Ge1ibolu'da Boleyit'de gomiildii.
Edebl kifiligi
Nemtk Kema1ilk siirlerini cocuk denecek yeslsid« yazmaya beslenustu. lsten­
bul'a ge1dikten sonra eski ve yeni kusaktsn seitletin bir araya ge1erek kurduklan
Enciimen-i §uiirii'ya ve kimi divan seitlcrine nazire1er yezmtsut. Sinesi'yle tam­
smcay« degin, siirlerinde tasavvuf etkileri gottiliit. Bu donemde ozellikle Yeni§e­
hirli A vni, Lcskotceh Galib gibi ssirlerden etkilenmistir. Sinesi'yle tanI§masmdan
sonra siirletindeki icetik de degi§mi§tir.
Gtinliik konustne di1inden elmulenn yam sire, 0 zamana degin ge1enekse1 Turk
siirinde gonilmemis olan "hiutiyct ksvgsst ", "essret zinciri", "vatan ", "kslb-i mil­
37
let" gibi yepyeni kavramIarIa birlikte, dogrudan dogruya dii§iincenin ektsnlmesi­
m amaflayan bit tiir "manzum nesir" olusturmustur. Bosne-Hersek Sava§lan, 93
Harbi gibi oleylenn yaratogl sonuclsr, onun yazdlgl vatan siirlerini etkilemistit.
Bu siirlerin en tsmmmslen arasmda "V§veyIa", "Vatan Mersiyesi", "Vatan $arkl­
si" ve "Hiittiyet Kssidesi" yer ehr. Nermk Kemal siirleriyle siir teknigine biiyiik
bir katklda bulunmus seytlmszse da °giinler ifin all§lImaml§ diri bir sesle konus­
mu§ olmesi ve yepitlenne kattJgl yeni kavramIarIa Tiirk §iirini divan §iirinin edil­
gen edasmdan kurtemnstir. Biitiin bu niteIikIer onun Vatan $airi olarak smlmesi­
na yol afml§tlr.
Tiyetro tiiriine ozellikle onem veren Nemik: Kernel, elu oyun yezmisur. Bir
yurtseverlik ve kebrsmenhk oyunu olan Vatan Yahut Silistre yelmz iiIke icin de­
gil, Avrupa'da da ilgi uyandlnnl§ ve be§ dile cevrilmistir. Magosa'dayken yazdlgl
Giilnihal'de beskiye ve zulme kar§l duydugu tepkiyi dramatik bir bicimde dile ge­
tirmistir. Oyunun sahnelenmesinde pek fok boliim sansiir tarafindan flkanIml§tlr.
Nemik Kemal yine Magosa'da yazdlgl AkifBey'de, yuttsever bir deniz subeyt­
tun giireve ko§tugu suede kensmm kendisine bagllllk gostermeyisini snlstuken,
ahlaksal bir yorum da getirir. Zevelli Cocuk't« goriicii yoluyle evIenmeye kar§l fl­
kar. On bes perdelik Celaleddin Herzemsen, Nsmtk Kemal'in en begendigi ysptt:
olarak bilinir. Oyun, Mogollar'a kers: Islsm dimyesun koruyan Celaleddin Her­
zemssh'tn ki§iligi cevresinde gelisir. Bu eserdc Nemsk Kernel, Islem birligi dii§iin­
cesini kspsemlt bir bicimde sergilemistir. Nemik Kemsl'in ilk romam olan "jnti­
bah" I876'da yeytmlentmsttt. Ruhsal cozumlemelerinin. bir olayt toplumsal ve bi­
reysel yonleriyle gormeye fall§masmm yanl sirs, dJ§ diinya betimIemeIeriyIe de
Intibeh Tiirk romanmda bir ba§langlf seytlebilir. Elestittnenler Nsmik Kemel'in
bu romanda yiiksek bir edebf diizey tutusremedtgt gorii§iinde birlesirler.
Dott YII sonrs yaylmladlgl "Cezmi", tarihsel bit romsndtr. Kinm senzedesi
Adil Girsy'm ya§adlgl a§k ve Cezmi'nin onu kuttermek: isterken gefirdigi seriiven­
lerle gelisen romanda, Nemtk Kemel'in tam entemtyle Avrupa Romantizmi'nin er­
kisinde okiugu izIenir. Nsnuk KemaI'in yesenu boyunca ilgi duydugu alanlardan
birisi de turihtir. Osmenlt lmperetortugu'nun Kutulus ve Yiikselis donemletini an­
lattlgl Devr-i lstil« yeytmlendigmd« biiyiik: ilgi gormii§tiir. I872'de flkan Evtsk-t
Perisen'de, Selahaddin Eyyubi, Fatih gibi tarihf kisilikleri, Berike-i Zeter'de lsten­
bul'un sluusttu enlstir.
AhmedNiifiz takma edtyl« yayJmIadlgl Silistre Muhsserssi ve Kanije, yine Os­
msnlt tarihine iliskin kahramanllk oleylermt ele alan kitaplardlr. NamJk Kemal'in,
tarih konusunda en kapsamll p1J§masl alan Osmanll Tarihi'nde, Hammer'in etki­
sinde kaldlgl, yapltJn bilimsel olmaktan fok, egitici deger ta§ldlgl konusunda go­
rii§Ierileri siiriiImii§tiir. Yanm kalan bu yapltm ilk baslml II. Abdiilhamid tarafin­
38
dan yessklsnmistu. BUyiik Islam Tarihi edh yepumdeys« Nemtk. Kemal, Ibn Hal­
dun, Ibn Rii§d gibi yazar1ardan yarar1anml§ oldugum: belirtmistir. Nemik Kemel
romanr ve tiyatroyu top1umsa1 ya§ama soktugu gibi, edebiyat elestirisini de Ttir­
kiye 'ye ilk getiren ki§i1erden biri olmustur.
En bnemli elestiri eserleri Tehrib-i Harabilt ile Takip'dir. Elestitiletinde csnlt,
dolays1z bir iislup kullsnmqtir. Tehrib-i Harab§t, Ziya Psss'tun HaraMt edlt giil­
destesine ksrst yaz1lm1§ sert bir elestiti niteligindedit. Takip de yine eytu giJIdes­
tenin ikinci ciIdini elestitir. Muksddeme-i Celal ele§tirisinde Nermk Kernel, Bst:
edebiyen ile Dogu edebiyetuu kll1'§llB§t1nn1§, tiystro, roman tiJrleri iistiJnde dur­
mustut. Nsmik Kemal gazeteci olarak da TiJrkkiiltiJriJ icinde onemli bir yet eht.
Doneminin hemen hemen biJtiJn yenilik ysnltst ve iletici gezetelerinde yazm1§t1r.
Siyasal ve toplumssl sorunlardan edebiyet, sanat, dil ve kiJltiJr konulenne dek fok
fe§itli alanlarda yazd1g1 makalelerin seyts: 500 kederdir. Bunlarda diiz yaz1daki
iistim yetenegini ortaya koydugu ve fok etkili bir iislup yaratt1g1 kabul edilir.
Siyasi gih1Jflm
1868 yihnde Hiirriyet sdh gazetede yaymlanan bir makalesinde Nermk KemaI
Islem'tn ba§lang1f donemletinde bir fe§it cumhuriyet oldugunu ve eger helktn
egemenligi ilkesi kabul edilirse, kimsenin bir cumhuriyet yonetimi kurulmasma
ksrs: gelme hekk: olmeyecegtm yszttusts.
Eserlm
~
Vatan Yahut Silistre, 1873 (yeni harfJerle, 1940)
Zsvellt Cocuk; 1873 (yeni harfler1e, 1940)
Akif Bey, 1874 (yeni hertlerle, 1958)
Celsleddin Hurzemseh, 1885 (yeni hsrilerle, 1977)
Kara Bela, 1908.
R011lBlJ
Intibsh, 1876 (yeni herilerle, 1944)
Cezmi, 1880 (yeni bertlerle, 1963)
EIestiri
Tahrib-i Harabfit, 1885
Takip, 1885
Renan Miidafaanamesi, 1908 (yeni hsrflerle, 1962)
lrfan Pa§a'ya Mektup, 1887
Mukaddeme-i Celal, 1888
39
Tarih kitaplan
Devr-i lstile, 1871
Barika-i Zafer, 1872
Evrek-t Perisen, 1872 (yeni harf1er1e, 1973)
Kenije, 1874
Silistte Muhssaresi, 1874 (yeni harf1er1e, 1946)
Osmsnli Terihi, 1889 (yeni harf1er1e, 3 ci1t, 1971-1974)
Biiyiik islam Terihi, 1975
Qesitli
Riiya, 1893.
2.METtN
1. fenadan> - dan: redif
____a
.......... beladan - a : yanm kafiye
____a
> -
___b
.......... cihane dan : redif
.......... kazadan -a : yanm kafiye
____,a
~ i i r i n ritmi, aruzun "mefillii/mef1Ulti/mefliilti/feilitin" kahbiyla saglanrmstir,
2. Terkibibent'teki soyleyis tam, Tanzimat Doneminin ikilemini ve cokmeye
baslayan bir imparatorlugun buhranh havasim yansitrnaktadir,
3. Terkibibent'teki birimler birbirine tema etrafmda birleserek baglanmisnr,
Son beyit ise, terkibentteki "vasIta" beytidir. Bu nedenle kafiyesi diger beyitier­
den farkh ve kendi icindedir,
\.. ETKINLIK (
1. Grop: Bent olarak kaleme almrrusnr, 10 beyit ve bir vasIta beytinden olus­
maktadir,
2. Grop: Bent olarak kaleme almrmsnr, 7 beyit ve bir vasita beytinden olusmak­
tadir,
Her iki terkibibentte de aruz olcustt kullamlmisttr, aa/ba/ca... seklinde bir kafi­
ye dtizenine sahiptir.
Her iki terkibibentte de bir usanma ve bikkinhk havasi vardir.
Ziya Pasa'nm bu nazim seklini kullanmasi divan siiri geleneginin etkisi altm­
da oldugu gostermektedir,
4. Terkibibent'teki "adalet terazisi" ve "Hiima'mn golgesi" ifadeleri hem tari­
hi hem de sosyal degerleri yansitan ifadelerdir.
5. Terkibent'in temasi "zamandan sikayet'fir, Imparatorlugun 19. yuzyildaki
buhranh donemiyle parelellik gostermektedir,
6. Her iki terkibibentte de "zamandan sikayet'femasr islenmistir,
7. Ziya Pasa'nm Terkibibent'inde dile getirdigi, eksik olan kisilerin olgunlan
cekememesi, akil sahiplerinin, dusunurlerin rahat bir yasam siiremedikleri
dusuncesi giiniimiizde de gecerliligini korumaktadrr,
8. "Kemal" ve "nakis" sozcukleri arasmda tezat, nakis insanlann yarasaya, ka­
mil insanlann l§lga benzetilmesiyle tesbih sanati vardir,
"idrftk" ve "akil" ile "terazu" ve "siklet" sozcukleri arasmda tenasiip sanati vardir.
Ziya Pasa'rnn doneminin devlet ve siyaset iliskilerinde ehil olmayan kisilerin
yer almasma, kendisinin arka plana dusmesine ve ozellikle Batr'daki rnuthis ge­
lismelerle kendi toplumunun degerleri arasmda sikisrnasma bir itirazi bu beyitler­
de dile getirilmistir,
i. ETKINLIK (
1. Grup: Gerek Ziya Pasa'nm gerekse Bagdath Ruhi'nin terkibibendinde sos­
yal hayattaki aksakhklara bir tepki soz konusudur.
2. Grup: Sadullah Pasa'rnn manzumesinde ise toplumdaki bazr deger yargilan­
nm ve bilimsel geriligin artik degismesi gerektigi dile getirilmistir,
Terkibent bu acrdan Bau'nm her alanda hissedilmeye baslayan etkisiyle, yerli
degerler arasmdaki cansmayi gosterir.
9. Terkibent'in size hissettirdilderini belirtiniz.
10. Ziys PIlfS
Hayab
1825'te lstanbul'da dogdu. Galata Giimrugii 'nde katipJik yapan Erzurumlu Fe­
rideddin Efendi'nin ogludur. Bayezit Riisdiyesi'ni bitirdi. Ozet detslerle Atepce ve
Fersce ogrendi. Bit siirc Sadaret Mektub-i Kalemi'nde fall§tl. 1855'te Mustafa Ra­
sid Pusa aracl1lgwla sarayda Mabeyn Ketipligi'ne etendi. Bu suede Frenstzce og­
tendi. Ali Pese sadrazam olunca saraydan uzeklustmldi.
1861'de Ktbtis, 1863'te Amasya Mutsssmii ve Meclis-i V§]a-YI Ahkilm-l Ad­
liye iiyesi oldu. 1865'te Yeni Osmenltler Cemiyeti'nc ksttldt. Yeniden Kibns'e ata­
mnca 1867'de Nemik Kemal ile birlikte Londra'ya kaftl. Birlikte Yeni Osmenli­
lsr'tn yaym otgent olan Hiittiyet gazetesini ysymlediler. Nemik Kemel'in aynlma­
smdan sonra gazetenin sotumlulugunu iistJendi. 1870'te Cenevre'ye gitti. Ali Pa­
p 'run oliuniinden sonra 1871 'de Istsnbul'e diindii.
41
1872-1876 srssmds. $ura-I Devlet iiyeligi ve maarifmiiste§arIIgI yepti. Anaya­
say: hezirleyen Kanun-i Esasi edh kurumda gorevlendirildi. Birinci Mesrutiyet'in
iIanmdan sonra 1877'de vezir nitbesiyle once Sutiye Valiligi'ne ardmdan Adana
ValiIigi'ne etendi. 17 Mey:« I880'de Adana'da ya§amInI yitirdi.
BserleriIJin ~ e r i
Eserlerinde 2. AbdiiIhamit yonetimine klII'§I ozgiirliikleri ve mesrutiyeti savun­
duo Betihlesme yenhsi, yenilikci Tanzimat Edebiyen'mn onctileti eresmde yet sldt.
Neimk Kernel ve $inasi ile birlikte yeni Tiirk; edebiyeumn temelletini eui. Tiirk
edebiyatmm kendi gelenegine sahip {:IkmasmI istedi, siit ve yez: dilinin helkm di­
Ii olmssi gerektigini savundu. $iirlerinde divan siir bicimlerini kullend: ama i{:erik­
te hak, adalet, uygsrhk, hiirriyet gibi temalan isledi. "Terci-i Bend" ve "Terkib-i
Bend" isimli iki siirind» ise insanm yUgISI ve gelfegi kavramanm olanaksIzIIgI,
Tann'nm mutIak egemenligi gibi metafizik konular iizerinde durdu. I874-I875'te
Arap, Fars ve Tiirk seirlerin siuletini "Herebet" adlI 3 eiItIik ansiklopedide topledt.
B8§bca Bserleri
Zafemame (/868, diizyea siit)
Riiy« (oliimiinden sonre, 1910)
Veraset Mektupleri (iiliimtinden sonre 1910)
Es'er-t Ziya (oltunimden sonra siir, 1881)
Endiiliis Tarihi
$iir ve inse makalesi
3.MEI1N
1. ........ wem -em: tam kafiye
___a
........ adem
___a
........ dem
___a
........ matem
___,a
........ mahrem
___a
........ hurrem
____a,
___b
........ halidir -dir: redif
........ mealidir -ali: zengin kafiye
___b
........ malidir
___b
___b
........ widir
........ mahrem -rem: zengin kafiye
___,a
........ hurrem
____,a
~ i i r , aruzun "metailiin/mefalliin/mefailiin/mefalliin" kahbiyla yazilrmsnr.
42
2. Kursi-i Istigrak ile Hurriyet Kasidesi siirlennin soyleyis tarzlannm fark1t 01­
mast §iirin temasiyla iliskilidir, <;iinkii tema, soyleyisi (vurgu ve tonlama) etkiler.
3. a. Daglarda Sarki Soyle §iirinde anlattlanlar §iirin butunune yayilrmstir,
Kursi-i Istigrak siirinde ise her birim ternayi kendi icinde tasimaktadir, Bu nedenle
Daglarda ~ a r k l Soyle adlt §iirden bir birim cikanlmasr siirin biitiinliigiinii bozar.
b. Siirdeki her birim, temayi degi§ik yonlerden isleyen birer arac duru­
mundadir,
4. ~ e y h Galip'in Museddes-i Mutekerrir adlt siiri a1tt dizeden olusan, son iki
dizesi her bentte tekrar edildigi icin mutekerrir olan bir museddes (alttlt) omegi­
dir.
Kursi-i lstigrak adlt siir de aym yapiya sahiptir. Bu nazim seklinde ilk bent ken­
di arasmda kafiyeli; diger bentlerin ilk dort dizesi serbest, son iki dizesi ilk bent­
Ie kafiyelidir. (aaaaaa/bbbbaa....) Genellikle felsefi ve lasavvufi konular islenir,
5. Kursi-i Istigrak adlt §iirde tarihi ve sosyal degerleri yansrtan ifadeler 4, 5, 6
ve 7. bentlerde dile getirilen tasavvufi ifadelerdir,
6. Kursi-i lstigrak adlt siirde dunyayi algilama yabast icindeki bireyin yalmzlt­
gt. Museddes-i Miitekerrir'de ilahi ask, Hiirriyet Kasidesi'nde ise hiirriyet islen­
mistir,
Kursi-i Istigrak'taki tema, daha onceki donernlerden farklt olarak "birey"in et­
rafmda sekillenmistir, Bireyin dunyayi algilama cabasi Tanzimat aydmmdaki iki­
lerni ve bunahrm da yansitmaktadir,
I_ ETKINLIK (
1. Gmp: Kursi-i lstigrak adlt siirin temasi, Allah'm birligidir,
2. Gmp: A§tk Veysel'in siirinin temasi daAllah'm birligidir,
Tema, her iki siirde de Allah'm her §eyde varhgmi gosterdigi ve her §eye huk­
mediciligi iizerine kurulmustur, Allah'm birligi temasi, divan §iirindeki levhitler­
de de islenirken, bireyin kendisini merkeze koyarak, kendi gozuyle anlatirru mo­
dem donerne aittir. Cunku divan siirinde Allah'm birligi bireyden soyutlanarak,
genet bir algilayisla yansrtihr,
7. Siirde anlatilanlarla gunumuzde daha da siddetlenen sehir yasantisnun bogu­
culugu ve giiriiltiisii ile gittikce yalrnzlasan insanm trajedisi arasmda bir iliski ku­
rulabilir.
8. Verilen misralarda, siirin biitiiniinde de gorulen Tann-diinya-birey ucgeni an­
latilmaktadrr. Tann'mn "01" emriyle dunyayi yaratmasi, yaratngi her §eye kendi­
43
sinden bir seyler gizlemesi ve insam da yaratilanlan seyredip kendi yuceligini ve
yaraticr gtictinti gormesi icin dunyayi bir temasagah kilmasi anlatilmaktadtr,
9. Kursi-i lstigrak adh §iir nazim §ekli bakimmdan divan §iiri; anlatilanlar ba­
kimmdan ise tasavvuf gelenegiyIe iliskilidir,
10. ~ i i r i n size hissettirdilderini belirtiniz.
11.ABDOLHAKHAM1T
2 Ocak 1852 giinii Istsnbul'de dogdu. Hekimbes: Abdiilhak MolIa'mn torunu,
tenmtms terihci ve Tahran biiyukelcisi. Hayrullah Efendi'nin ogludur. Bir yandan
mahalle mektebine ve rU§tiyeye giderken, bir yandan da Yenyeh Tahsin Hoca i1e
Edremitli Bahaeddin Efendi'den oze! detsler eldi. 1862'de, 10 yestndeyken agabe­
yi Nasuhi Bey ile bir1ikte Peris'te bu1unan babasmm yamna gitti ve bit siire orada
okuduktan sonra l864'te lstenbul'e dondu. Yusuun kiifiikliigiine kersm Babiali
Terciime Odesi 'nda falJ§tI. Bir yI1 sonra, Tahran Biiyiike1fi1igi 'ne atanan bebssty­
1a birlikte Iren 'a gitti. OradaPessce agrendi. Babasmm Oliimii tizerine lstenbul'e do­
nerek, 1867'de Ma1iye Miihimme Ka1emi'ne gitdi. $ura-YI Devlet ve Sadaret ka­
lemlerinde cehsn. 1871 'de Fatma Hamm'le evlendi. 1876'da Paris Biiyiike1filigi
ikinci ketiptigine getiri1di. 1878'de Psris'te yayImlanan, Nesteren adlJ oyununda
halkm zalim bir hiikiimdara bnskeldumesun an1atmasmdan tehetstz olen II. Abdiil­
hamit'in emriyle gotevden slmdi. 1881'de Giircistan'daPoti, 1882'de Yunanistan'da
Go10s, 1883'te Bombay baskonsoloslugune atandi. Bombay'dan gemiy1e Istnnbul's
donetken ugradIklan Beytut'tu e§i Fatma Hemm aldii (1885) ve orada gomiildii.
Istenbul'un iti1af dev1etlerince i§ga1i iizerine Viyanaya gitti (1920). Burada bii­
yiik maddi sikmti icinde yesedt. Daha sonra Ankara Hiikiimeti'nce yurda donmesi
sagiandl. 1928'de lstenbul milletveki1i olarak TBMMye girdi; bu gorevi oliimiine
degin siirdii. Abdiilhak Hamit siir yazmaya l8701erde beslsdt. Bu donemde Ebiiz­
ziya Tevfik, Recaizade Mahmut Ekrem, Nemik Kemal gibi Tanzimat doneminin
yeni edebiyetcilsn arasmda yer eldt. Gerek ysbsnct di1 bilmesinin, gerekse yurtdi­
smdeki gorevlerinin sagladIgI olanaklarla Beti edebiyatmm Shakespeare, Comeil­
le ve Racine gibi yazar1anm yakmdan tsmdi ve yepulsnnm etkisinde knldi.
Dize ve uyak diizenlerinde degi§iklik1er ysptt, heceye onem verdi. Divan §ii­
rindeki belirli konu1ann suunru a§maya ceb« gosterdi. Tema olarak giin1iik yeso­
mI, doga ve insan iliskiletini de isledi. Lirik, epik ve felsefi siirler yezdi. Tiyetro
a1amnda Namik Kemal'in, daha sonra Butilt yazarlann oyunlanm omek sldi.
Abdiilhak Hamit, 12 Nisan 1937'de lstenbul'ds bldii.
Onemli Yap1tIan; "D1ii" (1886), "Hac1e" (1886), "Bir Sefilenin HasbIhiili"
(1886), "Biilii'den BiT Ses" (1911), "Validem" (1913), "Ilhsm-t Vatan" (1918),
"TayfalarGefidi" (1919), "Ruhlar" (1922), "Gerem": yezd: (1923). Oyun1an, "jf­
li KIZ" (1874), "Sebr ii Sebat" (1875).
t " N L " ~ " YORUM"t"I,ji'" ]
1. AYDINLANMA FELSEFBSI
Aydm1anma fe1sefesi ya da 18. yiiZyl1 fe1sefeleri gene1 olerek insamn kendi­
sinin, yessmm diizen1enmesini yeniden giindeme a1ml§, hem dii§iincenin hem de
top1umsa1 ya§amm kbkli: degi§im1ere ugrayacagl bir siitecin fikirse1/fe1sefi besle­
tlCISI olmustur. Bu yiizYllm sonlenne dogru meydana ge1en Frensiz devrimi
(I789), ve srdmden gergek1e§en modemlesme siitecleri, dii§iinsel enlsmde etkile­
rini ve keynsklsruu aydm1anma felsefesinde bulmektsdir.
Din ya de Tentt merkezli toplutnssl yepuun ve diizenlemelerin yerini bu siire9­
te akJ1 merkez1i toplumsel diizenlemeler araYI§1 elir. Genis ve genel enlemiyle ay­
dmlanma, Orta9ag'da hiikiim siiten diinya gbriisiine kar§l yeni bir diinya gorii§ii­
niin ortaya ctktnsst ve temellendirilmesi olerek belirtilir. Bu yiiZYII yeni bir ideal
ile terih sahnesinde yer slit; bu idesle gore, skhn aydm1attIgi kesin dogru1ara ve
bilginin i1erlemesine dayanan entelektiiel bir kiiltiir egemen olmelidir ve bu kiil­
tiir sonsuz bir sekilde i1erlemelidir. Boylece iler1eme ideali, insetnn ge1enegin kt»
1e1iginden kurtulerek siirekli mutluluk ve ozgiirliik yolunda geli§ecegi dtisimcesi­
ne deysndmltr.
Aydm1anma fe1sefesinin kaynagl Ronesans felsefesi ve ozeIlik1e de 17. yiizytl
fe1sefesinin ortaya koydugu iIke1erdir. Ronesans'tan itibaren dii§iincenin tarihse1
otorite1erden kurtulmesi, bi1gi ve yesem hakkmda ak1a ve deneyime dayanmaya
beslemesi soz konusudur. 17. ytizytlds bu gelismelet sistemlcstirilip temel i1ke1e­
re donii§tiirii1meye beslenmis, rasyonalizmin belitginlestigi bu yiizyild« aydm1an­
ma fe1sefesinin diisiinsel temelleri bir an1amda hezulennnsur. Sekiilcrlesme ay­
dm1anma felsefesinin ve gene1 anlamda eydtnlenmucthgm her tiir girisitninde te­
mel olmus olan bir ytmelimdir.
18. ytizysl felsefesinde bir yanda rasyonaIizmin ore yandan empirizmin gii9Ien­
mesi ve bun1ardan meydana ge1en teorik sonmlsrm yeni birtskim sentez1er1e esil­
maya celtstlmast soz konusu olecskttr. Aydm1anma 9agl, eklm l§lgmda fe1sefenin
de yepyeni bir etkileyici1ik1e ortaya 9Ikl§ma, yeygmlesmssme, yeni sentez1er1e
sistemetiklestitilmesine etki etmistir. Bu bekunden bu ytizyil» "felsefe yiizytlt"
denmesi de soz konusudur.
Aydm1anma 9agl, 'ekil't kurucu ilke olarak benimseyetek, tiim toplumsa1 ya­
§amm ve dii§iinii§iin buna gore sekillendirilmesine yonenilen donemdir. Kant, ay­
dmlunmectligi, "skli kullanma cesareti" olarak tsntmlendtgmde, gene! olarak Ay­
dm1anma 9agl'mn fe1sefesini vertnektedit. 18. yiizytldn Avrupa'da ortaya csktp
gelismis ve "eydmlsnme" fikriy1e yeygmlusmistir.
Kant, aydm1anma diisiincesinin kurucu ilkesi olan ekil konusunda soyle der:
4S
"Aydmlanma, insanm kendi sUfu ile dii§mii§ oldugu bit ergin olmama duru­
mundan kuttultnestdtr. Bu ergin oImaYl§ durumu ise, insemn kendi 81lIm bir bes­
kesuun kilevuzlugune besvuttnekstzm kullensmsytsidir. l§te bu ergin olmsytse:
insan kendi sUfu ile dii§mii§rur; bunun nedenini de eklm kendisinde degiI, f81at
81Iml beskestnm kllavuzIugu ve yerdutu olmsksizm kullenmak ksrerhugm: ve
yiirekliligini giisteremeyen insanda eremeluiu: Sepsre Aude! Aklml kendin kuI­
lsnmsk ceseretini gbster! Sozi: simdi Aydmlanmanm psrolesi olmsktedu:"
Aydmlanma fagmm ana Iikri; 8111 aracllIglyla dogru bilgilere ulesilsbilecegi
ve bu dogru bilgi ile de toplumsal Y8§amm duzenlenebilecegidir. Ote yandan bi­
lim eletnndski onemli geli§meler de eydinlenme fagma tmctiliik eder ve bu fagda
aynca fok yogun yeni bilimseI gelismeler keydedilir. Daha 15.yiizyJ1dan itibaren
meydana gelmeye besleyen yeni ke§ifIer ve icetler bu siireci hezutemu, bunun so­
nunda da "ksrenltk fag" olerek. degerlendirilen Ortafag'm sonuna gelinmistir. De­
ney ve gozlem, 811m uygulama araflan olsrek: bu donemde bilitnsel yontemin il­
keleri biciminde ortaya pkml§ ve doga bilimlerinde onemli gelismelete ksynekhk
etmistir.
Dinde meydana gelen yenilesme hareketleri de, dinseI diistmcenin giderek ge­
riletilmesi ve eydtnlenmscihkle birlikte kuruculuk ve egemenlik giicimii kaybet­
mesiyIe sonuclsnmtstu: Ronesans ve reformlarla ba§layan bu geli§meler, eydtn­
lsnmscthkle dorugun« VaTml§ ve buradan itibaren modemite denilen siirecin oIu­
§umunu beurlsmisur. Bu siiref eydmlemecibkie ifadesini bulan koklii bit zihin
degi§ikIigi anlamma gelmektedir.
Newton ve Kopemik ile rum bir evren-diinya kavraYI§l degi§ime ugraml§, Des­
cartes ve Kent gibi isimlerle bu degi§en zihniyetin felsefi dii§iincesi geli§tirilmi§­
til'. A vtupe 'deki endtistri devrimleri'de bu stirecin maddi temelini olusturmsktsdu.
Yeni ve bembesk« toplumsal ve ekonomik iIi§kiler iferisinde ya§amaya bssleyen
insenlsr, orteye flkan yeni dii§iince bifimIeriyIe diinyaya bamb8§ka gozIerIe b81­
maya ba§Iaml§Iardlr.Bunun sonucunda modem Y8§amm temelIleri ettltmstsr. 1789
Frenstz ihtilalinin temelinde, Fmnstz aydmlanmaclllgmm belirleyici bir etkisi var­
dir.
AydlDlanmanlD dolufunda ve gr:Jipnesinde belirleyici olan bazz isimler:
Newton
Kopemik
Galileo
Laplace
Dekert
Jean-Jacques Rousseau
Francis Bacon
David Hume
Immanuel Kant
Claudie Andrien Helvetius
Ettienne Bunnot de Condillac
Lois Rene de Caradeux de la Chalotais
Gothold Ephraim Lessing
Julien Offrey de Lamettrie
Thomas Hobbes
John Locke
Berkeley
Leibniz
Denis Diderot
dalambert
Voltaire
Montesquieu
Tanzimat'Ia birlikte edebiyatnmza giren "akJ1, deneyim, ilerleme" kaVIlllll1an
aydmlanma dU§fincesiyle m§kiHdir.
I_ ETKINLIK (
1. Gtup: KLAStslZM
17. ytizytid« Fransa 'da ortaya flkan bir ekimdir. BOILEAU bu aklmm kUTUCU­
su olarak kabul edilir. Klasikler Eski Yunan ve Latin edebiyetuu bilgi ve esin kay­
nagl olarak benimsemislerdir. Temel olarak §u ilke1ere deyemr:
Sanat, "insen tsbietins" onem vettneli, ona sevgi ve seyg: duymalldlr. Klasik
bir eser "skil" ve "segduyurye deyenmehdtr. Eser, "dil", "anlatlm" ve "sekil" de
en olguna varmaya fall§malldJr.
Klssikler, insanlann her zaman, her yerde, her toplumda aym duygu ve du§un­
cede olduklanm kabul ederler. Onun ifin eserlerinde degi§mez tipler yereurler.
Klasisizmde fiziksel ve sosyal fevre bnemli degi1dir; funku bunlar degi§kendir.
Bu aklmda, sanatta makemmeli bu1mak essstir. Mtikemmeli bulmak ise konu­
nun sefili§inde degil, onun ele sluup enlstihsmdsdu. Onun ifin anadi1i en giize!
bicimde kullanmak da esas olmslidtr. Boylece klasikler giinltik:konusme dilinden
terkh kitabi bir dil kullenmtslsrdtt.
Sanatta sikt kurallann bulunmest ve senstctleru: bunlara uymest gerektigine
inanan klasikler, "uf birlik" kutelmm dogmssine neden olmuslerdir (Yer, zaman
ve eylem birligi)
Eserlerinin kahramanlanm hep soylu tabakadan secen klesikler, eserlerinde ka­
47
ba ve cirkin sozlete de yer vermezler. "Ablske uygunluk" ilkesine stk: sikiye bag­
ltdtrlst. Yepitlsnmn etkileyiei olmesuu , hos« gitmesini, tarih biliminden eytile­
bilmesini ve din dl§l konulara egilmesini temel ilke olarak kabul etmislerdit.
Edebiyat tiirii oleiek daha 90k tiystroyu, tiyatro tiirii olerek da trajedi ve kome­
diyi benimsemislerdir.
B8§hca temsilci1eri.:
Boileau (siit)
La Fontaine (fab])
Racine, Comeille (trajedi)
Moliere (komedi)
Madame de La Fayette (roman)
La Bruyere (karakterleriyle)
Bossuet (bitebet)
"Klssisizm; gllfici ragbeti degil, sfJrekli ragbeti arar". Andre aide.
2. Grup: ROMANTtzM
1830'lu ytllerde klasisizme tepki olarak dogmustur. Victor Hugo 'nun "Hems­
ni" edu oyunuyla bir edebiyat ekum olarak beseny« ulustmstu. I 789'da Frenstz
ihtilaliyle birlikte derebeylik ve aristokrasi 90kmii§; yeni bit ysptlsnme ortaya 91k­
ttusttr. Buna bagli olarak romantizm, yeni duygu, dtlsiince ve idealleri snlatmeyi
ama9Iaml§, sanatm ve sanatpnm kurallardan kurtulup ozgiirlesmesini savunmu§­
tur.
A vrupa 'da 0 zamana kadar siiregelen Latin ve Yunan hayranlIgl yerini Shakes­
peare, Goethe ve Schiller hayranlIgma btrskmistir.
Klasik ogretinin biitiin kurellen ytkilmts, Latin ve Yunan edebiyetlen yerine
Huistiyenhk mucizeleri, milJf efsanler i§lenmi§; konular ya terihten ya da giinJiik
olaylardan ctkunlttustu: Tabiat manzara/annrn, yerli ve ysbsnct torelerin betitn­
lenmesine geni§ yer vetilmis, insan psikolojisinin soyut olarak ineelenmesi bits­
kilerek. insanlar cevrelerinde incelenmis, insanm Isliihmdan once toplumun Isliihl
amacr on plana ehnmisttr. Klasik edebiystm sktl ve sagduyuya onem vermesine
kar§llIk, romantizmde hayal ve fanteziye geni§ yer verilmistir. Yazarlar eserlerin­
de kisiliklerini gizlememisler. olaylar kersismde duygu ve gorii§lerini apk9a an­
letmisierdtr. Romantik siirde, doga sevgisi; bireycilik; Orta9ag'a, yebsnct iilkele­
re, Dogu 'ya hayranlIk; toplumsal geleneklere isyan; duygulara, dogaiistii giiclete,
riiyalara, ihtiraslara baglI1Jk dikkat ceker.
Znltklann uyumunu ilke olarak benimseyen romantikler heyeu gtizel, cirkin...
biitiin yonletiyle vermeye 9a1J§lrlar.
Klasiklerin onemsedig] din duygusuna geni« yer veren romantiklerin kahra­
manlannm dindsrdit. Din, her seyin gelip oldugunu soyledigi icin de
kahramanlar , genellikle kuskulu, iiziintiilii ve ksremserduler.
Edebiyat dilindeki kalIpla§ml§ kelimeler yerine, giinlUk konu§ma dilini kullan­
maYl benimseyen romentiklet, her smitten insam da eserlerine konu olarak elmts­
lerdtr.
Genel oIanm yerine ozeli, tipin yetine gozehc: olam secmislerdir. Ask, oliim,
tabiat en belli bash konular olarak dikkat Bu ekimde oyun tiirlerinden dram,
edebiyat tiirlerinden de roman gelismistir.
BB§hca temsilci1eri:
Victor Hugo (Sefiller. Notre Dame 'in Ksmbutu, Cromwell, Hemani )
J.Jack Rousseau (Emile, ltiretler, Toplum Stizlesmesi)
Goethe (Faust)
Lamartine (Greziella)
A. Dumas Pere Silehsorlet, Monte Kristo Kontu)
A. Dumas Fils (Kemelyeh Kadmr-
Alfrede de Musset (siirletiyle)
Schiller ("Haydutlar" sdlt dremt ve denemeleriyle)
Lord Byron (Don Juan, diger siirleriyle)
Chateaubrian
Puskin
Shakespeare
Stendhal (Romantizmden realizme
Balzac (Romantizmden realizme
"Romantizm, agIayan yJ1dJz, inleyenrfizgar, iJrperen gece, kendinden geyen

Mussel
"Romanitzm, varbldann olduldanndan ba§ka tarla olmadlgma, olmayacagma
iiziJlmektir",
A. Gide
Verilen ozelliklere gore, Tanzimat Donemi sairferinin sanatta faydayi on plan­
da tutmalan klasisizmin bu donem siirinde tutunarnarnasina, buna ragmen daha
rahat hareket alam saglayan romantizmin etkili olmasma sebep olmustur,
2, konusu degismis: siire vatan, millet, ozgurluk, insan sevgisi, esitlik,
adalet gibi toplumsal kavramlar girmistir, Nazrm sckilleri degismemis, divan siiri
nazim sekilleri kullarurrnru surdurmustur, Olcu olarak aruz varhgirn devam ettir­
mistir, Dilde ise eskiye gore bir sadelesme meydana gelmistir,
3, Kursi-i Istigrak siiri dismdakiler tema bakimmdan bir benzerlik sergilemektedir.
I_ ETKINLIK (
Tanzimat §iirindeki tema1ardan. birini bir §Dr yazunz.
( ( Tanzimat ]
BENZERLiKLER J
r-----------------------------------------.----..
: Kaside, terkibibenl ve miiseddes nazun §eklinin, aruz Arllp(ta ve Farsca

,
I. v: _. __. . __. ..i
FARKLILIKLAR
r ------------ -----I r -.-----.---------::I
: Ask, labial, tasavvuf, ahlak, '-+- Tema __ : Hurriyet, esitlik, adalet, kanun, '
l.din l. ..!
r ------" - -. - .. -":::1
: Kaside, terkibibent, museddes ,
I. ..i -+-
Yapl -- I gibi nazim sekillerinin i
: iceriginin degi§mesi. :
\.... ------_. --.-'-- _.......
r-- ------------- --:-I r ----- ------ - -- - -'1
: Arapca ve Farsca kelime ve, Dil ve : Arapcave Farsea kelime ve ,
I aidlgl i -+-Anlatmi--! lamiamaiarm daha i
\.... . __
'sadebir dil,
.
:
. __
agrr bir dl!.:
. __._ L. __.. _. __ ......
:
s. kullandiklan nazim §eklinin adim bashkta kullanmalan gelenekle
iliskili olmasma karsm, §iirin eskisinden farkli olrnasi gelenekten aynl­
diklan noktayi gostermektedir,
(jLCME J
1. (Y)
(D)
(Y)
2 ..... klasisizrn ve romantizm ......
50
3.
Mtintahabat-i Es'ar, ~ a i r Evlenmesi
[ ~ a m l ~ e m a l ]
: Vatan Yahut Silistre
4. Dogru cevap E secenegidir,
S. Tanzimat §iiriyle birlikte §iirimizde gerceklesen degi§menin temel sebebi,
her alanda gorulen degi§im ve Bat!' dan gelen fikirlerdir,
SI
,
"
4. OlAY ,-EVRESINDE OlUSAN METINlER
A. An/atmaya BallI Edebt Metinler
R O ~ A N
,_.-&
HAZIRLIK
1. Tanzimat'tan once Turk edebiyatmda mesneviler, destanlar, menkibeler, halk
hikayeleri ve masallar anlatmaya bagh edebi metinler olarak yer almaktadir,
Roman tiirii ise, Batr'dan gelen edebi tur olarak daha onceki donemde yer alan
tiirlerden yapi, tema, dil ve anlatim bakirmndan farkhhklar gostermektedir,
2. Eserinizde hangi konulan iflemek istedilinizi belirtiniz.
1.
Yash kadirnn
Dilber'i istemeye gitmesi
lmam'm yash kadimn
evine gelmesi
Dilber'in Latife'yle
diyalog
Dilber'in MustafaEfendi'nin
evinegeri goturulmesi
Dilber'in esircilere
satilmasi
Dilber'in evden
Dilber'in blUmti
kacmasi
2 Sami Pasazade Sezai'nin Tanzimat Donemi toplumundaki olaylardan, sosyal
yasamdan etkilendigi aciktir, Yazann, ya§adlgl donemdeki olay ve kisilerle karst­
lasma ihtimali donernin sosyal yasarrunda var olan halayikhktan dolayi mumkun­
dur.
3. Romanda sizi en cok etkileyen bolumu belirtiniz.
52
I
4. Metindeki kisiler duygu, dii§iince, konusma ve davrarns bakirmndan birey­
sel nitelikler gosteren, olay orgusu ve icerigi ile birlikte ele ahnrp cozum­
lenebilen, baska eserlerdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir.
KARAKTER I;OZUMLEME TABLOSU
KARAKTER AD! Dilber Kadm Teravet
Karakterin/tipin en OzgtirIiigu icm OlUmU Yardimsever ve Acimasiz, sert biri
belirgin ozelligi bile goze alrrustrr, olusu. olu§u.
nedir?
Karakter/tip olaylar
bir yolu Yardimct olmaya Acimasrzhguu
karsismda nasil bir
olarak gormektedir. cahsmaktadrr. surdurmektedir.
tavrr takmmaktadir?
Sosyal ortam ve
Sosyal ortam ve Sosyal ortam ve
OzgUrlUgti elinden
cevre bu
cevrenin karakter cevrenin karakter
ahnrmsnr,
karakter/tipi nasrl uzerinde bir etkisi tizerinde bir etkisi
etkilemistir?
yoktur. yoktur.
Bu karakterin/tipin
Diger karakter Diller karakter Dilber'in tizerinde
diger karakterler
uzerinde bir etkisi uzerinde bir etkisi bir etkisi vardir.
uzerinde etkisi var
yoktur, yoktur.
rrudir?
Bu karakterin/tipin
yerinde olsaydimz
Nasrl davranacagiruzi belirtiniz.
olaylar karsismda
nasrl davramrdmiz?
Sizce gercek
hayatta bu
OzgUrltigu icin Dilber Yardrm etmek
romandaki Acrmasiz, sert
gibi davranacaklar isteyen sefkath
karakter/tip gibi kisiler vardir,
vardir, insanlar vardrr.
davranan biri
olabilir mi?
5. Sergiizest romanmdaki mekilnlar:
Mustafa Efendi 'nin evi
Y1l§1I kadmm evi
Satildrgi esircinin evi
Asaf Pasa'run konagi
Misir
Sergiizest romamndaki zaman:
- Gece
- 0 sabah
Romandaki rnekanlar olaylann yasandigi yerler olarak gecmekte ve tasvirlerle
anlatilmamaktadrr,
Zaman ise, belirtildigi gibi yaklasik olarak gosterilmekte ve herhangi bir aynn­
tiya girilmemektedir,
53
6. L gore metindeki kisi, zaman ve mekan romandaki olaylann kim­
ler arasmda, ne zaman ve nerede Ya§andlgl gosterrnektedir,
b. Romandaki kisi, zaman ve rnekan arasmda herhangi bir uyumsuzluk soz
konusu degildir,
7. Metindeki teme! .;:atl§ma "esaret-hiirriyet" cansmasidrr.
8 L Romamn temasi "esaret meselesi"dir.
b. Serguzest; seruven, macera, birinin basmdan gelip gecen §ey anlarmn­
dadir, Bu bakimdan Dilber'in macerasmm anlatrlmasi yonuyle parelellik goster­
mektedir.
c. Sergl1ze§t rornamnane ad verecelinizi belirtiniz.
9. Serguzest romarnndaki toplumsal bir sorun olan esirlik ile esaretin giiniimiiz­
Ie ili§kilendirrnek miirnkiin degildir,
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Bkz, Romantizm (Co§kuve HeyecamDile Getiren Metinler
5. Etlrinlik
2. Grup:
REAL1zM(GERr;EKf;1LtK)
19. yiizylim ikinci yansmda romantizmin 8§In duyguselhgme tepki olarak or­
taya flkmI§ bir ekundtr.
1857 yilmde Gustave Fleubert'in "Madame Bovary" edh romanlyla, realiz­
min, romantizm ksrsisind« iistiinliik sagladIgI kabul edilmektedir.
Realizmde, duygu ve hayalleryerini, toplum ve insangeJfeklerine bireku. Konular
gerrekten elnur. Yesenen ve goz}enen geJfek biitiin fIplak1ItIyla anlatI1Ir. Bunun sag­
lenmesi ifin gerektiginde anket gibi bezt sanat ch§I yontemlere bile besvurulmustur.
Bu sktmde, gerfegin snlettlmest icin kisiletin psikolojileri, onlann kisilikleri­
ni etkileyen cevreterinin uuutum, icinde bulunduklan ortam eynntilsnyle verilir.
Onun icin de betimleme, realist yazarlarda en onemli anlatIm bicimi olarak dikket
r;:eker. Yalmzca yssenetun enleulmssms yonelen gerr;:ekfiler, o/ay/ar ve kisilet
kersismd« tereisiz devremrlsr. Eser/erine kendi duygu, dnstmce ve yorumlanm
katmazlar. Yine, gerr;:ek hayatm enleulmssi esas o/dugu icin eser/erinde top/umun
sueden insanlanna restlemr. Eserlerinde daha r;:ok Y8§amm olagan o/ay/anna yo­
ne/dik/eri icin cok basit bir konu bile ele sltmp islenir.
Gerr;:ekfi yazar/ann okuyucuyu egitme gibi bit amar;:/an yoktur. Gozletn, eres­
tutne ve beIge/ere dayanarak, yesenent nesnel bir sekikie ektermeyi amar;:lar/ar.
Gerr;:ekfi yazar/ar, bicim giizelligine fok onem vettnisler, dilde ve enletunde
siisten, ozentiden kecmmislsrdir.
54
BlJfhcs temsilciIeri:
Stendhsl (Kimuz ve Siyah, Panna Menestm)
Balzac (Goriot Bebe, Vadideki Zambak, Eugenie Grandet)
G. Flaubert (Madame Bovary)
Lev Tolstoy (Sava§ ve Ban§, Dirilis, Anna Karenina)
Dostoyevski (SUf ve Ceza)
A. (:ehov (Vanya Deyi, Yisne Bahfesi)
M. $olohov (Ve Durgun Akerd: Don)
E. Hemingway ((:anlar Kimin /fin (:allyor)
I.Steinbeck (Gazap Uziimleti)
Herman Melville (Moby Dick)
Charles Dickens (Oliver Twist, David Copperfield)
Gogol (Miifetti§, Olii Canlar)
Turganyev (Babalar ve aguIlar)
M.Gorki ((:ocuklugum, Benim Universitelerim, Ekmegimi Kezsmrken)
"Roman dedigin, bir lIZUlJ yol Uzt:riIJde cIolBfl:m1Bn bir aynadu. Bir babrmI
gijIderin maviJilini. bir babrsm yolun irili ufakh fukutiJumda birilanif falDuru
gikiJrsfin. Sonra daka1bp Mybesinde buaynaYJ tJlpysm abJaJcsrzlr1cla l1J1 suflaya­
caksuuz? Aymw falDuru g{Jst«iyor diye aynaya bbahat bu1mJIk olarmu? BiJyle
falDurlu fukur bulUDJJlJ yola, dabs cIojrusu sayan a1anasuu, k(>kma.mu. falDar fU­
kurlan meydana getirmesini iJnlemeyen tmnizlik mUfet/ifiDe.....
Henri B.Stmdbal
Serguzest romanmm toplumsal bir sorun olan esareti ele almasi, toplumsal IS­
laha cahsmasi, duygunun on planda olmasi romantizmin etkilerini gostermektedir.
Yine romanda toplum sorununun islenmesi, kisilerin psikolojilerinin, ~ e v r e l e ­
rinin tamtirm, siradan insanlara yer verilmesi ve anlatimda susten, ozentiden kaci­
mlmasi realizmin etkilerini yansumaktadrr,
10. Temanm aile hayati etrafmda gelismesi, toplumu olusturan en kii<;:iik biri­
min aile olmasmdan, aileyi etkileyen veya etkileyecek herhangi bir seyin toplumu
da etkileyecegi bilincinden kaynaklanmaktadir,
11. a. Metinde tiim olaylardan haberdar, her §eyi bilen, ilahi bakis acisma sa­
hip bir anlatici vardtr,
b. Anlatici romandaki kisileri, olaylan, ilahi bir bakis acisiyla anlatrrusnr,
12. a. Romanda islenen esaret meselesi, toplumsal bir sorun olarak islenmis ve
okuyucuyu bilgilendirrnek amaclannustir,
b. Tanzimat Donerni rornancilan, halki egitmeyi amacladiklan icin top­
lumsal sorunlan, ahlaki degerleri i§lemi§lerdir.
13. Serguzest romam, divan nesrine oranla daha sade bir dille kaleme ahnrms­
tir, <;iinkii hitap edilen kitle halktir,
ss
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Serguzest romam isledigi esaret temasi, kullandigi dil ve roman tiirii
olmasi dolayisiyla donerninin sosyaI ve edebi ozelliklerini yansitmaktadrr,
2. Grup: Romandaki esir ticareti ve halayikhk yerli ve mahalli unsurlardir,
Bu ozelliklerden dolayi Serguzest romarn, tarihi bir beIge ozelligi tasimaktadir,
14. a.Sarnipapzade Sezai (1860-1936)
1860'ta istanbul'da dogdu. Devrin i1eri ge1en isim1erinden Sami Pess'mn oglu­
duro Ozel ogrenim gordii. Yirmi yesme kadar resmi bir gorev elmeyip, edebiyat
konusundaki bilgilerini ertumsyt tercih etti. 1880'de EvkafNezareti Mektubi Ke­
lemine memur oldu. Babasmm Oliimiinden sonra da Londra elfiligi ikinci katipli­
gine atanan Seziyi, orada kaldlgl dart ytl boyunca ingiliz ve Frenstz edebiyatlan­
tu yakmdan izledi. Elcilikteki gotevinden istifa ederek istanbul'a dondiigiinde is­
tisere Odesi 'na memur oldu. Yedi ytl siiren bu ikinci donem memuriyetinde
(1885-1901) sensum olgunlsstttdt. Sergiize§t roment yiiziinden goz hapsine ehn­
dlgml dtisimerek bundan kurtulmak icin Paris'e gitti ve Mesnuiyet'in ilanma ka­
dar da oradaksldt (1908). istanbuJ'adondiigiinde Madrit elcisi olarak gorevlendi­
rikii. Birinci Diinye Sava§l b8§laymca Madrit'ten Isvicre'ye gecti, sava§m sonuna
kadar burada keldt. Miitareke devrinde emekli olarak istanbul'a dondt: (1921).
Son ytllertnde kendisine, Biiyiik Millet Meclisi'nin karanyla "Hidemet-t Vataniy­
ye tertibinden maa§ baglandl (1927) ve 26 Nisan 1936 tarihinde lstsnbul'de Oldii.
BSBRLERl
Romen.Sergiizest
Hikaye:Kiifiik:jeyler.
Oyun.Sit
Arestmne.Rumuzu'l-Edeb
Mektup-SohbettIclel
b. Sami Pasazade Sezai'nin Serguzest adh romarn, i§ledigi esaret temasi ve rea­
lizm etkilerinden dolayi Tanzimat Doneminin onemli eserleri arasmdadrr,
ingiliz ve Fransiz
edebiyatlanm tamnusnr,
Donemine uyarak sade
Romantizm ve realizmden
bir dil kullanm isur,
etkilenmistir,

-.......
I
--
Batth tiirlerdeeser
Sami Pasazade

Toplumsorunlanm
vermistir, Sezai
islemistir,
I_ ETKINLIK (
y lIlAIAJDlz bikAyeyi slIllfta okuyunuz.
2. ME'I1N
1. a. Metnin olay orgiisii su sekildedir:
- Canan'rn satin ahnmasi
- Felatun Bey'in Polin'i ile birlikte olmaya baslamasi
- Can'm Rakim'a ll.§lk olmasi
- Rakim' in Felatun ile karsilasmasi
- Rakim'm eve donmesi
- Jozefinonun Rakim'rn evine gelmesi
- Felatun'un mutasamf olmasi
- Can'm iyilesip evlenmesi
- Raknn'm Canan'Ia evlenmesi
b. Yazann romanda goruslerini belirtmesi roman teknigi acismdan buyuk
bir kusurdur. Yine yazann bu tarz miidahaleleri okuyucuyu egitme amaci guttu­
giinden olay orgusunun sekillendirilmesinde etkilidir.
2 Romandaki kahramanlar Tanzimat Doneminin sosyal gercekligine uygun­
duro 0 donemdeki mirasyedi tiplerin Batih ya!jam tarzmi benimseyip romandaki
gibi olaylarla karsilasmasi mumkundur,
3. Metindeki kisiler (Felatun, Rakim) belirli davramslar sergileyen, zihniyeti ve
cevreyi temsil eden. benzerleri baska metinlerde de bulunan tiplerdir.
KARAKTER C;:OZUMLEMETABLOSU
KARAKTER ADI
Karakterin/tipin en
belirgin ozellig! nedir?
Sosyal ortam ve cevre bu
karakteri/tipi nasil etkilemistir?
Bu karakter/tip olaylar
karsismda nasrl bir tavir
takmmaktadir?
Bu karakterin/tipin diger karak­
terler iizerinde etkisi var rmdtr?
Bu karakterin/tipin yerinde
olsaydmiz olaylar karst­
smda nasil davrarurdnuz?
Sizee gercek hayatta bu
romandaki karakter/tip gibi
davranan biri olabilir mi?
Felatun Bey
Mirasyedi
birisidir.
Mirasyedi,

se eo olmusiur.
Kendini
birakrmstrr,
Yoktur.
Rakrm Efendi
bir



sa lam! tIT.
Daha dikkatli
davranmaktadir,
Can. Canan ve
Jozefino iizerinde
etkisi vardir;
Canan Jozefino
Sevgisini sak- Dost canhsi
layan birisidir, birisidir.
OzgiirIiigii Elkisi
ahnnustir, yoktur,
Olaylar kar­
C;:aresiz
§Jsmda belirii
kalmaktadu.
bir tavn yoktur.
Etkisi Etkisi
yoktur. yoktur,
Olaylar karsismda nasil davranacaguuzi belirtiniz.
Dost canhsr
Mirasyedi Cahskan Caresiz
insanlar
kisiler vardir, kisiler vardir. kisiler vardir,
vardrr.
57
4. Karikatiirdeki fesli kisi, geleneksel yasamm temsilcisi R§kun'I, filtr §apkah
ki§i ise Batih yasamm temsilcisi Felatun'u karsrlamaktadir,
(Bunaglke roman
d a1rj
olaylara uygunbir diyalog yavDlZ.)
,.. ETKINLIK (
1. Grup: Romandaki mekanlar sunlardm
- Hendekbasi
- Rakim'm evi.
Romanda mekanlar, tasvirlerle anlanlmarrns, sadece olaylann g ~ t i ~ i yerler
olarak amlrrusnr,
2. Grup: Romanda "aksam, ikindi" gibi aynntisiz zaman ifade eden sozcukler
kullamlrmsnr.
Romandaki mekan ve zaman arasmda bir uyumsuzluk soz konusu degildir,
5.
Dogu Batl
1 1
Tema
Yanhs Banhlasma
6. Romandaki Rakim Efendi ve Canan, romantizmi en iyi ifade eden kahra­
manlardrr, Rakim'in geleneklerine bagh yapisi ile Canan'm ona duydugu ask ro­
mantizmin ilkeleriyle ortttsmektedir,
7. Romandaki en onernli toplumsal sorun, yanhs Banhlasmadir, Kendi milli
ktilttiriinti bir yana birakip, Banh ktilttirlere koru korune baghhk bugtin icin de soz
konusudur.
8. Romanda ~ olaylan, temayt g6z lmUnde bulundurarak D8SI1 bir ~
gerc;:ekle¢receAinizj belirtiniz.
9. a. Felatun'un basma gelenler ile Rakim'm sergiledigi durus, Ahmet Mithat
Efendi 'nin ahlaki ve sosyal sorunlarla ilgili fikirlerini okuyucuya aktarmaktadir,
<;tinkti okuyucuyu egitmek amaclannusnr,
b. Tanzimat Donemi romancilarma gore, roman, halki egitmek, ona ders­
ler vermek icin kullarulabilecek bir aractir, Sanatta faydayi bu sebeple on planda
tutmuslardir,
10. Romanm halka hitap etmesi sebebiyle romanda konusma dili unsurlanyla
birlikte sade, bir dil kullamlrmstrr,
58
11. Donemindeki sosyal bir sorunu yansitmasi, romanm tarihi bir beige degeri
tasimasnn saglamaktadrr.
12. a.Abmet MitbstBfetJdi
Ahmet Mithat Eiendi, (d:1844 - 0:1912) asl1adl Ahmet olan Tiirk yazar. Baba­
suun oliimii iizerine focuk y a ~ t a faII§maya bll§laml§tIr. 1854 ythnd« agabeyinin
gore vi doleytstylt: bulundugu Vidin'e gitmi§ ve orada bll§ladlgl ogrenimine Top­
hane Slbyan Mektebi 'nde devam etmistir. 1863 ytlmde Ni§ Rii§tiyesi 'ni bitirerek
Ruscuk'e bir devlet dairesine memur olarak etentmstu, 9aII§tItI donemde Prensiz­
caYlogrenmi§ ve bu nedenle Tuna Valisi Mithat Psse'mn takdirini kezenmistir.
Bunun iizetine sd: Ahmet Mithat olarak entlmeye beslentr.
Yazann Tuna gazetesinde yezilsn ysymlemistu: 1869 ythnde Mithat Pes«
Bagdat Yaliligi'ne atanmca 0 da onunla birlikte gitmistir. Bagdat'ta hem gazete
yonetmenligi yapml§ hem de sanat okulu ogrencileri icin dets kitebt heztrlemisur.
1891 yilmde eilevi sebepletden donmek zorunda kaldlgllstanbul'da kendi matba­
ahanesini kurmus ve eserlerini besmssttr. Kendi bastlgl eserlerinin yentssre gaze­
terlerde de yeztlen flkml§ ve 1873 ytlmds. yazdIgI yazllar tiedeni ile Rodos'a sti­
riiImii§tiir. Abdtileziz'in olmesi iizerine lstanbul'a geri donmii§ ve saraya girerek
vak'aniivislik gore vine getirilmistir.
Emekliligi stresinde Dariilfiinun'da ogretmenlik yeptp ve Deriisseieke'ya gef­
mistir. Ogretmenlik gorevi esnssmde burada heyeum keybetmistir. Ahmet Mithat
roman hik5.ye oyun gibi oldukce cesitli tiuierde esetler vettnistir.
ESERLER1: Leteit-i Riveyet, Hasan Mellah, Hiiseyin Fellah, Felstun Bey'le
Rekim Efendi, Heniiz On Yedi Ya§mda, Diitdene Hemm, Jon Tiirk...
Tanzimat Doneminin
en onemli yazandrr,
Geneedebiyatcilan etrafmda
Toplumsal konulan i§lemi§tir.
toplarmstir,
Tanzimat Doneminin
en cok eser veren
yazandrr.
Ahmet Mithat
Efendi
_ Sadebir dil kullanml§t1r
59
b. Felatun Bey ile Rakim Efendi, Ahmet Mihtat Efendi'nin toplumsal bir sorun
olan yanhs Batihlasmayi islemesi, halki egitmeyi amaclamasi ve sade bir kullaml­
masi dolayrsiyla yazanyla ili§kilidir.
. =­
(
ANLAMA YORUMLAMA . .]
I_ ETKINLIK (
Serguzest ve Felatun Bey ile Raklm Efendi romanian donemlerindeki sosyal
sorunlar olan esaret ve yanhs Banhlasmayi islemeleri, roman gibi yeni bir edebi
turle yazrlmalan, sade bir kullanmalan ve sanatta faydayi gozetrneleri dolayisiyla
donemleriyle iliskilendirilebilir,
2 Aym temayi islemelerine karsm eserlerin farkhhgi, hem sanatcmm kendi tis­
lubuyla hem de kullarulan tekniklerin (sinema, hikaye, roman, tiyatro...) farkh 01­
masmdan kaynaklanmaktadrr,
3. Serguzest ve Felatun Bey ile Rakim Efendi romanian, anlatmaya bagh ede­
bi metinler olmasi ve olay cevresinde gelismesi dolayisiyla destan, masal, halk hi­
kayesi ve mesneviyIe iliskilendirilebilir,
4.
Destan Masal Mesnevi Roman
Hayal!ve oJaganti,tii Hayali ve olaganusn; Hayal! ve olaganustu Gercekci,
ozelikleresahip ozeliklere sahip ozeliklere sahip betimlenrnis
mekanlar mekiinlar mekanlar mekiinlar
Belirsiz zaman Belirsiz zaman Belirsiz zaman Belirli ve dolayh
ifadeleri ifadeleri ifadeleri zamanifadeleri
\_ ETKINLIK (
Serguzest ve Felatun Bey ile Rakim Efendi romanian, bu edebi turun TUrk ede­
biyatma yeni girmis olmasi dolayisiyla teknik bakimdan zayif, hikaye ile roman
arasmda bir yere sahiptir.· Dil, daha onceki donemlere gore daha sadedir. Roman­
larda toplumsaI sorunlar, toplumu egitmek ve ona bilgi vermek arnac guduldugu
icin agirliktadrr, Bu durum romanlann sanatsal yonunun geri planda kalrnasma ve
teknik bakimdan kusurlu olmasma neden olmaktadir,
60
iJLCME DE(;ERLENDIRME 1
1. (Y)
(D)
(D)
2 ... iIahi. ..
...romantizm, realizm...
3. Dogru cevap E secenegidir.
4. Destandaki mekanla romandaki mekarnn ortak yonu, yapryi olusturan bir un­
sur olmasi ve olaylann yasandrgi yeri gostermesidir,
Farkhhk ise destanda hayali ya da olaganustu mekanlar kullamlmasi, buna kar­
sin romandaki mekanlann gercek mekanlar olmasidir,
61
B. GiJstermeye Ball, Edebt Metin/er
T/YA'tRO
HAZIRLIK
1_-4
1. "Tiyatro, biiyiiklerin mektebidir," ve "Tiyatro bir ahlak muessesesidir," ifa­
deleri tiyatronun egiticiligi ve bilgilendiriciligini ifade etrnek icin soylenrrnstir,
2.
GelenekselTiyatro:
Yazih bir metne dayanmayan, olarak ve herhangi bir sahne yaplsl
gerektirmeyen, yanhs anlamalar iizerine kurulu, karagoz, meddah, or­
ta oyunu ve koy seyirlik oyunlanndan olusan, kokeni Orta Asya'ya dayanan tiyat­
rodur.
Modem Tiyatro:
Yazih bir metne dayanan, sahne yapisi olan, dram, trajedi ve komedi gibi alt
tiirlere aynlan, Yunanistan' daki Dionysos §enliklerine dayanan tiyatrodur.
I_ ETK/NLIK (
1.MBTIN
Bvlenmeai adh tiyatro metDiDi 8DI1fta een
1end
mmz.
1. Metnin temsilinde rol alan tlgrencilerle temsil ettikleri kisiler arasmda "kur­
maca"nm smirlan icinde bir gerceklik soz konusudur.
I_ ETK/NL/K (
1. Grup: Ikinci sahnede gelinin yola sahnede gelinin eve gel­
mesi, dorduncu sahnede gelinin geliglyle yasananlar, besinci sahnede yine gelinin
gelisiyle yasananlar anlatilmaktadrr,
2. Grup: Altmci sahnede mahalledekilerin eve gelmesi, yedinci sahnede mahal­
lelilerin eve gelisiyle yasananlar anlatilrmsnr.
Sahne sahnede yasananlar bitirilmeden yapildig; kusurludur.
Sahneler bu ynzden ara bashklar gibi kalmisnr.
62
2 Tiyatroda anlatilanlar Tanzimat Doneminde gorucu usuliiyle evlilige bir
elestiri niteligi ta§ldlgl icin doneminin gercekligiyle iliskilidir,
3. Sair Evlenmesi OOh tiyatro eseri doneminde yasanan gerceklikler iizerine ku­
rulu oldugu icin tarihi bir beIge niteligi tasunaktadir,
4. Olay OrgUslt bakkJndaki dU§flncelerinizi. belirtiniz.
5. Metindeki kisiler duygu, dii§iince, konusma ve davrams bakirmndan birey­
sel nitelikler gosteren, olay orgiisii ve ile birlikte ele ahmp
lenebilen, baska eserlerdeki benzerlerlnden ayirt edilebilen karakterlerdir.
KARAKTER f;OZUMLEME TABLOSU
KARAKTER ADI Mii§tak Bey Zlbll dudu HabbeKadm Ebullaklaka
Karakterin/tipin en Heyecanh, Saf rnizach
Acikgoz' Firsatcr bir
belirgin nedir? aceleci birisidir. birisidir.
birisidir. kisidir,
Karakterin/tipin olaylar
karsismdaki tavn nasildir?

Fayda
gOzetmektedir.
Karakter/tip eserden
eserin
ve yapismda
Yapl bozulur, Yap; bozulur, Yapi bozulur. Yapi bozuJur.
nasil bir olur?
Sosyal ortarn ve
bu karakterler Uzerinde
Vardir, Yoktur. Yoktur. Yoktur.
etkisi var midir?
Bu karakterin/tipin diger
karakterler Uzerinde etkisi Yoktur. Yoktur, Yoktur. Yoktur.
var rmdir?
Bu karakterin/tipin yerinde
olsaydmizolaylar kaT§lsmda
Olaylar karsismda nasil davranacagrmzi belirtiniz.
nasil davramrdiruz?
Metninyazildigr donemde
ve gercek hayatta bu
Olabilir. Olabilir. Olabilir. Olabilir.
eserdeki karater/tip gibi
davranan biri olabilir mi?
6. Evlenmesi'nde rnekanla ilgili ifadeler yoktur. Fakat yasanan olaylardan
hareketle rnekarun Mustak Bey'in evi oldugu anlasrlmaktadrr, Bu bakimdan me­
kamn gerceklikle iliskisi vardir,
7. Verilen §emaya gore, olaylar, belli bir zamanda, belli bir mekanda ve belli
kisiler arasmda yasarur,
63
,.. ETKINLIK (
1. Grup: Sair Evlenmesi'nin ternasi "gorucu usulunun yanh§hgl"dlf.
2. Grup: Isledigi tema dolayrsiyla halki egitmek, bilgilendirmek amaclanrmsnr,
Bu bakimlardan temanm hem sosyal hayatla hem de gerceklikle iliskisi vardir,
8.
TURK TlYATROSU
!-__II__­
l
Modem Tiirk
Geleneksel Turk
Tiyatrosu
Tiyatrosu
~
~
Orta Oyunu
~ a i r
Karagoz
Evlenmesi
9. Eserde konusma dili ozellikleri gorulmektedir, Bu ozellikler yazann halka
hitap ettiginin de bir gostergesidir,
10. Sair Evlenmesi'nin temasi olan gorucu usulu bugun de varhgim devam et­
tirmektedir. Fakat eski donemlere oranla bugiin gorucu usulunun daha da azaldigi
gorulrnektedir.
11. Bkz. Ogretici Metinler-,sinasi
2.MET1N
I_ ETKINLIK (
Zavalh Cocuk adh tiyatroyu smifta canlandmmz,
1. a. Metnin olay orgiisii §u sekildedit:
- Sefika'run P8§a tarafmdan istenmesi
- Halil Bey ile Tahire Hamm'm durumu konusmasi
- Seflka'nm Tahire Harnm'a Ata'YI sevdigini soylernesi
- Sefika'nm verem olmasi
- Ata'mn intihar etmesi
b. Zavalh <;ocuk adh tiyatroyu nasil sonlandJracalmm belirtiniz.
2 Zavalh Cocuk'ta yasananlann Tanzimat Donemindeki sosyal yasamda go­
riilmesi miimkiin oldugundan metnin, doneminin gercekligiyle iliskisi vardir,
3. Zavalh Cocuk'ta "suslti bir oda" ve "diger oda" mekan olarak gecmektedir,
Zaman ile ilgili ise herhangi bir ifade mevcut degildir,
64
4. Edebi eserler, yazann kurrnaca gercekliginin icinde yapi unsurlanyla (kisi,
zaman, mekan, olay orgusu) bir billiln oldugu icin, bu unsurlardan herhangi biri­
nin degistirilmesi eserin anlammda bir degi§iklige sebep olur.
S. Zavalh Cocuk adh metindeki olay orgusunun yasandig: zamanla, metnin ya­
zlidlgl donem arasmda siki bir ili§ki vardir, <;iinkil edebi eserler, yazildiklan do­
nemin zihniyetini banndmr, Bu nedenle bir edebi eserin, yazrldig; donemden ba­
gimsiz dusunulmesi mumkun degildir,
6. Metindeki kisiler duygu, dil§ilnce, konusma ve davrarns bakimmdan birey­
sel nitelikler gosteren, olay orgusu ve ile birlikte ele ahmp cozum­
lenebilen, baska eserlerdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir.
KARAKTER C;:OZUMLEME TABLOSU
KARAKTER AD! Halll Bey Tahire Hamm
Karakterin/tipin en
Anlayish arna Fedakar
Anlayrsh birisidir.
belirgin ozelligi nedir?
caresiz birisidir. birisidir,
Karakterin/tipinolaylar
Caresizdir, C;aresizdir. C;:aresizdir.
karsismdaki tavn nasildir?
Sosyal ortarn ve yevre bu
Sevgisine
karakteri/tipi nasil
Etkisi yoktur. Etkisi yoktur.
mal olmustur,
etkilemistir?
Bu karakterin/tipin diger
iizerinde uzerinde Ata iizerinde
karakterler iizerinde etkisi
etkisi vardu, etkisi vardtr, etkisi vardir,
var rmdir?
Bu karakterin/tipin yerinde
olsaydmiz olaylarkarsismda
Olaylar karsismda nasil davranacagimzr belirtiniz.
nasil davramrdmiz?
Sizce gercek hayatta bu
tiyatrodaki karakter/tip
Olabilir. Olabilir. Olabilir.
gibi davranan biri olabilir
mi?
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Zavalh Cocuk adh metnin temasi "gOriicii usuliiniln yanh§hgl"dlr.
2. Grup: Zavalh Cocuk adh metnin yazihs amaci, halki egitmektir,
Metindeki terna, eserin yazildrgi donemde karsilasilabilecek bir durum oldugu
icin hem sosyal gerceklikle hem de halki egitmekle iliskilidir,
6S
I
7. Zavalli Cocuk adh metinde, daha onceki donemlere gore daha sade bir dil
kullamlrmsnr, Evlenmesi 'nde oldugu gibi yerel soyleyis ozelliklerine yer ve­
rilmemistir, Bunun sebebi Evlenmesi adh metnin komedi unsurlanyla, Zaval­
It Cocuk'un ise dram unsurlanyla kaleme almrms olmasidir,
8. Zavalh Cocuk adli metinde "gelenek - modemite" cansmasr vardir, Ev­
lenmesi adh metinde de aym catisma gorulmektedir, Bu catisma Tanzimat toplu­
munun sosyal yasantismda gorulen Dogu - Bah ikileminin dogal bir sonucudur.
9. a. Bkz. Tan
zimat
Dlmemi ve Heyecam Dile Getinm MetiDler
Tanzimat Doneminin
oncu sanatcilanndandir,
roman, tiyatro, elestiri, makale,
Gazetecilikyapml §trr. ]
fikra tiirlerinde eserler vermistir,
b. Yukandaki ozelliklerle, Zavallt Cocuk adh metinde islenen, sosyal bir konu
olan "gtiriicU usuliiniln yanlt§ltgl" temasi Narmk Kemal'in edebi tizelIikleriyle or­
tii§mektedir.
. ,
ANLAMA YORUMLAMA
[
. - ..J
\_ ETKINLIK (
Bvlenmesi ve Zavalh c;ocuk adh metiDlerden belirlediliniz b(lIUmleri 81­
mfta ca
n1
andll'JD1Z,
I. Evlenmesi'ndeki isim sembolizasyonuna gore isimlerin anlamlan §un­
lardir,
• MU§tak: ozleyen, can atan.
• Ziba: siislii, ozentili, (dudu sozciigii ise, tftti (papagan) stizciigiiniin TUrk­
cedeki halidir.)
• Habbe: hileci, hile yapan
• BblJUakiaka' konusanlann, gevezelerin babasi,
Buna gOre gUnumuz D881l bir isim1endirme yapacaPJZl be1irtiniz.
66
2. BATILl ANLAMDA TORK 71YA7ROSU
Turk helkt Batl modelinde tiyatroyla ezmhklenn sundugu tiyatrogasteri/eriyo­
/uy/a bir o/r;ude tsiustyordu. Osmsnli ssrey: ise yabancl topluluklenn gostetilerinc
biiyiik onem vennistir, Bah tiyatrosunu Tiirk helkinden daha once benimsemistir.
Bsu tiyatrosunun Tiirk kiiItiiriine tam anlam.Jy/a sktenlmesi Tanzimat'ta o/u§mu§­
tur. Beti tiyatrosunun, /839 Tanzimat Permeni'nm ongordiiguilkeler dogrultusun­
daBeu 'ya yonelen Ostnsnlt toplumunagirisi, gelenekse/ Tiirk tiyatrosuna bit yen­
dan bircok olumlu katkJda buJunurken, bir yandan da onun r;agda§ dogrulruda. ge­
lismesini engeliemistir. Bah modeli tiyatronun benimsenmesiyle Tiirk tiyatrosuna
yeni bit yoneli§ icine girmistir. Her seyden once tiyatro da yszih metne ger;ilmi§,
yebenct yazar/arcIan yspilsn r;eviri ve uyar/amalar yanmda Tiirk yazarlan da oyun
yazmaya beslemisler; boylece Bah 'ya omnIar;ok ger; de o/sabir dram gelenegi bes­
lsnusttr. Bah modelinde tiyatronun Tiirkiye'yege/mesi sonucunda r;err;eve sahneli
yeni tiyatroysptlsn kurulmu§, toplulukIar bu tiysirolerde diizenIi o/arakoyun ser­
giIemeye beslemislerdir. Boylece tiyatroyu kutumsellestume yoniinde onemli bir
adrm sulttnsur. Bah tiyatrosumodelini benimseyen Ttirk tiyatrosunun gelisimi r;ok
genel biryeklessml« iki a§amada ince1enebilir. Tanzimat Ferrnam'mn ilemyle, Tiir­
kiye Cumhuriyeti'ninkurulmasl arasmda (1839- 1923) yet alanhaZlrIJk 8§amas/ ve
Cumhuriyetin kuru/u§undan giinamiize uzanan geli§me 8§amas/.
9agda§ Tilrk tiyatrosuna ilk onemli sdun 186O'ta yspilsn Gedikpss« Tiyetro­
su'yla stilmtstu: 1861'de bu tiyatroyukiraIayan GiilIaAgop, 1868'de Osmenlt Ti­
yatrosu edls bir topluluk kurarak Tiirk yazarlanna ve Tarkr;e oyun1ara yoneldi.
1870'teSadrazam Ali P8§a'nm!stanbul'unr;e§itli blilgelerindeTilrkr;e oyunlar ser­
gileyen tiyetroler kurmest ko§u1uy1a kendisine sagladlgl destekle, Tilrkr;e oyun1ar
oynama imtiyezuu 10 y/l elinde tutan GalIiI Agop'un top1u1ugunda Brmeni oyun­
cu1ar yanmda Miis1aman Tiuk: oyuncularcIa yeti§ti. Bu oyuncu1ar ir;inde en ilnli1­
sa Ahmed Fehim'dir. Osmenli Tiyatrosu'nda NamJk Kemsl, Ahmed Mithat Bien­
di, Abdiilhak Hamid, Recaizade Mahmut Ekrem gibi iinlii §airve yazarlann yepu­
Ian, Ahmed Vetik P8§a'nm usta i§i Moliere uyar1amalan, ozeIIik1e iinlii Ptenstz
me1odram, gii1diirii ve vodvillerinin r;evirileri, kemolsr, milzikIi oyunlar ve ope­
retler sshnelendi. GalIa Agop'un Osmenli tiyatrosuna yon verdigi 15 yihn en
onemli sonuclsnndsn biri de izleyicinin tiyetroy«al/§masl oldu. Buarada padi§ah­
/arda tiyatroya biiyiik ilgi gosteriyordu. Abdulmecid 1858'de Dolmsbshce Sara­
YJ'mn yakmInda bir saray tiyatrosu, tiyatroya beski ve sansilr koymesiyle tmli:
A bdiilhamid de 1889'da YJ1dJZ SarayJ 'nIn behcesinde yabancJ tiyatro ve opera
oyunlsrunn sahnelendigi bir tiyatro salonu yspttrd).
Tiirkiye'de BahIJ an1amda tiyatronun kutumsellssmssi ve Tilrkr;e oyun sergi­
lenmesi yolunda Ermeni sanatr;IIann ketkis», melodrama ag/r11k veren MarcIiros
67
Mmakyan ve Ahmed Vefik Pll§a'mnMoliere uyarIamalanna aglrIlk veren Tomas
Pesulyeciyen'in ketkilsnyle siirdii. Bu donemde halk tiyatrosu sanatfIIanmn tulu­
at adI veriIen yeni tar bir tiyatro goriiIdii. BatI tiyatrosunun konukIan
ve tipIeriyIe geIenekseI tiyatronun tipIerini ve oyuncuIuk bicimini birlestiten ve
dagafIamaya dayanan tuIuat, bir anIamda orteoyunun sahne tistiine bi­
fimiydi. Ortaayunu ustalarmdan Kavuklu Hamdi'nin onderliginde I875'te artaya
fIkan bu tar, cumhuriyet'in ilk ytllsnn« degin yaygm bir bicimde Aynlmaz
ogesi alan kantayla birIikte !stanbuJ'un $ehzadebll§I semtinde ramazan aymda
senlenen Direkleremsi'nm beslic« gosterilerinden biri olmeyt siirdiirdii. Tiirk
oyunculenn egitimi ifin bir konservatuvar ve yerel yonetimce parasal afldan des­
teklenen bir uygulama sahnesi yolunda ilk edun ise I9l4'te Deriil­
bedayi'nin kurulmesiyle enldt; ilk Tiirk-MiisJiiman kadIn sanatfI olan Afife Ie­
le'de sahneye ilk kez 1920'de Dariilbedayi'de fIktI. Tiyatroda BatI modelinin be­
nitnsendigi nenrhk. ll§BIDasI doneminde ayun yazar1Igmda parlak bir etihm gOriil­
medi. Yazarlar, daha once hif denemedikleri bir tarde kalem oynatlrken ister iste­
mez Bstil) ustalara oykiindii1er. TUrk yazarlan en fak etkileyen yabancI kaynak­
Iar Victor Hugo 'nun, Shakespeare'in, Moliere'in ayunlanyIa yabancI melodramlar
aIdu. Bu bakImdan Tiirk dram seneumn Ibrahim $inasi'nin yazdIgI ve ilk ozgiin
Tiirk ayunu olan $air Evlenmesi'yle (I 860) bll§ladIgI kabul ediJir. Bu oyunu, ozel­
likle romantik yurtsever duygu1anyla yiikJii oyunlar izledi. Bu yepttler icinde en
iinliisii Nemik Kemal'in Vatan Yahut Si1istresi'ydi (I873). sonra da
ozgiirliik konusunu romantik tarihsel oyunlar aglrlIk kezendt. 1839- 1923
donemi ifinde yezilen oyunlar genel olarak komediler, tarihsel dremler, romantik
dramlar, orta simi trajedileri ve melodrsmlsrdi. Bu donemde yuzlerce
oyundan giiniimiizde de aynanabilir olanIann seyts: fok ezdir. Bu tar oyunlann
besmd« Ahmed Vefik Pll§a'nm Moliere'den yaptIgI uyarlamalarla oyun yazarlIgI­
m cumhuriyet doneminde de siirdiiren Musaphizade Celal'in Beti'nm tOre kame­
disi gelenegi icind« Osmenlt toplumunu oyunlar gelir.
3. Tanzimat tiyatrosunun modern TUrk tiyatrosunun baslangici kabul edilmesi,
Batih tarzm ornek ahnmasi, yazih metinler halinde olmasi, sahne tekniklerinin
uygulanmasi sebebiyledir.
4. Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyatro metinleri, sahne gecisleri ve
sahne unsurlan bakimmdan teknik kusurlara sahiptir. Fakat edebiyanrmza yeni gi­
ren bir turun ilk omekleri olmasi acismdan boyle kusurlann bulunmasi son dere­
ce dogaldir,
5. Miinevverin Hasbihali adh tiyatro metnindeki sahne dekorunun anlatildigi
bolumdeki aynntilar sahne tekniginin, Sair Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyat­
rolardaki gibi sadece mekan olarak verilmeyip Bau'daki omekleri gibi aynntih
68
olarak verildigini, bu da modem Turk tiyatrasunun teknik bakimmdan giderek ku­
sursuzlasngim gostermektedir,
6. Sair Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyatra metinleri, tiyatra turunun yapi
ozelliklerini gostermektedir, Geleneksel Turk tiyatrosu yazih bir metne dayanma­
makla birlikte belirli yapl ozelliklerine sahiptir.
Geleneksel Turk tiyatrosunda halki eglendirmek, eglendirirken de kissadan his­
se vermek amaclandigi icin tema genellikle ahlakidir, Evlenmesi ve Zavalh
Cocuk adh tiyatro metinlerin de ise toplumsal bir sorun ele almrmstrr,
Geleneksel Turk tiyatrosunda yanhs anlamalara dayanan, konusrna dili ozellik­
leri yansitan, sade bir dil kullarulrmstrr, Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh ti­
yatro metinlerinde sade bir dil kullarnlmasma ragmen Arapca ve Farsca kelime ve
tamlamalara da yer verilrnistir,
(jLCME 1
1. (D)
(Y)
(Y)
2. halki egitme ..
...... geleneksel Turk tiyatrosu.... ..... modem....
3. Dogru cevap E secenegidir,
4. Yazih bir metnin bulunmasi, sahne anlayismm varhgi, dram, komedi, traje­
di gibi Batt tiyatrosu ozellikleri gostermesi modem tiyatronun Hacivat - Karagoz
ve Meddah gibi halk tiyatrosu omeklerinden farkh yonleridir,
[5. TANZIMAT OiJNEMI EOEBIYATININ GENEL
I_ ETKINLIK (
a. 1 Orup: Tanzjmat DOnemini etki1eyen sosyal Yap!:
Osmanh Devleti 'nin son donerndeki savaslarda aldlgl yenilgiler, halkm dev­
lete karsi olan sorumluluklanm sorgulamasma neden olmus, devlet eliyle
yapilan bir takim yeniliklerin halk tarafmdan yerinde, bazilarmm ise gerek­
siz gorulmesi halkta bir huzursuzluk yaratnnstir, Bunun yarusira ozellikle
gazete aracrhgiyla halkm bilgilendirilrnesi, halkm Bati'yi daha yakindan ta­
mma ve bazi yerlesik degerleri sorgulamaya baslamasi Tanzimat'm olusu­
munda etkilidir,
2. Orup: TRuzjmat DOnemiui etkileyen siyasi Y8p1:
Askeri basansizhklar sonucu pek cok yerin elden cikmasi, Osmanh Devle­
ti 'nin kozmopolit yaprsi icinde bulunan degi§ik irklann, milliyetcilik akirrn­
run etkisiyle ulus devletler kurmalan, devletin kendi valisi Kavalah Meh­
met Ali Pasa'ya bile soz geciremeyip, maglup olmasi, Batih devletlerin Os­
manli'daki azinhklar icin bazi haklar talep etmesi Tanzimat'm olusumunda
etkilidir.
3. Orup: TanzjmatDOnemini etkileyen kUltl1rel Y8p1:
Osmanh aydmlannm Batr'daki felsefi ve edebi akimlan takip etmeye basla­
malan, gazeteciligin ortaya cikmasr, yeni edebi turlerde eserler verilmeye
baslanrnasi Tanzimat't etkileyen kliltiirel sebeplerdendir.
b. Tanzimat Donerni yazar ve sairleri, Batr'yi tarnyan, devletin kurtulusu ve
toplumun refahi icin yenilik taraftan olan, sosyal sorunlar tizerine egilen, bu ne­
denle sanatta faydayi gozeten birer kisilige sahiptir.
1. Grafige gore, onceki donemlerde btiytik farkhhklar gosteren Tiirk ve
Bat! klilttirti, Tanzimat Donemine yaklasilirken aradaki farklihklan azaltrrus, Tan­
zimat Donerninden itibaren ise parelellik gosterrneye baslarmstir.
2.a. Tanzimat Donemi Edebiyatl
__-t_---JI L-I--t----.
Romantizm Realizm Klasisizm Aydmlanma Gag.
Narmk Kemal Sami Pasazade Sezai Sinasi Akil, deney,
(Zavalh Cocuk) (Serguzest) Evlenrnesi) kanun, ilerleme.
Ahmet Mithat
(Felatun Bey ile
RakirnEfendi)
70
b. gore Tanzimat Edebiyatmm kaynaklan Bati'daki fikri
ve edebi akimlardir,
3. Tanzimat Donemi Edebiyati eserlerinde daha onceki donemlere gore sa­
de bir dil kullamlnnsnr, Halki egitmeyi amacladiklan ic;:in donemin sanatcrlan,
konusma dili ile yazi dili arasmdaki farklihklan azaltmaya
4.
Sade bir dil kullamlrmstu,
r
Donernin flkri, edebi ve
Gazetenin
-
Makale, fikra gibi yeni
sanatsal tartismalan
i§levi turleri benndmmsnr,
gazetelerdeyapilmrsttr,
­
I
Halki bilgilendirmede arac olmustur,
71
UNiTE SONU OU;ME VE DEGERLENDiRME
1. (D)
(D)
(Y)
2. Dogru cevap C secenegidir,
3 1860-1896 .
4. Dogru cevap B secenegidir,
5. Dogru cevap B secenegidir,
6. Dogru cevap C secenegidir,
7. Dogru cevap E secenegidir.
8. Dogru cevap E secenegidir,
72
« 4 ~ - --------- -- ----­
SERVET/FONUN EDEB/YATI
uuu.
(7896-1907) VE FECR/AT/
rfJNU71E
TOPLULU(;U (1909-1972)
---- -- - ------- - - - ~ )
7. SERVET/FONUN EDEB/YATININ OLUSUMU
]
I :
HAZIRLIK
1. "Sanatta ne soylediginiz degil, nasil soylediginiz onemlidir," sozuyle, sanat ese­
rinde, sanatcmm iislubunun onemi vurgulannustir, Bu, sanatcirnn hangi sanat dalmda
olursa olsun, sananrun estetik yonunun kuvvetli olmasi gerektigini ifade etmektedir.
2 Cemil Meric, "Dergiler, hiir tefekkiiriin kalesidir," sozleriyle dergilerin, sa­
nat, edebiyat, dusunce konulanmn ozgurce konusuldugu, yaymlandrgi birer yer
oldugunu ifade etmektedir,
am-.
1. ve 2. MIIT.tN
I_ ETKINL/K (
1. Grup: Servet-i Fiinun, "fenlerin zenginlikleri" anlamma gelmektedir.
2. Grup: Servet-i Fiinun, 1891 yilmda Ahmet lhsan tarafmdan cikanlmaya bas­
lanrms, 1896 yihnda da derginin basma Tevfik Fikret getirilmistir,
1. Servet-i Fiinun dergisi, bu dergi etrafmda toplanan edebiyatcilann, savun­
duklan edebi goruslerini aciklamada, savunduklan gorusler dogrultusunda kale­
me aldiklan eserlerini yaymlamada bir ara't gorevi yuklenrnis, hatta bu donern
edebiyatcilanna bir edebi topluluk olarak admi verrnistir,
2 Tanzimat Donemi EdebiyatI bir yenilik getirdigi icin "Edebiyat-i Cedide"
olarak adlandmlrms. daha soma Servet-i Fiinuncular icin onceleri bir alay olarak
kullamlrms daha soma ise isim olarak yerlesmistir, Yeniligin iistiine yenilik yap­
maya cahstiklan icin Servet-i Fiinunculara da Edebiyat-i Cedideciler denilrnistir,
3. Muallim Naci, Tanzimat sonrasi TUrk edebiyatmda ihmhlann basmda bulun­
rnaktadir, Eskiyi savunanlarla ihmhlar geleneksel yasama tarzim siirdUriirken, ye­
niyi savunanlar Batih yasama bicimin uymak istemislerdir.
73
4. Servet-i Fiinun dergisi etrafmda toplannus, Fransizca basta olmak iizere yO­
cukluk yillannda Bati dillerini ogrenmi§, Bati edebiyati zevkiyle yetismis, lstan­
bul'da Batih bir yasama bicimi siirdiirmeye yah§ml§, edebiyatta zevki ve estetigi
on planda tutmus, toplumsal sorunlardan uzak durmus, bireysel konulara yonel­
mis sanatcilardir,
5. a. Tanzimat Donemi metinlerinde "hurriyet, adelet, esitlik, goructl usulii­
niin yanhshgi, gazetenin gerekliligi" gibi toplumsal konular islenmisken, Servet-i
Fiinun ve KIrk yil adh metinlerde bireysellik on plandadir,
b. Servet-i Fiinun doneminde "Sanat, sanat icindir," ilkesi benimsenmis,
toplumsal konulardan ve sorunlardan uzak durulmustur,
6. Servet-i Fiinun Doneminde estetik zevkin on planda olrnasi, donem sa­
natcilanm sadece sanatla ugrasmaya sevk etmis, siyasi ve sosyal problemlerden
uzak durmalarma sebep olmustur,
t-.......;.... A",.NL""A""'MA=Y.... .... ... ..... O-R-U..,.M . .
1. Tanzirnat Donemi Edebiyatrm hazirlayan sebepler ile Servet-i Fiinun Edebi­
yatuu hazirlayan sebepler arasmdaki en onemli farkhhk, Servet-i Fiinunculann
aradan gecen zaman icinde bazi yeniliklerin oturmasmdan, fikri ve edebi alan ile
toplum tarafmdan benimsenmis olmasmdan sonra ortaya cikrms olrnalandir,
2. Servet-i Fiinun ile KIrk yil adh metinler tema bakmundan toplumdan uzak,
bireysel bir konuyu islemislerdir, Buradaki bireysellik, sahsi degil, topluluk adma
bir bireyselliktir.
Her iki metin de ani tiiriiniin yapi ozelliklenni yansrtmaktadir, Anlatimda ise
cesitli betimleme ve benzetmeleri yapilrms, Tanzimat Donemine gore daha edebi
ve siislii bir dil kullarnlmisttr,
3. Bir edebiyat dergisi editlhi1 olarak, derginin sanat anlaYJPIl1 aytklayan bir
y8Z1 YllZU11Z.
lJLcME DE(;ERLENDIRME 1
1. (D)
(D)
(Y)
2. ... Servet-i Fiinun dergisin...
... Edebiyat-i Cedide...
3. Dogru cevap D secenegidir, Recaizade Mahmut Ekrem'in tesvikleriyle eser­
lerini yazrruslardir,
4. Dergi, Servet-i Fiinunculann edebi gorii§ ve cahsmalanru siirdilrdilgii bir
merkez olrnustur,
74
II
2
2. 6{;RETlcl METINLER
HAZIRLIK
1· -----4
1. Ogretici metinlerde dilin, sanatsal bir bicimde kullarulmasi, anlatilmak iste­
nenin karmasik bir hill ahp anlasilmarnasma sebep olabilir.
Belirli bir diizeyde sanath anlatim ise ogretici metinleri, anlatim bakimmdan
daha estetik kilabilir,
a. GiIn1f1k YlI§8DtImzda ell'§tiri YaplP yapmadJ.gmm ve neyi, n i ~ elestir­
d i ~ belirtiniz.
b. Elestirinin amaci, olumlu ve olumsuz yonlerin ortaya konarak, daha
"iyi"nin ortaya cikmasrm saglamaktir,
3. Hanra ve gezi yazilan, kendilerinden sonraki donemler icin birer tarihi beI­
ge niteligi tasirlar,
4. Servet-i Fiinun Doneminde, II. Abdiilhamit'in baskici yonetirni altmda bulu­
nan aydmlann bircogu Avrupa'ya ozellikle de Paris'e kacnuslardir. Ulkedeki bu
baskici yonetim zamanmda herhangi bir savas olmamasma ragmen Ban
karsismdaki gerileme devam etmistir, Sosyal yasamda, ozellikle Tanzimat'in
ilanmdan sonra meydana gelen degisiklikler yava§ yava§ toplum tarafmdan kabul­
lenilrnis ve devletle birlikte halk da yiiziinii Ban'ya donrneye baslanustrr,
amm­
1. MB'I1N
EDEBt TENK1T
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Biraz Daha Hakikat adh metnin yazihs amaci, bilgi vennektir.
2. Grup: Biraz Daha Hakikat adh metin iletisi, Servet-i Fiinun ve yeniliktir.
3. Grup: Biraz Daha Hakikat adh metindeki kelime gruplan, cumleler, parag­
raflar metinde anlam birligine sahip kiimelerdir.
Metindeki bu anlam birligine sahip kumeler, metin iletisini ifade etmek, onu
aciklamak, hakkmda bilgi vennek amaciyla bir araya getirilmislerdir,
75
1. Biraz Daha Hakikat adh metnin ana fikri, "Servet-i Fiinun ve yenilik"tir. Bu
ana fikir, metnin ait oldugu sosyal ve siyasi §artlarla, Servet-i Funun'u olusturan
sartlar dolayrsiyla iliskilidir,
2. Metin elestiri (tenkit) dusuncesiyle kaleme ahnrmsnr.
3. Metindeki ifadeler, bilgi vermek, aciklama yapmak amaclandigi icin aciktir,
Metindeki "gazete, makale, Dekadan, edebiyat okulu, edebi hareket, sanat, sa­
natkar, taklit, estetik, roman, ilerleme" gibi terim ve kavramlar kullarulmisnr,
Metinde gunluk hayatia ilgili olarak, her alandaki isbirliginin bugiin icin zorun­
lulugundan bahsedilmistir,
4. Metinde anlam tutarsizhgi veya birbiriyle celisen dii§iinceler mevcut degildir,
5. a. Metinde somut ifadeler daha ~ o k kullarulrmstir,
b. Bu durum ogretici metinlerin, bilgi vermek, aciklarna yapmak, yonlen­
dirmek, haberdar etmek gibi amaclanmn olmasmdan kaynaklanmaktadir,
6. Metin, ogretici metin gelenegi icerisinde edebi tenkit alanmda yazilrmsnr,
7. Biraz Daha Hakikat adh mew hangi. yaym orgamnda yaymlayacalmlZl be­
lirtiniz.
8. HiJseyin Cabit YalfUl
Hiiseyin Cahit YalfIn (d. 1875 - o. 1957) yszi hayatma Servet-i Fiinun done­
minde edebiyetct olerek bsslsmts, II. Mesrutiyet, Atatiirk, lsmet lnont: ve DP do­
nemlerinde her daim serf kalemiyle yazdlgl polemik ve elestirilerle ve eyru za­
manda da kiiItiiriin yeygmlesmsstne destekIeriyle alallarda ksltms, gazeteci, ya­
zar, siyaset edsmuhr.
1908'de II. Mestutiyet'in ilam ile edebiyeu buskmts ve politikaya gitmistit.
Agustos 1908'de Tevtik Fikret ve Hiiseyin Keum ile birlikte Tanin Gazetesi'ni
kurdu, ittihat ve Terakki'nin siyasi alandabir nevi keletnsotu oldu. Aymytl, 1908­
1912 OsmanlJ MecIisi Mebusam'an istanbul milletvekili secildi. 1911'de Diiyunu
Umumiye Dayinler vekili oldu. 1913'ten sonra tek parti hfiline gelen lttihet ve Te­
rakki'yi elestirmeye besledi. Haziran 1919'da Malta'ya siiriildii. 1922'de Tenin'i
yeniden cikurmeyu beslads. Hiikiimete yonelttigi aglr elestirilet ve eski lnihetcite­
tt savunmaSI doleytsiyle 1923'te istikIal Mahkemesi'nde ysrgtlends. 1925'te mii­
ebbet siirgiin cezest ile Corum 'a gonderildi. Bu tarihten sanra, Atatiirk'iin otiimii­
ne kadar politikanm dtstnd« keldi.
1933'te Ak§am gazetesinde yuztler yazmaya ve Tiitk kiiltiir hayatmm onemii
yaym organ1anndan biti alan Fikir Hareketleri dergisini yaYJmlamaya bssledi.
Atatiirk'iin oltimiindcn sonra, lsmet lnonu'nun tekliflyle tekrar palitikaya dbtulii.
1939-1954 yillen arasmda Cenkin, istanbul ve Kars milletvekilligi yspti. 1954'de
79 yssmds tutuklanarak hapse girdi fIktl.
1957 yilmda Olmii§tiir.
76
Biraz Daha Hakikat adh metin yazann sert ki§iligini, elestirici yiiniinii ortaya
koymasi bakirmndan, kitabm adirun "Kavgalanm" oldugu da dusunulurse iliskili­
dir.
2.MET1N
GEZtYAZlSI
1. On Birinci Mektup adh metnin yazI11§ amaci, gezilen yerler hakkmda bilgi
vermektir. Metnin ana fikri, Misir ve piramitlerdir. Tiirii ise, gezi yazisidtr,
2 Metindeki "iki sent gibi ekilmis araziler", "deve kervam", "bedeviler",
"merkepciler, deveciler, fotografcilar", "mnzik ve dilenci grubu" ifadeleri done­
minin sosyal gercekligini yansitan ifadelerdir.
[. ETKINLIK (
1. Grup: Biraz Daha Hakikat ve On Birinci Mektup adh metinler, okuyucuya
bilgi vermek amaciyla yazilnuslardir,
Bu durum iigretici metinlerin yazihs amaciyla parelellik gosterir,
2. Grop: Biraz Daha Hakikat adh metinde "Servet-i Fiinun ve yenilik", On Bi­
rinci Mektup adh metinde ise "M1SIf ve piramitler" ternasr islenmistir, Temalann
birbirinden farkh olmasi hem metinlerin tiirii hem de anlatilanlann birbirinden
farkh olmasmdan kaynaklanmaktadir,
3. On Birinci Mektup adh metindeki ifadeler, bilgi vermek amaclandigi icin
acik ve kesindir.
I_ ETKINLIK (

2. Grop: Metindeki "delta, ucgen, piramit, mumya, ebu'l-hevl" ifadeleri terim
ve kavramlardir,
Bu bakirndan On Birinci Mektup adh metin, iigretici metin olmasi dolayisiyla
yogundur.
4. Metinde somut ifadeler daha baskmdrr, Fakat yazarm edebi iislubundan kay­
naklanan birtakim benzetmeler ve sanath soyleyislerde soyut ifadelere de yer ve­
rilmistir,
5. On Birinci Mektup aldi metin "gezi yazrsr'tdir,
6. Cenap
1870'te Menestir'de dogdu. Bebssttnn Plevne'de selut dtismesinden sonra aile­
siyle Istanbul'e geldi. llkogrenimini Tophane'deki Fevziye Mektebi'nde yepti.
77
Giilhane Askeri Riisdiyesi ili bitirdi. Ttbbiye Idedisi 'nden sonra Askeri Ttbbiye
'den mezun oldu. Hekim yiizba§l oldu.
Psris'te 4 yll cilt hsstshklsn ihtisesi yepti. Yurda dondiikten sonra Mersin, Ro­
dos, Cidde'de ksrsntine hekimJigi, sihbiye miiietti§Jigi yspti. 1914'te emekliye
eynldi.
Detiiliunim 'da Tiirk Edebiysti Tsrihi detsleti okuttu. Kurtulus Sav8§1 stresm­
da Kuve-yi MiJIiye 'ye kers: olumsuz tutumu nedeniyle ogrencileri taraimdan isti­
iaya zorlendi. Daha sonre cumhuriyeti destekledi ama yelmzhktsn kurtulsmedi.
11k siiri 1885'te daha ogrencilik yillennd« Saadet gazetesinde yeyimlendi. On­
celeri MuaJIim Naci 'nin etkisiyle divan ffim siirle ugr8§tl. Daha sonre Receizede
Mahmut Ekrem ve Abdii1hak Hamit Tsrhen'den etkilenetek Bets tarzl siite yimel­
di. Servet-i Fiinun dergisinde siirleri yeytmlsndt. Tevfik Fikret ve HaJit Ziya
Usekligil'Ie birlikte Servet-i Ptinun edebiyatmm iif onetnli isminden biri oldu.
Gelenekc! seirlerin en fok saldJrdlgl yenilikfi ssdrdi. Diger Servet-i Fiimmculenn
tersine bireysel siiri tercih etti. Edebiyet-t Cedide 'nin en a§lrJ omekletini verdi. $i­
ire "nesirmusikisi" dedi. $iir1erinde kuJIandJgI "S11at-i sementkm ", "ceng-i miizeb­
hep", "nay-i ziimiirriit" gibi deyimlet, imgeler dbneminin sanat diinyasmda onem­
Ii tartl§malar yeretu. Heceleri miizik duzeyinde uyumlu kullenmsyt savundu. Bu
tarzda yazdlgl en iyi iki omek: "Yakazat-l Leyliye" ve "Elben-t $ita" siirletidir. 12
$ubat 1934 'te lstanbul'da beyin kanamasmdan ya§amlm yititmistir. Kabri Bsktr­
koy'dedir.
Eserleri:
$iir: Tamat (1887)
Sefme $iir1eri (1934, oliimimden sonra)
Bilffin $iir1eri (1984, oliimiinden sonra)
Tiyatro:
Korebe (1917)
Diizyezi:
Hac Yolunda (1909)
Evrek-i Byyam (1915)
Aiak-I lrek: (1917)
Avrupa Mektuplsn (1919)
Nest-i Harp, Nesr-i Sulh ve Tiryaki Sozleti (1918)
Vilyam $ekispiyer(1932)
OnBirinci Mektup adh metindeki birtaIam S8Dath s6yleyi§ler ile an1ah18l!1arm
kurguland$ Uslup Cenap ~ b a b e f f i n 'in edebt kipliJiyle 6rtI1§mektedir.
78
3. ME'I1N
HATIRA
\_ ETK1NL1K (
1. Gmp: Ahmet Hikmet'i Nasil Tamdim? adh metin bilgilendirmek, haber ver­
mek amaciyla yazilrmsnr,
2. Grup: Metnin ana fikri "Ahmet Hikmet"tir.
3. Gmp: Metin hatrra (am) dusnncesiyle yazrlrrusur,
1. Verilen metinlerde dikkati ceken yon daha once de belirtildigi uzere toplum­
dan, sosyal sorunlardan uzak ve bireyseldir. Bu durum, Servet-i Ftinun Donerni
ogretici metinlerinin bireysellik etrafmda sekillendigini gostermektedir,
2 Metinde doneminin siyasi gercekligini yansitan ifadeler "Turkculuk" fikridir,
Sosyal gerceklik olarak ise, sanatcilann ev toplantilan gosterilebilir,
3. Anlatlm bozuklugu olan ciimleler sunlsrdu:
• Bu sebeple °zamana kadar tarumadigmuz, gormedigimlz bircok adamIara
rastgeliyor ve bircok kisilerle temas ediyorduk. "(cogul eklerinin yanhs kul­
lamrm)
• "Uzanan ellerirniz birbiriyle kuc
a1r1a
§tl."
(Kelimenin yanhs anlamda kullarulmasi.)
• "Baska herbangi yazarlar arasmda ihtimal kirgmhga varabilecek..."
(Gereksiz sozcuk kullamlmasi)
• "Fransizcada bircok Latin(ce) kelimeleri var, lngilizcede de bircok
Fransizfca) kelimeleri oldugu gibi ..."
(Ek eksikligi ve cogul ekinin yanhs kullammi)
4. Metin giintimtiz icin Servet-i Fiinun Donemine tutan bir onerne ve dege­
re sahiptir.
5. Verilen ctimlelere gore dergiler, doneminin, sanat ve edebiyat hayatma yon
veren, sanatm fikri ve edebi ylintintin yer aldig: birer merkez konumundadir,
6. Mehmet Rauf (d: 12 Atustos 1875 - 6: 23 Arabk 1931)
1stanbul'da ve kiifiik edebiyat ile ilgilenmeye beslermstir. Bah­
riye Okulu'na gitmis ingilizce ve Frensizce Yakmdan takip ettigi He­
lit Ziya'mn eserlerine ve realizm akImma ilgi Fmnsiz yazar Paul Bo­
urget'yi okurmus ve ondan etkilemistir... 1896 ythnden itibaren Servet-i FiinOn'da
yazmaya besledt.
Romanlannda genelde 1stanbul ve fevresinde seckin ailelerin erestti­
da gecen iliskilerini konu elmtsur. Zaman zaman siirler de yezmistu.
79
Eserleri
Romanian:
EyIal
Ferde-yi Garam
Karanfil ve Yasemin
Geny KIZ Kalbi
Bbgiirtlen
Son Ytldtz
Halas
Ceriha
Kan Demlesi
Hikaye:
Ihtizer
Son Emel
A§k Kedim
Eski Ask GeceJeri
jlk Temas
jlk Zevk
Oyun:
Pence
MensurFlee:
Siyah lnciler
.=
(
ANLAMA YORUMLAMA
1. Servet-i Fiinun Donerninde edebiyat ve sanat tartismalan "sanatm sanat icin
mi, toplum icin rni?" yapildrgi eksenindedir.
2. Tanzimat Doneminde Bati' dan gelen fikirlerin ve edebi unsurlann yaym
kaynagi, halki bilgilendirip egitmeyi amaclayan aydmlar icin herkese hitap eden
gazetedir.
Servet-i Fiinun Doneminde ise, herkese degil de sadece belirli aydm ziirnreye
hitap eden dergi, gazetenin yerini almisur, Bunun temelinde ise "estetik kaygi"
vardir,
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Servet-i Funun Donemi ogretici metinleri elestiri, gezi yazisi ve hatira
olarak kaleme ahnmis ve bireysel temalar islenmistir,
Tanzimat Doneminde ise, makale ve fikra gibi turler yapryi belirlemis ve top­
lumsal sorunlar ele ahnmisnr,
2. Grup: Servet-i Funun Donemi ogretici metinlerinde edebi bakrmdan daha
oturmus bir dil ve uslup kullarulrms, dil agula§ml§t1r.
Tanzimat Doneminde ise eskiye oranla daha sade bir dil kullarnlmis ve edebi
sils ve sanattan kaYIDllml§tu.
I" ETKINLIK (
Edebitenkit, gezi Y8Z1S1 ve haluatllrlerinden biriyle biryaZl kaleme ahmz.
(JLCME DEl:ERLENDIRME 1
1. (D), (D), ('()
2. ... tenkit, gezi yazlSl ve hatira...
3.
( ( Avrui
a

Cenap $ehabettin ve
Hilseyin Cahit '(alym
--+.
4. Dogru cevap A secenegidir, Tevfik Fikret'in Riibab-I Sikeste adh eseri siir
kitabidir.
5. Servet-i Filnun Doneminde bireysel konulann islenmis olmasi, sanatta "es­
tetik kaygr" ve "zevk" anlayismm benimsenmesi dolayisryladrr,
81
3. VE HEYECANI DILE GETIREN ItfETINLER
VE ItfENSUR
l:
HAZIRLIK
1. Verilen dortluk bir resimle ifade edilebilir. Verilen dortlukte yapilan betim­
Iemeler, okuyucunun zihninde canlanan bir goruntuye sahiptir. Bu nedenle Servet­
i Fiiniin Doneminde "resim gibi siir yazma" anlayrsr oldukca hakimdir,
2 Bir donemde yazilan §iirlerin kendilerinden onceki donemlere ait siir sekille­
rinden farkh olmasi, birtakirn yeni edebi tiirIerin §iire girdiginin bir gostergesidir.
1.MEI1N
1. Kucuk, muttarid, muhteriz darbeler
Kafeslerde, camlarda pur-ihtiaz
OIur dem-be-dem nevha-ger, nagme-saz -az: tam kafiye redif
Kafeslerde, camlarda pur-ihtizsz
Kucuk, muttarid, muhteriz darbeler...
... agla§lf >_Iqu: redif
... yaklasir
... bir
>-ir: tam kafiye
... gelir
... hep
>-eb: tam kafiye
... §eb
Siirin ritmi aruz saglanrrustir, Aynca §iirdeki ses benzerIikleriyle de
ahenge yardimcr bir soyleyis olusturulmustur,
2 Verilen bendin soyleyisine dikkat edilirse, siirin basligmda oldugu gibi yag­
murun yagl§ sesi ve ritmi verilmeye
3. basta ve sonda birer bent ve arada beyitlerin yer aldlgl bir yaplya sahip­
tiro Tevfik Fikret bu §iirinde klasik divan siiri kahplanm kirrms, soyleyis He tema
arasmda bir yapi meydana getirmistir,
82
4. a. Siirdeki bentler ve beyitler §iirin birimleridir. Birimlerde gunnmuz
Turkcesiyle kismmda da verildigi gibi yagmurun yagl§1 ve yagmur yasarken sai­
rin izlenimleri dile getirilmistir,
b. Birimlerde anlatIlanlar siirin temasuu farkh yonlerden isleyerek bir bu­
tun olusturmaktadir,
5. a. Siirin basmda ve sonunda bent, bentler arasmda ise beyitlerin kullaml­
masi, yagrnurun yagl§1da dusunulurse, once hafiften baslayan (l.bent), daha son­
ra hizlanan (beyitler) ve yine bitmeden once yavaslayan (sonuncu bent) yagmur
sahnesi canlandmlmaya cahsilrmsnr,
b. ~ i i r i n Y8p1S1y1a temast lIl'IlSUldaki. ilifkiyi resmediniz.
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Ahmet Muhip Diranas'm Yagmur adh §iirinin ternasi, Fikret'in siirin­
de oldugu gibi "yagmur'tdur, Tema sairin duyusuna gore anlatilrmstrr,
2. Grup: Hay-Kay, Japon siirine ait ozel bir nazim§eklidir. lslenen tema ise yi­
ne yagmurdur.
Bu durum temanm evrensel bir ozellik tasidigmi gosterir,
6. ~ i i r i n temasiyla devrin siyasi ve sosyal gercekligiyle bir iliskisi yoktur. Cun­
ku Servet-i Funun sanatcilan toplumsal konu ve sorunlardan uzak durmus, birey­
sel kanunlara yonelmislerdir,
7. Tanzimat Donemi sanatcilannda gorulen toplumsal sorumluluk duygusu,
Servet-i Funun sanatcilarmda yoktur. Bu nedenle islenen temalar Tanzimat Done­
minde toplumsal, Servet-i Ftinun Donemlerinde bireyseldir.
I_ ETKINLIK (
Temas; yatmur alan bir yBZI yllZlIl1Z.
8. Verilen beyitlerde dogal dil, §iir dilinin birtakim benzetIne, mecaz ve sanatla­
nyla kullarulrmsnr, Bu durum beyitlerde §iir dilinin agrr basnguu gostermektedir,
9. Siirdeki bentler ile iki, dort, alti, yedi ve sekizinci beyitlerde anjambman var­
dir, Bu durum siir dilinin nesir (dtiz yazi) diline yaklasngim gosterir,
10. Yagmur siirinde anlatilanlar, Servet-i Ftinun sanatcilanrun resim gibi siir
yazma anlayislarma uygun oldugu icin resimle ifade edilebilir. ~ i i r bu yonuyle
pamasizm akimma uymaktadir, Siirin her birimi birer sahne niteligi ta§ldlgl icin
§iirin tamarm parnasizm akumna omektir,
83
PARNASlZM
Fransa'da tiJriinde oneye bir ekundu. diyebile­
cegimiz pemssizm, bir anlamda teelizmle nstiirelizmin sentezinden olus­
mu§tur. 1886'da "Pamas" edlt derginin yeyintenmesiyt« ortaya cikmisnr (Pamas:
Mitolojide ilham perilerinin ya§adlgma inamlan efsanevi dagm adl).
Pamasyenler siiti salt bicim olarak goriirler. Bu nedenle bicim giizelligini her
seyin iistiinde tutarlar. Yine aym nedenlerle Olyii ve uyaga onem vermisler,
ritmi on plana pkannl§lardtr. Sozciiklerin birarada kullemlmesmden dogacak mii­
zigi de siit icin gerekli gormii§lerdir. Pamasizm, romantizme tepki olarak dogdu­
gu icin bu ekimds duygunun yetini dii§iinceleralml§, psmesyenler siirde synntth
ve nesnel betimlemelere yer vermisler, duygusalllgl teddetmislerdir.
Siin, golg», tenk ve cizgilerle saglamayl
"Ssnst, ssnst icindit" olan pamasyenler siirde yarar degil, guzellik
srarlsr.
Tarihteki mutlu dbnemlere duyuJan ozlem, yabancI iilkelerin manzara ve gele­
nekleri islenen konulardtr.
Pamasyenler Eski Yunan ve Altm mitolojisine biiyiik heyrenhk duyarlar. Do­
leytsiyle ele elmsn bazr konular klasisizmle benzerlikler tesu.
BBfbca remsilcileri:
Th. Gautier
TD. Banville
Francois Coppee
i.Maria de Heredia
SEMBOLlZM (slMaEC1LtK)
19.yiizYllm ikinci yensmde pemssizme tepki olarak ortaya ylkml§ bir ekimdir.
Pamasyenler insan duygulanna, izlenimlete anem vertniyorlerds. Onlar is:in
onemli olen gercekti, dustmcelerdi.Sembolistter bu anlaYI§a kar§l y1kmI§, duygu­
sallIiJa, insemn i y diinyasma yimelmislerdir. Onlaragore somut vsrliklsr, dl§ diin­
ya ile insanm duyulan arasmda koprii kurmaya yarayan biret simgedir. (:iinkii
geryek ancak insamn bicimiyle var olur. Yani insan onu nesil slgtltyorse
oyle degerlendirilir. Sembolistler, sembollei aracIIIglyla dl§ fevrenin insan uze­
rindeki etkilerini ve izlenimletini enlstmislerdu.
Siiri sessiz bir ssrk: olarak tsrumlstmsler ve miizigi siirin emeci durumuna ge­
tirmislerdir. Onlara gore siir diistmcelere degil duygulara seslenmelidit; ciinku si­
ir bir anlatmak ifin yazllmaz.
Siirde anlam kspeli olmsluhr ve hetkes kendince yorum getirebilmelidit. Soz­
ciigiin anlam degerinden 90k mtizikel degeri onemlidit. Anlam kapanlkIIgl ve
farklI 9agn§lmlar yaratabilme amacr, 001 bol rnecaz ve istiarelerin kullemlmssme
yol a9m1§, doleyistyle dil de aglrl8§ml§tlr.
Gercekletden ka9ma, hayale slgmma, 9irkinlikIeri hayal yerduniyle giizelIe§­
tirtne, bunlere bagll olarak ortaya 9lkan keremserhk, sembolizmin en belirgin
ozeliiklerindendir.
Durgun suler, ay l§lgl, alacakaranIIk, tan agarnsl, perdede gezinen gOlgeler ve
oltim beshc« temelendtr. Litizm, bu anlaYl§m en onemli ogesi dutumundedit.
Pamasyenlerin genelIikIe "sone" naznn bicimini kullanmalarma ksrsm, sem­
bolistler daha 90k serbest naznn bicimlerine yonelmi§lerdir.
B8§hca t:emsilci1eri:
Baudelaire
Rimbaud
Mellerme
Verlaine
Puskin
11. Yagmur siirinde tabiat, yagmurun yagmaya baslamasi, sokaklann durumu,
gokyuzunun aldig; hal ile hayvanlann hfili goz onune serilerek anlanlrmsur,
12. Verilen rmsradaki "yash sarkilar" (nevha-ger magme-soz) ifadesi gercek
anlami dismda kullamlrmstir, Cunku "yash" sozcugu insan icin kullaruhrken bu
dizede sarki icin kullamlrrnstir,
Siirde aynea "cekingen darbeler, aglasan seller, can cekisen dalgalanmalar, so­
guk golge, sonen heyula, hayalet, solgun, tukenmis kadin, hazin kuslar, ruhumun
kulagi, soguk bir sessizlik, heves dolu damlalar" gibi bircok ifade gercek anlarru
dismda kullamlrrnsnr,
13. Verilen imgeler Tanzimat Doneminden farkh olarak Servet-i Fiinun sairle­
rinin yeni ve eski kahplarmdan cok farkh imge ve tamlama bulma arzulanmn yan­
srmasidir,
14. a.
• "rnuhteriz darbeler" -.: te§his (ki§iselle§tirme)
• "Sokaklarda seyl-abeler aglasir" ~ te§his (ki§iselle§tirme)
• "gU§-1 ruhum" ~ te§his
• "sukun u tanin" ...... tezat
b. Soz sanatlan Yagmur siirinin ahengini ve soyleyisini yansitmakta birer
a r a ~ olarak kullarulrmstrr,
85
15. Yagmur siirindeki beyitler ile bentler divan §iiri ve Tanzimat §iiri gelene­
giyle iliskilidir, hem eski hem de yeni unsurlar bir arada kullamlrmsnr,
irdeki tema, sairin duyus ve gozlernlerini yansitacak sekilde islenmistir,
16. Yagmur siiri bireysel duygulann dile getirildigi bir §iir olmasi dolayisiyla
doneminin sosyal §artlanndan uzak bir §iirdir. Kiiltiirel anlamda ise ancak Server­
i Fununun siir anlayisiyla iliskilendirilebilir.
17. Yagmur §iirinde anlanlanlann herkeste aym duygu ve ruh halini yansitma­
m beklenemez. anlatilanlar Fikret'in ruh halini yansttmaktadir, Bu durum,
edebi eserlerin cok anlamhhgiyla ilgilidir.
18. Yagmur siirindeki, yagmura atfedilen ifadeler ve yagmurun sairin zihninde
yarattiklan hayal unsurlan, "yagmurun kendisi ise bir gerceklik unsuru olarak
yorumlanabilir.
19. anlatilan olaylar, yasananlar, §3.irin yani anlaticmm gozlem, duygu ve
ruh halini yamsitngi icin ona ozeldir, Bu da olaylar ile anlatrci arasmda siki bir ili­
siki oldugunun gostergesidir.
I_ ETKINLIK (
gunumuz Turkcesi bolumunde verilen h1Ui bir diiz yazi metni gibi dusu­
nulurse, §iirdeki anlamm degil, ahengin, duygu halinin ve §iirin okuyucu uzerin­
deki etkisinin kayboldugu g0ri.\lmektedir. i1
20.TevtikFikret
(24 AralIk 1867, lstanbul-19 Agustos 1915), 1888'de Galatasaray Lisesi'ni bi­
tirdi ve yine Galatasaray Lisesi'nde ogretmenlik yepmtstu, Devlet dairelerinde
memuriyet, okul1arda ogretmenlik yaptI. Okul ytllsrmde ba§ladigi siirl« ilgilen­
meyi siirdiirdii.
Servet-i Fiinun dergisinin fevresinde §ekillenen topluluga keutd). ilk kiteb: Ru­
beb-i (Kmk Saz) 1900'de yayimiandi. Tevtik Fikret'in Tiirk: siirinin BatIII
bir kimlik kazanmasmda rolii biiyiiktiir. Fikret Abdiilhak Hemit'in ve Galatasaray
Sultanisi'nden hocesi olan Recaizade Mahmut Ekrem'in tesiriyle Beuh anlaYI§ta­
ki siire ytmelmistir. Fikret'in Servet-i Fiinun anlaYI§ma baglI §iirlerinde i§ledigi
konular ozellikl» a§k, tabiat ve gtinliik: ya§amda k8T§IIa§llan bezt kiifiik sorun1ar­
dtt. Fikret, Servet-i Fiinun toplulugunun dagzlmasmdan sonra yazdlgl siirlerde
toplumsal konulara yonelir.Bu siirletinin ana temesi "hiimyet" ve "medeniyet'tir.
j1k siirlerinde sanat icin sanat diistmcesindc olan seir, daha sonraki siirlerinde top­
lumcu bir an1aYI§a yonelir. Toplumu siken biiriiyetsizlig» k8T§1 yazdlgz "Sis" sii­
ti, biiyiik: yenki uyendtnr. Fikret.senetmm bu ikinci doneminde insan1an bitbirine
86
dii§iirdiikleri icin biitiin dinlere dii§mandlr. Tarihe ve kutsel degerlere de kerstdn.
Fikret siirlerinde rogu zaman aruz alriisiinii kullsnmtstit.Siirde beyit biitiinliigii­
nii kunns.enlemm bir beyitte tamamlanmasl gelenegini ortadan kulduttusur.Nsz­
ml nesretsiui diiz yazlya)yakla§tIrml§tIr. Prensiz siirinden alman soneyi siirlerin­
de kullenmis, divan siirinin miistezat nazIm §eklini temnmez hale getirerek "set­
best mustezet'bicimini gelistitmistir. Fikret, pamasizm akImmdan etkilenmistit
ve pamasyenlere baglIdlr.Fikret'in "manzum hikaye" tiiriinde siirleri verairiBehk­
csler.Nesrin.Rsmszsn Sedekesi.Hest« C;ocuk"gibi. Fikret cocuklsr icin yazdlgl si­
irleri hece alriisiinii kullanarakysztmsttt ve bu siirlerini "Sermin"sdh bir kitspte
toplemisur.Siirlerini "Riibsb-i Sikeste" ve "Heluk'un Defteri" edh kitaplarda top­
lenustu.
Tahsin Nabit
Tahsin Nahit (d. 1887, lstenbul- a. 12Mayls 1919, lstenbul), Galatasaray Spor
Kuliibii'niin 9 numaralI kutucu iiyesidir. Hukuk egitimi elmtstu; seir ve oyun ya­
zendtr. Fecr-i Ati ekuntntn bir iiyesidir.
Eserleri
Oyun:
Hicrenler(1908)
Jan Tiirk (1909)
Kosem Sultan (1912)
Firar (1911)
$iir:
Ruh-I Bikayd (1911)
~ i i r d e k i . karamsar rub bllinin Tevfik Fikret'i y8DSlttJil rahathkJa s(lylenebi1ir.
Bunun yamnda Servet-i FI1nuneulann genell»'.eJ.l.i#i olan tablo gibi §iiryazma an­
laY1§1Yla, pamasizm alrnnJDJD Ozellikleri §8ir ile eseri arasmdaki baAlantl1ardlr.
I_ ETKINLIK (
Verilen resmi an1atan bir ,iir yazarak 8DI1fta okuyunuz.
2.ME'I1N
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Elhan-i siirinin ahenk unsurlan:
... >. -11§: tam kafiye
... kus
... kar > -ar: tam kafiye
... arar
... -S1: redif
... ne§l?eleri tam kafiye
... ferdasr - 1. tam kafiye
... yeri -er: tam kafiye
... karlar > -lar: redif
.., aglar
Siirin ritmi, aruz olcusuyle saglanrrustrr, Aynca siirdeki her tiirlii ses benzerli­
gi siirin ahengini saglayan unsurlardandir,
2. Grup: Elhan-i adh §iir bent, iki dortluk ve aln beyitten olusan hem
divan hem de Ban §iiri ile halk siiri etkilerini tasiyan bir yapiya sahiptir.
1. Verilen bentte kar yagrsmm ritmi saglanmaya cahsilrmsnr, Karm ritmi
tiim siirde verilrnis, tipki Yagrnur siirinde oldugu gibi, resim gibi siir yazma anla­
YI§ma uyulmustur,
2 Elhan-i siirinin birimleri bent, iki dortluk ve alti beyitten ibarettir. Bu
birimler §iirin temasl olan "kar" etrafmda bir araya gelerek siiri olusturmuslardir.
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Behcet Necatigil'in Kar Kar adh siirinde kar ve kar- kinayeli kullaml­
rmsnr, bu iki sozciigii tiim siir boyunca gelisen bir tema icinde islemis­
tiro
2. Grup: Herman Hesse'nin §iirinde lu§ temasi islenmis ve bu tema siirde sii­
rekli gelisen, iistiinde bir §eyler soylenen bir sekilde verilmistir,
Farkh donemlere ve iilkelere ait §iirlerde de aym temanm islenmesi, temanm
evrensel bir nitelik gostermektedir,
88
3. Elhan-i siinndeki kar temasiyla, Yagmur siirindeki yagmur temasi Ser­
vet-i Fiinun Doneminde dogamn ve izlenimlerinin tema olarak secildigini gos­
termektedir.
Aynca Tanzimat Donemi farkh olarak bireysel ternalann, duyus ve
algilayism on planda oldugu gorulmektedir,
4. Verilen bentte dogal dil, sairin algilayisla diline oZgii soyleyislerle, ken­
di anlamlan drsma tasarak kullamlmisur.
5. Elhim-: §iirinde anjamaman ozelligi tssiysn tntsrsler §unlardIr:
- Esini gaib eyleyen bir kus
gibi kar
Gecen eyyam-r nevbahan arar
- Kapladi bir derin siikuta yeri
karlar
Ki hamil§iine dem-be-dem
- Bir beyaz rise-i cenah-i melek
gibi kar
Seni solgun hadikalarda arar
- Na'sm iistiinde ey milrde
Basladi parca parca pervaze
karlar
Ki semadan duser duser aglar
- Kucucuk, set-sefid baykuslar
gibi kar
Sizi dallarda, liinelerde arar
- Yuvalarda -yetim-i bi-efganl­
Son kalan ma-i tiiyleri kovalar
karlar
Ki havada ucar ucar aglar
- Destinde ey sema-yi §ita tilde tildedir
Berg-i semen, cenah-i kebuter, sehab-ter...
Dok ey sema -revan-i tabiat gunildedir;­
Hak-i siyahm iistilne safi §ilkilfeler!
89
- Her §irndi -ne yaprak, ne bir
Bir tOde-i zllal ii siyah-reng ii na-iirnid...
Ey dest-i asman-I §ita, durrna, durrna
Her ustune bir sutre-i sefid!
- Bir bad-; harnfi§un per-i sMmda uyuklar
Tarzmda durur bir arahk, sonra
- Soldan saga, sagdan sola lerzan Ugirizan,
Gab ucmada Wyler gibi, gab olmada rizan.
- Ezhar-I bahann yerine berf-i sefidi,
Elhan-i tuyfirun yerine samt-i Umidi.
Budurum tiir dmnin nesir diline yaklaftl#Jm gOateJ:mektedir.
6. Elhan-r tabiatla ilgili ifadeler, betimlemeler (tasvirler) yapila­
rak verilmistir, Bu ozellik resim sanatiyla iliskilendirilebilir, Bu baktmdan par­
nasizm akimmm ozelliklerini yansitmaktadrr,
7. ElhAn-l $itl §iirindeki yan anJam
h
kelime veifadeler:
"Beyaz titreyis, dumanh kalplerin ezgileri, gUvercinlerin §arkIlan,
derin sessizlik, beyaz rnelek kanadmm mavi Wyler, tabiatm ruhu, golgeler
siyahhklar ve umitsizlikler yigim, beyaz ortu, emelller gibi yagan kar, hayal gibi
kosan kar, sessiz rUzgar, saf kanat, sukut ilahilerinin ezgileri, semanm eli, comert­
ligin eli, kism eli, kuslann ezgileri, umit sessizligi."
8. Verilen irngeler Tanzimat Doneminden farkh olarak Servet-i Funun §airleri­
nin eski kahplardan cok farkh, yeni imge ve tarnlarna bulma arzularmm yansirna­
stdrr, Bu imgelerin kulIamlma nedeni bireysel duyus ve en yeni ve fark­
11 bicimde yansitma arzusudur.
9. a. Birinci beyitte karlar emellere ve hayallere benzetilerek tesbih; kann
kosmasi ifadesiyle de teshis sanati yapilrmsnr,
Ikinci beyitte kann uyuklamasi ifadesiyle teshis, ruzgann kanadi ifadesiy­
Ie istiare sanan yapilrmstir,
b. Soz sanatlan siirin ahengini saglamakla birlikte aym zarnanda anlatil­
mak istenenin de daha etkili anlatrlmasim saglamaktadir,
10. Elhan-i ;lita §iirinde anlanlanlann herkeste aym duygulan uyandirmasi
beklenemez. Bu durum edebi metinlerin anlamhhgiyla ilgilidir. Edebi metin
okurun duygu, zevk, kultur diizeyi, bilgi birikimine gore anlarn kazanan bir sanat
eseridir,
90
11. EIMn-l ~ i t a §iiri doneminin siyasi gercekligi ile iliskili degildir, bireysel bir
duygunun dile getirilisidir,
12. EIMn-l ~ i t a §iirindekiler duz yazi ile ifade edilemez. ~ i i r i n duz yazi ile ifa­
de edilmesi onun ahenk ve ritim unsurlanmn kaybolmasma neden olacagi icin §i­
irde anlatilanlann da tam olarak ifade edilememesine sebep olur.
13. Db. Hac Yolunda
Elhan-i ~ i t a §iiri Turk edebiyatmm ahengi, ritmi ve soyleyi§i ile nadir eserle­
rinden biridir.
1. Servet-i Funun §iirinde yapi bakirnmdan eski kahplar yikilrms, soylenmek is­
tenene gore yeni ve eski unsurlann bir arada kullamldigr bir yapi olusturulmustur,
Tanzimat Doneminde ise yapi bakimmdan eski nazim §ekilleri surdurulmustnr.
Tanzimat Doneminde toplumsal ve siyasi konular i§lenirken Servet-i Filnun
Doneminde bireysel konular islenmistir,
Tanzimat Doneminde eskiye gore sade bir dil kullamhrken Servet-i Filnun Do­
neminde sanat iyin sanat anlayrsi benimsendigi iyin aglr bir dil kullarnlrmsnr,
2. L Tevfik Fikret'in §iirindeki, lstanbul'a bir facialar §ehri gibi bakl§ tarzi,
Yahya Kemal'in ayrn manzara karsrsmdaki §iirinde yoktur. Bu, §airlerin ruh MI­
lerini gosteren en onemli unsurdur. Hastahkh bir ruh halinin yansimasi olan Sis si­
iri doneminin sosyal ve siyasi sartlenrnn da bir sonucudur. Yahya Kemal'de ise
sosyal ve siyasi §artlann olumsuz bir etkisinin olmamasi, ayrn zamanda ruh hali­
nin olgunlugu Siste Soylenis gibi bir §iiri ortaya cikarrmsnr.
b. Yukanda da belirtildigi gibi imparatorlugun sosyal ve siyasi durumu,
Servet-i Funun sanatcilannm da psikolojik durumlanm etkilemis, karamsar ve
bedbin bir ruh halinin olusmasma sebep olmustur,
3. Servet-i Funun Doneminin modem TUrk siirinin baslangicr sayilmasi, Tan­
zimat Donernindeki yenilik denemelerinin artik olgun ve Batr'yla esdeger bir hal
almasmdan dolayidir,
I_ ETKINLIK (
Servet-i FlJnun §iirinin getirdigi yenililder ve edebiyannnzdaki yeri konulu bir
yazi yamz.
91
2
(jLCME DEiJERLENDIRME 1
1. (D)
(Y)
(Y)
... terza-rima, sone...
... sembolizm ve parnasizm...
... bireysel...
3.
Toplum sorunlarma deginmernis, ask ve doga temah
§iirler yazmrsnr, Sembolizmin etkisi altmdaki sairin aynca
gezi yazJ1an dabulunmaktadtr.
Sis, Millet Tarih-i Kadirn, Doksan Bese Dogru
§iirlerinden bazJ1ardrr. l;ocuk §iirlerini adh ldtabmda
toplarmsnr. Servetifiinun §iirinin enonemli §airlerinden biridir.
4. Dogru cevap D secenegidir,
S. Nazmm nesre yaklasmasi, sanat ic;:in sanat anlayisirun benimsenmesi, yeni
kavram ve imgelerin kullamlmasi, bireysel duygulann one cikmasr, bir dilin
kullarnlmast Servet-i Funun §iirinin Tanzimat §iirinden aynlan yonleridir,
92
\[
MENSUR 5/1R ]1
HAZIRLIK
I
4
1. ~ i i r denince akla ilk olarak vezin, kafiye, l l l ~ i i , ahenk ve ritim gelmektedir.
2. Dostluk konulu bir paragraf yazarak okuyunuz.
amma­
1. Bilrful-l Bahar ve San gill adli metinler daha onceki donemlerde ornegi bu­
lunmayan metinlerdir.
Mensur §iir, edebiyanrmzda XIX. yy. ortalannda Fransa'da Rimbard ve Baude­
laire'in omeklerini verdigi "Prose Poetique"lerden gelmistir, Bu turun ilk ornek­
lerini ise daha Servet-i Funun kurulmadan once Halit Ziya, Mensur ~ i i r l e r (1890)
adh kitabiyla vermistir,
I_ ETKINLIK (
1. Grup, 2. Grup: Her iki §iir de nesir ciimleleriyle yazilrms, ses, soyleyis ve te­
rna bakimmdan siirden farkh olmayan, vezin ve kafiye gibi ogelerden baglmslz
metinlerdir. Bu llzellikler mensur §iirin aym zamanda §iir ve diiz yazidan farkh
yonleridir,
2 Bilrful-l Bahar adh siinn ternasi "bahar", San Gul adh §iirin temasi ise
Ua§kUtu.
3. Verilen ifadelerde ahenk kullamlan elder ve benzer seslerle saglanml§. §air, ifa­
de etmek istediklerini §iir kurallannabagli kalmadan daha rahat ve acik ifade etmistir,
4. a. Bilrful-l Bahar adh §iirdeki "bahar" motifi, yeniden canlanrnamn ve ne­
§enin kaynagr olarak kullamlmistir,
San Gtil adh §iirdeki gill motifi ise, askm ve sevgilinin saclanmn sembo­
Iii olarak kullamlnusnr.
b. Gunumuzde de bahar ve gill motifleri aym anlam degerleriyle kullam­
Iabilrnektedir.
5. Mensur silr, Turk §iir gelenegi icinde ornegi olrnayan, Fransiz §iirinin etki­
siyle edebiyatirmza girmis bir tiir olarak, gelenekle iliskilendirilmemektedir, Bu
dururn da onun §iir gelenegimiz icinde §iir oIarak kabul edilernernesine sebep 01­
maktadir,
93
6. B8r8n-l Bahar ve San Gf1l adh flirler bakJnndaki dUfUncelerinizi belirtiniz.
7.8. HaJit Ziya UpHlgil
Halit Ziya (d. 1866-0. 23 MaYIs 1945) lzmit'de heh ticareti ile tanm-
mI§ Usskl: "Ussekizedelet" diye bilinen bir aileden olan Heci Helil Efendi 'nin og-
ludur. Cumhuriyet Donemi yezerlertndsndtr. 1stanbul'da dogmustur. 11k ogrenimi-
ni lstenbul Fatih Rustiye'sinde tamamlayan Halit Ziye, daba sonra ailesel neden-
lerle ortaogrenimini lzmir Riisdiyesi'nde tamamladl (1878). Halit Ziya, ideali
olan hariciyecilik meslegine giremeyince ogretmeni o/du. Daba sonra bir
siire Osmenli Benkest 'nda faII§tI.
20 yestnde gazetelerde yezilen flkmI§, daha sonra da roman denemelerine bss-
lemisur. 1893 'te 27 yusmdeyken 1stanbul'a gelip Servet-i Fiinun 'a keulsrek: edebi-
yat arttIran Halit Ziya, 'ten sonra bir siire Dariilfiinun
Edebiyat Fekiiltesi 'nde garev eldt. Cumhuriyetin ilanmdan sonra Son Posta gaze-
tesinde yezilsr yezmtstu:
HaIit Ziya Usskltgil, Ttitk edebiyatInda BatIJJ anlamda ilk romanIan yazan sa-
netcidu. Servet-i Filnun Doneminde roman ve hikllye tiiriiniln en anemli ismidir.
Eser/erinde reaIizm akmmm etkisi goriiliir.
En iinlil oyktilermden biri olan Kar Yagarken oyktistmde anJatIgI 'reaIizm' bu-
nun bir omegidir.
Dili silslii, sanatiI ve aglrdlr. Dili ba§anyla kullemr. Ierkls bir ciim-
Ie diizeni verdir. Romanlannda aydm anlatIr.
"Mai ve Siysh" romanmdaki Ahmet Cemil karakteri Setvet-i Fiinun sanatflsl-
m temsil eder. Ruh tahlillerine onem verir. Kahramanlan ya§achklan fevreye uy-
gun olarak enlsur. Romanlannda yaImz 1stanbul'u anlatan sanatfl, hikayelerinde
Anadolu ve kay hayatIns, kasabaIardaki ya§aYI§a yer vererek 1stanbul ch§ma flk-
tmstu.
Bs«I«i.
R()RIIIIIlan:
Nemide
Bir Oliiniin Defteri
Ferdi ve $iirekasl
Mai ve Siyab

Ktnk Hayatlar
Hik4yel«i.:

Bir Muhtuunm Son Yapraklan
Nektl (4 cilt, yerli ve yabancI aykiiler)
BuMuydu
Heyhat
KUfuk Fikrsler (3 Cilt)
Bir YazJn Tarihi
Solgun Demet
Bir Si'r-i HayaJ
Sepette Bulunmus
Bir Hikiiye-i Sevda
Hepsinden ACI
Gnu Beklerken
Aljka Dair
Ihtiyer Dost
Ksdm Pencesi
lzmir Hikuyesi
Hatua1an:
KIrk ro
Bir ACI Hikiiye
Saray ve Otesi
Deueme:
Sanata Dair
b. BlirfuJ-I Bahar ve San Gul adh §iirler, islenen bireysel konular ve §airlerin
psikolojik durumlanm yansltmasl baklmmdan sanatlfllanyla iliskilidir,
[: AN!;:;"A YORUMLAM£ ..]
1. Verilen metinlerden Cemil Meric'e ait alan mensur §iir, Sabiha Sertel'e ait
alan duz yazt, Siileyman Nazif'e ait alan §iir ozelliklerini gostermektedir,
2. sttR MENSUR $ttR
............. /'
BENZERLlKLBR
Ses, soyleyis ve tema bakirmndan bir benzerlik vardrr,
FARKLILIKLAR
Mensur siirin duz yazmm yapisma sahip olmasi, vezin ve kafiye gibi §ekle ait '
onceden belirlenmis sirnrlayici ogelerin bulunmamasi, sanatcmm duygulanru da-
ha rahat ifade edebilmesi farkhhklar olarak gosterilebilir,
9S
I_ ETKINLIK (
TeD1IIS1 lIfk oIan birmensur §iir yazarak SlDlfta okuyunuz.
DLCME DE(;ERLENDIRME 1
1. (Y)
(D)
(D)
2 .... Fransiz.... ... Servet-i Ftinun...
3. Dogru cevap A secenegidir,
4. Duz yaziya ozgu olup mensur §iirde kullamlan ozellik duz yazmm yapisidir,
96
4. OlAY ,EVRESINDE OlU$AN f D E B ~ METINlER
ANlATMAYA BA(;U EDEB METINlER
a. Hik6ye
HAZIRLIK
1_-4
1. Hikayenin yapisi olay orgusu, kisiler, zaman ve rnekandan olusur,
2 Tanzimat Donemi Edebiyatmdan onceki donemlere ait anlatmaya bagh ede-
bi metinler sunlardir:
- Destan -t Oguz Kagan Destaru
- Halk Hikayesi -t Kerem ile Ash
- Mesnevi -t Hiisn ii Ask
3. Bir roman ya da hikiiye yazanmn gozlern giiciiniin, dil ve anlatim teknigi-
nin, hayal gucunun, bilgi ve kiiltiir birikiminin, edebi giiciiniin son derece guclu
olrnasi gerekir.
\.. ETKINllK (
Tiirk edebiyeunde, bir olay anlatan sozli: ya da yezih enlatilem hep hikiiye edt
verilmis, manzum olanlara destan da denmistir. Divan edebiyatmda mesnevi tU-
rii (Leyle ile Mecnun, Hustev ve $irin, Yusuf ve Ziileyha vb.) bunun en iinlii or-
negidir. Halk edebiyetinde hikiiyeci-ii§lklar tarafmdan kebveletde, koy odalann-
da, diigiin vb. toplenulennde soylenen hikiiyeler,halk hikayesi diye etultr. XV.
ytizyild« yazrya gefirildigi semlen ve destensi bir nitelik gosteren Kiteb-i Dede
Korkut 'teki hikayeler bunun ilk otnekleri seyilsbilir. Anadolu'da XVI. yiizylldan
bu ysns.sozlt: halk geleneginde siiriip gelen halk hikiiyelerinde olaylar nesir ile
snletihr, duygusal, coskulu, heller nezimle ve saz e§liginde soylenir. Halk hikii-
yeleri, konulan bekunmden, a§k hikiiyeleri ve kahramanlIk hikayeleri olmak iize-
re ikiye eyribr.
Tiirk edebiyetmde fagda§ hikiiye Beu'dekinin tersi olerek, halk hikaye ve ma-
sellsnntn gelistnesiyle olusmemis; XIX. ytizytlm ikinci yansmda dognuien dog-
ruya bett edebiyetunn hikiiye yolundaki vetimleri otnek tutularak yazllmaya bes-
lsnrmsttr. Bets uygarlIgl fevresindeki Tiirk edebiyatmda, hikiiye kar§llIgl olarak
kiifiik hikiiye terimi kullamlmisur. Edebiyenmtzde Beu'daki enlemiyle ilk hikaye
Ahmed Midhat tarafindan yezilmisur. Hikiiyelerinin kimi ceviri kimi yerlidir.Bu
yolda ikinci yazar Emin Nihet'tu; Miisameretname sdlt kitebmde 7 hikiiye toplan-
tmstir. Aym donemde kurgu ve snleum bekimmden besen): seytlsbilecek ilk or-
nek Semipesszsd« Sezai'nin Kiifiik $eyler adlI hikiiyesidir. Bu dbnemin beske bir
yazan ise Nabizade Nezun'du.
Tiirk oykiiciiliigiinii yetkinlige kavu§turan yezer ise Halit Ziya Usekltgil oldu.
Edebiyst-i Cedide doneminde yalm diliyle dikkst feken U§akIIgil, titiz gozlemci-
ligiyle ge}fekfi oyki: gelenegini besleten yezerdir. Bu donemin diger yazarlan
Hiiseyin Rahmi Giitpmer, Mehmet Raul, Hiiseyin Cehit Yalfm, Ahmet Hikmet
Miiftiioglu ve Saffeti Ziya idi.
Mesrutiyet'in ilemnden sonra gelisen yeni edebiyat ekumyl« birlikte oykiide
toplumsal ve siyesi sorunlar islenmeye bssled). Ttirkcede yabancl sozciiklerin te-
ttiizlenmesi, yuzimd«konusme dilinin hakim olmest, tesr« ya§amlmn gerfekfi bir
iislupla edebiyata tesmmesi gibi ozelliklerle bilinen bu donemde Omer Seyfettin,
Tiirk oykiiciiliigiinde yeri bir flglr aftl. Onu Halide Edip AdlVar, Reset Nuri Giin-
tekin, Refik Helit Karay izledi. F. Celaleddin, Selahattin Enis, Sadri Ertem, Cemal
Keygili, Sabahattin Ali, Kenan Hulusi Korey, Nahit Stm Orik, Bekir Sitk: Kunt,
Mahmut $evket Esendal cumhuriyet donemi oykiiciiliigiinii hezttleytm isimlerdir.
Cumhuriyet donetni 1930'lar sonrssuu kepser. Bu donemde eltstlmtsm dismd« bir
oyku dimyest kuran Seit Faik Abssiyemk, Hslikemss Behkcis: (Cevat $akir Ke-
baagaf), diyeloglenn usta yazan Orhan Kemal, Mehmet Seyde, Samet Agaoglu,
Sabahattin Kudret AksaI, Kemel Bilbeser, Kemel Tahir ve Ahmet Hamdi Tsnpi-
nar oykt: yazarlan olarak on plana fJktl. Giiniimiizde Tiitk oykiiciiliigii geni§ bit
konu ve iislup zenginligiyle siitmektedit. Bunlar eresmde Muzaffer Buytukcu ve
Osman <;eviksoy iislupculuklenyle on plana !slam Gemici, Neceti To-
suner (Ctkmezde, Neden Kitap) gibi isimler de fall§malanna erehksiz olarak de-
yam etmektedirler.
Hikiiyeler genel yepilen itiberiyle ikiye aynlmaktadJrlar:
1. Olay hikiiyesi
2. Durum hikiiyesi.
Oley hikiiyesinde olaylar zinciri kisi, zaman ve meklin unsurlanna bagll olarak
verilir. Merak unsurunun on planda oldug», geli§me bOliimiinde stitsn diigiimle-
rin, sonuf boliimtmde fozaIerek merakm giderildigi bu terz hikiiyelere, Ftsnsiz
yazar Guy de Maupassant (Guy do Mopassant) tereitnden geli§tirildigi ifin Mau-
IMUBD.t tsrzI bikJyeler de denir.
Olaydan fok yoruma, psikolojik tehlillere aflk olen genellikle bit sonuca bag-
lanmadlgmdan okuyucuda farkll fagn§lm ve izlenimler uyandJran durum hikiiye-
si ise, Rus yazar Anton <;ehov tarafindan olgunla§tlnldlgl ifin t;ehov tsrzI bildye
edtyle da enlsnlmektsdtr.
Tiirk Edebiyatmda Omer Seyiettin, Maupassant terzi hikiiyenin, Sait Faik Aba-
slyamk da <;ehov tarzl hikiiyenin onciisii kabul edilir.
98
1. ME'I1N
1.a
a
Olumlu
Olumsuz
c d
b
b. Yukandaki olay orgusu grafigine gore hikaye, olumsuz olaylar tizerine ku-
rulmustur,
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Hikayedeki kisiler anlanci kahraman ve arkadaslandir, Hikayedeki bu
kisiler, hikayenin yapl unsurlanndan birini olusturmaktadir, Olaylan belli bir za-
man ve mekanda yasayan kahramanlardu.
2. Grup:
• Kahraman anlatici
• Kahraman anlaticmm arkadaslan
Hikayedeki kahraman anlatici, yapmak isternedigi diger kahramanlarla
birlikte kisidir,
Hikayedeki olaylar ve kisiler gtinltik hayatta karsilasrlabilecek ttirdendir.
2. Hikfjyedeki mekmlar sunlerdu:
"Kosk, tarla, Bostanci civan."
Hikayedeki bu mekanlar, hikayedeki olaylann yerdir. Bu nedenle hi-
kayenin yapi unsurlanndan birisidir. Hikayede bir kullamlmasi olaylar ile
uyumsuzluk gostereceginden aym olaylann gerceklesmesi beklenemez,
3. Hikayedeki mekanlar uygun olarak tasvir edilmistir,
4. Hikayede "eyltiliin karanltk bir sabahi, ortahk hentiz agarmaya si-
rada, dogmus, bir hafta sonra" gibi zaman bildiren ifadeler kullamlrrustir,
Hikayedeki zaman, olay orgtisti dikkate ahndigmda C;Unkti hi-
kayenin yaplsl kendi icinde btittindtir. Bu yapi, olay orgttsu, kisiler, zaman ve me-
kandan olusur, Bunlar uzerinde yapilacak bir hikayenin yapisiru bozar.
5. Servet-i Fiinun Edebiyati sosyal ve siyasi hayat ile iliskisini koparrms, birey-
selligi on plana cikarrrus bir edebi donem olmasi dolayisiyla donemindeki zaman-
la yakm bir iliskisi yoktur.
6. a. Hikayedeki yapl unsurlar birbirini tamamlayarak yapiyi olusturan un-
surlardir.
b. Hikayenin yapi unsurlarmdan herhangi birinin cikanlmast eserin biitii-
rniindeki uyumu bozar. Cunku yazar, kurguladiklanm hikayedeki gibi yansitmis
ve hikayenin yapl unsurlan arasmdaki uyumu buna gore belirlernistir,
7. Hikayede "olurn-yasam" catismasi vardir, Hikayedeki bu temel catisma ya-
zann bireysel duygulanmn bir yansimasi oldugu icin toplumsal bir yam yoktur,
8. Hikayenin temasi "bireyin ruhi sikmtisi" dir,
9. Hikayede anlattlanlar giinliik hayatta karsilasrlabilecek dogal bir gercekligi
olan olaylardir, Yazar, bu dogal gercekligi hikayedeki olay orgusu, kisiler, zaman
ve mekan etrafmda kurgulamis ve insana ozgu kurmaca bir gerceklik haline getir-
mistir, Bilimsel ve felsefi metinlerde ise dogal gerceklik oldugu gibi yansitihr,
10. Hikayede kahraman anlancmm bakis a<rlSl vardir, Kahraman anlaticmm
psikolojik durumu ve ruh hdli en iyi birinci aglzdan anlatilacagi icin yazar boyle
bir tercihte bulunmustur,
11. Bir onceki soruda da belirtildigi iizere, aym etkiyi birakamazdr. Bireysel bir
duygunun ve ruh halinin islendigi bir hikayede her zaman icin kahraman anlaticr-
mn bakl§ a<rlsl daha etkilidir.
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Anlatici olaylan ve mekarn anlatirken tasvirlerden ve tahlillerden ya-
rarlanrmsnr,
2. Grup: Anlatici yaptig; tasvirler ile ruh tahlillerini anlatirken dile yeni deger-
ler yuklernis, sozcukleri yan ve mecaz anlamlanyla kullanrmsnr,
I.. ETKINLIK (
1. Grup: Bir Damla Kan adh hikaye, hikaye gelenegine baghdir,
2. Grup: Hikaye "Maupassant tarzr (olay hikayesi)" hikaye ozelliklerine gore
yazrlrmsnr,
12. Bir Damla Kan adh bikAyede i§lenen sorunu nasil ele alaca#JDlZJ belirtiniz.
13.Ahmet Hilanet MiJfti10lJu
1870 ytlmde !stanbul'da dogdu. Bebesi Miiftiiog1u Sezai Bey'dir. Dedesi Yu-
100
nanlIlar tarafindan sehid edilen Mora Miiftiisii Abdiilhalim Efendi'dir. Dedesinin
miiftii olmesi sebebiyle Miiftiioglu edim eimtstu:
Ahmed Hikmet; stk sik: hestelenmssi sebebiyle okula muntazaman devam ede-
memesine ragmen, Dokmeciterdeki Ta§ Mektebi ile Mahmudiye Yskit ve Soguk»
ge§me Askeri Rtisdiyesi 'ni bitirerek Galatasaray Mekteb-i Sultanisi 'ne girdi. Dot-
diincii suniteyken ilk eserinin besths) edebiyata ilgisini srtudt. 1888'de Galatasa-
ray'l bitirdi ve Hericiye Nezereti Umur-l $ehbenderi Kelemine memur tayin edil-
di ve vazifesi dl§mda Frensizcedsn roman terciimeleri yepti. Marsilya, Pire ve
1890 yiluide da Katkasya 'ya gcmderildi. Seieretlerde 9alI§anyazar, 1896'da lsten-
bul'a donerek: Umur-t Sehbendeti Kalemi Ser-hsliteligi'ne getirildi. Me§rutiyete
kadar Hericiye Nezareti merkezinde 9alI§tl. Bir yil« yakm Nafia Nezaretinde, Ti-
caret Miidiriyet-i Umumiyesi 'nde vazife eldt. Tekrer Hericiye Nezeretine donerek
1912 'de Peste Bussehbenderi oldu. Bu tarihe kadar gecen zaman icinde Ahmed
Hikmet, 1908 ytltnde Tiitk Demegi'nin ve 1911 ytltnde da Tiirk Yurdu 'nun kuru-
cu iiyesi olarak hizmet verdi. 1918 'de lstenbul'e donen yazar, 1924 yiltnde Heli-
fe Abdiilmecid Efendi'nin Ser-ketinligine, iki yil sonra da Hariciye Vekaleti Miis-
te§arlIgl 'na getirildi. Anadolu-Bagdat Demiryollen Idere Mec1isi AZallgl ve Elek-
trik Sirketi Mare Meclisi AzalIgl gotevlerini de iistlendi. Ahmed Hikmet 19 Me-
yis 1927 giinii karaciger kanserinden aldii.
Ahmed Hikmet'in edebiyat merekt daha lise ytllennde bsslamtstt. Bu a1andaki
mcrukmm, eileden ge1en bit haslet oldugunu ifade eder. ilk olerek Aszr Kiitiiphe-
nesi Nesriyett arasmda ciksn Ley1a Yahut Bir Mecnu'nun lntikemi yeymlendt.
Daha sonra Frensizceden Tuvelet ve Letafet ve Bit Riyazinin Muesekesi ad1ann-
da iki eser terciime ettiyse de, Dogu ile Bett kii1tiiriiniin 90k farklI oldugunu gore-
tek bir daha eser tetciime etmedi.
Setvet-i Fiinun devtinde, lkdsm ve Setvet-i Fiinun detgilerinde yazd1g1 hikaye
ve nesirlerini 1901 ytltnde Haristan ve Giilistan sdh eserlerde topledt. Bu iki esc-
rinde Ahmed Hikmet Miiftiioglu, daha iyi tesir yapmak, gonulleri heyecenlendtr-
mak i9in miibalagalI bir iislup kullsndigun, ag1rve enlestlmesi gii9 Servet-i Fiinun
dilini isledigini ve hayal mahsuJii konular enlstugm: bizzat kendisi soyler. Kendi-
sinin de ifade ettigi sebeplerden doleyt bu iki eseti fazla itibet kszensmemtstir.
Ikinci Mestutiyetten sonra, zamamn modasma uyarak 0 da Turencthk edebiys-
tt ektmine uymustur. Bu skims beglt olarak yazmg1 yezilenn biiyiik: ktsmtnt <;ag-
1ayan1ar (1922) edli eserinde topletmsttr. Bu esetinde yazar, an Turkcecilig« yo-
nelmis, fakat bu defa da kelime uydunna ve Setvet-i Fiinun 'dan kalma haya1ci/ik-
ten kendini kutterememtstir.
Goniil Hamm adli romam Tesvir-i Etkar Gezetcsi'nde tefrika edilmis ve
1970'de kitap olarak bestmlmistu. Ahmed Hiktnet, yezilennds daha ziyede keli-
101

• • • • • •

me bu/maya ve iis/uba dikkat ettigi icin, konu1ara dikkat etmemis ve bu yiizden
zamamndakiJerin ayannda bir edebiyatfl olememsstu.
Eseneri:
Patates (llmi, 1890), Ley1a yahud Bit Mecnun 'un lntikems (Hikfiye, 1891), Tu-
valet yahud Letafet-i Aza (Terciime ve i/ave/er, 1892), Bir Riyazinin Muesskss:
yahud KamiJ (Terciime, roman, 1892), Haristan ve Giilistan (Hikaye, 1901), Go-
niiJ Hsmm (Roman tetriksst, 1920), <;ag1ayan1ar (Hikaye, 1922).
2.MBT1N
I_ ( ETKINLIK
1. Grup: Kay Diigiinii edh hikfiyenin o1ay brgiist):
• Okuyuculann arabalarla gecmesi
• Kahvede yasananlar
• Carsida yasananlar
• Yapilacak guresleri seyretmek icm herkesin gures alanma gelmesi ve ora-
da yasananlar
• Gureslerin bitmesiyle at yanslannm yaprlmasi
• Diigun alayimn gecisi
2. Grup: Hikayede kahraman anlatici ve koy halki ile onlardan one crkanlan
Nesim, eskici, Arnavut, zerzevatci, kebapci, Koca Ali gibi kisiler vardir, Bunlar
hikayenin yapi unsurlanndan biri olarak yapiyi tamamlarlar.
3. Grup: Hikayedeki Yakacik, Yakacik Carsisr'ndaki kahve, gureslerin ve ya-
nslann yapildigi tarla, Zekeriya Koyu mekanlardir,
Hikayede 10 Eyliil Carsamba, gece; 11 Eyliil Persernbe, gece, bir gece evvel,
bu sabah, sabahleyin, dun, namazdan soma gibi zaman bildiren ifadeler kullarul-
rmsur, Yine zaman ve mekan unsurlan, yapiyr olusturan ogelerdir.
Bunlara gore hikayenin olay orgusu;
Olurnlu
Olumsuz
102
I_ ETKINLIK (
Kay Dugunu adh hikayedeki olay iirgiisii Bir Damla Kan adh hikayeden daha
yogun, zaman daha uzun, rnekan daha ve kisiler daha kalabahk olarak veril-
mistir, Her iki hikayedeki yapl; olay iirgiisii, kisiler, zaman ve rnekandan olusmus-
tur. Yine her iki hikaye serim, diigiim ve biiliimlerinden olusan bir biitiin-
liige sahiptir.
1. Hikayedeki rnekanlar gercek hayatta karsilasrlabilecek mekanlardir,
2. Koy Diigiinii adh hikayede temel bir soz konusu degildir, Hikaye,
olaylar iizerine kurulmus; yasananlann, kurmacarnn smirlan icinde anlatilmasm-
dan ibaret oldugu icin temel bir catisma yoktur.
3. Hikayenin tamarmnda anlatilanlar insana iizgii gerceklik tasimaktadrr, Yasa-
nanlar, yasananlann kalrraman anlatici iizerindeki etkileri bunun en belirgin gos-
tergeleridir.
4. Koy Diigiinii adh hikayede Bir Damla Kan adh hikayedeki gibi kahraman
anlaticmm bakis acisi vardir,
5. Anlatici olaylan, mekaru ve kisileri anlatirken Bir Damla Kan adh hikayede
oldugu gibi birtakim benzetmeler, tahliller ve tasvirlerle oznel yargilara dayana-
rak anlatrmstir,
6. Hikayedeki koy diigiinii temasi, temanm etkili gozlemlerle anlatilmasi ve bu
yapihrken de dilin edebi kahplar icinde kullarulrnasi metnin yazrldigi donemle
iliskilendirilebilir,
7. Kay Diigiinii adh hikaye, hikaye gelenegine bagh bir metindir.
8. Kay Dugunu adh hikaye "Maupassant tarzi (olay hikayesi)" hikaye ozellik-
leri gosterir. Hikayenin olaylar iizerine kurulmasi bunun gostergesidir, Bu neden-
Ie metnin tamami omek olarak verilebilir.
9. Kay Dugunu adh hikaye de anlatrlanlar, hikayenin yazildigi donernin sosyal
ozelliklerini yansitan bir ozellige sahiptir. Bu bakimdan tarihi bir beige olarak da
degerlendirilebilecek hikayede anlanlanlar aradan gecen zamanda cogunlukla
unutulmus birtakim geleneklere de l§lk tutmaktadir,
10. Bkz. Servet-i Fiinun Bdebiyatmm OIU§UDlU
103
1.
HALK HiKAYESi MASAL MODERN HiKAYE
Olay, orgusu, kisiler, Olay, orgusu, kisiler, Olay, orgusu, kisiler,
YAPI zaman ve mekandan zaman ve mekandan zaman ve rnekandan
olusan yapisi vardir, olusan yaprsi vardir, olusan yapisi vardir.
Genellikle ask, Genellikle ask, insana ozgu her sey
TEMA kahramanhk konulan kahramanhk konulan konu olarak
islenmistir, islenmistir. secilebilir,
Sade ve sanatlar aylsm- Sade ve sanatlar aeism- Edebi, tasvir ve
DiLVE
dan yalm bir dil kulla- danyahn, tekerleme ve tahlillerle
ANLATIM
rulrmsnr, Halk soyle- kahpla§lIl1§ ifadelerinyer zenginlestirilrnis bir dil
yislerine yer verilmistir, akhgt birdil kuIlaruInu§trr. kullarulrrustrr,
2. Setvet-i Fiinun Donemi hikiiyesinin genel ozellikleri:
• Modem hikaye yapisma uygun bir yapi kullarulrmstir,
• Maupassant tarzi hikaye tercih edilmistir,
• Bireysel temalar islenmistir,
• Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalann kullamldigi, tasvir ve tahlille-
rin yapildigi, edebi acidan ustahk isteyen bir dil kullanrlrrnsnr,
I_ ETKINLIK (
Servet-i FUnun hik8.yesinin b e s l e n d i ~ kaynaklan ve bu dOnem hik8.yesinin
TUrk edebiyabnagetirdigi. yenilik1eri konu alan bir yazi yazarkenServet-i FUnun
Donemi hik8.yesinin llzellilderini gllz lmUnde bulundurunuz.
I_ ETKINLIK (
Verilen hik8.yeyi hayal gilclinUz ve kurmaca yeteneltinize g6re tamamlayunz.
104
liLCME DE{;ERLENDIRME 1
1. (Y)
(Y)
(Y)
2.... Bat! tarzi.... ...Servet-i Fiinun Donemi.;
3. Dogru cevap D secenegidir,
4. Dogru cevap D secenegidir,
5. Bkz. Anlama - Yornmlama 2. SOIU.
lOS
b. Roman
I[
II
HAZ/RLIK
1_-;4
I_ ETKINLIK (
Yapt1lmJz laqJlaft:umada hiklyenin Yap18Jmn olay OrgUsU, kittler, zaman ve
meUn unsurlan olmadan olupmayacatI sonucunu gin tmtlnde bulundunmuz.
1. Edebi eserler, yazildiklan donemden bagimsiz olmadiklan icin, donemleri-
nin her tiirlii ozelligini eserlerde bulmak miimkiindiir. "Roman, sokaga tutulan ay-
nadir." soza de bu gercegi anlatmaktadir, Bu nedenle edebi eserler bir yonuyle ta-
rihi beIge niteligi tasirlar,
2. Bu, Tanzimat ve Servet-i Fiinun romancilanmn yetisrne ve ya§am tarzlanmn
bir yansimadir, Kiiltiirlii ve maddi durumu iyi ailelerin cocuklan olan ozellikle
Servet-i Fiinun romancilan, Bati'yi da yakmdan takip etmelerinin neticesinde, ye-
tisdikleri ya da sonradan icinde bulunduklan ortamlan kurmacanm smirlarma da-
hi! etmislerdir, Boyle bir durumda da tanmmayan, bilinmeyen bir cevrenin ve in-
sanlanmn anlatilmasr beklenemez. Bu ancak Cumhuriyet Donerninde "mektepten
memlekete" anlayrsmm sayesinde gerceklestirilmistir,
3. Yasak Ask adrm tasiyan roman, admdan da anlasilacagi uzere yasanmamasi
gereken bir a§kl anlatmaktadir,
amm.
1. A§k-! Memnu sdh metnin oIay orgiisii:
- Bihter ile annesinin konusmalan
- Bihter'in enistesinin ve Peyker'in gelmeleri
- Behlul ile Bihter'in konusmalan
- Nihal'in bayilmasi
- Besirin Adnan Bey i!e konusmasi
- Bihter He Behliil'iin konusmalan
- Bihter'in intihar etmesi
- Nihal'in iyilesmesi ve babasi Adnan Bey ile Ada'ya gitmeleri.
106
• • •
2 A§k-I Memnu'nun A§k-I Memnu'nun
ba§langlcl sonu
Romandan alman
bolum
A§k-I Memnu'dan alman bolum dogrunun sonlannda bulunur. Giinkii ahnan
bolum, romanm olaylannm li=oziildiigunii, sonuca baglandignu gosteren li=0ziim
kisrmndandir,
3.
Metin percesutdski olayla-
Metne biitiinIak kszendiren
oleym romanm olay
ra biitiinliik kezendirsn
otgiisiindeki yeri: "Romanm
olay: "Behliil ile Bihter ara-
kurgusunun temelini o l u ~ t u ­
-
sindaki yasak iliski"
ran olaylann merkezidir. '
4.Metindeki kisiler duygu, dusunce, konusma ve davrarns bakirmndan bireysel
nitelikler gosteren, olay orgusu ve ili=erigi ile biriikte ele ahmp cozumlenebilen,
baska eserierdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir.
KARAKTER <;OZUMLEME TABLOSU
KARAKTER ADI Bihter Behliil Nihal Adnan Bey
Karakterin/tipin en
belirgin ozellig! nedir?
Aldatan
birisidir.
Yasak aski
goze alan
birisidir.
C;aresiz
birisidir.
Aldatilan,
habersiz
bir kisidir.
Karakter/tip olaylar karsi-
smda nasil bir tavrr takm-
maktadir?
Her seyi
acrklamak
istemektedir.
Kacmayi
secmistir,
Guclu olmaya Guclu olmaya
cahsmektadrr, calrsmaktadrr,
Romandaki olaylan
dikkate aldigmuzda en
Bihter'dir.
giiC;;lii karakter/tip kimdir?
Sosyal ortarn ve c;;evre bu
karakteri/tipi nasil
etkilemistir?
Yasak ask yasamalanna
sebep olmustur,
Yasak askm magdurlan
olmalanna sebep olmuslardir,
Karakter/lipin ya§adlgl lop-
lumsal yapmm sizin toplum-
Yoktur. Yoktur. Yoktur. Yoktur.
sal yaptruzdanfarki var rrudir?
Bu karakterin/tipin diger
karakterler/tipler iizerinde Vardrr, Vardir, Yoktur. Yoktur,
etkisi var rrudir?
Melnin yazrldrg: donernde
bu romandaki karakter/tip
Olabilir, Olabilir. OJabilir. Olabilir,
gibi davranan biri olabilir mi?
107
I_ ETK1NL1K (
1. Grup: Toistoy'un Anna Karenina adh romamrun yaprsim olay orgusu, kisi-
ler, zaman ve mekiln olusturmaktadrr, Romanm birinci derece kahramam olan An-
na, temel karakter olarak Vronski ile yasadigr iliski sonucunda hazin sonia karst-
lasrmsur. Romanda Anna, temsil ettigi aristokrasinin koksuzlugunu yansitmakta-
dir,
2. Grup: Madam Bovary adh romanm yapisim olay orgusu, kisiler, zaman ve
mekan unsurlan olusturmaktadir, Romanda Emma, birinde derece temel karakter
olarak okudugu romanlann etkisiyle aristokrasiye ve biiyiik burjuvaya hayranhk
duyan, aristokrasinin bir parcasi olmayi hayal eden, buna ulasmak icin cabalayan,
bu sintfa giremese de en azmdan onlara yakin olmayi arzulayan bir kadmdir, Bu-
nun icin de tek yol olarak 0 simftan erkeklerle birlikte olmayi tercih etmistir,
Anna ve Emma ile Ask-i Memnu romarunm kahrarnam olan Bihter, yasadikla-
n asklar yiiziinden hiisrana ugrarrus kadmlar olarak karsirmza cikmaktadrr.
5. a. Memnu romamndaki mekanlar olan "konak, Ada ve camhk'ttan
herhangi birinin dcgistirilmesi romanm yapIslmn ve kurgusunun bozulmasma se-
bep olur. Bu nedenle mekan, romamn yapisuu olusturan temel unsurlardan birisi-
dir. Romanda verilen rnekanlar, insanda gerceklik duygusu uyandiran, gercekligi
olan mekanlardir,
b. A§k-l Memnu'nun yazan olsaydJInznasI1birmeldln belirtiniz.
6. Romandaki zaman, yapl unsurlanndan birisidir. Metindeki zaman ile done-
minin sosyal yapisi arasmda konakta yasanmasi, dinlemek ve tatil yapmak icin
Ada'ya gidilmesi, rnurebbiyelerin olmasi, Bogaz'da mesire yerlerine gidilmesi ve
sandal gezintilerinin yaprlmasi gibi baglantilar vardir, Bu nedenle sosyal yapl ile
romamn yazildigi donern arasmda bir iliski vardir,
7. Verilen semaya gore Memnu romamndaki olaylan, kisiler belli bir za-
manda ve rnekanda yasamaktadir, Bu sebepler bu yapl unsurlan arasmda cozule-
meyccek kadar gtiylti bir iliski vardir.
\.. ETK1NL1K (
1. Grup: Memnu'daki zaman ve mekan belirli ve gercekligi bulunan bir
zaman ve mekan iken, destandaki zaman ve mekanlar belirsiz, olaganustu ya da
gercekligi olmayan zaman ve mekanlardir,
2. Grup: Yine masalda da belirsiz, olaganustu ya da gercekligi olmayan zaman
ve mekan kullaruhrken Memnu'da belirli zaman ve mekiln vardir.
108
3. Grup: Mesnevilerde ise bazen belirli zaman ve mekanlar bazen de belirsiz,
olaganustu ya da gercekligi olmayan zaman ve mekanlar vardir,
Romandaki zaman ve mekarun destan, masal ve mesnevideki zaman ve mekan
ile bu farkhhklanmn yamsira anlatmaya bagh metinlerin yapi unsurlan olmalan
onlann ortak yonudur,
8. A§k-I Memnu adh roman yapi ve anlam bakimmdan kendi icinde baslayan,
gelisen ve biten bir blitlinllige sahiptir.
9. a. A§k-I Memnu romammn temasi "yasak a§k"tlr.
b. Tema ile romanm adi birbirine esdegerdir,
c. Romandaki tema ile aym ya da benzer pek filme, romana, hikayeye
vb, rastlamak mumkundur, Bu da temanm insana oZgii bir gerceklik olarak her za-
man islenebilecegini gostermektedir,
10. A§k-I Memnu romamnda anlatici, "ilahi bakis acisi'Ina sahiptir. Kisi ve
olaylardan tamamen haberdar, her seyin bilincinde bir anlatictdtr,
11. Yazar, mekan ve kisilerle ilgili tasvir ve tahlil yaparken sanatsalligi ve ede-
bi degeri goz onunde bulundurrnusrur, Bu nedenle metindeki tasvir ve tahliller
okuyucunun kendisini romanIa butunlesmesini ve anlanlmak istenenin en iyi §e-
kilde anlatilmasmi saglanmaktadir,
12. A§k-l Memnu romanmdaki kahramanlar ve ya§am tarzlan Tanzimat'la bir-
likte ortaya cikan Batih yasarn tarzmi yansrtmaktadrr, Tanzimat Donemi eserlerin-
de yerilen ve begenilmeyen bu yasam tarzi, A§k-I Memnu romanmda yerilip hor
gorulmernis, onlann yasam tarzmdan bir kesit olarak sunulmustur, Bu, Tanzimat
Donerni eserleriyle bir farkhhk gostermektedir,
Aym hayat tarzi gunumuzde de bir ikilik gostermekte, geleneksel ile modem
arasmda sikrsan ama ne geleneksel yasama ne de modem yasama baglanamayan
bir tuhafhk olarak karsimiza cikmaktadir.
13. A§k-I Memnu'daki yasak ask ve sonucu doneminin ahlak anlayisi ve sos-
yal yaplSl ile uyusmaz. Yazar, eserin konusunu secip kurgusunu olustururken Ba-
trh eserler ile bireyselligi tercih etmistir,
14. a. A§k-I Memnu romam, roman geleneginin ve realizm akimmm bir deva-
midir,
b. Romanda realizmin etkileri gorulmektedir, Romandaki kisilerin ruh co-
zlimlemelerine iliskin kisrmlar ile tasvirlerin yapildigr yerler realizmin etkisini
gostermektedir,
15. Roman' daki basanh ruh ve tasvirleri realizmin etkili bir bi-
cimde yansiuldigun gostermektedir,
16. A§k-I Memnu romam, Batih romanlarla esdeger sayilabilecek teknikle ka-
109
Ierne almrms bir olgunluk eseri olmasmm yamstra, kadmm kesfedildigi ilk roman
olma ozelligini tasimaktadir;
Bkz. Tanzimat I>Onemi An1almaya Balh Edebi Metinler- Roman
17. a. A§k-I Memnu'da kisilerin davrams ve dusunceleri aktanhrken realist bir
yaklasrm sergilenmistir, Kisilerin ruh bunun gostergesidir,
b. Realist romanlar, duygulann okuyucuda gerceklik fikri uyandirmasi icin
ruh cozumlemeleri ve tasvirieri derinlemesine kullarnrlar, A§k-I Mernnu'da bu
ozellik basanh bir bicimde kullamlrmstrr,
18. Bkz. Mensur

I_ ETKINLIK (
A§k-l Memnu'daki k:i.§ilerin karakter6zelliklerini koruyarakfarkh bir olay Or-
gUs11yle bir bikAye kaleme ahmz.
1. a. Felatun Bey ile Raknn Efendi romanmm temel catismasi "Dogu-Bati'tdir,
A§k-I Mernnu romanmda ise "evlilik-yasak ask" causmasi vardir. Bu cansmalar
sosyal olma ve bireysel olma bakimmdan catismaktadrr,
b. Bu farkhhk Tanzimat Doneminde sosyal, Servet-i Fiinun Doneminde bi-
reysel konulann islendigini gosterir,
2. A§k-I Memnu romani, her bakimdan acemilikten uzak, Batih romanlarla ya-
nsabilecek bir teknik olgunluga sahip bir romandrr, Tanzimat Doneminin yeni ola-
rak edebiyata giren bir tiir olan romandaki bazi teknik kusurlan, Servet-i Fiinun'a
gelindiginde artik bitmis ve yerini dil, anlaum, yapl bakrmlanndan olgunluk dii-
zeyine ulasrmsnr,
iJLCME DEliERLENDIRME 1
1. (D)
(Y)
(Y)
2. ...realizm...
3. Dogru cevap D secenegidir,
4. Servet-i Fiinun romanlan ile romandaki kahramanlann Tolstoy ve Flau-
bert'in romanian ve roman kahramanlannm benzerlik gostermesi, Servet-i Fiinun
sanatcilannm Batilr roman gelenegini takip edip ornek almalanndan kaynaklan-
maktadrr,
110
[5.SERVET-1 FONUN EDEBIYATININ GENEL 6ZELLIKLER/]
I_ ETKINLIK (
a. 1. Grup: Setvet-i Fiinun Doneminin Sosyal Yap1S1:
Servet-i Funun Doneminde Tanzimat Fermaru'run ilanmdan sonra sosyal ha-
yattaki bir takim Bati ornegi yenilikIer -ki genellikle sosyal durumu iyi olan cev-
relerde - hayatm bir diger ytiztinti olusturmustur, Banh bir yasam tarzi etkisini es-
kisine nazaran daha baskm bir sekilde hissettirmeye baslarrustrr,
2. Grup: Servet-i Fiinun Doneminin Kiilttiret Yeptst:
Servet-i Ftinun doneminde gazete sayrsi cogalrnasma karsm dergicilik de on
plana crkmaya baslarrnsttr. Batt ile iliskilerin daha da belirginlesmesi; cevirilerin
artmasi, Bali' daki ktilttirel ve edebi hareketleri izleyen sanatci sayisirun cogalma-
SI kiilttirel hayatm daha da zengilesmesini saglarmsnr,
3. Grup: Setvet-i Fiinun Doneminin Siyasi Yeptst:
II. Abdtilhamit'in Osmanh-Rus Savasi'rn bahane ederek Mebusan Meclisi'ni
kapatip, baskici ve sansurcu bir yonetimi benimsemesi jurnalciligin (istihbaratci-
hk) korkutucu boyutlara ulasmasi, bu donem sanatcilanru siyasi ve sosyal konu-
lardan uzaklasmaya sevk etmis, sanatta estetik zevkin ve bireyselligin benimsen-
mesine sebep olmustur,
b. Verilen ozellikler Servet-i Fiinun sanatcilannm karamsar, bedbin, bunahmh,
toplumdan uzak olmalanna sebep olmustur.
La.
Servet-i Fiinun Diinemi EdebiyatJ
• ._----'1 11----.-----.
Romantizm Realizm Parnasizm Sembolizm
Halit Ziya Tevfik Fikret Cenap
(Ask-r Memnu) (Yagmur)
Cenap
(Elhan-t
b. Yukandaki §emaya gore Servet-i Ftinun Edebiyatinm kaynagi Batr'dan ge-
len edebi etkilerdir.
\_ ETKINLIK (
Servet-i Fl1nun Edebiyatmm size belirtiniz.
111
2.
ServetifilnunEdebiyatI
'<.; BENZERLiKLER
L- __ --l
FARKLILIKLAR

,-----------------1
: Roman, hikaye ve siirde '+ Edebi Tiir .... : . Roman, hikaynqiirde. ;
! toplumsal ve siyasi konulann i ve Tema l_
'\... islenmesi '
------------------'
:-----------------1 (-----------------,
i Klasisizm ve romantizm j_ Edebi _ iReaiizm, pamazim vesembolizm.:
. ------------------ Akimlar ..1
("-----------------1 :-----------------1
'I Sade ve edebi sanatlar : Oil ve i Aglr, siisHi ve edebi sanatlar :
, bakimmdan zayifbir dil. 1- Anlanm-, bakinundan zengin bir dil. I
) :
(jLCME DEGERLENDIRME )
I. (D)
(D)
(Y)
2.......Edebiyat-l Cedide.....
3. Halit Ziya Usakhgil
Halit Ziya U§akhgil I [
( ) (Kink HayatlarJ
Hiiseyin Cahit Yalym
4. Dogru cevap D secenegidir,
5. Ice kaparuk, karamsar bir ruh hali ile bunu besleyen siyasi ortam ve sanat
icin sanat anlayisnun benimsenmesi sebep olarak gosterilebilir,
112
6. FECR-/ AT/ TOI'LULUiJU (1909-1912)
Ir II

l_:--4
Sanat ve edebiyat hareketleri kendilerinden onceki sanat ve edebiyat hareketleri-
nin birikiminden, geleneginden tema, tur, anlanm, teknik ve yapismdan etkilenirler.
Bu etkilenme kabul boyutunda oldugu gibi eskiyi reddetme boyutunda da olabilir.

N=L:;::/ K====?(
FBCR-l A71D<>NBM1
Fectiett edebiyeu, Servetifiinun edebiyetme devaml olerek dogmu§ bir eksm-
dtr. Serveti-i fiinun detgisinin Abdiilhamit donemi sensiuti tarafindan kepeulme-
style, pek 90k sanat91 Istanbul dtstndski dergi ve gezetelerde yazmak zorunda kel-
dtlsr. lstenbul'dski edebiyat etkinlikleti yok denecek keder ezeldi. lkinci Mestu-
tiyet ilan edilir edilmez (1908), hemen biiWn dergiler, sayfalanm yeniden kiiltiir
ve senet konularma ecttler. Donemin gen9 edebiyetcilen, "Fecrieti Erctimeni Ede-
bisi" ediyl« bir topluluk kurdulsr ve kendilerine yet veren Servet-i Fiinun dergi-
sinde bit bilditge yaymlayarak (24 1909) kendilerini toplutne temtulsr. Bil-
ditgeyi, Ahmet Hesim, Emin Biilem (Serdaroglu), Hamdullah Suphi (Tsnover).
Siileymen, Izzel Melih (Devtim), Ali Canip (Yontem), Ali Siiha (De-
lilbes), Faik Ali (Ozansoy), Fazll Ahmet (Ayka9), Mehmet Bebee: (Yezer), Kop-
tiiliizsde Mehmet Fuet, Miifit Retip, Yakup Kadri (Kereosmsnoglu) gibi seir ve
yezsrler imzelemislerdi. Servetifiinunculan elestirerek ve sruk. onlann doneminin
kapandlgml ileri siirerek. kamuoyuna kendilerini ranrran Fectieticiler. sanat ve
edcbiystui duygulann egitimine yardlmcl oldugunu ileri siirerek; ulusun gelisme-
sini ilke edindiklerini bikiirmislerdir. Arna9lan Tiirk edebiyetuu Bett'ye, Beu ede-
biyetim da Dogu'y« tenttmekti.
"Senet sanat icindir" ilkesine baglJkalan, "sanat, kisisel ve saygmdlr''gorii§iinii
savunan Pecrieticiler, eslmde, kar§l pktlklarl Servetifiinunculann a9tlg1 edebiyat
gclenegini simliirdiilet; siirlerinde, doga ve ssk. konulenm genellikle romentik bir
anleyisl« islediler, toplum sotunlutun ytizeysel bicimde ele sldtler. Mestutiyetle
canlanan tiyatro etkinlikletine, Sshebettin Siileyman, Miitit Retip, Tahsin Nahit
bssenlt yupulenyle ketkide bulunduler. Siileyman ve Koprtiliizedc
Mehrnet Fuat, elestiri ve edebiyet terihi cehsmutsnne "Bstih" bit nitelik kezsndir-
rnaya 9all§tJlar.
113
1. Tanzimat ve Servet-i Fiinun Donemini hazrrlayan sosyal, siyasi ve kiiltiirel
§artlarla Fecr-i Ati'yi hazrrlayan sebepler arasmda farkhhklar vardir, Bunun teme-
Iinde II. Abdiilhamit'in tahttan indirilmesi ve Mesrutiyet'in ilan edilmesi yatmak-
tadir. <;iinkii bu gelisrneler sonucunda sosyal, siyasi ve kiiltiirel hayatta bir hiirri-
yet havasi esmeye baslarms, sansiire ugrayan dergiler sayfalanrn yeniden kiiItiir
ve edebiyata acrmslardrr, lste Fecr-i All'de boyle bir ortamda ortaya cikrrusnr,
2. Fecr-i Atf Donemi sanatplan sunlsrdtr:
Ahrnet Hasim, Emin Biilent (Serdaroglu), Hamdullah Suphi (Tarmover), Seha-
bettin Siileyman, izzet Melih (Devrim), Ali Canip (Yontem), Ali Siiha (Delibas),
Faik Ali (Ozansoy), FazI1 Ahmet (Aykac), Mehmet Behcet (Yazar), Kopruluzade
Mehmet Fuat, Mufit Ratip, Yakup Kadri (Karaosmanoglu), Celal Sahir (Erozan),
3. Verilen metinlere gore Fecr-i An sanatcilan, hikaye, roman, §iir ve mensur
siir alanmda eserler vermislerdir,
Fecr-i Aticiler ayrn zamanda Banh eserleri Dogu'ya, Dogulu eserleri Batr'ya
aktaracak nitelikte terciimeler ve eserler vermeyi amaclarmslardir,
4. Sahabettin Siileyman ve Fecr-i Ati adh metne gore Fecr-i Atl sanatcilanndan
bir kisrm sonraki yillarda MilI'l Edebiyat Donemi sanatcrsi olarak, bir kisrru da ba-
gimsrz sanarci olarak varhklanm siirdiirmii§lerdir.
( ANLAMA YORUMUMA _-J
1. Servet-i Fiinun Donemi sanatcilanrun getirdikleri yenilikleri benimseyen ve
devam ettirmek arzusunda olan Fecr-i Atl sanatcilan aynca Servet-i Fiinun sanat-
cilanndan farkh olarak, bir yonuyle yuzlerini halka donmeyi amaclarmslardir, Bu-
nun temelini de halkJ egirip edebi ve kiiltiireI zevki asilamak da bulmuslardir,
2. "Sanat sahsi ve muhteremdir," sozu, Fecr-i Aticilerin arasmda bir birlik sag-
lanamayacagmi gostermektedir, <;iinkii sanati kisisel temele oturtmak, aynhkla-
nn, gorii§ farkhhklanmn ve bireyselligin on planda oldugunun gostergesidir,
3. incelenen metinlerde giiniimiizii de i1gilendiren halkm kiiltiir ve bilgi diize-
yinin dii§iikliigu, kitap okuma ahskanhgmm azhg), bilim ve sanata karsr var olan
ilgisizlik gibi konular ele almrmstir,
iJLCME DE(;ERLENDIRME 1
1. (D)
(Y)
(D)
2..... "Sanat §ahsi ve muhteremdir,"...
3. Dogru cevap B secenegidir.
4. Dogru cevap E secenegidir,
114
II
7. FECR-I ATI $IIRI
IOC
HAZIRLIK
I:
-----4
Verilen her li'i' siirde de anlarn son derece aciknr, Islenen konularda goze 'i'ar-
pan en onernli ozellik toplumsal sorun ya da degerlerden uzak, bireysel konular
olmasidrr, Sairlerin duyus, dli§linli§ ve algilayrslanmn birer yansrmasidir,

K===/=l(
1. Gmp:
... bilsen ) - en: tarn kafiye
a
... rnalulu - u: redif b
... mechulu - til: tam kafiye b
'" herkesinkinden a
... blnasibimde -e : yanm kafiye c
... sefkatsm - in: tam kafiye d
'" tanin
d
... nagme c
>
ritmi ve ahengi kullamlan ol'i'li ve her ttirlli ses benzerligiyle saglanrms-
nr,
2. Gtup: Siirdeki imgeler sunlerdir:
• kalbimin sakat istirabi
• ruhumun bilinmeyen duygulan
• nasipsiz 'i'0l
• kucuk bir merharnet ve sevgi l§lgl
• hasta bir tel
• hasta bir ses
• ezici duygular
• hirpalanan, hasta, bliytileyici limit
• umitsiz ve gamh dustmce
• saf deniz
115
• kederdi gokyuzu
• aCI giilii§
• sefkat dagitan umut
• riiyamn golgelenis sernasi
• taze bir hayal
soz sanatlsn aunlardlr:
• kalbimin sakat istirabr: teshis
• kucuk bir merhamet ve sefkat 1§lgl: tesbih
• hasta bir telde, hasta bir ses: tesbih
• bu kederli gokyuzu: teshis
• deniz... bir kadmdi: tesbih
• sular artik menekse olmustu: tesbih
• (hayal) bana senden sarkilar okudu: teshis
Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagme adh siirdeki ahenk unsurlan, imgeler ve soz
sanatlan ile kullanllan dil, Servet-i Fiinun siiriyle benzerlikler gostermektedir,
\_ ETK1NL1K (
1. Grop: Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagme adh siir basta iki dortluk, bir bent
ve son ktsimdaki dortlukten olusmustur,
2. Grup: Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagrne adh siirin temasi "ruhi sikmti ve oz-
lem"dir. Tema, bu bakimdan bireysel bir ozellik gostermektedir, Bu bakimlardan
siirin temasi ve ahenk unsurlan ile yapisi ve soyleyis tarzi arasmda bir iliski vardir,
1. Bkz.Servet-i FUnun DOnemi eoam ve HeyecamDile Getiren Metinler
"Hasta bir telde, hasta bir nagme, feyfa-yi binasibimde, hasta bir kadmdi
sanki deniz" ifadeleri sembolizm akimma gore dl§ diinyadaki varhklann algilarus
bicimini gostermektedir, lnsamn diinyasmm somut varhklar aracihgiyla anlatil-
rnasi soz konusudur.
Siirdeki imgeler (bkz. 1. Etkinlik) yine sembolizm akimma uygun olarak duy-
gulann ve izlenimlerin, dl§ diinyadaki varhklar ile simgelestirilmesi, boylelikle de
insan duygulan ve dis diinya ile bir baglanti saglanmasi amaciyla kullamlrmsnr,
2. Basta Bir Telde Hasta Bir adh aiirin sizde uyandJrd1gJ. duyguve dii-
§iinceleri belirtiniz.
3.TshsinNabit
Tahsin Nahit (d. 1887, istanbul- 0.12 Meyts 1919, istanbul), Galatasaray Spor
Kuliibtt'niin 9 numaralJ kurucu iiyesidir. Hukuk eifitimi slmtsttr, seir ve oyun ya-
zsndtr. Fecr-i Ati uktmuun bir iiyesidir.
116
Bser1eri
ANLAMA YORUMLAMA
1. Fecr-i Ati adr ile bu toplulugu olusturan sanatcilar arasmda, edebiyat ve kul-
tur hayatim yeniden canlandirmak, halki egitip yeni bir nesil yaratmak arzusu ba-
kimmdan bir iliski vardir. Onlar bu gelecegin, gelecekte dogacak gunesin safagi-
dirlar,
2. Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagrne adh siir ile Tevfik Fikret'in Mai deniz ad-
h yapl baknmndan, Tahsin Nahit'in ruhi durumunu gosteren basta ve sonda-
ki dortlukler ile bunahrmmn arttig; orta bent arasmdaki iliski gibi, denizin dalga-
larnsmm yapiya hali olan uzun ve ktsa dizelerle yazilrms Ma-i Deniz ara-
smda bir benzerlik vardir.
Her iki siirde de ic diinyaya yonelinmis, ruh hali ifade edilmistir,
Dil ve anlatim bakirrundan her iki de yeni imgeler, soz sanatlan ve aglf bir
dil bakrrmndan benzesmektedir.
3. Sembolizm a1gmm8 gllre tabiat temah bir §iir yazmtz.
6LCME DEGERLENDIRME 1
1. ... Servet-i Fiinun ...
2. Dogru cevap D secenegidir.
3. Dogru cevap A secenegidir,
4. Her iki donemin ask ve doga temalanmn islenmesi, sembolizm ve par-
nasizm akirmndan etkilenmeleri, yapi ile tema ve soyleyis arasmda siki bir iliski
kurmalan, aruz olcusunu kullanmalan ve aglf dille yazilmalan bakimlanndan
benzerlik gosterir,
Aynldiklan yon ise, Fecr-i Aticilerin bir nebze de olsa halka yiizlerini donme-
leridir.
117
2
ONiTE SONU OL{:ME VE DECERLENDiRME
1. (D)
(Y)
(D)
... Tevfik Fikret. ..
... resim ....
3.
( Ziya U!akli
g
il ] (Hac Yolunda J
( Cenap J @:i01iiniin
( J
4. Dogru cevap D secenegidir,
5. Dogru cevap E secenegidir,
6. Dogru cevap A secenegidir,
7. Dogru cevap B secenegidir,
8. Servet-i Fiinun Edebiyati, halktan kopuk, bireysel konulan isleyen, karam-
sar, bedbin bir ruh haline sahip, sanat sanat icindir anlayisim benimseyen, yeni im-
geler ve tamlamalarla aglrla§ml§ bir diI kuIIanan sanatcilann olusturdugu bir ede-
biyatur,
118
II
(( - ~ - - - - - ~ - --- - - - - ~ - - -
MILd EDESIYAT D(JNEMI
(1911-1923)
1. MILd EDESIYAT D(JNEMININ OLU$UMU
Mi11f Bdebiyat D6nemi
Mesrutiye: (I908)'ten sonre mem1ekette besleyen ve 0 devirde ' Tiirkfiiliik' am
veri/en mi1liyet hareketi, 'edebiyatta mi11f kaynak1ara donme' dtisimcesinin dog-
masma yo1 afml§tlr. 'Mi11f kaynak1ara donme' soziiyl« ; diIde sedelesme, eruz vez-
ni yerine hece veznini kullanma, yerli hayatI yensttm« ksstedilmistir. Bunlen ger-
fek1e§tinneyi iilkii edinen edebiyat akImma 'Milli Edebiyat' am vetilmistir.
a. DildeSlldelClflDebJlreketi 1911 nisanmda Se1anik'te OmerSeyfettin, Ali Ce-
nip ve Ziya Gokulp tarafindan flkan1an Genf Ka1em1er dergisinde 'Yeni Lisen'
edtyle ileriye siiriiImii§tiir. Bunler, konusme dilini yez: dili heline getinne de-
vasmr benimsemislet, 'MiIlf edebiyst'm milli Iisan'dan dogacagl'm (Omer Seyfet-
tin) soylemisletdir. Bu hareket kis« zamanda tutunmu§ ve xx. yiiZYII edebiyatmm
eyutct niteligi olmustur.
b. Aruz vezni yeriIJe bece vezrJinikuUanma daVIl81 ilkin Mehmet Emin'in 1897
Yunan savB§1 doleyisiyle yaym1adlgl Tiirkfe siirler sdli kitebi vesiIesiy1e ortaya
stmilmtu; Rize Tevfik'in halk siirleri yolundeki kosme ve nefesIeriyIe desteklen-
mis ise de, uzun zaman gerfekIe§ememi§; ancak Birinci Diinya SavB§1 icinde,
ozellikle 1917'de Servet-i Fiinun dergisi tereimden '$air1er Demegi' ediyl« tople-
nan gencler (Orhan Seyfi, Yusuf Ziya, Faruk Nafiz, v.b.) tarafindan benimsenmis-
tir.Bu donemde aruz vezni de bit yandan siiriip gitmis ve Mehmet Akii, Ahmet
Hesim, Yahya Kema1 gibi iif kuvvetli senetcmm elinde verebilecegi gelismenin
en yiiksek noktasma erismistir.
c. Yetli bayatlYllllS1tma daVll81 ise, yalmz birkec §air(Mehmet Emin, Mehmet
Akit, kimi siirieriyle Yahya KemaI, Cumhuriyet devrindeki bezi siirlcriyle Faruk
Neiiz, v.b.) ve daha fok hikaye ve roman yazarlan teretmden benitnsenmistir.
f. $iir alanmda, bece veZDillin ilk fJtiJD1eriIJj veren seirlerin (Mehmet Emin 'den
beske) hemen hepsi bir yandan aruzla yeztmslst; bir yandan da, Tiitkciiliik: hare-
ketinin ve Ziya Gokalp'in etkisiy1e, hece veznine ybnelmislerdir. Ne var ki, bun-
Iann hece vezniyIe ortaya koydukleri iiriinIer, yslmz bicim (di1, vezin, nezun bi-
cimi) kayglSly1a yetini1en, derinligi olmayan, yaImkat manzumelerdir.
119
Gercek: deger testysn siirler, aruzun son ii9 ustasmm 'Mehmet Akii, Ahmet Ha-
sim, Yahya Kemal'in kaleminden pkml§tJr. Bunlardan Mehmet Akit, once Tevfik
Fikret'in uyguledig: 'nazml nesre yeklsstume' hareketini siirdiiriip gelistirmis; Ah-
met Hesitn ile Yahya Kemal ise, bunun tam tersi bir tutumle, '$iir nesre cevntme
olanagl bulunmayan nezimdn; (...) musiki ile soz arasmda, sozden 90k musikiye
yakm, ortalama bir dildir' (AHesim), ve 'Siir, nesirden bembesk« bir hiiviyettedir
: musikiden besk« tiirlii bit musikidit' (Y. Kemal) gOrii§iinii savunmu§ ve uygu-
lsrmslsrdtr. Bu ii9 seir, bir yandan da, Tiirk siitinde ii9 eyrt ekimm temsilcisi 01-
tnuslerdtr : Mehmet Akit, siitde Tevfik Fikret'ten devir aldlgl 'Reslizm' aklmml
gelistirmis, 'hayal ile ehsverisi olmedigim, her ne demisse gOriip de soyledigini,
en begendigi meslegin hakikat oldgunu' bilditmis, Fecr-i Ati toplulugundsn gelen
Ahmet Hesim, bstiden gordiigii 'Setnbolizm' skumm benimsemis, 'diinyanm se-
killerini hayal havuzunun sulennde seyrettigini; onun icin, diinyanm tsslenm ve
bitkilerini renkli bir akis gibi gordiigunii' belittmis; Yahya Kernel de, yine Beude
gordiigii 'Rotnentizm' skunttn benimsemis ve bu enleytsl«, Divan siiri yolunda
klasik siir denemelerine girismis; sade dille ve yeni nazim bicimletiyle yazdlgl si-
irleritide de yine bicim kusutsuzluguns, yepmectkstz ve saglam snlsttme onem
vetmistir.
Mestutiyeuen Miitareke sonuna kadar siiten ve Trablusgarp Seves: (1911),
Balkan Sevest (1912-1913), llcinci Dtinye Saves: (1914-1918), Miitareke yillen
(1919-1922) gibi biiyuk oleylen icine alan ve Osmenli lmpamtorlugu'nun psrce-
lamp yikilmestyle sonuclenen bu donemde, onemli ssytlen yalmz iki suit (Meh-
met Emin, Mehmet Akif) toplumsal konulara ybnelmis; otekilet, ortehkie sanki
hicbir §ey yokmu§9asma, sedece esk, ozlem v.b. gibi, bireysel ve duygusa1 konu-
lar ve temalar iizeriude durmuslsrdir.
llikkye ve roman alanmda, bit bOliigii 'Fecr-i Ati' toplulugutuien gelen 'Yakup
Kadri, Refik Halit), bit bOliigii bu topluluk dtstnde kalan (Ebubekir Hszim. Omer
Seytettin, Halide Edip, v.b.) ssnetctler, aralanndaki sanat enleyts: ve diinya gotii-
§ii aynhklanna ragmen, yerli, heyet: yensttme konusunda birlestnis gorumiyorler.
Tanzimat ve Edebiyet-t Cedide hikfiye ve romanlannda vakalarm istanbul suutlsrr
icinde kapah durmasma kersihk, bu devirde, hikfiye ve roman yutdun her kosesi-
ne apk tutultnus, her tabakadan halkm y ~ a Y l § l konu olarak de elmmisur. Ozel-
likle koy ve tesrs hayatlm an/atan besenli ilk omekler (Ebubekir Hizim: Kii9iik
Psse; Refit Ha1it: Memleket Hiktiyeleti; Reset Nuri: Celikusu, v.b.) bu devirde
verilmi§tir. Kimi kitaplann adlan dahi (Refik Halit: Memleket Hikfiyeleri: Omer
Seyfettin: Yalmz Efe - Anadolu romanl; Yakup Kadri: yanm kalan Ate§ten Gom-
lek - Anadolu romam) sonradan 'memleket edebiyatl diye adlandmlan bu pgm
apk9a belirtir. ilkin edebiyat dl§l bir ama9la, 't8§ralannne hfilde olduklanm, koy-
120
Iiilerin ne yaptlgml, ne istedigini, memleketin neye muhtar oldugunu yerinde go-
tiip inceleme' icin Tanin gazetesinin Anadolu'ya gonderdigi bir yazannm Anado-
lu'daki sehir, kasaba ve koyleri dokuz ay (1909-1910) adlm sdim dolsserek
hazIrladIgl roportej niteligindeki gezi notlan (Ahmet !jerif: Anadolu'da Tanin) ve
sytu yll icinde 'Anadolu fatihalan' m dile getinnek amaclyla yezilen, fakat
yaymlandlgI zaman hir de ilgi uyendirmedigi halde, Cumhuriyet devrinde dikka-
ti ceken bir roman (Ebubekir Hszim: Kiiriik Pess) ile arIlan bu rlff1r; Refik He-
lit'in Anadolu siirgiiniinden getirdigi hikiiyeler 'Memleket Hikilyeleri' ile g e n i ~ bit
ilgi gonnii§; Kurtulus Sevess ytllennde ise Anadolu insenimn cetin elmyezisi iize-
Tine egilme hareketi (Halide Edip: Daga t;lkan Kurt, Atesten Gomlek / Yaban,
Millf Sava§ Hikilyeleri) sruk zorunlu ve yeygm bir hill elmtstir.
Gozleme dayanan bu yerli hsyett yansrzma isteginin sonucu olarak, rogu yaza-
ler Realizm (Omer Seyfettin, Yakup Kedti, Refik Helit, Rese: Nuri, Memduh !jev-
ket, v.b), hatta kimileri Natiiralizm (Bekir Fehri, Seliihattin Enis, kimi hikilyele-
riyle F. Celillettin, kimi romanlanyla Osman Cemal, v.b.) ilkelerini benitnsemis-
lerdir
t;ogu Frenstz (Yekup Ksdri, Refik Helit, Reset Nuri, Peyami Safa, Abdiilhek
Sinesi), kimisi Ingiliz (Hsilde Edip), kimisi Rus (Memduh Sevket) edebiyetlennm
etkisi eltmde kalan bu devir ssnstctlsrunn bir boliimii de Hiiseyin Rahmi ve Ab-
met Rasim yolunu stirdiumtislerdir (Erciitnent Ekretn, Sertnet Muhtsr, Osman Ce-
mal, kimi hikilyeleriyle F. Celiilettin).
Petti ksvgelenmn klZI§tlgI Mesrutiyet ve Miitsreke devirlerinde okuyucunun
mizaha ve toplumsal yergiye d i i ~ k i i n l i i k gostennesi, bircok yazann (Orner Seyfet-
tin, Refik Helit, Erctiment Ekrem, Settnet Muhter, Osman Cemal, Reset Nuri, F.
Celalettin v.b) mizaha egilim gostermesine yol ecmisur.
Tiyatro aIanmdaki verim, hikilye ve roman kadar bssertlt sayllamaz. Getci,
Mesrutiyetin ililmyla birlikte bircok. tiyatro toplulugu ortaya pkml§; hattil bit de
tiyetto okulu apIIp ilk resmf tiyetro (Diiriilbedayi-i Osmanf) kutulmus; bunlar
eser yetistirmck icin pek rok yazar 0 alanda bittsktm denemelere girismis ise de,
bunlenn rogu besen cizgisinin cok eltuidsdtr. Ceviri ve uyarlama arasmda bir tek
cevirmenin (lbniirreiik Ahmet Nuri) uyarlamalan belli bir deger cizgisinin tistiine
ctktntsttr.
Bu devrin beshca yazar ve senstctlen sunlerdtt:
Bilim yolunda: Ziya Gokelp. Fuat Koptiihi. v.b.
Siir elemnde : (Aruz vezniyle) Mehmet Akit, Ahmet Hesitn, Yahya Kemal Be-
yeth, v.s,
121
(Hece vezniyle) Mehmet Emin Yurdakul, RIZa Tevfik Halit Fahri
Ozansoy, Enis Behif Koryiirek, OrhanSeyfi Othon, Yusuf Ziya Ortaf, Faruk Ne-
fiz Cemlibel, v.b.(Bunlardan Ahmet Hesim fikra ve gezi notlan; Yahya Kemal
makale; Helit Fahri, Yusuf Ziye, Faruk Nafiz manzum oyun da
Hikfiye ve roman elsntnde: Ebubekir HfizJm Tepeyran, Omer Seyfettin, Halide
Edip Adiver, Yakup Kadri Kereosmsnoglu, Refik Halit Karay, Erciiment Ekrem
Telu, Selfihattin Enis, F. Cemslettin, Osman Cemal Ksygib, Nuri Giintekin,
Peyami Safa, Memduh $evket Esendal, Halikamas Behkcis), Sermet Munter
Alus, Abdiilhak $inasi Hiser, Mahmut Yesari. v.b.
(Bunlardan Orner Seyiettin, Yakup Kedri, Refik Helit, Rese: Nuri, Sermet
Muhtar, Mahmut Yesari oyun da yezmislerdu. lflerinde anI yazanlar da verdu:
Ebubekir Hiizun, Omet Seyfettin, Halide Edip, Yakup Ksdri, Refik Helit, Mem-
duh $evket, Halikamas Behkcisi. Bircogu fJkra ve makale de yezilmistir.)
Tiyetro alanmda: Musahip-ziide Celfil,1bniirrefik Ahmet Nuri, v.b.
Gezi ve ropottsj alanmda: Ahmet $erif.
Roportej - Miilfikat alanmda: Rusen Uneydm.
Gezi, stu, deneme, fikra, makale alanlannda: Falih RI[J(J Atay, vb.
HAZIRLIK
L
--&
1. "Bir milletin edebiyati, 0 milletin kimligidir," soza millete ait maddi ve ma-
nevi biitiin kiiltiir unsurlanrun, 0 milletin sanatcilan tarafmdan edebi eserlerde sa-
natkarane bir soyleyisle islenerek sonraki kusaklara birakrhr anlarmm tasimakta-
dir,
2 Savaslar milletlerin milli duygulanmn kuvvetlendigi istisnai durumlar oldu-
gu icin, bu hisler milletin bir ferdi olan sanatcilan da etkiler. Bu da 0 donemlerde-
ki eserlerin milli yonden kuvvetli olmasmm sebebidir.
3. XVI. yy.da cumhuriyet rejiminin uygulanmasi mumkun degildir, Cunku 0
donernde dtinyada cumhuriyet gibi bir kavram mevcut degildir, Cumhuriyet kav-
rarru 1789'daki Fransiz ihtilali'nden sonra ortaya cikan milliyetcilik akimlannm
etkisiyle kurulan uJus devletlerde gorulrneye baslannusnr, Her bireyin veya vatan-
dasm yonetimde soz sahibi olmasi anlayrsi, devleti, XVI. yy. daki amac olarak al-
gilayan zihniyetin aksine, toplumun huzur ve saadetini saglayan bir arac gorme
sonucunu dogurmustur, Bunun icin de en ideal rejirn, oldugu gibi cum-
huriyettir.
122
1. ME'I1N
1.OSMANUDEVLEIt'NDE D ( ) ~ O N C E AKIMLARI
20. yiiZyil beslennde Osmenli Devleti'nin yokii§ donemine girmesi ye§itli dii-
siinceletin ortaya pkmasma neden olmustur. Osmenli Devleti 19. ytizyild« daha
diizenli ve progremli bir tslshet hareketine girismistir. Fakat dI§ beskiler ve iilke
icindeki kensikhkler besenye ulssmesme engel olmu§tlir. Yspilen her tiirlii hare-
kete ragmen devlet, icinde bulundugu durumdan kurtulamamI§; "bests adam" ola-
rak tanimlanan Osmenli Devleti iyilesememistir.
Fakat, 19. ytizythn ikinci yansmdan sonra devleti batmaktan kurtarmak amacr-
m giiden birtekim ekimler 20. ytizyil bsslsnnd« II. Mcsrutiyet'le daha belirgin
olarak ortaya YlkmI§lardir.
Tamamen devletin birlik ve biitiinliigiinii saglamaya yall§an bu fikir ekimlen
kiiyiik cept« biter de vIet doktrini ozelligi gosterirler. Siresiyle Ostnenlicthk, Is-
lsmcihk, Beticihk ve Tiirkyiiliik seklind« ortaya yIkan bu ekimlsr, 1. ve II. Mesru-
tiyet devresinde devlet hayatma hakim olmusler ve etkilerini gbstetmislerdir.
a. OsmanhcJhk::
OsmanlI tarihinde ilk defa olarak bezi aydmlar tarafindan Gene OsmanlIlar
edtyle hiikiimetin yalI§malanm denetleyecek bir cemiyet kurulmustur. Bu cemiye-
tin iiyesi olan eydtnler Osmenli Devleti'nde yeseyen ezmhklenn aynlma istekle-
tine ve isyanlarma son vermek icin yall§malar yeptyotlsrdt. Azmhk unsurleruu
kazanmak ve onlan OsmanlI birligine yagirmak basit manada Osmenhcihk diistm-
cesini dogurdu.
Tanzimat Devri'nin sonlanna dogru ortaya pkan bu skim Iertlerin siyasal, sos-
yal ve hukuki olarak esitliklerini seglemey: hedeflemektedir. Devletin sunrlen
icituie yesayen Iettler arasmda dil, Irk, kiiltiir ve din bekumnden bicbit fark gbzet-
meksizin, hepsinin aym hak ve yetkilere sahip olmasmm gerektigi savunulmakta-
dtr. OsmanlI toplumunda olmesi istenen kayna§manm ancak bu diisimceyle sagla-
nacegme inenmskteduier.
Osmenhctlik, milli birligi, millf dii§iinceyi ve milli ideelleri saglamayl Osman-
1I birliginin saglanmasma baglamI§tIr. Aym zamanda bu sozletin teorik bir gOrii§
oltnemest icinde Meclis-i Mebusen'm kutulmsstm ve Kanun-I Esasi'nin (ilk ana-
yasa) illin edilmesini istemislerdir.
Osmenltcthk: fikrinin uygulama saihasma geyirilmesi II. Abdiilhamit'in tahta
cskmesiylu bsslemtsttr. Pediseh, Mithat Pese'nm etkisiyle Kanun-i Esasi'yi (ilk
123
anayasa) ilan etmis, parlamentoyu (Mec1is-i Mebusan) kurmustur. Osmsnhcsbk
fikrinin yesemess Mesrutiye; idaresinin varbgma bagbdlr. Her kesimin ve mille-
tin temsilcileri parlamentoyu dolduttnus ve herkes kanunlar onunde esi: seytltms-
ur. Btitiin bu gitisim ve 9abaIarm sonucu olarak Osmenlt toplumunun kayna§ma-
Sl beklenirken, meydana gelen iki onemli olay tamamen tets bir durum meydana
getitmistir.
Birincisi: Azinhklsrtn Mebusiin Mec1isi'ndeki temsilcilerinin uynlikc: ve uz-
lesmsz tutumlen,
lkincisi: Yeni bssleyen 1877-78 Osmenh-Rus sevesmds Balkan uluslerunn Os-
manb Devleti aIeyhine Rusya'mn yanmda yer almaIan ve sevestn Balkan cephe-
sinde Miisliimen halka koti: davranmalan. Bu gelismelcrden sonra II. Abdiilhamid
9agm gelisen diisiincesi milliyetcilig» ters dtismesi ve ihtiyectere cevap vereme-
mesi iizerinc Mec1is-i Mebusentn verligm« son vettnistir. Mec1isin kapsulmesi,
Osmenhcilik fikrinin de uygulamadan keldinlmesi sonucunu ortaya pkannl§tlr.
b. Islsmcsbk:
Isletncihk, siyasi ve sosyal biitiinliigiimiizii korumak emeciyle degi§ik donem-
lerde stk sik: bit kuttulus cetesi olarak ileri siitiilmiistiit: OzeIlikle Mesrutiyet
devrindc uygulama aIanmda gotulmustut.
lslsmcihk, diinyanm degi§ik yerlerinde Y8§ayan Miisliimanlar arasmda bir bit-
ligin gergekle§tirilmesini hedefleyen, devletin sosyal beglerun din bitliginde ara-
yan bir dii§iince ekutndir, I. Mesrutiyetin sonlanna dogn: biiyiik bir gelisme gos-
tcrmistir.
II. Abdiilhamit ozellikle somiirge altmda bulunan Miisliimanlan hilafet kana-
liyle merkeze (istanbul) beglemaye 9ab§ml§tlr. Boylece buralardaher an isyan 91-
kurmeyi ve biiyiik devletleti kontrol altmda tutmeyi emsclenustir.
lslemcilik, 1. Mesrutiyct'te iki tiirlii olarak islenmistir.
Birincisi; Pedissh tarafindan uygulanan ve dts siyasette etkili olan ve de vlet
doktrini haline gelen islemcihk.
lkincisi; Bezi fikir adamlan tarafmdan temsil edilen bilim, hukuk, toplumsal
gelenek ve egitim alanmdaki dtisimcesiyle lslemctlik. Bu iikir Mehmet Akif, Sa-
id Halim Pese, Cemaleddin Afgani, M. Semseddin ve Muse Kezim gibi kisiler te-
rafmdan savunulmu§tur.
Islamctltk: ekimi etkili oldugu donemde biitiin diinya Miisliimanlanmn i9 a91cI
bir durumda olmemesi nedeniyle besertlt sonuclsr dogumuurusur. Bunun yanmda
tnilliyetcilik gibi sktmler da lslemctltge engel oltnustur.
II. Abdiilhamid'in son yillennde iiIke dismd« lslemcthk onemli bir potansiyel
gii9 olarak dururken iilke icindeki ittihatplarda mestutiyete dayanan Osmenlicih-
124
gl sevunuyotlsrdi. Islemcthk kisec« birlik ve biitiinliigii dinle saglamayl amafla-
yan bir ekundtr. II. Abdiilhamit doneminde ysptlen faaliyetlerin faydalan Millf
Mticedele Doneminde Hindistan ve Buhara Miisliimanlanndan gelen yerdimler
seklinde kendini gostermi§tir.
c. Babclhk:
Bu gOrii§, devletin ancak Bsultlusmsk yoluyla kurtulsbilecegini ve bunun icin
cesitli alanlarda tslehetler yeptltnest gerektigini savunmu§tur.
Beucibk kaynagml, Tanzimat ve onceki devirletin islehe: tesebbiisletinden
ehr. Bat/ medeniyetinin siyasi, sosyal ve felsefi gOrii§lerinden azami detecede fay-
dslsnmeyt istemektedir.
Beucihk, Abdullah Cevdet, Celal Nuri ve Siileyman Nazif tarafmdan temsi/
edilmistis. Beuctler tek kadmla evliligi, kadm ozgiirliigiinii, medeni kanunun ksbu-
liinii, li/ik mahkemelerin kurulmesmi, Latin harflerinin kabuliinii, tekke ve zaviye-
lerin kepeulmesim, modem giysiler giyilmesini istiyorlerdi. Goriildiigii gibi Bsti-
cthk sadece bir teklitcilikten ibaret kelmisur. Her §eyden evvel Beticilik fikrinin
Ostnsnlt toplumunun biinyesini ve iilkenin imiyeclsrmi dikkate slmesi gerekirdi.
1. Mesrutiyet'e kadar yepuen Beuhlesme hereketlerinin onderleri padi§ahlar ve
onlann destekledikleri devlet edemlertdu: 1. Mestutiyet'ten sonra ise Beuhlesme-
tun fikir yoniinden onderligini devleti yonetenler dismd« ve yonetime ragmen Jon
Tiirkler ysptmslsrdsr.
Beticthk da bszi hatalanndan doleyi ba§anya u/a§amaml§t/r. Buna kar§lbk ba-
Zl o/um/u sonuclert da olmustur. Mesels, sagladlgl tecriibelerinden Ttirk lnkilebi-
mn olusumunde teydslemltmsur. Yeni Anayasa Dm hezirlsnmssmde Beuhlesme
hareket/erinin onemli bir paYI verdir.
Bsucihk aklmmm, diger fikir akImlanndan farkb bir ozelligi vsrdu. Bu da Os-
tnenli Devletini yesstmsktsn ziyede, yeni bir dev/etin kutulmesi icin yepilen fa-
hsmeler biitiinii olmesuitr.
d. TUrkfUIilk::
Tiirkfiiliik hareketinin esas unsuru cojjrafyada, dilde, kulttirde, tarihte birlik ve
biitiinliigii saglamaktlr. Tiirk'Yiiliik II. Abdiilhamit devrinde dil, edebiyat ve tarih
alanlannda bir fikir bereketi o/arak geli§mi§, Osmenhcihk veya Islemcthk gibi bir
idare ve siyaset sistemi hiiJine gelememistir.
A vrupa 'da Tiirkler aleyhine yepilen olumsuz propaganda/ar, Tiirk milletinin
ikinci smiigoriilmesi, Tiirk tarih ve kiiltiiriiniin incelenmesi ihtiyecttu ortaya pkar-
mistit. Rus isgeline ujjrayan Tiirk illerinden kecen Tiirk gO'Ymenlerin etkisiyle
Tiirk'Yiiliik giderek onem kazand1. Ozellikle II. Me§rutiyet'in iliinmdan sonra Tiirk-
fiiliigiin etkisi daha da ertu. Ittihatplar genellikle bu diistinceyi sahiplendiler.
12S
Tiirkfiiliik alaml Osmenh Imperetorlugu sunrlsn icinde ya§ayan Tiirklerin dil,
din ve kiiltiir degerleriyle birbitlerine baglanmasml, disendeki Tiirklerle de birles-
me yollan eranmesmt amafllyordu. II. Abdiilhamid'in kurmak istedigi islam bit-
ligi gibi Tiirk birligini kurmak smsclenmisttr.
Tiirkfiiliik fikrinin savunuculan Ziya Gokelp, M. Emin Yurdakul, Omer Sey-
feddin gibi yezerlerdi. ilk kez Ziye Goketp Tiirkfiiliigii sosyolojik bir metotla in-
celeyerek eksik, daiJmk, cekingen fikirlerin toplsnmestm ve bir sistem hMine ge-
tirilmesini miimkiin ktltmstu.
Tiirkfiiliik ekum, II. Mesnuiyet'in ilemndsn once yslmz enevetem
le kslmemis, biitiin Tiirklerin kurtulus imkanlanm da Pantiirkizm cere-
yamna dogru yonelmistir.
Milliyet fikrinin etkisiyle ortaya flkan Tiirkciiliik, bicim TurancI-
hk'ten Misek-: Millf esaslanna Tiirk Kuttulus ve Tiitkiye
Cumhuriyeti'nin temel ideolojilerinden olmustur.
II. Mesrutiyet doneminde olgunlesen fikir sktmlen eshnde 19. ytizytlut ikinci
yenstndsn itibaren zaman zaman devlet modeli olarak uygulenmtstir. Bune
ragmen fikir ektmlen besetth olamayarak kendinden beklenen sonucu vereme-
mislerdir.
PiJdr AlamIannm BBfIU'J61Z1Jk Neden1eri:
1. Olke icinde fikir sktmlenne halk desteginin saglanamamasl.
2. Fikir ektmlenmn halk kitlelerine indirgenememesi.
3. Fikirlerin birbirlerine ottsy« olmest.
4. besktlenn ertmest.
5. if isyanlar ve baglmslzllk hareketleri.
2. a. Verilen ciimlelere gore, ortaya cikan dii§iince akimlan "ulus devlet" anla-
YI§1 etrafmda birlesmektedirler,
b. sozcugu, doneminin buhranh ortammda devleti ayakta tutup var-
hgnu devam ettirmesini saglamak amacryla dii§iince akimlanmn ortaya
gostermektedir.
2. MB'I1N
I_ ( ETKINLIK
1. Grup: "sizler" kelimesiyle ifade edilenler "sanat sanat icindir" anlayi-
§ml benimseyip, toplumdan uzaklasan, kendi kabuguna ask ve tabiat te-
malanm isleyen sanatcilan ve edebi anlayislanm kasdetmektedir.
2. Grup: "ben" kelimesiyle anlalIlanlar ise "sanat toplum icindir" anla-
126
yisim benimseyen, toplum sorunlanm isleyen. mill! yonii kuvvetli sanatcilan ve
edebi anlayislanm kasdetmektedir.
Sairin savundugu sanat anlayisi, doneminin milli edebiyat anlayisma baghdir,
1. Sizler: "gul, gene kizlann turkusu, bulbul, ask"
Ben: "yilan disli diken, aCI ses, telli saz, cevretmendil)"
I_ ETKINLIK (
1. Gmp: Cereyan ve Benim OOh metinlere gore Mill! Edebiyat Do-
nemindeki eserlerde milliyet, milli, tarih gibi temalar islenmistir. Bu temalar hal-
km anlayacagi sade. bir dille kaleme almrrnsnr,
2. Gmp: Verilen metinlere gore bu donemdeki eserler makale ve siir turunde
verilmistir,
2 Benim adh metin kullamlan sade dil ve anlatim ile icerik bakimm-
dan telli saz, milletimin felaketli hayati, milliyetci edebiyat; Harab Ma-
bed adh metin ise dil ve anlatim (mihrab.nigah, kiblegah, baht-i siyah) ile icerik
(ummet) bakimmdan rnilliyetci edebiyat olarak adlandmlamaz.
3. Mill! edebiyat, milletin maddi ve manevi kiiltiir unsurlanm, gelenek ve go-
renekler cercevesinde isleyen bir edebiyattIr.
Milliyetci edebiyat ise, Turkculuk hareketi olusan, milliyetin on
plana cikanldigi bir edebiyattIr.
Bu iki kavram, kullamlan sade dil, hece vezni ve halkm yasama biciminin ve
degerler diinyasmm islenmesi bakimmdan birlesrnektedir, Aynldiklan nokta ise,
mill! olma - milliyetci olma anlayislanndadir,
4. "Ulus-devlet" kavrami milliyet esasma dayanan devlet yapisidir, Verilen me-
tinier ulus olma bilinci ve ulusculuk (milliyetcilik) temasrm islemeleri yonuyle
ulus-devlet kavrarmyla iliskilidir, Bu da Mill! Edebiyat Donemindeki edebi ve fik-
r! faaliyetlerin ulus devlet ortak paydasmda bulustugunu gosterir,
3.ME11N
1. Verilen metne gore cumhuriyetcilik ilkesinin en belirgin ozelligi, mill! ege-
menligi, mill! idareyi ve hur secimi esas kabul etmesidir.
2 Tiirkiye Cumhuriyeti'nin metne gore nitelikleri verasetin olmamasi, ege-
menligin millete ait olmasi, yoneticilerin milletin oyu ve iradesi ile isbasma gel-
mesi, medeni bir hukuk devleti olmasidrr,
127
£: ANLAMA YORUMLAMA . _]
1. a. Ikinci siirdeki sade dil ve milliyetcilik temasi onun rnilliyetci edebiyat
urunu oldugunu gostermektedir.
b. Verilen §iir parcalanndan ilki Mithat Cemal Kuntay'a, ikincisi Ziya Go-
kalp'e aittir.
2. Osmanh Devleti'nin son donemlerinde Baticrhk, Islarncihk, Osmancihk ve
Turkculuk gibi fikir hareketlerinin ortaya cikmasi hem fikri hem sosyal hem de si-
yasi yapmm bir calkann ve bunahm icinde oldugunu, devletin varligiru siirdiirme-
si icin cabalarm arttigmi gostermektedir,
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Milli Edebiyat Donerninde sade bir dil kullamlrmsnr,
2. Grup: Tema olarak ise millilik, milliyetcilik, vatan, millet temalan islenrnis,
metinler yapi bakrmmdan §iir ve duzyazi olarak kaleme ahnrmsnr,
Bu ozellikler Millt Edebiyat Donerninde ulus devlet haline gelme kaygisi oldu-
gunu, donemin tiim unsurlannm bu payda etrafinda birlestigini gosterir,
3. Bir cumhuriyetin demokratik olabilmesi icin esitlik ve iizgiirliik temelinde,
sosyal ve gii9lii bir hukuk devleti olmasl gerekmektedir.
lJLCME DEl';ERLENDIRME 1
1. CD)
CY)
CD)
2 ...BatIclhk...
3.
[ J
Said Halim Pasa
]
[ Cevdet ] Turkculuk
4. Atatiirk bu siiziiyle cumhuriyetin Turk milletinin, kendisine en uygun idare
sekli oldugunun ve insanca yasamasmm kendi hakimiyetinde oldugunun bilincine
varmasi gerektigini ifade etmektedir.
128
2. METINLER
\[
l\
HAZIRLIK
I_-d
1. Hedeflenen okuyucu kitlesi ve amaclar, ogretici metinlerde dilin gonderge-
sel isleviyle kullarulmasma, soylenmek istenenin dogrudan ve soz sanatlanndan
uzak soylenmesine sebep olmaktadir,
2 Milli Edebiyat Doneminin sosyal ve siyasi bu donemdeki ogretici
metinlerin milli, milliyetci, tarihi, ilmi konulan isledigmi gostermektedir,
3. Bir toplumu millet yapan temel ozellikler, dil ve kultur birligidir,
4. Yasayan Turkce ve konusma dili ifadeleri, doneminde konusulan, yazilan,
edebi dil ve gunluk dil anlamlanm belirtmektedir.
a. Makale
1.MBT1N
1. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin iletisi, bizim drsimizdaki milletle-
rin bilimsel anlamda ne yaptiklardir, Metindeki sozcuk gruplan, curnleler ve pa-
ragraflar metnin iletisini anlamlandirmak ve anlatmak icin bir araya getirilmistir,
2 Metnin amaci okuyucuyu bilgilendirmektir.
3. Metnin ana fikri, bilimsel gelismenin ve cahsrnarun gerekliligidir,
I_ ETKlNLlK (
1. Grup: Baska Milletier Ne Yapiyor? adh metnin ana fikri ile Cereyan ad-
11 metnin ana fikri rnilliligin ve milliyetciligin islenmesi nedeniyle paralellik gos-
termektedir.
2. Grup: Yine Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin ternasi ile Benim
lerim adh metnin temasi milliligin ve milliyetciligin islenmesi bakimmdan ben-
zerlik gostermektedir.
Bu durum aym temanm farkh metin turlerinde islendiginin bir gostergesidir,
129
4. Bssk« MilletlerNe Yaplyor?edlt metinde diinemin teribi ve sosyaJ §artJany-
Ja iliskili ciimlelet:
o Bugun mefkftreci Turk genci goruyor ve duyuyor ki asnrmz milliyet asndir
ve aym zamanda §una da kanidir ki milliyetperverlik telakkisi menfi bir histen iba-
ret kalamaz.
o Bugun muhtelif milliyetIer aym suretIe cahsiyorlar...
o Muhtelif milliyetlerin lisan ve mazisi hakkmda XIX. am esnasmda cok mil-
him tetkikIer yapildr,
o Filhakika somurge siyasetinin ruhu da bundan baska bir §ey degilse de onda-
ki iktisadi huhll, siyasi hulul ile beraber olur.
o Rus hukumetinin muhtelif yerlerde "Turkiyat" muesseseleri vucuda getirerek
Turk milliyetini, Turk tarihini, Turk lisan ve edebiyanm tetkike cahsmasi ve bu-
nun icin her sene binlerce lira fedakarhk etInesi acaba ne icindir?
• Bugun TiirkIiik hakkmda tetkiklerde bulunan Garp alimleri hakkumzda ne
kadar iyi dusunur; tarafsiz, ciddi davramrlarsa davransinlar bizim 0 ~ a h § m a y a i§-
tirak §oyle dursun hatta 0 mesaiden bile gafil kalmanuz kadar bnyuk bir curum,
bu kadar tabii olmayan bir hill tasavvur edilemez.
5. Metnin tamammdaki cumleler anlam bakrmmdan tutarh, metni olusturan bi-
rimIer olan paragraflar birbiriyle uyumludur.
I_ ETKINLIK (
1. GNp: Baska Milletler Ne Yapiyor? ve lJ¥ Cereyan adh metinlerde Turk ta-
rihi ve halk kulturu yogun bir bicimde i§Ienmi§, bunlar sade bir dille anlanlrmstir.
2. GNp: Servet-i Funun Donemi metinleri ise toplumdan ve tarihten uzak, son
derece aglr bir dilin kullamldrgi metinlerdir.
Bu durum tarih, kultur ve dil bakirmndan Milli Edebiyat Donemi metinlerinin
yogun oldugunu, bu donemde soz konusu degerlerin merkeze almdigmi goster-
mektedir.
6. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metinde yazar, tarihe bir butun ve genis
halk kitlesine de bir millet nazanyla bakmaktadir,
7. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metinde anlam bakimmdan kapah ya da
kesinlik tasrmayan ifadeler bulunmamaktadir,
Bu durum Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin bir makale olmasi ve bilgi-
lendirmek amacryla yazilmasmdan dolayidir,
8. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metin, ogretici metin gelenegiyle kaleme
ahnrmstir,
130
9. Mehmet Fuat KlJpn1I1U
Kopriilt: Mehmet Pes« 'mn ailesindendir. Ayasofya ve Mercan ldedi-
si'nden sonra Istanbul Hukuk Fakiiltesi'ne devam etti. 1909'da bu fakiilteyi bire-
karak edebiyat, felsefe ve tanh alanlannda ozel olarak Bundan
sonra Istanbul okullannda ogretmenlik yspti. 1924'de Milli Egitim BakanIIgI
atandl. Aym ytl lstsnbul Darii1fiinun'dab gorevine dondii. Bu ara-
da Tiirkiyet Enstitiisii'nii kurdu. T. T.E. (Tiirk Tanh Enciimeni) secil-
di.
1929'da Ord. Prot. oldu ve Edebiyat Fakiiltesi Dekem secildi. 1934'de siyasi he-
yata atIlarak Kars'dan meclise milletvekili olarak girdi. 90k partili doneme
strssmdu c.H.P.' den aynlarak D.P. 'nin kuruculsn srsstne girdi. 14 Mayls 1950'de
D.P. iktidan dotteminde 1. Menderes kabinesinde Bakam olarak gorev el-
di. 1956'da Devlet BakanIIgI gorevini siirdiiriirken bir ytl sonra kutuculsn ile anla-
semsyersk: D.P. 'den istiie etti. Mil1etvekilligi de 27 Mayls 1960'dan sonra
Yeni Demokrat Parti 'yi kurdu. Ancak bu parti pek ilgi gonnedi. Amblem olarak
seftigi "Kueti" A.P.' ye bIrakarak siyasi eynkii. Arasmda Tiirk Dili ve
Edebiyeu Hakkmda 1934, Tiirk Saz $airleri Antolojisi 1940, Anado-
lu'da Tiirk Dili ve EdebiyatI'nm Tekamiiliine Bir 1934, Osmenli Dev1eti'nin
Kurulusu 1959, On The Way to Democracy 1964, Edebiyat Kiilliya-
ts 1966 adlannda bir fok kitap ve eser ve makaleleri vardIr. Ote yandan
Islam Ansik1opedisi'nde sehss: ile ilgili ilmt makaleler yazdI.
\_ ETKINLIK (
1. GNp: Besk« MiIletIer Ne Yepiyor? edlt metindeki terimler:
"Cografya, lisan, edebiyat, §arkl, rnasal, mesel, TUrkiyat,
folklor"
2. GNp: Milletlet Ne Yepiyor? edh metindeki kavramlar:
"Milliyet, mefkure, rnilliyetperver, &det, itikat, mutehassis, somurgecilik, mus-
temleke, terakki"
3. GNp: Milletler Ne Yaplyor? adlI metindeki giindelik hayatla ilgili ke-
limelet:
"Hukumet, mesai"
Metinde bu kavramlann kullamlrnasi, metnin bilgi verme amaciyla yazrlmasm-
dan dolayrdir,
131
2. ME'I1N
b.Flkra
1. Muharebeyi Kazananlar adh metindeki soz gruplan, cumleler metnin iletisi-
ni vermek amaciyla bir araya getirilmistir,
2 Muharebeyi Kazananlar adh metin haber vermek, bilgilendirmek amaciyla
yazilrmstrr,
3. Muharebeyi Kazananlar adh metindeki TUrk askeri temasi, Milli Edebiyat
Doneminin diger metinlerinde islenen milli ve milliyetci temalarla benzerlik gos-
termektedir.
4. Metinde donemin savas yillan anlatilrmsnr. Bu bakimdan gercekligi de bu-
lunmaktadir, AnlatIlan sahneler, metnin temasi olan Tiirk askeri ile de paralellik
gostermektedir,
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Muharebeyi Kazananlar sdh metindeki enlssilmes: zor ya da celiskili
diisimcelet yoktur.
2. Grup: Metinde kullamlan ifadeler, yazann oznel yargilanm da tasimakla be-
raber, yazara gore bir kesinlik ve acikhk tasimaktadir,
3. Grup: Metindeki kelime ve soz gruplannm seciminde Milli Edebiyat Done-
minin etkisiyle halkm anlayabilecegi sade bir dil olrnasma onem verilmistir,
\_ ETKINLIK (
1. Grup: Muharebeyi Kazananlar adh metinde tarihi ve kiiltiirel degerleri yan-
sitan ifadeler:
"i§te ~ a m u r icinde, barut ve kan icinde, cehennem atesi icinde kayalara tirma-
nan nefer, olum yagmuru altmda memleketini calmaya gelenin girtlagma atilan
nefer budur,"
"lcimden selamhyorum onu ve onun gibi ates altinda, duman icinde memleke-
ti icin olmeye atilanlan birden selamhyorum.'
"Cinar gibi, kaya gibi, ta tabiattan gelen basit, yenilmez bir kudretle dusrnan
akuu anmda varan bu ~ a v u § , bu kuvveli ve kudretli insan ve Tiirk orneg! biliyor
mu ki yannki Tiirkiye'nin hakiki miman, arka kemigi, oziidiir."
"... biraz yardirgadiklan alafrangadan donme bir sarkmm havasma uydurmus
gidiyorlar,'
"Askerlerin alafranga tiirkiilerine elindeki ip ucunu, kocaman basmi da uydu-
rarak salhyor."
" ... gozlerinde belki krrrmzi yemenili, krrrrnzi salvarh bir kadm hayaliyle.;."
132
2. Grop: Muharebeyi Kazananlar adh metindeki terim, kavram ve gundelik ha-
yatla ilgili kelimeler:
"Tumen, batarya, boluk, alafranga, topcu, cavus, on beslik mermi, sarapnel, ye-
meni, §alvar"
Biitiin bu ke1ime ve kavram1ar
S. Yazar, verilen cumlelere gore tarihe ve halka hamasi (kahramanhk) duygu-
lanyla bakmaktadir,
6. Muharebeyi Kazananlar adh metinde ogretici metin geleneginin ozellikleri
gorulmektedir,
7. Halide &lip Amvar
Haym
1884 ytltnde Istanbul'da dogdu. Oskiidar Amerikan KIZ Koleji'nde okudu. Os-
kiidar Amerikan KIZ Ko1eji'nde Rize Tevfik Boliikbesi'mn FranSIZ edebiyet: dets-
letine ksuldi ve Dogu, edebiyetiyle ilgi1endi. Bu sirelerde ilk kocssi Salih Zeki
Bey'le evlendi. 1899 ytltnde heniiz 15 yestndeyken revirdigi J. Abottin "Ana" ad-
It esetiyle II. Abdiilhamit tarafmdan ~ e f k a t Nisent ile odiillendirildi. 1901 ytltnde
Oskiidar Amerikan KIZ Ko1eji'nden mezun oldu. I 908 'de gazete1erde ksdtn hak1a-
nyla ilgili yeztler yazmaya besledi. Bu neden1e Osmenh icerisindeki muhafazakar
cevreletin tepkisini cekti. 31 Mart Ayaklanmasl sirssmde kis« stire icin Misu'«
gitti. 1909'da Istanbul'a geri dondii ve ogretmenlik ile tniiiettislik gorevlerinde bu-
lundu. Balkan Seveslen siresmde hastane1erde hizmet verdi. Halide Edip Kuttu-
lu§ Sava§I strestnds eskeri iinifonna giymistit. "Onbsst" olarak emlmtsttr. Egitim
ve sagbk a1amnda yiiriittiigii bu ralI§malar Halide Edip'e re§itli kesim1erden in-
sanlan tanIma imkem tsmdt. 1917'de ikinci evliligini Adnan Adiver ile yspti.
1919'da Sultanahmet Meydeni 'nda, lzmir'in isgslini protesto mitinginde cok: etki-
li bir konusme yepu. Bir donem Amerikan mendesim savundu. 1920'de oabes:
ttitbesiyle Kurtulus Sava§I 'na ketildi, sonra da iistravu§ oldu.
KUrtI11u§ Sevsst'nt miiteakiben Cumhuriyet Halk Fukssi ve Mustafa Kemal Ata-
tiirk ile siyasi fikir eynhklsn yesedi. KOCasI Adnan AdIVar ile bir1ikte Tiirkiye'den
eyttldt. 1939 ytltne dek yuitdismd« yll§adl. 1939'da lstanbul'a dondi: ve 1940 yilin-
da Istanbul Universitesi'nde lngiliz Fi1olojisi Boliimu ba§kanbgma getirildi.
1950 ytltnde Demokrat Parti listesinden TBMM'ye girdi ve bagImsIz tnilletve-
kili olarak gorev sldt. 1954 ytlmde bu gorevinden eynldi ve inzivaya cekildi. AdI-
var, 1964 yilmde Istanbul'da yesemuu yitirdi.
Eserlerinde millf ve toplumsal konulan islemis, doneminin siyesi hareketi
icinde Tiirkrii1iigii savunmu§ ve bunu da eserlerinde yensstmisur.
133
Bsederi.
RomanIan:
Heyula
Seviye Talip
Handan
Yeni Turan
Mev'ud Htikiim
Ate§ten Gomlek
Vurun Kahpeye
Kslp Agnst
Zeyno'nun Oglu
Sinekli Bakkal
Yolpalas Cinayeti
Tstsrctk
Sonsuz PanaYlr
Doner Ayna
Akile Hemm Sokagl
Kerim Ustetun Oglu
Sevde Sokagl Komedysst
(:aresaz
Heyet Percelen
Hikayeleri.:
Herep Mabetler
Daga pkan Kurt
Kubbede Kalan Ho§ Seda
lzmir'den Bursa'ya
0yuD:
Kenan Cobenlert
Maske veRuh
Am:
Tiitk'iin Atesl« Imtibem
Mor Sulkimh Ev
Diger:
Talim ve Terbiye
Turkey Faces West
Conflict of East and West in Turkey
Inside India
Ingiliz Edebiyeti Tarihi, 3 cilt (1940-1949)
134
Doktor Abdil!hak Adnan Adlvar.
Universite Keies: ve Tenkid (1942)
Hayvan C;iftligi (George Orwell'in "Animal Farm" edheserinin fevirisi)
Nesil Hosunuze Giderse
Edebiyatta Tercilmenin RoliJ (1944)
Tiirkiye'de ve Amerikan Tesisleri (1955)
Dr. Adnan AdIvar (1956)
3.MET1N
c. Sohbet
1. Ya Vedild adh metnin birimleri olan paragraflar metnin iletisini anlatmak,
okuyucuya aktarmak amaciyla bir araya getirilmistir.
2. Ya Vedild adh metin "Ya Vedild"un kim oldugunu anlatmak amaciyla yazil-
rmstir.
I_ ETKINLIK (
1.Grop: Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin temasi ile Ya Vedild adh met-
nin temasi mill! ve milliyetci unsurlan islemesi bakimmdan benzerlik gostermek-
tedir.
2. Grop: Muharebeyi Kazananlar adh metnin temasi ile Ya Vedild adh metnin
ternasi mill! ve milliyetci unsurlan bakimmdan benzerlik gostermektedir,
Bu durum mill! ve milliyetci unsurlann 0 donemde yazilrms makale ve fikra gi-
bi turlerde de islendigini gostermektedir,
3. Verilen ciimlelerde iilkenin bir savas ve felaket icinde oldugu "kara gunlerin
Tiirkleri" ifadesiyle belirtilmektedir. Yine "asirlarca payidar olacagiz" ifadesiyle
sosyal ve siyasi boyutuyla Turk milleti var olmaya devarn edecektir dusuncesi 00-
lirtilmistir, Bu durum ana fikrin donemiyle iliskili, donemindeki olaylardan etki-
lenen bir boyutu oldugunu gosrermektedir,
\_ ETKINLIK (
1. Grop: Ya Vedl1d adh metindeki ifadeler dusunce ve anlarn tutarhgi bakrmm-
dan bir birlik gostermektedir,
2. Grop: Metindeki ciimleler ve ifadeler kesinlik ve acikhk baknnmdan birlik
gostermektedir,
135
3. Grup: Ya VediJd sdlt metindeki tetim, kavram ve giindelik hayatla iliski ke-
1ime1er:
"Sur ici, sur disi, evliya, nur, lakap, sehit, dervis, padisah, fetih, makam, kilise,
Terler Direk, VedGd, cemaat, namaz, masal, kale, kayser, elci, lslambol, yeniceri,
meczup, padisah, il.lim, salih, fazil, gazi, zahiri, lediinni"
4. Verilen ifade yazann, annrms, duru ve sade bir Turkce kullandigrm goster-
mektedir. Bu durum Tanzimat ve Servet-i Fiinun donemlerine gore ogretici rnetin-
lerde de sade bir dil kullaruldigrm gostermektedir,
5. Ya VediJd edli metindeki tarihf ve sosya1 deger1eri ysnstten otneklet:
"Eyup'te bir makam oldugunu soylemislerdi fakat her nedense Ya VedUd'u ls-
tanbul mezarhklannm servilerinden yiikselen bir nida samrdim."
"Istanbul'un fethinden once, Ayasofya heniiz kilise iken ..."
"Ceddim Turk-i Turkan Hace Ahmet Yesevi"
"Aksemsettin Hazretleri..."
"Halife Harun Resit'm Rum Kayser'ine gonderdigi bir elcidir ki..."
"... Sarachane yakmmda ve Keskin Dede yakmmda ve Kariye ve Fethiye yol-
Ian iizerinde ve Sehzade Camii icre ve Zeyrekbasi semtinde ve Unkapam gune-
yinde ve cogunlukla yenicerilerin odalan..."
"Aksemsettin ve Sivash Kara 1;)emsenin..."
" ... 1;)ehit Kapisi'ndan gecerek simdi Kopru dedigimiz Eminonu lskelesi'nde
duruyor, oradan kayiklarla kiirek cekmeden ve yelken acmadan, Halic boyunca
Eyiip' e dogru gidiyor..."
"... bu kara giinlerin zavalh Tiirkleri ya§amIYoruz..."
6. Yazar, verilen ciimlelerde tarihi ve halk kiiltiiriinii hamasi duygular yanmda,
menkibevi ve destansi bir anlayisla degerlendirmektedir,
Bu ozellik Yahya Kemal'in tarihe ve halka bir biitiin olarak bakngiru, maddi
ve manevi inane ve kiiltiir unsurlanyla birlikte degerlendirdigini gostermektedir.
Yahya Kemal'in tarihe bakis anlayisi, tarihi roman yazan Walter Scott'm etkisiy-
Ie belirginlesmistir, Bunu tiim §iir ve duz yazilannda gormek mumkundur, Onun
"koku mazide olan ati" anlayisi bunun en guzel ifadesidir.
7. Ya VedUd adh metin ogretici metin gelenegiyle kaleme ahnrmstrr,
8. YahyaKemal Beystb (1884-1958)
2 Arehk 1884 yihnde Uskiip'te dogdu. ASl1edt Ahmed Ag§h'tlr.l1k ogrenimi-
ni lstanbul'da Vefa Lisesi'nde temsmlsdt. Peris'e giderek (1903) bit ytl bir kolej-
de Prensizcssun i1er1ettikten sonra Siyasal Bi1gi1er Fakii1tesi'ne girdi. Dokuz yil
ka1dlgl Paris'ten dondiikten (1912) sonra, lstanbul'da iiniversitede ~ e § i t J j ders1er
okuttu (1915-1923), Urfa milletvekili oldu (1923); VaT§ova (1926), Madrid
136
(1929) Otteelciliklerine utendi, Tekirdag (1935-1942) ve istanbul (1943-1946)
milIetvekilIiklerinde bulundu.
Biiyiikelfi olerek Pakistan 'a gitti (1948), bir ytl sonre emekliye eynlerek yur-
da dondti (1949). Rumelihisert mezerligmd« gamiilii. Spor ve Sergi Ssrey: civs-
rmdaki parka bir anrn dikildi (1968). Ki§iligini Peris'te okutken iinlii tstibci Al-
bert Sorel'in derslerinden aldlgl tarih zevkiyle, Fmnstz seitletinin (Jean Moress,
Baudelaire, Verlaine, vb.) alfii ve bicim giizelJiklerinde buldu.
Paris 'e gidisi, II. Abdiilhamit beskistndsn bir kap§ oldugu hillde, orede siyasi
teeliyetlete kuutmeysrsk senet cevtelennde kendini yetistirdi. Paris oncesi Hamid
ve Servet-i Fiinun siiri etkisinden kendisini boylelikle kurtsrdt, klasik divan siiti-
mizi Beu siirindeki biitiinliik enleyisiyl« ele eldi. Avrupa danii§ii Yeni Mecmu-
e'de "buluntnus seytelsr" ba§lIgJyla yaylmladlgl gazel ve §arkllarla tenmdi
(1918). Bu neoklesik siirler, onun pkl§ noktssttnn Osmenli tarih ve siiri oldugu-
nu gasterdigi gibi, sonradan yeni sekiller ve sade dille yezdiklsrmde da seirin ge-
nel olsrek Osmsnli medeniyet ve kiiltiiriine baglJ kaldl#J gariiliir.
Onda tarih, vatan, millet ve istanbul sevgisi, hep bu uciden islenit. OsmanlI me-
deniyeti yiizyJIlar boyu en yiice eserlerini lstenbul'de yarattlgl icin. Yahya Ke-
mal'deki istanbul, Bogazifi ve Tiirk musikisi hayranllgma, tsbiet giizellikleri ya-
m sire, tarih degerleri de girer. Duygu, dii§iince ve hayali ustehkle kuynestusn §a-
ir, pek foguna hikeye kerekteri verdigi lirik-epik siirlerinin konulsntn esk, tsbiet,
deniz, aliim ve sonsuzluktan de sltr. if ahengi her seyden iistiin tutu§u, siiri "mu-
sikiden besk« tiirlii bir musiki" kabul edisi; "Ok" siiri bir yana, biitiin siirletini; bu
ahengin seglenmesm« daha elverisli gardiigu aruzla yezmesine sebep oldu. Yah-
ya Kemal, siirletini, meksle ve hikayelerini saglIgmda kiteplerde toplamamJ§,
eserleri dergilerde, dagmlk kelmisu.
Oliimiinden sonra dostlan ve hayranlan tereimden bir Yahya Kemal'i Seven-
ler Cemiyeti kuruldugu gibi, istanbul Fetih Cemiyeti 'ne bagll bir de Yahya Kemal
Enstitiisii ve Miizesi apldl (1961). Bu Enstitii'niin yaylmlamaya ba§ladJgJ Yahya
Kernel Kiilliyeti 'nde seitin ilk iifii siirlerini; digeri mskele, deneme ve smleruu
derleyen §u eserleti ciku: Kendi Gok. Kubbemiz (1961), Eski $iirin Riizgeriyle
(1962), Riibeilet ve Hayyam Riibai1erini Tiirkce Sayleyi§ (1963), Aziz istanbul
(1964), Egi! Daglar (1966), Siyasi Hikeyeler (1968), Siyssi ve Edebi Pottteler
(1968), Edebiyata Deir (1971), Cocuklugum, Genfligim, Siyasi ve Edebi Hsurs-
lanm (1973), Tarih Miisahabeleri (1975), Bitmemis $iirler (1976), Mektuplar-
Msksleler (1977) Hskkmde yaylm1anan kiteplsnn seyisi yirmiyi gecet.
137
4.MEI1N
1. Atatiirk Milliyetciligi adli metne gore, milliyetcilik milli bir degerler siste-
midir, milli benlige sahip cikmaknr, Bu yonuyle kafatascihk olan irkcihktan ayn-
hr.
2 Atatiirk'iin milliyetcilik anlayismm temel ozellikleri §unlardlr:
• Sosyal ve medeni insan hiirriyetidir.
• Milli benligin bilincine ulasmaktir,
• Devletin aynlmaz bir parcasidir,
3. Milliyetcilik ilkesi, giiniimiizdeki kuresellesme ile birlikte daha da onern ka-
zanrmstrr, Milli benligin korunmasmda, drstan gelen tehlikelerin artmasi dolayt-
SlYla, milliyetcilik ilkesinin cok daha guclu bir bicirnde sahiplenilmesi giiniimiiz-
de zorunlu bir hal alrrusnr,
. -""--,0-
ANLAMA YORUMLAMA
1.
B.a MIlletler Ne Vaplyor? Muhaberebeyi Kazananlar Va Vedud
Tema Bilimsel gelisme Turk askeri Ya Vedud
Dil ve Anlatim Sade bir dil Sade bir dil Sade bir dil
Vazlll§Amaci Bilgilendirmek Bilgilendirmek Bilgilendirmek
Metnin Tiirti Mahle Fikra Sohbet
2 Biraz Daha Hakikat ve Fecr-i Ati Enciimen-i Edebisi Beyannamesi adh me-
tinlerde toplumsal ytinii bulunmayan temalar ele almrrus, aglr dille islenmistir,
Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metin ise milli bilinci ele alnus ve sade bir dille
islenmistir, Yapi bakmundan her i i ~ metinde de birim olarak paragraflar kullaml-
misur,
3. Milli Edebiyat Donemi tigretici metinlerinin en belirgin aymci ozelligi sos-
yal, tarihi, fikri ve ilmi temalan sade bir dille, dogal bir soyleyisle ifade etmeleri-
dir.
4. Milli Edebiyat Donemi tigretici metinlerinde ele alman milli ve milliyetci
anlayis cercevesindeki ana fikirler giiniimiizde de ele almmaktadir,
5. Milli Edebiyat D6nemi /Siretia metinlerinde ele ahnan ana fikirlerden biri
etrafinda bir Y8Z1 kaleme abmz.
6. Milliyetcilik ilkesi, toplumu ve devleti, bir arada tutmasi, bir biitiin haline
getirmesi yonuyle cok onernli bir isleve sahiptir.
138
OLCME DEtERLENolRME 1
1. (Y)
(D)
(Y)
2 ...islam sonrasl Tiirk... ....Osmanh...
3. Dogru cevap D secenegidir,
4.
[ Yahya BeyatiiJ (
( Gokalp J
Tan-l siyaseQ
[ M. Fuat Kopriilii ] ------;>,.0,,..-+ Tiirk Edebiyatmda 11k Mutasavvlflar
[ : :]
[ Aziz ]
5. Atatiirk bu sozuyle, mill! benligine sahip cikmayan milletlerin coznlmesi,
birlik ve beraberliklerini kaybetmesi cok kolay oldugu icin, diger milletler tarafm-
dan kolayca esaret altma ahnabilecegini anlatmaktadir,
139
[3. CO$KU VE HEYECANI aiLE GETIREN METINLER ($IIRJ]]
I HAZIRLlKd
1. Bir §iirde vezm, kafiye, stiz sanatlan, ritim ve ahenk bulunmas;
gerektigini gOz 6nUnde bulundurunuz.
2 D,< farkh siir anlayisimn bir arada bulunmasi, Milli Edebiyat Donerninde sa-
natcilann farkh fikir ve sanat hareketlerini benimsemelerinden kaynaklanmakta-
dir, Fakat onlan birlestiren ortak payda, devletin devamhhgmt saglamaknr,
1.
Edebiyat Saf (Oz) 1iiir Manzum Hikaye
Altm Destan / Ziya Gokalp
Hasim
Maballe Kabvesi
M. Akif Ersoy
2 Ziya Gokalpin cevresinde Turkculuk hareketinin de etkisiyle sade bir dil ve
heee vezniyle siirler yazilrmsur,
3. Yabya Kemal'in Bir Tepeden adh siiri, ses ve musikiye deger vermesi, sanat-
h soyleyis ve sekil guzelligi bakimmdan adli §iirle benzerlik gostermek-
tedir.
4. Mehmet Akif'in siirinde isledigi konular ve manzumelerini yazma amaci,
halkm ya§aYl§1 ve degerlerini anlatmak, hayattan bir kesit sunarak toplumu her
yonuyle anlatmaktir,
5. Gozlerim Mest Acihrken ve Dervis adh siirler, Servet-i Fiinun ve Feer-i Atl
Donemi siirleriyle siir anlayisi ve edebi zevk bakinundan benzerlik gostermekte-
dir. Bu durum Milli Edebiyat Doneminde Servet-i Fiinun ve Feer-i Ati anlayisina
uygun eserlerin de verildigini gostermektedir,
1«>
t
ANLAMA YORUMLAMA
1. a. Vatan adh sade dille yazilrms olmasi, hece vezni kullamlmasi, di-
daktik olmasi ve fikrin on planda olmasi dolayisryla milliyetci edebiyat anlayisi-
na uygundur.
Biilbiil adh siir ses ve musikiye onem vermesi, sanath ve suslu bir dil kullaml-
masi dolayisiyla saf (oz) siir anlayisina uygundur.
Kocakan ile Orner adh siir ise, halkm inane degerlerinden birini islemesi, aruz-
la yazilrnasi dolayisiyla manzum hikaye anlayisina uygundur.
b. Vatan adh siir Ziya Gokalp'a, Biilbiil adh siir Abmet Hasim'e, Kocaka-
nile Orner aldi ise Mehmet Mif' e aittir.
2. Kendinizi hangi sana! anlaY1flDlL yakm hissettilinjzj belirtiniz.
(JLCME DEi'iERLENDIRME 1
1. (Y)
(D)
(Y)
2 ...Mehmet Akif Ersoy... ...Safahat...
3. DOgTU cevap E secenegidir,
4.1911-1923 ytllan arasmda ses, soyleyis, yapi, tema, dil ve anlatim bakmun-
dan sade dil ve hece olcusuyle yazilrms saf (oz) siir, halkin tarzuu
ve degerlerini anlatan manzumeler olmak iizere iio;: gruba aynlabilir.
141
[ a. SAOE OiL VE HECE ilL,OSOYLE YAZILMIS SUR]
1. Dilde yozlasma ifadesi, toplumun dil bilincini kaybetmesiyle, dilin yabanci
dillerin etkisi altma girmesi, boylelikle de mill! kiiltiiriin hissedilmeden yavas ya-
va§ yok olmasi anlamma gelmektedir.
2 Dilin sadelesmesi, halka yon vermek, halk ile devlet kopuklugunu gidermek
bakimlanndan sosyal ve siyasi hedeflerle iliskilidir,
amm-
I_ ETKINLIK (
1. Grup
... ruhum
... var
... yaralar
ar: tam kafiye
a
b
b
... dogmusum -urn: tam kafiye a
... eksilmez > -ilmez: redif c
... kesilmez -s: yanm kafiye c
ritmi, hece saglanml§tlr.
2. Gmp: dizelik dort bentten olusmustur,
1. Birak Beni Haykirayim adh §iirde onceki donemlere gore ses ve soyleyis ile
modem siire oZgii soyleyis birlikte kullamlrmsur,
2 ritim hece olcusuyle saglanmrstir, Bu da Mill! Edebiyat Donerninde
benimsenen milli olan hece ile siir yazma anlayisryla iliskilidir.
3. "Esir yaratmayan bir Tann" imajmda doneminin, Osmanh Devleti'nin esa-
ret altma ahnmak istenmesi ile iliskisi vardir.
"Zaman ona kan damlayan dislerini gosterir" ifadesinde zaman ve kan damla-
yan disler arasmda benzetme sanan vardir, Aym zamanda Osmanh Devleti 'nin
icinde bulundugu felaket ortamma dair bir ifade mevcuttur.
aynca "mazlumlann intikarm, volkan, alev, bora, kopuk, oksuz cocuk,
siirii" imgeleri kullarnlrnrsnr, Bu imgelerin kaynagi olarak halk siiri ile modem si-
ir gosterilebilir,
142
4. "pacavralar altmdaki yoksul, kan damlayan disler, sert bakish goz,
aglr bir yumruk" gibi tarihi ve sosyal degerleri yansitan ifadeler mevcuttur.
5. Servet-i Funun ve Fecr-i Ati §iirleriyle Birak Beni Haykirayim adh §iir kul-
lanilan sade dil, hece vezni ve i§lenen sosyal tema ile halk §iirine ait imgeler ba-
knmndan farkhhklar gostermektedir,
6. temasi u§airin kim oldugu'tdur, Bu tema daha onceki ve sonraki do-
nemlerde Birak Beni Haykirayim adh siirindek! gibi degil de, sanatsal anlamda
sairin kimligi temasi olarak islenmistir,
7. evrensel olmasi onun yarancisi olan §airin de evrensel olmasi anlarrn-
nr ta§ldlgl icin tema her ve ulkede gecerli olabilecek bir temadrr,
\_ ETKINLIK (
1. Grup: Birak Beni Haykirayim adh §iirdeki §airin toplum karsismdaki sorum-
lulugu ile ogretici metinlerdeki temalar parelellik gostermektedir.
2. GNp: §iirde sanat eserinin islev ve amaclan dismda daha onceki do-
nemlerdeki gibi estetik zevk amaci gutmemistir,
Bu durum §iirin temasi ile §airin okuyucu karsrsmdaki tavn toplumsal sorum-
luluk duygusu bakrmmdan donemin sosyal ve siyasi §artlanyla iliskilidir,
8. Birak Beni Haykirayim adh §iir, ses, soyleyi§, yapi ve ahenk bakimmdan
halk §iiri gelenegiyle iliskilendirilebilir, Bu bakimdan Birak Beni Haykirayim ad-
h §iir TUrk §iirinde sade dil ve hece yazilmis bir §iir olarak yerini ahr,
9. Mebmet BmiIJ Yuntdul
Mehmet Emin Yurdskul (1869-1944), cumhuriyet donemi Tiirk §air1erdendir.
Tiirk Milli Edebiyat aklmmm onct: seirleri arasmda yet elmistu. Uluscu, halkS;I
gorii#eri savunan siirler yezmtsur.
Tiirk OcagI'mn kutuculen arasmda yer eld: ve b8§kanI oldu. MayIs 1919'da
Su1tanahmet Meydem 'nda diizenlenen tnitingte iinlii olan bu kelimeleri savundu:
"Demir ve stes; karde§ler ben bun1ar1a hicbir vatan ve Irkm oldiigiinii isitme-
dim. $erefli bir tanh ve medeniyete, sag1am bir fazi1et ve ah1aka, zengin bir siir
ve edebiyetu, dini ve milli snenelete, trki ve vatani hsureiere mslik olan bir mil-
1etin mehvoldugunu tanh gostettniyor..."
Eserleri
Tiitkce siirler, 1899, Tiirk Seu, 1914 , Ey Tiirk Uyan, 1914
Tan Sesleri, 1915, Zafer Yo1unda, 1918, Aydm Kizlsn, 1919
Dante'ye, 1920, Mustafa Kemal, 1928, Ankara, 1939.
143
[ ANLAMA YORUM7."AMA . _]
1. Ogretici manzum metinlerin genellikle, yazrldiklan donemlerde meydana
gelen olumsuzluklar karsismda bir olarak kullarnlmasi onlann bazi donem-
lerde daha cok kullamlmasma sebep olmaktadir,
2.
l Fecr-i Ad [ Milli Edebiyat ]
"'--- BENZERLiKLER J
---------------------------------------------------------------------------------1
r Milli Edebiyat Donemi sairlerinin zaman zaman Fecr-i Ati gibi modem §iirden :
l__ ..1
FARKLILIKLAR
/ <,
------------------------------1
!Aruz 1- _ [ Hece ve halk soyleyisi :
'- oJ ..!
-----.---- --------- ------ -I (- ----------- ---- ------- --
, Bireysel konular :_ Tema _: Toplumsal ve milliyetci konular :
'-- - ---- - - --- - - --- -- --- -- --- --- '------ ----- ----- ------ -- -_-/
----------------- ----- -----:1 ,--------------- -------------I
[Icmaya gore olusturulan bir yapi ;_.. Yap. _ I' Halk §iiri He siirden :
C____________________________ Ozellikleri ,, )
------------------------------1
dil-!_ Oil ve _ r Sade ve sussuz bir dil :
'--- ...i Anlatlm : .J
3. Gfincel sonmlarla ilgili ,iirinizde nelere dikkat edeceginizi belirtiniz.
6LCME DECJERLENDIRME 1
1. (D)
(Y)
(D)
2. toplumsal . Batlh .
3. Dogru cevap C secenegidir,
4. Milli Edebiyat Donerni hece siirindeki imgeler agirhkh olarak halk §iirinden
gelmekle beraber, kolay anlasilrr ve yahn olan modern siire ozgii imgeler kendi-
sine yer bulmustur,
14-4
b. SAF (iJZ) $IIR ]]
I
HAZIRLIK ;a-
1. Saf (oz) kelimesi, annmis, annlrms anlarmnda kullamlmaktadrr, Saf siir ise,
bastan sona, her §eyiyle gercek bir §iir anlamma gelmektedir.
2 Miizik ve §iir arasinda §iirin ahenk ve ritim He soyleyis bakimmdan bir mii-
zik eserine benzemesi gibi bir iliski soz konusudur.
l.a. .... cocuklugum ::> - urn: redif a
.... duydugum -ug: tam kafiye a
.... metal -lfil: tunc kafiye b
.... laI
::>
tunc kafiye b
~ i i r i n ritmi, aruz olcusuyle saglanrmstir,
b. Bu unsurlar §iirin ahenginin olusrnasmi saglamaktadrr,
2 Acik Deniz adh §iir iki uzun ve bir kisa bentten olusmaktadir,
3. a. Acik Deniz adh siiri olusturan birimlerin yerlerinin degi§tirilmesi, sairin
soyleyis diizenini bozacagi icin anlamm da degismesine sebep olur. Bu durum §i-
irdeki birimlerin diger birinIierie anlam bakimmdan iliskili ve birbirine bagh 01-
dugunu gosterrnektedir,
b. ~ i i r i n ifade ettigi anlam, AyIk Deniz adh §iirde siirin tamammda tamam-
Ianrrnsnr,
4. Alev gibi hasret: tesbih
Rakofca kirlanrun hiir havasi: teshis
Mahzun hudutlarm otesi: teshis
AyIk Deniz §iirindeki sOz sanatlan 6melderi:
• Bagnmda bir akis gibi kalrrns ugultulu (kosu): tesbih
• .... yash dururken biitiin vatan: teshis
• Bir med zamarn, gokyuzt; kursunla ortulu: istiare
• deniz dedikleri bin bash ejder: tesbih
• giizel viicudunu ziimriitleyen deri: teshis
• kukremisti 0: istiare
• ulurken uzun uzun: istiare
14S
• dinledim, ezeli mustarip deniz: teshis
• Bir bitmeyen susuzluga benzer bu agn: tesbih
5. Verilen imgeler tatma duyusuyla iliskilidir, imgelere timekler:
• Bagnrnda aids gibi kalrms ugultulu: isitme
• Mahzun hudutlann otesinden akan sular: i§itme
• Garbm ucunda, son kryidan en giiriiltiilii: i§itme
• Bir med zamam, gokyuzu kursunla ortnlu: gorme
• Gordum deniz dedikleri bin bash ejderi: gorrne
• Gordurn guzel viicudunu ziimriitleyen deri: gorme
• dinledim, ezeli mustarip deniz: i§itme.
bunlarm kullamlmasr ses ve anlam butnnlesmesini saglamak amacryladir,
6. Acik Deniz adh §iirde, §iir dill, geleneklerden beslenen ahengin ve
miizikalitenin on planda tutuldugu, son derece bir soyleyi§in oldugu bir
ozellik gostermektedir,
I_ ETKINLIK (
1. Orup: Deniz adh §iirin temasi, gecmise duyulan ozlemdir,
2. Orup: Acik Deniz adh §iirdeki mekan ve yon belirten isimler: "Balkan, Ra-
kofca, simal, mahzun hudutlann otesi, son diyar, garb, Byron"
kisi, meksn ve yon belirten ifadelerin kullamlmasi, §iirin temasmi daha
iyi yansitmak amaciyladrr,
7. Deniz adh §iirindeki klasik Tiirk §iiri, Servet-i Funun, Fecr-i Ali
ve Milli Edebiyat Donemlerinin ardmdan zaman icinde olgunlasan bir Turkce kul-
lanmistir,
8. Siirdeki bazi kelime ve ifadelerin anlam degi§meden farkhlastmlmasi §iirin
miizikalitesini bozacagmdan §iirin deger kaybetmesine sebep olur,
9. !jiirde tarihsel suref icinde olgunlesen Ttukceyi yensuen iiedeler:
"melal, hiilyam icinde lill, fatihane zan, hicrann duygular, rnahzun hudutlar, an-
bean, bagn hun, mustarip deniz."
bu ifadeleri anlamla kaynasnrarak ahengin bir unsuru olarak kullanrmsnr,
10. Sair, siirdeki dogal gerceklige sahip Balkanlar't hem kendi toplumu hem de
tarihi surecini yansitacak sekilde duyus ve algilayrsla birlikte isleyerek degistir-
mistir, Amac okuyucuyu da bu duyusa
11. temasi olan gecmise ozlem, bireyden baslayarak millet, milletten me-
deniyet, medeniyetten tarih, tarihten de sonsuzluk kavramlan etrafmda sekillenen
bir biitiin olarak sunulmustur,
146
12. Acik Deniz adh siir yapi ozellikleri bakimmdan Bati etkisindeki Ttirk §iiri
gelenegiyle iliskilendirilebilir.
13. Bkz. (jlretici Metinler
2. MB'I1N
I_ ETKINLIK (
1. Gtup
.... merdivenlerden>
.... yaprak
.... aglayarak
-rak: zengin kafiye
a
b
b
.... solmakta -makta: redif c
.... olmakta 01: tunc kafiye c
>
ritmi, aruz saglanrrnstrr,
2. Gtup: Merdiven adh §iir, dizelik iki bent ve iki beyitten olusan bir ya-
piya sahiptir.
1. bir kelime ya da birimin §iirin hem anlam bakirnmdan
hem de mtizikalite baklmmdan bozulmasma sebep olur.
I_ ETKINLIK (
1. Gtup: Merdiven siirlndeki soz sanatlan §unlardlr:
• gtine§ rengi bir yigm toprak: tesbih
• alev gibi dallarda kanh btilbtiller: tesbih
• tunea benziyor mermer: tesbih
• bu bir lisan-i hafidir: istiare
2. Gtup: Merdiven adh §iirdeki imgeler:
• gunes rengi yaprak
• perde perde solmak
• alev gibi dallar
• kanh bulbuller
• lisan-i hafi
Soz sanatlan ve imgeler, siirin anlammm ahenkli ve sanath bir soyleyisle ile-
tilmesini saglamaktadir,
147
2. Lisan-i hafi imgesi, gorme duyusuyla iliskilidir, birimlerin tama-
nunda gorme duyusuna yonelik ifadeler vardir,
3. Merdiven §iiriJi. ternasi, zamandir, Tema ile bashk arasmda ilerleme bakimin-
dan bir iliski vardir,
4. yuksek sesle okudugunuzda da gorulecektir ki siirdeki ses ve ritim, an-
larm tamamlamak amaciyla cok bir bicimde verilmistir,
5. Merdiven §iiri. ses ve ritmiyle, miizikle iliskilendirebilir,
6. Merdiven siirindeki arz ve aksam sozcukleri birer sembol olarak kullamlrms-
IIr. Bu durum dogal gercekligin sembollestirildigini gostermektedir,
I_ ETKINLIK (
Merdiven §iirinin sizde uylll1d.IrdJ#l belirtiniz.
8. a. A1lmet Ha,im
1885 yilinde Bagdat'ta dogdu. Bsbsst memur olarak besk« yetlerde bulun-
dugunden, cocuklugunu annesinin yamnda ge9irdi. Sekiz yssmd« iken annesini
kaybetti. Bebesi istanbul'a yanma eldtrip, zeyii' Ttukcesini kuvvetlendirmek icin
Numune-i Terakki Mektebi'ne (istanbul Lisesi) verdi. Ertesi yil, ystth olarak
Galatasaray Sultanisi'ne (Galatasaray Lisesi) yezdtrdi. Galatasaray Sultanisi'ni
bitirince, Reji lderesi'nde memur oldu. Mekteb-i Hukuk'a kaydoldu fakat
bitiremeden eynldt. 1932 yllmda tedevi icin Frankfurt'a gitti. "Frankfurt
Seyahatnamesi"ni burada yazmaya bsslsdi ve dontisimd« bitirdi. 1933 ytltnds
istanbul Kedikoy'deki evinde 61dii. Btitiin siirlerini etuz 619iisiiyle yezmtsut. Dili
aglrdlr, siuin kaynegun bilincsltmde arar. $iir snlsstlmek icin degil, duyulmak
icindir kepeh siirler yazar. En bilinen siirleri 0 Belde ve Metdiven'dir.
Sembolizmin Tiirkiye'deki en 6nemli temsilcisidit.
Eserleri

G61 Saatleri (1921)
Piyale (1926)
DiizyazJ:
Bize gore (1928)
Gurabahiine-i Laklakan (1928)
Frankfurt Seyahatnamesi (Gezi ttotlen, 1933)
148
2
b. Merdiven siiri, sembolizm akirnmm etkilerini en iyi yansitan, muzikali-
tesiyle, renkleriyle essiz bir yere sahip bir §iirdir.
t A N L A ~ A YORU·,wLAM[ . .]
1. Milli Edebiyat Doneminde hece ile yazilmis §iirlerle Acik Deniz ve Merdi-
yen adh siirler, ses, ritim, muzikalite, aruz, tema ve sanat anlayisi bakimlanndan
farkhhk gosterrnektedir, Tum bunlann temelinde elbette sanat anlayrsi farki yat-
maktadir,
2 Acik Deniz ve Merdiven adh siirler yapi, tema, dil ve anlatim bakrrmndan
saf §iir gelenegiyle iliskilendirilebilir,
3. A ~ Deniz ve Merdiven §iirlerinde en sevdiPrlz Dl1SIlI1an belirtiniz.
i j L C ~ DE{;ERLENDIRME 1
1. (Y)
(D)
(D)
.... Stileymaniye'de Bayram Sabahi.. ..
.... Stileymaniye Camii...
3. Dogru cevap B secenegidir,
4. Saf siirdeki dil ve yap!, kusursuz ahengi ve ritmi ile soyleyis bakrmmdan
muzikle iliskilendirilebilir,
149
c. HALKIN YASAYI$ TARZINI VE DEliERLERINI
ANlATAN MANZUMELER
HAZIRLIK
I__;d-
N=L:;:::1 K==?(
Nasrettin Hoca fikrasmm manzume §ekli ile duz yaz! hlili arasmda yap! ve ri-
tim bakmundan farkhhklar vardir,
I_ ETKINLIK (
Kllfe manzumesini ClIIl1andmmz.
6mmma
1- ETKINLIK (
1. Grup: Kufe adh manzume bentten olusan birimlere sahiptir. Bu birimler
tema etrafmda bir araya getirilmistir,
2. Grup:
... ben > - en: tam kafiye
... erkenden a
... demek > -ek: tam kafiye b
." bilmeyerek b
... dalgalarur >-mr: redif c
... dayamr -a: YaTlm kafiye c
Siirin ritmi, aruz olcusuyle saglanrmstir, Aynca konusma dili ve dogal dil ahen-
gin saglanmasmda etkilidir.
Kullamian olcu, yap! ve kafiyelenis bakimmda siirle benzerlik gosterir,
1. a. Kufe manzumesi, §airin de belirledigi birimler dogrultusunda, bolu-
me aynlabilir. Sair bu bolumlerde konusma dili ozelliklerine yer vermistir, Bu da
dilin kaynagmm halk oldugunu gostermektedir,
ISO
b. Konusma seklindeki bolumlerin diger bolumlere gore sade olmasi, halk
soyleyislerine yer verilmesi dolayisiyladrr, Bu durum metne konusma dili ile do-
gal dilin ahengini saglamaktadir,
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Kufe adh manzumede g e ~ e n mekanlar, Istanbul 'un kenar bir mahalle-
si ve Fatih'tir. Bu rnekanlar manzumedeki olaylann gectigi mekanlardir,
2. Grup: Kufe adh manzumede gecen kisiler, anlaticr, Hasan, Hasan'm annesi,
anlaticmm kizi, orta boylu ihtiyar ve mektep talebeleridir. Olay orgusundeki kisi-
lerdir.
Kufe adh manzumedeki mekan ve kisiler, olay orgusu etrafmda bir araya geti-
rilmistir.
2. Kufe manzumesi, anlatmaya bagh edebi metinler ile de iliskilendirilebilir.
Bu iliskilendirme Kiife adh manzumenin hikaye ile olay orgusu, kistler, mekan ve
zaman yonuyIe iliskilendirilmesini de saglar,
3. Kufe manzumesindeki kisiler ve olaylar, bir konak ya da saray icinde anla-
tilamaz. Olaym kahramanmm da bir sehzade olarak anlatilrnasi miimkiin degildir,
Manzumede anlatilanlann yasandigi sosyal kesim buna uygun degildir,
4. Kiife manzumesindeki ozellikler, Fecr-i Ati ve Servet-i Funun Donemi sair-
lerinin kisisel egilimleriyle farkh olarak topluma yoneldigini gostermektedir,
5. Kufe manzumesinin temasi, yoksulluktur.
6. Manzumenin zenginlik-yoksulluk cansmasina dayanan gercekligi, sosyal bir
problem olarak kurmaca gercekligin simrlannda donemini yansitmaktadir,
7. Kufe manzumesi, manzum hikaye gelenegi ve halkm ya§aYI§ tarzrm anlatan
anlayisryla gelenek ve edebi anlayis bakmundan iliskilendirilebilir.
8.Mehmet AldfEtsoy (1873-1936)
Mehmet Akif, Hicri 1290 ytl) $evval aymda (Arallk 1873), istanbul'da Fatih'in
Sengiizel mahallesinde, ailesine ait evde diinyaya geldi. Bir medrese hocesi alan
bebesi dogumune ebced hesebtyl« tarih dii§erek hieri 1290 rakamma kersthk: ana
Raglyf edun verdi, aneak bu yapma kelime anla§llmadlgl icin cevresi onu Akifdi-
ye fagmldl. Yalmzca bsbest vefatma kadar oglune Raglyf edtyle seslendi.
Ailesi
Mehmet Akif'in bsbssi Fatih Medresesi miiderrislerinden Mehmed Tahir Eien-
di (1826-1888), annesi ise Emine $erife Hemm'dir (1836-1926). Bsbssi ogrenim
icin kiifiik ysslsrde a donemletde Osmenh'ye bagll bir yerlesim birimi alan Ama-
151
vutJuk'un lpek kezesme baglI $u§ise koyiinden istanbuJ'a gelmisti. Tokat'da dogan
snnesi ise sslen Buhsrelt olan Buhereh Mehmed Efendi'nin kIZI H. Emine $erife
Hamm'dl. '
Tahir Efendi, Emine Hemm'm ikinci e§iydi. ilk kOCIISI ve ondan olan iir;: r;:ocu-
gu vefat etmisti. Ailenin oturdugu SangiizeJ'deki ev de vefat eden esinden kalmI§-
u. Tahir Efendi Emine Hammla evlendiginde 45 yeslsnndayd), Cittin Akiften iki
ytl sonra Nuriye admda bit kIZ cocuklsn olmustu.
Medrese tehsili ve hOCalIgI zamamnda temizligi ile temnsn Tahir Efendi'ye re-
miz lekebi verildi ve Ipekli Temiz Tahir Efendi diye emidi. Mehmet Akif cocuk-
luk donemi icin §oyle demisti.
Cocuklugumde, evet, bahtiyiir idim cidden,
Harfm-i iiilenin farkI yoktu cennetten.
<;OCuklugu ve Ogrenimi
1878 yilt subst aymda Hicri hesapla 4 ytl 4 ay 4 gimliik: olan Akif 0 zamanki
geleneklere uyularak Fatih'te Emir Buhari Mahalle Mektebi'ne besleds. Buruda iki
yile yakm bir siire devam ettikten sonre 1879 senesinin sonlannda Fatih Ibtidei-
si 'ne (ilkokul) gecti. Bebesi bu yil kendisine Arapr;:a ogretmeye besladt.
Akifin bebesi Tahir Efendi eytu zamanda Miihiirdar Emin Pes« eilesinin ozel
ogretmeni idi. Emin P8§a'nm ogullenn« ders verirdi. Bu dersler yazm Bekirct-
lar'daki Emin Pss« Konegi'nd«, yeztn ise Yekecik'tsk! ko§kte yuptltyotdu. Bu se-
beple Tahir Efendi yazm eilesi ile birlikte YakacIk'a gider ve ko§kiin bir odssme
yetiesirlerdi. Akifde bsbssunn bu derslerine katIIIyor ve yszm Emin Pes« 'nm
ogullarl ile arkada§IIk ediyordu.
Or; yilhk iIkokulu bitiren Akif, 1882 yllmda Fatih Merkez Riistiyesi'ne (orteo-
kul) ba§ladl. Bu strelerds bebssuuien aldIgI Arapr;:a dersleri devam etmekteydi.
Aynca Fatih Camii'ndeki Fersc« ve Giilistsn, Mesnevi detslerine katIlmaya bes-
ledi. Bu arada Tiitkce ve Fmnsizce ogrenimi devam etmekteydi.
Akii'in okulunu tsmsmlsmesi aile ir;:inde gOrii§ aynIIgma yol ar;:tI. Annesi Emi-
ne $erife Hamm medresede tahsiline devam etmesini isterken bebsst Tahir Efen-
di ise medresede okuyacagl seyleri; ogluna kendisinin de ogretebilecegini ileri sii-
tiiyor, yeni aplan ve revacra olan okullardan birine gitmesini istiyordu.
Sonunda bebssunn dedigi olur. Ancak Tahir Efendi okul ve meslek tercihini
ogluna btrsktr. Akifdonemin en gbzde okullanndan biri olan Miilkiye'yi tercih et-
ti. Miilkiye'nin ldsdi (lise) boliimtinde iir; sene okuduktan sonre diplomesun alan
Akifyiiksek kismme kaydoldu. Bit sene siire sonra bebesi vefat etti. Aym ytl ev-
leri yanmca Miilkiye'ye giindiizlii olarak devam etmesi imkiinSIZ hiile geldi. Me-
zunlanna hemen i§ vetilecegi icin 0 yI1 ar;:Ilan ve ilk sivil veterinet yiiksek: okulu
ISZ
olan Miilkiye'nin Baytar Mektebi'ne (Hslksh Baytar ve Ziraat Mektebi) yettl: og-
renci olarak gefti.
Siire ilgisi bu donemde bsslsdt ve ilk eserletin donemin yaygm kanaatlerinin
izlerini ysnsttsn siirler ve divan siislerine nezireler seklindedit.
22 Arehk 1893'te okuldan birincilikle mezun oldu ve 26 Areiik'te Ottnen ve
Ma 'edin ve Ziraat Nezaretine Baytar Muevini olarak tayin edildi.
Akifin gorev yeri Istanbul olmasma ragmen Akit, 4 ytl Rumeli, Anadolu ve
Arabistan'm bolgelerinde gorav yaptI. Akif bu donemdeki gozlemlerini
irlerinde son derece gerfekfi bit sekilde kullemr. Yine bu ve bundan sonraki se-
yehetler Akifin hem diisimce terzttu hem de siir temellendirir.
Mezuniyetinden 6 giin sonra 28 AralIk 1893'te ilk eseri olan 7 beyitlik gazeli
Servet-i Fiinun'da yeyinlemr. Bu arada cocuk yeslerde blJ§ladIgI hafizlIk (Kur'sn-
/ Kerim'i ezberleme) cehsmelenm tamamlar ve hafiz olur.
1 EyliiJ 1898'de yani 25 iken Tophsne-i Amire veznedan Mehmed
Emin Bey 'in ktzi lsmet Henim ile evlendi.
Akifin bu ytllerd« Maarif detgisinde, Resimli Gezete'de siir yezilen ile Arep-
fa, Fersc« ve Prensizceden yaptIgI cevriteri yeymlendt. 7 Ekim 1906'da mevcut
gorevine ek olarak Helkeh Ziraat Mektebi'ne Kitabet-i Resmiye MualIimi ve 25
Agustos 1901'de Cittlik: Makinist Okulu 'na Ttirkx» Ogretmeni olarak etsntr. 3
Temmuz 1908'de yani lkinci Mesrutiyet'in ilan ediJdigi zamanlarda Akit, lstan-
buJ'da Umur-i Baytariye Dairesi Miidiir Muevini'dir.
I 908 'de D8riilfiin(jn Edebiyst-t Um(jmiye muderrisligine tayin edildi. ilk siir-
lerinin yaylmlanmaslm izleyen on ytl boyunca hicbir sey yaylmlamadl.
Mehmet Akif Ersoy 27 Arehk 1936 tarihinde lstenbul'de vefat etmistir ve me-
zan Istanbul Edimekept
Eser1eri
Safahat 1911
Siileymaniye Kiirsiisiinde, 1911
Hekk'in Sesleri, 1912
Fatih Kiirsiisiinde, 1913
Heurelsr, 1917
ASlm, 1919
IstikIa1 Mar§I 1921 bu esetin kendisine degil, Tiirk milletine sit oldugu-
nu belitterek, onu Safahat'a dahil etmemistir.)
Golgeler, 1933
153
t ANLAMA ..]
1. Verilen §iirin ahenk ve yapi bakimmdan Knfe manzumesiyle parelellik gos-
terirken, tema ve dil baktmmdan Kiife manzumesinden aynlmaktadir,
2 Bir olaym manzum sekilde yazilmasi, anlanlanlann daha etkili bir bicimde
anlatilmasim saglamak amaciyladir, Bu nedenle Mehmet A.kif'in manzum hikaye-
leri sosyal hayattan bir kesit niteligi icin doneminin aynasi hukmundedir,
I_ ETKINLIK (
GUnflmUz imam
D
yqaYlf tarzun ve deAerlerini Y8ll81tan bir manzume kaleme
ahmz.
<;. M1LLt EDEBlYAT DONEMl $llRl HAKKINDA <;IKARIMLARDA BU-
LUNMA
I_ ETKINLIK (
Tema Dil
Dilin ve Soyleyis
BicimlerininKaynaklan
Milli ve milliyetei Sadebir dil Konusmadili
temalar
Sanathve
Bireysel ternalar, Btiliin dil birikimi
olgunlasrms
milli temalar
birdil
Toplumsal Sadebirdil Konusmadili ve halksoyleyisi
temalar
1. Milli Edebiyat Donerninde mill! ve milliyetci temalar ile toplumsal sorunlar
ve sorumluluklann islendigi temalar dikkati
2 • Milli Edebiyat Donerninde halk, divan ve modem siir yapisi kullamlrrnsnr.
• Hece olcusu yanmda aruz de kullamlrmsnr.
• Sade, olgun, halk soyleyislerinin de yer aldig. bir dil kullamlrmsnr.
154
DLCME DEl:ERLENDIRME I
1. (D)
(Y)
(D)
2. ... Tevfik Fikret... ... konusma...
3. Dogru cevap A secenegidir. Bahkcilar adh manzum hikaye Tevfik Fikret'e
aittir.
4. Mehmet Akif'in manzum hikayeleri, didaktik yone ve anlanm tarzr bakimm-
dan Dogu edebiyatmdaki mesnevi gelenegiyle iliskilendirilebilir.
ISS
,
4. OlAY ,EVRESINDE OlU$AN EVES'METINlER
A. ANLATMAYA S A ~ L 1 EDEBl METINlER
a. Hiklye
,
HAZIRLIK
I ~ - &
Milli Edebiyat Dtinemi yazarlannm zihniyetleri ve siyasi gtirii§leri goz tiniine
ahndigmda bu doneme ait hikayelerde milli ve milliyetci temalann sade bir dille
anlanldrgi soylenebilir,
1. ME'I1N
1. Olumlu
b g C f
~
e d
Olumsuz
g
2. Hikayede anlatilanlar tarihi bir olay uzerine kuruldugu icin karsrlasilabilecek
olaylar degildir, Hikayenin tarihi bir olayi anlatmasi evrensel yonunu, Tiirk tarihi-
ne ail bir olaym anlatilmasr ise yerli ytiniinii gosterir,
3. KIZll Elma Neresi? edl: hikayedeld kisiler:
• Kanuni Sultan Siileyman
• Mahmut
• Ahmet Pasa
• Hadim Ali Pasa
• Sokullu Mehmet Pasa
• Haydar Pasa
• Ayas Pasa
• iskender Pasa
• Fakih
• Garip
• Yeniceri askeri
• Bostanci
156
\_ ETKlNLlK (
1. Grop: Kizil Elma Neresi? adh hikayedeki kistler olay orgttsune bagh olarak
yapiyi olusturanunsurlardir, Bu bakimdan olay orgusunun birbirine baglanmasm-
da kullamlmqlardir,
2. Gru:p: Kistler, olay orgtisti cercevesinde butunluk saglama bakirmndan birbi-
riyle iliskilidir,
4. a. Yazann anlattigr kisilerle karsilasmasi mumkundegildir.
b. Orner Seyfettin' in bu kisileri secmesi milli bir konuyu doneminin zihni-
yetine uyarak anlatmak istemesidir.
,_ ETKINLIK (
YazdJ.lJmz bikAyede yapmm; olay0rgllsU. ki§iler, zaman ve mekAndan olultu-
lunu. bUtUnlUlf!n bu unsurlann birbiriyle uyumundan sallanchPn glSz llnUnde
bulundumnuz.
5. Hikiiyedeki ternel yatI§ma halk-devlet uzerine kurulmustur,
6. Hikayenin temasi, "Kizil Elma'mn neresi oldugu" duro Tema ile hikayenin
adt aynidrr,
7. Hikaye ilahi bakis acisma sahip, her seyi bilen, olaylardan haberdar olan bir
anlanci tarafmdan anlanlmaktadir,
8. Anlanci anlatimda, tasvirde ve tahlilde dogal dili, edebt dil haline getirerek
kullanrmsnr,
9. Niyazi Yildmm Gencosmanoglu'na ait rmsralarda Anadolu "KIZI1 Elma"
olarak nitelendirilmistir, Orner Seyfettin'in hikayesinde ise fethedilecek yerler an-
larrundadtr, Her iki sanatci da Turk tarihini kaynak olarak kullanmrstrr, Orner Sey-
fettin Osmanh'mn buhranh son yrllanrun, Gencosmanoglu ise donernindeki mil-
liyetcilik akimlanmn etkisiyle tarihe yonelmislerdir,
10. Kizil Elma, TUrk milleti icin fethedilecek son yer ise, fetih tarihinin bitme-
siyle modem dunya icin teknik ve bilimsel anlamda vanlacak son nokta olarak go-
riilebilir.
11. Kizrl Elma Neresi? adh hikayede milli bir konunun islenrnesi, Milli Edebi-
yat Doneminin zihniyetiyle iliskilidir,
12. Kizil Elma Neresi? adh hikiiye Maupassant tam hikayeye gore yaztlrmstir.
Cunku yazann amaci olay anlatmak, olay uzerine kurmaca bir metin olusrurmak-
tadtr,
157
13.Omer Seyfettin
1884 ytlmde Gonen'de (Behkesit) dogdu. Asker olan Yiizbes: Orner $evki
Bey'le Fatma Henim In ikisi kiifiik yeslsrd« Olen dort focugundan birisidir. Ogre-
nimine Gonen'de bir mahalle mektebinde besled: Orner $evki Bey'in gorevinin
nakli doleyistyle Gonen'den aynlan aile Inebolu ve Ayanclk'tan sonra lstenbul'e
geldi. Orner Seyfettin, once Mekteb-i Osmani'ye, ardmdan 1893 ders yih besinde
de Askerf Baytar Riistiyesi'ne kaydedildi. Bu okulu l896'da tamamlayarak Edime
Askerf ldedisi'ne devam etti. 1900'de Idadi'yi bitirerek lstenbul'e dondii. Burada
Mekteb-i Herbiye-i $ahane'ye besledi. 1903 yihnd« Makedonya'da flkan kenstk-
11k tizetine "Simi-i miistacele" denilen bir hakla imtihensiz mezun oldu. Piyade
Astegmeni nitbesiyle, merkezi Selenik'te bulunan 0fiincii Ordu'nun Izmir Redif
Tiimeni'ne bagll Kusedest Redif Taburu'na tayin edildi. 1906'da Izmir Jandanna
Okulu'na ogretmen olarak utendi. Bu, Orner Seyfettin ifin onemli bir hiidisedir.
Zire bu vesileyle lzmir'deki fikri ve edebi faaliyetleri takip edecek ve bunlar ice-
risinde yet alan genflerle tsmsecsktu, Nitekim Bat! kiiltiiriinii tsmyen Baha Tev-
tik'ten Prenstzce bilgisini enumek icin tesvik goriir. Necip Tiirkfii'den ise sede
Tiirkfe ve milli bir dille yepilsn milli edebiyet konusunda onemli fikirler elir.
Orner Seyfettin Ocak 1909'da Selanik 0fiincii Ordu'de gorevlendirihr. Sele-
nik'te flkmakta olan Hiisiin ve $iir dergisinin ismi Koyuncu'nun istek ve tsrert
iizerine Genf Kelemler'e fevrildikten sonra 11 Nisan 1911'de Omet Seyfettin'in
"Yeni Lisen" isimli ilk ba§yazlsl imzesiz olarak yeytmlsnu.
Genf Kalemler yez: heyetini olustursnler Balkan SaVa§l 'nm beslemes: tizetine
zarurf olarak dagllirlar. Orner Seyfettin yeniden orduya fagnllr, hatta esir diise«,
Nafliyon'da gefen esaret hayat! sirssmd« siirekli okur. "Pic", "Mehdi", "Hiirriyet
Beyreklen" gibi hikiiyelerini bu ytllsrde yazar. Bu hikiiyeler Tiirk Yurdu'nda ya-
yimlsmr. Esareti siiresince gerek okuyarak, gerekse ya§ayarak yezerhk hayatl icin
onemli olacak tectiibeler kezemr.
Omer Seyfettin 19l3'te esaret hayau bitince Istsnbul'e doner. Bir sUre sonra da
Tiirk Sozii dergisinin ba§yazarllgma getirilir. Burada Tiirkfii dii§iincenin sozciilii-
giinii yapan yeule: yazar. 1914 yihnde Kabata§ Sultanisi'nde ogretmenlik gorevi-
ne beslsr ve bu gorevini Oliimiine kadar siirdiiriir.
19l5'te Ittihat ve Terakki Pukes: ileri gelenlerinden Doktor Besim Ethem
Bey'in kiz: Celibe Hsmm'le evlenir. Bu evlilik Giiner isimli bir kiz focuguna rag-
men bozulur. Yazar tekrar yalmzllgma dbner.
19l7'den oliim tarihi olan 6 Mart 1920'ye kadar gefen zaman biTfok acr ve st-
kmtiye ragmen verimli bir hikiiyecilik donetnini ifine slir. Yeni Mecmua, $air,
Donanma, Biiytik Mecmua, Yeni Diinya, Diken, Tiirk Kachm gibi dergilerle Va-
kit, Zaman ve Ifham gazetelerinde hikiiye ve makaleleri yaylmlanlr. 1917 y/lmdan
158
oIiimiine kadar, 0 donemki adl ile Kabatll§ Sultsnisi'nde edebiyet ogrelmenJigi vs-
ziiesinde bu1unur.
Hastabg125 $ubat 1920'de srter, 4 Mertt« hastahaneye kelduihr. Tiirk hikfiye-
ciJiginin bu unutulmaz ismi 6 Mart 1920'de hayata gozlerini yumar. Once Ksdi-
koy Kusdili Mahmut Baba Mezarbgl 'na detnedilit. Daha sonra mezen buradan yoJ
veya tramvay garajl yaplJacajjJ 23 Agustos 1939'da Zincir-
Jikuyu Asri Mezarbgl'na nekledilir.
Otner Seytettin Tiirk edebiyetuun en onemli yazarJanndan biridir. Otuz elti yl1
gibi kis« bir omtire ssyia« eser slgdlran Omer Seyfettin Tiirk fikir ve edebi-
yat alanma silintnez izler bsrskrmstu.
Bserferi :
Cskksd:
Harem (1918)
Zart Bey (1919)
Bomba, Ytiksek Yiizakl, YaJmz Eie, Falaka, A§k DaJga-
st, Beyez Lele, Gizli Tatbikat, KlI§agl, Forsa, Gokku§agl.
2. MB'I1N
1. Hekk-t SiJkOt edlt hikfiyenin oJay 6rgiisiJ ve o1aygrafigi su sekildedir:
• Hasip Efendi'nin, odasma gelmesi
• Hasip Efendi'nin bocekhaneyi dolasmasi ve dti§tindtikleri
• Fotika'mn Oltimil
• Hasip Efendi'nin Fotika'run tilUmiinU tigrenmesi
• Hasip Efendi'nin papazla karsilasmas;
• Fotika'mn gomulmesi
• Hasip Efendi'nin Saatcizade Hidayet Bey'le konusmasi
• Hasip Efendi'nin fabrikaya yeniden gelmesi
• Hasip Efendi'nin kirlarda dolasrnaya cikmas,
• Hasip Efendi'nin papazla
• Hasip Efendi'nin fabrikaya donmesi
\ /\.
'\. Olumsuz
lo--. -.4 \,_--.
/ \
• • • • •
159
2. HiUyede anlatilanlar gnnluk hayatta karsilasilabilecek tilrden, sosyal ger-
olan olaylardir, klltil §artlarda konusu hikayenin ev-
rensel, hikll.yedeki olaylann Bursa'da yasanmasi ve Bursa'mn yasannsindan sah-
neler sunmasi ise onun yerli yonlerini ifade etmektedir,
3. Metindeki kisiler duygu, dU§Unce, konusma ve davrams bakmundan birey-
sel nitelikler gosteren, olay orgilsU ye ile birlikte ele ahrup
lenebilen, baska eserlerdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir.
KARAKTER <;OZUMLEME TABLOSU
KARAKTER ADI Hasip
Fotika Papaz
Efendi Hidayet Bey
Vicdamnahiik- Acimasiz,
Karakterin/tipin en
C;:aresiz
medemeyen
beiirgin ozelligi nedir? birisidir. birisidir.
birisidir. birisidir.
Karakter/tipolaylar karsi-
Vicdamm
Vicdanen
smda nasil bir tavir takm-
Umursamazdrr.
sorgulamaktaclrr.
C;:aresizdir.
raharsizdir,
rnaktadir?
Sosyal ortam ve cevre bu Vicdanmasoz Oliimiine Vicdanh 01- Umursamaz, rti§-
karakteri/tipi nasil gecirememesine sebep olarak mast yonuyle
olmasiyo-
DOyle etkilemistir,
etkilemistir?
sebep olmustur, etkilemistir, etkilernistir,
,
..:-•.1
Bu karakterin/tipin diger
,
karakterler/tipler iizerinde
Vardrr. Vardir, Yoktur. Vardlr.
etkisi var rrudrr?
Bu karakterin/tipinyerinde
olsaydiruzolaylar karsism-
Olaylar karsismda nasil davranacaguuzi belirtiniz.
da nasil davramrdimz?
Sizee gercek hayatta bu
hikayedeki karakter/tip gibi Olabilir. Olabilir. Olabilir. Olabiiir.
davranan biri olabilir mi?
4. Yazann, yasadig: donem itibanyla anlattigi kisilerle karsrlasmasr mumkun-
diir. Yazann, hikayesinde bu kisileri secmesi lopluma ve toplumsal konulara yo-
neldigini gosterir,
5. Hakk-l SUkfit adh hikayedeki temel catisma "maddiyat-maneviyat" uzerine
kurulmustur, Hikayedeki tema ise, vicdan muhasebesidir. Hikll.yenin temasi Hehi-
kayenin adi, vicdan muhasebesine kaynakhk eden hakk-I siikfittur.
6. Hikayede Anadolu insamrun sosyal yasammm bir parcasi olan ipekbocekci-
ligi ve on plana cikanlrmsnr, Bu dururn Anadolu'nun manzarasim goz-
ler onune sermektedir.
7. Yazar anlatimda, tasvir ve tahlilde, dile, sozcukleri kendi anlamlan dismda
kullarup, mecazlar ve benzetmeler yeni degerler yUklemektedir.
160
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Hiklyecleki mekAolar §UDlardu":
"tpek fabrikasi, Hasip Efendi'nin odasi, bocekhane, fakir mahalle, kilise, me-
zarhk, Saatcizade Hidayet Bey'in odasi, kir, dar ve anzah sokak."
Hikayedeki bu mekll.nlar, olaylann ya§andlgl mekll.nlar olarak kullamlrmstir,
2. Grup: Hiklyecleki zaman ifadelmi fUDlardtr:
"Ogle, sabah, bu gece, ertesi sabah, ertesi giin, aksarn, dort giin sonra, saat dor-
de dogru."
Zaman bildiren bu ifadeler, hikayedeki olaylann ya§andlgl zamanlar olarak
kullamlrmsnr.
8. Hakk-i Slikftt adli hikaye yazlldlgl donemdeki fabrika ve manzarasmi
sergilemektedir.
9, Metinde anlatilanlar, aradan gecen zamana ragmen, aym sektlde yasanabile-
cek olaylar olarak karsirmza Uretim ve tilketim bu iliski, bu
varliguu devam ettirdigi muddetce de sliriJp gidecektir.
10, Hakk-i Silkftt adli hikaye, olaylar uzerine kurulu olmasi, durum hikllyesine
gore daha uzun bir zamanda yasanrnasi, ki§i kadrosunun kalabahkhgi nedeniyle
Maupassant tarzi hikllyeye bir ornektir,
11. Refik HsJit Karay
I888'de lstanbul'da dogan Refik Helit, Bank-i Osmani serveznedarlarmdan,
"billa" tiitbesine sahip Mehmed Halid Bey'in ogludur. Vezneciler'de $emsu'I-
Maarif ve Goztepe'de TIl§ Mektep'te okuyan ve aynca ozel dersler de alan Refik
Halid, Mekteb-i Sultani'yi terkettigi gibi, Mekteb-i Hukuk'u da yanda tnrekip Ma-
liye Merkez Kalemi'ne ketip olarak girdi.
I908'de katipligi btmkerek, Servet-i Funun'de ve Terciimen-t Hakikat'te rall§-
maya bssledt, bu arada kendisine eit Son Havadis edtyl« bit gazete pkardl aneak
bunu on be§ say: stirdtirebildi. Pecr-i Ati Toplulugu'ne keuldi, Servet-i Fiinun'a
yeztler verdi. Ka1em admdaki mizah dergisinde de "Kitpi" miistesr ismiyle siyesi
mizah yszthu: yezdi. Sede-yi Millet'te, bilahare Cem'de Kitpi mtisteer ismiyIe ya-
ztler yazdI.
Gazeteci Ahmet Samim'in 9 Heziren 191O'da Iuihstcilerce katledi1mesi iizeti-
ne lstirek edlt gazetenin 13 Haziran 1910 tarihli niishestnm buna iliskin yezilere
eyttlmesttn sag1adl ve bu ytizden Ittihei ve Terakkicileree mim1endi. "Kitpi" miis-
tear ismiy1e yazdlgl, Ittihe: ve Terakki Firkusi'01 yerden yere vuran yeztlertm
"Kirpinin Dedikleri" ediyl« bir kitapta toplsdi ve bu arada Hiitriyet ve Iti1af FIr-
161
kest'mn elindeki Beyogh: Belediyesi'nde yedi ay siireyle Beskstip olarak fal1§U,
Mahmud $evket Pese'nm katlinden hemen sonra de, yergilenmeksizm Sinop'a sii-
riildi: (1913), bilahare 9orum, Ankara ve Bilecik'e gonderildi. Bilecik'teyken on-
giinliikbirizinle Istenbul'e geldiginde Ziya Gokulp'in yarchmlanyla geri donmedi
yani silrgilnlilgil son buldu (1918).
Robert Kolej'de bir ytl kadar Tilrkfe ogrermenligi yspti, bu arada Vakit, Tes-
vit-i Efkar ve Zamangazetelerinde makaleler yaymlayanRefik Halid, DamatFe-
rit Pa§a 'nm dostlugu sayesinde, miltarekeden hemen SOnTa Htutiyet ve Itilaf Fu-
kssi'n« keuldt, Posta ve Telgraf Umum Mildilrii olarak gorevlendirildi (1919).lz-
mit'in i§galinden sonra Anadolu Hareketiyle Istanbul Hiikumeti arasmda ya§anan
telgrafkrizinde Istanbul hilkilmetinituttugu ifin, Istanbul'un i§galcilerden kurten-
listmn ardlndan 09.11.1922 tarihinde Beyrut'a kafu. Ytizellilikler listesine elm-
rnasr ve ihrect konusunda bask! yapllmasl ilzerine Suriye'nin vatanda§hgml kabul
etmek zorunda kalanRefik Halid, Halep'te yaylmlanan Dogruyol ve Vahdetgaze-
telerini yonetti, bir ara kendi adma flkarcllgl gazeteyi de tepkileryilzilnden kapat-
mak zorunda kelds.
AfKanunuyla, 1938'de yurda donup, yazmaya ve gefimini bu yoldan saglama-
ya devam eden Refik Halid, 18.7.1965 tarihinde Istanbul'da oldil.
ESBRLERl
ROllUIlJ1an: Istsnbul'un Ifyilzii, Yezidin KIZI, gete, Siitgtm, Anahtar, Bu Bizim
Heyetumz, Nilgiin 1-2-3, Yereltinde Diinye Var, Disi Oriimcek, Bugilniln Saray-
list, lkibin Yllm Sevgilisi, lki Cisimli kedm, Kadmlar Tekkesi, Kerlt Dagdaki
Ate§, Don Yeptskh Yonca, Sonuncu Kadeh.
Hikaye Kitap1an: Memleket Hikiiyeleri, Gurbet Hikiiyeleri.
Kirpinin Dedikieri, Ago Pese'mn Heurelen, Ay Pesinde, Sekin Aldanmainan-
ma Kanma, Temdiklenm, Guguklu Saat, Bir A vUf Safma, Bir lcim Su, ilk Adlm,
Of Nesil Of Hayat, Minelbab llelmibrsb.
12. Memleket Hikayeleri adh eser, toplumsal olaylan, yasarru, aydmlatmasi
t A N L A ~ A YORUMLAMA ..]
yonuyle, doneminden bir kesit olrnasi dolayisiyla onemli bir yere sahiptir.
1. Milli Edebiyat Donemi hikayelerinde milli ve toplumsal konular, sade bir
dille ve Maupassant tarzi hikaye cesidiyle kaleme almrmsur,
2. Servet- Funun Donerni hikayelerinde islenen bireysel temalar, Milli Edebi-
yat Donerninde yerini konusma dili ve halk soyleyislerinin yer aldigr sade bir di-
Ie birakrrnstrr, Milli Edebiyat Donemi hikayeleri yazildiklan donernin zihniyetini
yansitan eserler olarak tarihi bir isleve de sa!Iiptir.
162
(JLCME D E ~ E R L E N D I R M E 1
1. * realizm...
* Refik Halit Karay ... .., Memleket Hikliyeleri...
2. Dogru cevap D seyenegidir.
3. Dogru cevap E secenegidir,
4. Verilen paragrafa gore devlet, milletinin hayanm her yonden tamamlayan,
amac degil aray olan bir kurumdur.
163
• • •
• • • • •
b. ROMAN
]]
HAZIRLIK
l ;a-
1. 1911-1923 yillan arasmdamiltt ve milliyetyi duyguJann dlmemi zihniyeti ge-
r e ~ lln planda olduAunu unutmayuuz.
2 Mill! Edebiyat Donemi romanian. admdan da anlasilacag: uzere mill! konulan
islemislerdir. Devletin icinde bulundugufelaket ortarmbu dustmcelerinon planda 01-
masmm sebebidir.
1. Atesten Gomlek romanmdan alman metin, romanm serimbolumune aittir. Ro-
manm temasi ile de temaya bir hazirlik olmasi bakrmmdan iliskilidir,
2 Romandaki olaylar, olaylarm sirasi, kisiler, tasvirler ele alman tarihsel surecten
farkhdir. Bu farkhhk romanm olay fugiisiiniin kurmaca olmasmdan kaynaklanmak-
tadir,
3.
Romandan ahnan metin parcasi
4.

\ I \ I

\

/ V
Romandaki olay orgusununayru konuyu isleyen tarih alamndaki bir eserden fark-
hhk gostermesi, romanm kurmaca gerceklige sahip olmasmdandir,
5. Ale§ten GOmlek rornam
ndan
hangi. blllt1mU almak: istedijpnizi belirtiniz. Bunu
yaparlrenokudugunuzbllliimde oldugugibi me1ninkendi i ~ d e bir bliUln111k ta§mIa-
sma dikkat ediniz.
164
6. Metindeki kisiler duygu, dusunce, konusma ve davrams bakimmdan birey-
sel nitelikler gosteren, olay orgusu ve icerigi ile birlikte ele altrup cozum-
lenebilen, baska eserlerdeki benzerlerinden ayrrt edilebilen karakterlerdir.
KARAKTER f;OZUMLEME TABLOSU
KARAKTER ADI
Ihsan AY§e Peyami
Karakterin/tipin en
Yatansever insanlardir,
belirgin ozelligi nedir?
Karakterin/tipin romandaki
hangi davramsi/davramslan Fedakiirhk Fedakiirhk Fedakarhk
karak1erini en iyi ifade eder?
Karakter/lip olaylar
karsismda nasil bir tavir
Gucluklere gogus germektediler.
takmmaktadir,
Bu karakterin/tipin diger
karakterler/tipler iizerinde
Vardrr, Vardir, Vardir,
etkisi var rmdir?
Bu karakterin/tipin yerinde
olsaydamz olaylar karsismda Olaylar karsismda nasil davranacagimzr belirtiniz.
nasil davrarurdmiz?
Sizce gercek hayatta bu
hikayedeki karakter/tipgibi Olabilir. OlabiJir. Olabilir.
davranan biri olabilir mi?
7. Romandaki kisiler toplumun farkh kesimlerinden secilmistir,
8. Roman kahramanlarm Saime Hanun Dogu-Bau ikilemini yansitmaktadir, Di-
ger kahramanlarda milli yonler on plandadir,
9. Metindeki kisilerin, zamarnn, olaylarm dcgistirilmesi miimkiin degildir, Bu
metnin yapl unsurlan arasmdaki bozulmaz biitiinliikten kaynaklanmaktadir,
I_ ETKINLIK (
1. Gtup: Ate§ten GOmlek romanmdaki mekan1ar §Ulllard1r:
"Ankara, Babiali, Ayse'nin evi, istanbul, Beyazn, istanbul Lokantasi.'
Bu mekanlar romanda, yapmm bir unsuru olarak olaylarm yasandigi yerlerdir.
Mekansal, roman, kahramanlanyla butunlesmis rnekanlardir,
2. Gtup: Ate§ten G6mlek romanmdaki zaman bildiren ifadeler §Ulllard1r:
"Soguk giinler, on yil once, her aksam, her giin, martm basma kadar martm onun-
cu giinii, son giilerde, gece"
Zaman bildiren bu ifadeler, olay orgusunun biitiinliik gosteren zamarumn par-
calandrr,
165
10. Metindeki zaman ile metnin yazildigr donem arasmda rniIlibir konuyu isleme-
si bakunmdan bir iliski soz konusudur,
11. Atesten Gomlek romanmm temasi olan "Milli Miicadele" ile romanm adi ya-
sananlar goz onunde bulundurulursa bir iliski vardir,
12 Yazar, tarihi bir gercekligi, sanat eserinin konuyu ele ahs tarzma uyarak bir
kurmamca gerceklik. haline getirmistir,
13. Metin, her §eyi bilen olaylara hakim, ilahi bakis acisma sahip bir anlatici tara-
fmdan anlatilrmstir;
14. Yazar kisi ve rnekan tasvirlerinde ve olaylan tahlilde dile yukledigi yeni de-
gerlerle (benzetIneler, mecazlar vs.) edebi bir dil olusturmusmr,
15. Verilen sema, romandaki olaylarm belirli kisiler tarafindan, belirli zaman ve
rnekanlarda yasandigiru, bu unsurlarm birbiriyle uyumlu bir biitiinltik gosterdigini
ifade etmektedir,
16. Melin yazildig. donemin rniIli ve milliyetci anlayisma uygun olarak kaleme
almrrus bir romandir;
I_ ETK/NLIK (
1. Grup: Metin Tiirk edebiyatInda roman gelenegine baghdir,
2 Grup: Tiirk edebiyatmda Kurtulus Savasi'run tamg; olan bir yazar tarafmdan
kurmacanm suurlan icinde anlatrlrrus olmasi dolayisiyla onemli bir yere sahiptir.
17. Atesten Gomlek romam realizm akmunm etkisinde kalmarak yazilrmsnr.
18. Romanm donemindeki diger romanlarla ortak noktasi, milli degerlerin, toplu-
mun sav3§ karsisindaki durumunun islenmesi bakimmdan ortak noktalan vardrr.
19.Bkz ~ me1inJer, Halide Edip Adlvar
[
ANLAMA YORUMLAM;: . .]
1. MiIlf Edebiyat Donemi romanlanmn ottsk ozellikleri:
• Sade bir dil kullarnlmasi
• Yapmm olay orgusu, kisiler, zaman ve mekandan olusmasi
• MiIli ve rnilliyetci temalar ile toplumsal sorunlarm islenmesi.
2 Ate§ten G&nlek romanmda bepdiAiniz ya cia bepunedipiz, kuvvetli veya
zayIf bu1chJAunuz yllo1eri belirtiniz.
3. Atesten Gomlek romanmda anlatilanlar, giiniimiizde bir felaket anmda millet
olarak neler yapabilecegimizi gosteren bir rehber niteligindedir,
166
4. Klasik TUrk edebiyatrndaki "ideal" olana ulasma arzusu, Atesten Gomlek roma-
nmda da ideal olana ulasma cabasi olarak karsirrnza«ikar.
C. ANLATMAYA BAGU EDEBt MFI1NLER. HAKKINDA c;IKARIMLAR-
DABULUNMA
Servet-i Funun Donemi Anlatmaya MilliEdebiyat Donemi Anlatmaya
BaghEdebi Metinler Bagh Edebi Metinler
'<.; BENZERLiKLER J

L :
FARKLILIKLAR
/ <,
(-----------------:;:1 (-----------------:;:1
: Yapi bakimmdan bir farkhhk :+- Yapr _: Yapi bakimmdan bir farkhhk :
I.. __ __..1
I soz konusu degildir, I
,-------------------
,------------------;1
i Bireysel temalar :-
Tema _: Milli, milliyetci ve toplumsal :
1, ..1

'-------------------)
:---'S"aiJiiiIlveagirDlr-dil--I Dil ve :---- ---Sad-- -b' -dil-:- --- --I
L. .__ _ _
;- Anlatlm- L elf:
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Hikayelerin yaprsi; olay orgtisU, kisiler, zaman ve mekandan olusmus,
toplumsal ve rnilli temalar sade bir dille islenmistir,
2. Grop: Romanda da yapl olay orgusu, kisiler, zaman ve mekandan olusmus, top-
lumsal ve rnilli temalar sade bir dille islenmistir,
Bu durum Milli Edebiyat Doneminde anlatmaya bagh edebi toplumsal ve milli te-
malarrn islendigini gostermektedir,
167
------ -
{jLCME DEiJERLENDIRME 1
1. (Y)
(D)
(D)
2. Dogru cevap D secenegidir,
3. Dogru ceva E secenegidir,
4.
[ Sinekli Billal l
(
[sodem ve Gomore J Halit KarayJ
]
Halide Edip Adivar
168
• • • • •
II
B. C(jSTERMEYE BA(;U EDEBI METINLER
Mill) Edebiyat Donemi metinlerinde de tiyatro dilinin, halka hitap edildigi i ~ i n
sade olmasi gerekmektedir.
1. Koptiiluleradll metnin olay orgiisii §oyledir:
• Yeniceri Mehmet'in esir dusmesi
• Yeniceri Mehmet'in kansi Mari'nin manastira kapatilmak istenmesi
• Tiirk gemilerinin kusatma icin gelmesi
• Yeniceri Mehmet ile kansmm kurtanlmasi
• Yeniceri Mehmet'in babasmm ortaya eikmasi
• Koprulu ile Morozi' nin konusmasi
• Koprulu ile Morozi' nin antlasma imzalamast,
Olumlu

I

OIumsuz
• •
I
2 Anlatilanlann metinde g ~ t i g i sekliyle yasanmasi miimkiin degildir, Yazar, tari-
hi gercekligi kurmaca gerceklik haline getirmistir,
3. Metindeki olay orgusu tarihsel gerceklige kurmaca gerceklik kazandirrnak ama-
ciyla olusturulmustur,
4. Birinci derece kisiler:
a. Yeniceri Mehmet, Mari, Koprulu, Fazil Ahmet Pasa'dir,
b. Metindeki bu kisiler ana karakterler olarak olay brgiisiiniin merkezinde bu-
lunurlar.
c. Ana karakterler anlatIlmak istenen tarihsel gercekligin verilmesinde kulla-
mlan, her yonden idealize edilmis kisilerdir,
5. Metindeki kisiler ile eserin yazildigi donem arasmda, donemin milliyetcilik aki-
rrnrun etkisi bakmundan bir iliski vardir,
169
I_ ETKINLIK (
1. Grop: Metinde kiyafet, hareket ve davranislann aktanldigr yerler parantez icin-
de italik yazi ile verilen krsrmlardir,
2. Grop: Yeniceri Mehmet, kahrarnan asker tipini; Mari, fedakar ve sadik tipi-
ni; Fazil Ahmet Pasa ise ciddi ve vakarh devlet adarm tipini sembolize etmektedir.
Bu unsurlar metnin tiyatro teknigi bakmnndan saglam ve edebi olgun bir
metin olmasirn saglamaktadir,
6. Metinde anlatilan olay, 17. yy.m ikinei yansmda Y3¥DJ1ll§tu.
7. Metin anlatimak istenenlerin aynnnh, tasvir ve tahlillerle daha rahat anlatilma-
si, yazara daha genis bir hareket alam saglamasi bakirmndan dUz yazi halinde kale-
me ahnrrusnr.
I_ ETKINLIK (
1. Grop: Metindeki parantez ifadeler anlatma, diger kisimlar gosterme yoluyla
dile getirilrnistir,
2. Grop: Metindeki edebi dil yazidili, kullamlan sade dil ise konusrna diline ozgu
unsurlar tasimaktadir,
8. Metindeki "bir Tiirk'Un bir parca tarih bilmesi...", "Turk mirnarlar, TUrk neferi,
TUrk ordusu, Biz Tiirkler" gibi milliyetciligin one ifadeler doneminin mil-
Ii ve milliyetci zihniyetiyle iliskilidir,
9. Metnin temasi, Tiirk askerinin kahramanhgrdir,
a. Tema, tarihsel gerceklik bakimmdan gerceklikle iliskilidir,
b. Tema, donemindeki aknmyla iliskilidir,
10. Metindeki kisiler, yapmm unsurlarmdandrr. Kisileri birinci derece, ikinei de-
rece... kahramanlar olarak gruplandumak mUmkiindiir.
11. Yenilmis olanlar zaten onun ezikligi altmdayken bir de onlara hakaret aneak
zalimlerin yapacagi bir istir, Malazgirt Savasi'm kaybeden Romen Diyojen'e Alpars-
lan'm davramsi da bu ifadeye bir ornek teskil eder.
12. Bkz. MiDi Edebiyat Dllneminin Olufumu
13. MusabipMde QJal
Tiirk topJumunun degi§en kurumlanm ve insan iliskiletini geleneksel Tiirk tiyet-
rosu kehplenyl« hicveden oyun yazan MusalIipzade Celal, 20 Temmuz 1959'da Is-
tanbul'da bldii. OyunJannm konulsruu, tiplerini Osmenli tarihinden ve toplumsal
ge[fekJiklercien secen MusalIipzade CelalI868'de Istanbul'da diinyaya geldi.1Jk ve
170
one ogrenimini Istenbul'de tamamladt. 1889'da Bebieli Tercume Odest 'na katip ole-
rsk girdi ve emekli oldugu 1923'e kadaryqitli kademe1erde memur1uk yuptt. Emek-
Ii olunca Evkat Muzesi'nde koleksiyon uzmam olarak cahsmeye bsslsdt. 1927'de
Dsriilbedsyi'de kiitiiphene memuru oldu ve bu gorevini hayatJn son ytllsrme kadar
siirdiirdu. Tiyatroya cocukluk ytllennde merak salan Musahipzade Celsl, yeyunlsnsn
ilk oyunu Turk KJZI 'nr (1910) Tetciime Odes: 'ndski memuriyet yillennde yezd). Ah-
met VefJk Pese'nm Moliere cevirilermi inceleyerek ve Mmakyan'm Osmanb Dram
Kumpenyesi temsillerini izleyerek tiyatro bilgisini geli§tirdi. jJk oyunu Koptuler'!
1912, ikinci oyunu lstsnbul Efendisi'ni ise 1913'te yezd). Unutulmaya beslsysn
misi giizel ve cirkin yanlanyla sahnede cenlendumsk isteyen yazann 1927'de Deriil-
bedeyi'de sehnelenen Fettnenh Deli Hazretleri edh oyunuyla iitni yaygml8§tJ. Bu ta-
rihten itibaren Aynaroz Kedisi (1928-1929), Kates Arkasmda (1929-1930), Bir Ka-
vuk Devrildi (1930-1931) edl: oyunlan Deriilbedeyi'dc setgilendi. Konusunu tarih-
ten almadlgl Selma (1934) sdlt drsrm beklenen ilgiyi goremedi. Bundan SOnTa yeni
eser verrneyen yazar, Turk Km 'nm degi§tirilmi§ hali olan Giilsum (1937) ve Meh-
met $ukril Erden ile birlikte Osman (1937) edh oyunlan keleme eldi. Fon ola-
rek 18. yy. halk yesemuu kullanan ve 0 gimlete I§Jk tutJnayl oyunlennds
Beti tiyatrosuyla ortaoyununun bit bilesimini elde etmeye Musahipzade Ce-
lel'in oyunlanndan Aynaroz Kedts: 1938'de, Bit Kavuk Devrildi 1939'da Muhsin
Ettugtu! tarafindan filme elmdi.
ANLAMA YORUMLAMA
L Koprululer adh tiyatrodaki Yeniceri Mehmet ile Vatan Yahut Silistre adh ti-
yatrodaki Abdullah Cavus kahraman ve fedakar asker tipinin idealize ornekleri 01-
malan acismdan parelellik gostermektedir,
2. Sair Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh Tanzimat Donemi tiyatrolannda tiyat-
ro teknigi bakimmdan kiyafet, hareket ve davrarnslann aktanlmasi Kdpriiliiler
metnindeki kadar aynntih ve ustaca degildir, Bu tiyatronun ilk ornekleri olmasi
dolayisryla normaldir.
3. Bir tiyatro metninde konusma ve yazi dilinden ahnan unsurlann bir arada kul-
larulmasi, yazi dilinin konusma diline yaklastinlmak istenmemesi dolaytsiyladtr,
4. Milli Edebiyat Donemi tiyatro eserlerinin yapIsIm olay orgusu, kisiler, za-
man ve mekandan olusmakta, konusma dili ozellikleri yansitan bir yazi dili kulla-
mlmakta, rnilli ve milliyetci temalar ile toplumsal temalar islenmektedir.
5. Bu ifadeler, askerligin Turk milletinin yasammda normal bir unsur olarak al-
gilandiguu, ordu-millet anlayismm hakirn oldugunu gostermektedir, Bugun asker
ugurlamalannm ne§e icinde yapilmasi bunu en basil gostergesidir,
171
6LC:E DEC1ERLENDIRME 1
1. (D)
(Y)
(D)
2. .... Musahipzade Celal ....
J. Dogru cevap E se..enegidir,
4. Milli Edebiyat Donemi tiyatrosunun en onemli ozellig! Batih anlamda tiyat-
ro anlayisirun ve kurumunun varhgtdir,
17Z
L
[ 5. MILL1 EDEBIYAT D(JNEMININ GENEL (JZELLIKLERI ]]
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Milliyetcilik akirmmn etkisiyle milli unsuriar on plana I(lkml§,
toplum hedef kitle olarak benimsenrnistir, Bu nedenle doneme "Milli Edebiyat"
adi verilrnistir,
2. Grup: Milli Edebiyat Doneminde konusma dili, yazi dili haline getirilmeye
l(all§l1ml§, halk soyleyisleri edebi eserierde kullamlmaya baslarmstrr, Yeni bir
edebi dil olusturan kaynak konumunda olan donemin konusrna dili boylelikle
onernkazannustir,
3. Grup: Milli Edebiyat Doneminde toplumun fakirlik, bilgisizlik dUzeyi, fikri
gelisirni il(in yapilmasi gerekenler ile millet olarak ileriemenin onemi bu
donerndeki sosyal sorunlar i§lenmi§tir.
. ~
Islamclhk
Safaha!
M. Akif Ersoy
2. ~ e m a y a gore Milli Edebiyat Doneminin kaynaklan, devletin ve milletin
varhgirn devam ettirebilmesi icin benimsenen farkh fikir hareketleridir.
173
--- ---
DONEhfl )
"- BENZERLiKLER J

: gibi toplumsal konulannislenmesi. i
l .._ .._. .._. ._.._ .._ ..__. .__. ..
FARKLILIKLAR
/ <,
11 Ati!
! makale, millt i" - ! Doneminde roman, hikAye, §iir i
: vernilliyetci temalar: ' tlIrUnde bireysel temalar :
'-. __.. __. _ .. _ .. _ .. _ L .. _ .. __. __. __. _ ..
'-"-----'-'---'-"1 Dii§iince ve C·- .. ;'--'-.:'-'---;::1
, Osrnancihk, lslamcihk, '_ Ed bl t _ :PoZltiVlzm, klasisizrn, romannzm:
I
ve
('-j(omiimadili ve-halk"-! DII ve 1"----·':-"----.:--,!
: soyleyislerinin bulundugu '_ _: Servet-I Fiinun ve Alide ,
l.._. !Iil. .. _ .. _.! Anlaltm l.__.. bIT _. _.J
UNiTE SONU OL{:ME VE DEGERLENDiRME
L (D)
(Y)
(D)
2. ... Orner Seyfettin......sade......Maupassant ...
3. Dogru cevap C secenegidir,
4. Dogru cevap C secenegidir,
5. Dogru cevap D secencgidir,
6. Dogru cevap A secenegidir,
7. Dogru cevap D secenegidir,
8. Dogru cevap B secenegidir,
9. Refik Halit, tasvir ve tahliller bakmnndan zengin, sanath bir anlanma sahip,
sade bir dille hikayelerini yazmistrr, Anadolu 'yu ve Anadolu insanmm hayatmi
elestirel bir bicimde islemistir, Bunlardan dolayi Refik Halit, Tiirk hikayeciliginin
donurn noktalanndan birisidir.
174

3. Cosku ve Heyecam Dile Getiren Metinler (Siir) ve Mensur Siir • Mensur
~iir

82
93
97
97
97
106
111
113
115
119
119
129
129
132
135

4. Olay Cevresinde Olusan Edebi Metinler
• Anlatmaya Bagh Edebi Metinler a. Hikaye b. Roman

5. Servet-i Fiinun Edebiyatmm Genel Ozellikleri

6. Fecr-i Ali Toplulugu (1909-1912)
7. Fecr-i Ati ~iiri

IV. UNiTE: MtLLt EDEBtvAT DONEMt (1911-1923)
L Milli Edebiyat Donerninin Olusumu

2. Ogretici Metinler

a. Makale
b. Ftkra
Co

Sohbet .,
(~iir)

3. Cosku ve Heyecam Dile Getiren Metinler

140
142
145
150
154
156
156
156
164

a. Sade Oil ve Hece
b. Saf (Oz) Siir
Co
~

Ol~iisiiyle Yazrlrms ~iir

Halkm Yasayis Tarzim ve Degerlerini Anlatan Manzumeler Milli Edebiyat Donemi ~iiri Hakkmda Cikanmlarda Bulunma

4. 01ay Cevresinde Olusan Edebi Metinler A. Anlatmaya Bagh Edebi Metinler

a. Hikaye
b. Roman
Co

Anlatmaya Bagh Edebi Metinler Hakkmda
Cikanmlarda Bulunma 167
169
173

B. Gostermeye Bagh Edebi Metinler

5. Milli Edebiyat Doneminin Genel Ozellikleri

(~--

-- - -= --

--~----

-=- =-­

-

=-

=-_J)

1. EDEBIYAT, SOSYAL VE SIYASI HAYAT ILI$KISI

]

r:

--~
HAZIRLIK

b. :tz1ediiiniz bir dizi ya da filmi edebt eserve dlmem i1iPisindcm hareket­ le deger1endiriniz.
2 Verilen eserler, edebi eserlerin yazildiklan donemi yansitngim gostermektedir,

1. a. Verilen sablon, edebt eserlerin yazildiklan donemden bagimsiz olmadi­ gml ve yazildiklan toplumdan izler tasryip, toplumu yonlendirdiklerini goster­ mektedir.

1. Her iki metin parcasmda da 1930'Iu yillardaki cok partili yasama gecisle bir­
likte kurulmasi planlanan Serbest Firka'nm dogusu anlatilmaktadir, 2 Serbest Firka Hatiralan adh metinde anlanlanlar ile Yol Aynrm adh metinde anlatilanlar her iki yazann da sosyal ve tarihi sartlardan etkilendiklerini goster­ mektedir. Aradaki farkhhk Serbest Fikra Hatiralari'run am, Yol Aynmr'mn roman tiiriinde yazilrms olmasidrr, 3. Yazarlar da toplumun bir ferdi olarak yasadiklan donemdeki olaylardan et­ kilenirler ve bu da kacuulmaz olarak eserlerine yansrr. Ahmet Agaoglu yasadikla­ nm ani olarak anlatrrken, Kemal Tahir donemini edebi olcutlere gore diizenleyip bir sanat eseri icinde anlatrmsnr, 4. Serbest Firka Hatrralan adh metinde islenen gerceklik, Yol Aynrm adh me­ tinde kunnaca gerceklik bicimine sokularak anlanlrmsnr, 5. Demokrasi kavrarm sosyoloji bilim dalma ait bir kavramdrr. Bu kavram Yol Aynrru'ndaki kalrramanlann demokrasi cabalan icinde, yeni bir partinin kurulma­ sr, muhalefet fikrinin olusmasi, hiirriyet ruzgarlanmn daha kuvvetli esmesi icin yapilanlarla sornutlasnnlmisnr,
7

.. donemin siyasi rejiminin parlementer sisteme dayandi­ gl "parti. D1 glSz lSnUnde bulundunmuz. doneminde kullamlan bugiin kullarnrru daralan ya da kullarnmdan dusen sozcuklerin de yer aldigt. (D) (Y) (D) 2. . 2. yer yer konusma diline de basvurulan bir anlatima sahiptir.. teknolojik gelismelerden 8 . Serbest Ftrka" ifadelerinden anlasilmaktadir. done­ minin sosyal ve siyasi hayati ile dusunce hayatmdan yani doneminin zihniyetin­ den izler tasir. (JLc. Kavram haritasma gore guzel sanatlar ve onun bir dah olan edebiyat. balo.... teknik anlamda ise "telgraf" sozciigu doneminin zihniyetini gosteren anahtar sozcuklerdir... Serbest Firka Hanralan ve Yol Aynmi adh metin parcalan anlamh birimle­ rin bir araya getirilmesiyle olusmus bir yapiya.E DE~ERLENDIRME 1 1. basvekil. siyasi hayattan ~ eser . "demokrasi" temasma sahiptir. Sosyal yasarnda "vapur. kisa cumlelerin bulundugu. muhalefet. 1. I_ ETKINLIK ( yazlDJZl yazarklm edebiyatm siyasi ve sosyal hayat ile dUfUnce hayatmdan ba­ AunsIZ olmadl g..... dusunce hayatmdan ~ etkilenir.Verilen §emaya gore..6. sosyal hayattan Edebi ::::::.. gazete" sozcukleri.. Dil ve anlatim acismdan ise.....

Kurulus Cumhuriyetin ilk yillan C::=osmanh'nm Kurulu§ Dtlnemi Nutuk Orhun Abideleri J ] Ktlktii~kl= Donerni 4. edebi eserlerde insan yasarmyla birleserek somutlasti­ nhr. <. 9 . D sikkmda verilen "Am CHama)" yazildig: donemin ozelllklerini daha cok yansmr. 5. aym temada yazilmis bir felsefi eserden somutlastirma bakimmdan farkhlik gosterir. Zaman kavrarmm ele alan bir edebi eser.3.iinkii felsefede soyut olarak ele ahnan zaman kavrami.

Her alanda diizenlemeler yapilacagmm duyuruldugu bu fermana Tanzimat Fermarn. yabanci elcilerin. yuzyihn sonundaki Karlof­ ya Antlasmasi (1699) ile baslamisnr. Paris ve Londra elciliklerinde bulunmus olan Hariciye Nazm Mustafa Resit Pasa. Yenilikci kisinin Oliimii ile yenilikler de or­ tada kaldi. Boylece imparatorlukta hukuk devletine dogru bir yonelis de baslarrustir.2. 17. Fermanm en dikkat cekici yam . Toprak kayiplanrun nedeni ordunun savas alanlarmda yenilmesiydi. yuzyila dek diinyanm btiyiik devletlerinden bi­ riydi. asked yonunu disa vuruyordu. Osmanh Imparatorlugu 'nda Tanzimat Donemi olarak tarihe gececek bir ola­ YI baslatmistrr. Tanzimat devrine gelinceye kadar iilkede bazr yenilik hareketlerine girisildi. Ancak bu yiizyI1m sonlannda iilke ktiyiilmeye basladi. Tanzimatla gelen yenilik ve dtizenlemeler. 0 nedenle Osmanh Irnpara­ torlugundaki yagda§la§ma hareketi asked alanda baslatildi. Batih devletlerin anaya­ salarmda yer alan insanm temel hak ve ozgurluklerinin korunmasi ilkesini kabul etmesi ve bunu resmi bir torenle duyurmastdir. sadece yeniligi baslatan devlet adammm yasarmyla ozdeslesti. Bu tespit. 2. Oysa sadece askeri orgutler de­ gil devletin ye§itli kurumlan yagm ihtiyaclanm karsilamaktan uzaklasrmsu. Amac imparatorlugu eski giiciine kavusturmakn. hemen hemen yasarmn her alarum kapsarrustrr. 10 r HAZIRLIK -----~ II . Ancak bunlar planh programh yall§malar olmadrgi icin. 3 Kasim 1839'da Giilhane Hatt-i Hiimayunu adr verilen bir belgeyi devlet ile­ ri gelenlerinin. diizenlemeler demektir. devlet adamlanm derin derin dusunmeye yoneltti. Osmanh Devleti'nin. "Tanzimat ". Osmanh lmparatorlugu. halkin onunde okumustur. Karlofca antlasma­ siyla baslayan toprak kaybi. bu fermanm ilamyla baslayan done­ me de Tanzimat Donemi denir. Osmanh Devleti 'ndeki yenilesme hareketleri 17. YEHILE$ME ODHEMI \OC 1. 01­ gunun bir yiiziinii. An­ cak bunu gormek isteyenlerin sayisi son derece azdi.

hem de vergi top­ Iayicilann baskisi ytizenden devletle halk kaT§l karsiya geliyordu. Yeni mec1islerin kurul­ masi kararlastmldr. sonunda devleti iflasa siirtikledi ve 1881'de Dii­ yun-i Umumiye'nin kurulmasma yol acn. Osmanh yurttasi olan herkesin yasa onunde esit oldugu vurgulamyordu. Cunku hem yeterince vergi toplanarrnyor. Fakat faizleriyle birlik­ te btiyiik bir sorun olan bu bore. Boylece ilk bore para Tanzimat doneminde almdi. Dike ekonomisinin kotuye gitmesi uzerine Ingiliz ve FranS1Z firmalanndan bore para ahndi. Vergi sistemi btiytik ll1~tide degi§tirildi. kazalar da karyelere (koylere) aynldi. 1850'de Ticaret Kanunnamesi). kazalarm basma da kaymakamlar getirildi. 1844'te kaldmldi. 1841'de ilk kagrt para cikanld.Y/me!im Alamnda YapJhm yMiUkJer Tanzimat Fermanr'nda. 1864 'te Vilayet Nizarnnamesi cikanld. Mahmut zamanmda ku­ rulmus olan Meclis-i Ahkam-r Adliye yeniden duzenlendi. Askerlik suresi bes yrl olarak belirlendi. Once yonetim merkezi olarak Babiali gti~lendirildi. Bu nedenle de vergi duzenini ~agda§la§tlr­ maya karar verdiler. Batih anlamda bir duzene duyulan gereksinim ali:lk~a belirtilmisti. Bunu onleyebil­ mek icin merkezden sancaklara "muhasil" adiyla birer memur atandi. vilayetler sancaklara. ilk kurulan banka olan istanbul Bankasi cok gecmeden kapan­ di. Dike vilayetlere. sancaklarm basina mutasamflar. Menafi Sandigi adiyla kurulan kurum ise Ziraat Bankasma donusturuldu. Ayn­ ca uyeleri arasma yabancilann da kanldigi karma ticaret mahkemeleri kuruldu. II. sancaklarda ve vilayetlerde birer idare meclisi kuruldu. Ceza ve ticaretle ilgili yasalar ~1ktl (l840'ta Ceza Kanunna­ mesi. Asked Alanda YapWm Yenilikler Ordu. Fakat beklenen sonuc almamaymca. yeni1ik1erhaberlesme ve ulasimdaki gelis­ 11 . Aynca kazalarda. Bankalar ku­ rulmaya baslandi. sancaklar kazalara. ElronomikAlanda YapJhm y""iUk1er Osmanh yoneticileri devletin dtizltige ~1kabilmesi icin ekonomik kaynaklann verimli haIe getirilmesini istiyorlardi. baslannda musirlerin bulundugu bes ordu biciminde duzenlendi. Askere alma i§i kuraya baglandi. Hazine bonosu bicimindeki bu paranm adi "kaime" idi. Adi Asakir-i Nizamiye-i Sahane'ye cevrildi. Vilayetlerin basina va­ liler. Toplumsal Alanda YapWm y""iUk1er Toplumsal alanda ilk dikkati ceken. Bu memu­ run baskanhginda Muhasilhk Meclisi adr verilen bir mec1is kuruldu. Fakat bekle­ nen vergi toplanamadi.

Dariilmuallimat ise kiz cocuklara bayan ogretmen yetistirmek icin acildi (1870). Galatasaray Sultanisi ve Darussafaka adlannda ti~ ozel okul acildi. Tanzimat doneminde egitim konusunda gorulen onemli atihmlar­ dan biri de ogretmen yetistirmek icin okullar acilmasidir. Rusti­ yenin uzerinde ogretim yapan idadilerin ilki ise 1873'te kuruldu. 1875'te askeri rustiyeler ogretime basladi. Daha soma baska meslek okullanmn acilmasi surdu. kira ilanla­ n. Turkce ozel gazeteler 1860'tan soma cikmaya baslarmstir. 1859'da. sonradan Siyasal Bilgiler Fakultesine donusecek olan Mekteb-i Mtilkiye kuruldu. Gazetecilik Ttirkiye'de yayimlanan ilk Turkce gazetenin 1831 'de cikan resmi gazete Tak­ vim-i Vekayi'dir. ilk edebi tefrika da burada 12 . 1876'da yeniden aym adla acihr. Ttirkiye'de ilk egitim bakanhgi demektir. Agah Efendi ile Smasi'nin cikardiklan Terciiman-l Ahval'dir (1860). sibyan adi verilen okullara. Ceride-i Havadis'i bir meslek gazetesi olan Vekayi-i Tibbiye izledi. Meslege yonelik egitimde de ilerleme kaydedildi. Bu kurum daha soma nazrrhga donusturttldtt (1846). Aynca bu donemde azmhk ve yabanci okullan da egitim dtinyasmda yerini alrmstir. Daha onemlisi ilk kiz rustiyesi istanbul'da kuruldu (1858). Dariilmuallimin-i idadi de idadilere ogretmen yetistirmek icin kurulan okullardir (1868). Dariilmuallimin-i Sibyan. EAitim 1846'da Meclis-i Maarif-i Umumiye kuruldu. hirsizhk olaylan gibi haberlerin yer aldigt yan resmi Ceride-i Hava­ dis'tir (1840). ilki. Ote yandan Robert Koleji. 1851 'de ilniversitede okunacak kitaplann hazirlanmasr icin kuru­ Ian Encumen-i Danis ise bilim akademisi niteliginde onemli bir kurumdur. Bu resmi. yan resmi gazetelerde zaman zaman yabanci dilde yayim­ lanan gazetelerden yapilan ceviriler yayimlamr. yangmlar. boylece batidan haberler. 1846'daki ilk denemeden soma 1870'te Dariilfiinun (ilniversite) kurulmustur. bilgiler verilirdi. Tanzimat doneminde cikan ilk gazete ise ahm-sanm. Bu. Rustiyelerin sayisi artmldi.rrusnr. Ancak kimi medresecilerin iftiralan uzerine ertesi yil kapatilrr.

3. ME'I1N 1. Ondokuzuncu ASIf siirdeki 9. "esitlik" ve "basm-yaym. 3.20. ~inasi'nin ~air Evlenmesi adh oyunudur. tercihini modern dtinya gorusunden yana kullanmaktadir. Abdtilaziz'in baskici yonetiminde bircogu yurtdisma kacan yazarlar. Gercekte. 17. Modern dtinyaya ait ifadelerin bulunmasi Sadullah Pasa'rnn donerninin zihni­ yetinden etkilendigini gostermektedir. Diger beyitlerde ise sair. 1. vi­ layet ytlhklanrnn hazirlanmasi ktilttirtin gelisimine onemli katkilar saglamrstir. Sonra ~inasi'nin Paris'e kacmasi tizeri­ ne. Bu gazeteyi Ziya Pasa Cenevre'de de cikanr. Gnu resimli olarak cikanlan Mirat izlemistir. Bu ne­ denle Tanzimat Doneminde gazetecilik.:ogunu gazetelerde yayimla­ makla kalmanus. 13 . 4. Tanzimat edebiyatmm yazarlan.21 ve 22. var olanm c. Ornegin ikinci ozel gazete olan Tasvir-i Efkar'i ~inasi kurar (1862). En onemli siyasal ve dusunsel yazilanm da burada yayrmlar. 2. ihtiyaca gore eklemeler yapmaknr. Cunku konagi. gittikleri yerlerde de gazete cikanrlar. Bu. Yenilesme kavrarm. 16. Burada yenilik kavramma en uygun hareket konagi restore ettirip. kendileri de gazete cikarrmslardrr. ilk edebi yazilanm gazetelerde yayrmlamislardir. 15. Ktilttirel gelisimin onemli ogelerinden biri olan dergicilik de bu donemde orta­ ya cikmisnr. Ziya Pasa ile Narrnk Kemal1868'de Londra'da Htir­ riyet admda bir gazete kurarlar. Sair. Cunku mo­ dern dtinya akh ve deneyi baz alarak bilinmezlere veya yanhs bilinenlere l§ik tut­ mustur. edebi eserlerinin c. 14. Ortacag'dan beri stiregelen inaruslan da bilmekle beraber modern dtinyaya da kayttstz kalamarmsnr. bilimsellik" ile olan ilgisini gostermektedir. beyitler Orta­ cag'a ozgu dtinya gOrU§tinti yasitmaktadir. edebi acidan cok btiytik onem tasir. 0 donemde hemen btittin yazarlar. Sadullah Pasa. gazete Narrnk Kemal'e kahr. modern dun­ yada yasananlan dile getirmistir. Bu donemde vilayetlerde birer matbaanm kurulmasi ve gazete cikanlmasr. yikip yerine yeni bir bina yapmak yeni­ lik degil. Verilen beyitler Sadullah Pasa'rnn "insan haklan". ilk dergi Mtinif Pasa tarafmdan cikanlan Mecmua-i Ftinun'dur. 13. koklu bir degisimdir.:agm gereksinim ve ozelliklerine gore yeni­ den dtizenlenmesidir. Narrnk Kemal Avrupa'dan donunce Ibret adh gazeteyi c.:ikarmaya baslar.yayimlamr.

Bkz. Meclisin gorevi Tanzimat-I Hayti­ ye'nin nasil hazITlanacaglIl1 miizakere etmek idi. Bu emeclerl« 24 Mart 1838 yihn­ da Meclis-i Vala 'YI Ahkam-I Ad/iye kutuldu. stirekli gelisrnis ve bilimin onculugunde gii~lti bir me­ deniyet kurmaya baslarmsnr. Bu sebeple ~agm gerisine dusmeye baslayan Os­ manh Devleti'nde askeri basansizhklar gorulmeye baslarmstir. 3. meclisin yetkiletini 14 . Hambk: I_ ETKINLIK ( Osmanh Devleti'nde yonetim kurumlanyla birlikte askeri kurumlann da geri­ lemesinin en btiytik sebebi. Selim zamanmdan beri yspilen tslshetlsnn devsnu olup. yuzyildaki C. Meclis 31 Mart 1838 'de ilk top­ lentisiru yepti. Giilha­ ne Parki' nda ilan edilrnistir.Mahmut. 2. bilim ve teknik alanda meydana gelen degi§iklik ve gelismeleri takip edemeyistir. Gerilemenin go­ riildiigii ilk alan olan asked alan. 3 Kasun 1839'da.4. Osmanh Devleti'nin istanbul'un fethiyle baslayan Ytikselme Do­ nemi ile 19. 3.Mahmut'un 1826-1839 yulan arasmda gerfek1e~tirdigi tslshetler. Mustafa Resit Pasa tarafindan. Meclis-i Vala-yl Ahkam-I Ad/iye'nin kurulmesi ile besleyen Tan­ zimat Heyriye 'nin Giilhane Hstti 'nda belirtilen esaslann btiytik bir kIsmlIl1 icerdi­ gi gorulmektedir: Nitekim. Mahmut dbneminde ilan edilmesinin planlandlgmi gormekteyiz. Tanzimat kavrammm 1839'dan once kullemldig: ve 2. Mustafa Resit Pese Os­ manh Devleti'nde bir reform yepmey: kafasma koym~tu. Msbmut'u ikna etmisti. Buna ragmen Bah. 2. Bu noktada. Resit Pese 'nm Hsriciye Nezm sttets ile talebi. EKBtLG1: II.okti§ Dcnemini karsrlasurmaktadir. bu tneclisin yetki alanma gitmektedir. Bu durum da hem aydmlann hem de toplumun Ba­ t! 'ya yonelmesine sebep olmustur. yeni diizen­ lemeler yapma yetkisini bu Meclise devtetmis. Bu projeye ''Tanzimat-I Heyriye" adrnr vermis ve bu reform paketini hezulsyip bir heu-i hiimayunla ilan edilmesi hususunda 2. ve cehaleti ile ilgilidir. Tanzimat islehetlennm oncusu­ diir. 4. "2. yeniliklerin de baslangie merkezi olmustur. Ziya Pasa'mn yakmmasi Dogu medeniyetinin geri kalrmshg. Bu karsilasnrma ihtisamh bir devletin nasil bir ~okii§e gittigini gostermek icindir. Tanzimat Fermam. Padi~ah acil gotimenleti uygulamaya soketken. iktidannm bir ktstmnden feragat etmistir. Ziya Pasa. Osmanh Devleti'ndeki yenilikler oncelikle askeri alanda yapilrmsnr.MEI1N 1. Meclis-i Vala 'YI kurdurarak.

2. Gtilhene Perki 'nda okundugu ifin de "Giilhene Hett-i Humayiin" denildi" .fignememeye ozen gostermektedir: Tanzimat DOneminin eyut edici vests olen. Resit Pll§a 'ya busku. Bu diizenlemeleri ongoren bir ferman yaylnlamasl hii­ linde. 3 Kesim 1839 'da Giilhane Perki'nde. Elfilik yaptltI Paris ve Londra 'da bu iilkelerin yonetim sistemlerini inceleyip yakmdan bakma imkam bulmu!jtu. Bsu uygarhgma hayran bir devlet adamlydJ. Beult iilkelerin Huistiyen tebaanm haklanm bahane ederek. Abdiilmecid de.Mahmut 01­ diigiinde Ingiltere'de bulunuyordu. mali. Tenzimst't ortaya fIkaran nedenleti. askeri'. adli ve egitimle ilgili olaniarda bir reform hareketi hazulamak ve ikti­ dana saray ve Beb-t Ali biirokrasisi ile psylssumesme gefi!ji noktasmda da islev­ sel olmasmdan doleyt. Re!jit Pa!janID iikirlerini kabul etti. islam hukuku ve geleneksel kurumlann bUaktlgl luzis bir degi!jim sti­ reci bssledi. fikirlerini Sultan Abdiilmecid'e afarak. Abdiilmecid'e okudu.Mustsiu Resi: Pese. Re!jit Pese. saray iktidanmn biirokresi (Meclis-i Ahkam-I Adliye )ile paylll§lldlgma dair bir isereuir bu" Bu apdan Tanzimat meclisletinin. Mustafa Resit Pes«. Resit Pss«. M. ekonomik ve siyeset alanmdaki degi!jim ve donii!jiimlerden ayn dii­ 15 . kendi kalemi ile bir ferman sureti heztr­ ledt. maliye. Fermamn bezulsnmssuu M. ilemndsn yaklll§Ik yitmi giin sonre devletin tesmi gazetesi olan Takvim-i Vekayi'nin 187 numarall ve 15 Ramazan1255/22 Ksstm 1839 ta­ rihli niishasmda yeyinledi. ulema. MalImut donemi ile Tanzimat Donemi arasmda bit ge­ fi!j meclisi niteliginde oldugunu soyleyebiliriz. Permem begenen padi!jah. Osmanll'nm ifi!jlerine kan!jmayacagma. idsre. pedissh. 5. Pediseiun fmzaszm tll§/yan teblig ve emirlere "Heu-t Humayun" denildigi ifin bu tslehst projesine de "Hett-i Humayun" denildi. geceli giindiizlii fall!jarak. TANZtMAT'IHAZIR1AYANG~MELER. ksnunlsstums hareketi ile biilikte idari. diger devlet biiyiikleri. Osmenh Devleti 'nde. lonca ve esnaf temsiJcileri ve halkm "Giilhane Hstti Humayu­ nu adlyla Mustafa Resi: Pese tarafmdan okundu verilen bu fermanla. tslehstm gerekliligini enlstti. dii!jiince.. Arkasmdan Ftsnsizce 'ya terciime edilerek istanbul'da bulunan yabancI de vlet temsiJcilikierine goaderildi. de vIet yonetiminin her din ve mezhepten tebaanm hak ve hiir­ riyetlerini giivenceye alacak ve kanun hakimiyetini tesis edecek sekild« yeniden diizenlenmesini istiyordu. Bu vazifeyi iizerine alan M. TANZtMAT FERMANI'N1N 1LANI Tanzimat Fermanz. diizenin yeniden saglanacagma ve boylece fokii!jiin durdurulecegm« inemyotdu. Abdiilmecid tahta fIktIgmda istanbul'a gele­ rek Tanzimat hazuhklanna besled). " Tanzimat Fermem. temize cektirip imza etti. bilim ve felsefe. hukuk. 18. Abdiilmecid'in DI!ji!jleri Bekum Mustafa Re­ !jitPIl§Il. yy'da Osmenh toplumunun rum ku­ rum ve kurulusleruu ayakta tutan. 2. inanf.

Mistr 19. 16 Agustos 1838 'de Ingiltere ile imzalanan Balta Limam Antlesmesr'dtr. Tanzimat'm bir sonu9 olarak ortaya pkOgl Osmenli Beuhlesme hsreketle­ rini snlsurken genel olarak iizerinde durulan hususlerdu. Tanzimat'l hezulsyen siyasi gelistnelerden biri. istersc zotleyici. Mis« ile Osmenli Devleti eresin­ da savas hf1li beslsrmstu. Tenzimet't hezule­ yan ekonomik gclismeler ise Misir meselesi ile baglantlll olan Tanzimat Ferma­ m'mn ilanmdan once. Bunun yanmda Mtstt meselesi Tanzimat'm sadece yeni bir diizen isteginden degil. Yenigerilige kaT§1 kszeni­ Ian zafer giiniinde Mahmut'un giysileri Mistr'tn Ttitkiye'deki yenilikler icin mo­ del olmssi boyutunu veriyor. Ingilizletin OsmanlIlar iizerinde daha faz­ 16 . Nitekim. Bu baglamda Tanzimat'l or­ taya ctksrsn nedenleri i9 ve dI§ tektorler olarak iki kistmde ele alabiliriz. Pss« bunun yanmda Suriye vsliligini de istemis ve bu istegi sultan tarafmdan reddedilmistir. 2. MISlT. bu­ nun sonucunda her sahada yenilgiye ugramasl yeniden ve geni§ bit tslshst hareke­ tini zorunlu kiliyotdu. kendini kotu­ ma ihtiyacmdan keyneklendtgunn somut bir gostergesidir. Saltanata yepilmis en somut tehdit Mtstr ve Mehmet Ali Psse'dir. Tanzimat'm ilanmda MISlT'm zorleytci etkisinin model olma etki­ sinden daha etkili oldugunu soyleyebiliriz. Gercekien 16. Mora isyanmm bestmlmesmda gosterdigi yararlI1Iklardan doleyi kendisine Girit veliligi vaat edil­ mistir. DI§ tsktotler ise cereyan eden hadiselerdir. devletin maddi ve manevi giiciinii keybetmis olmasl. Ingilizlere ticsri alanda ge­ nis imtiyazlar seglsntmstu: Bu durum. Fakat ister model olsun. devlet kurumlannm ve kanunlann esnn ihtiyeclsnne cevap vere­ cek nitelikte olmamasl. i9 fak­ totler. Balta Littuun Antlsstnssi ile birlikte. Mahmut'un Mehmet Ali P8§a 'ya kets: Ingiliz destegini saglamasmm bedeli olarak imzelsmistir. Daha sonra MISlT ile sava§ ve bu savssm yol a90g1 utan9 vetici yenilgiler.siinemeyiz. Ancak. MISlT valisi Mehmet Ali Pese. OsmanlI Devleti 'nin miidahale edemedi­ gi alanlardaki gelismeler Tanzimat'm alanmda daha gii9lii belirleyiciler olarak or­ taya ctkmtstu. OsmanlI Devleti 'ni ysbsnct devletlerle bitcok: sntlestne yapmak zorunda buuktmsur. MISlT'm zorlsytci yanml getiriyor. Fmnsiz­ lann yerdum ile bir 90k reform yaprru§ ve oldukc« gii9Ienmi§tir. Osmsnli kendi icinde bir kuv­ vet olan MISlT valisi Mehmet Ali Psssnm. Bu gelismelere bakacak olursak. Hem bir model hem de zotlsytct bir neden olarak. Bu gelistneler tizetine. bu degi§im ve donii§iimlerin yssenmesuide. Mahmut zamanmda. Nitekim . Osmenlt 'ya ksrss elde etmis oldugu bs­ sertlerdu. 2. Tenzimet'i iki boyutta etkili­ yor. Mtstr meselesi. Bununla birlikte. yy'dan beti Osmenli Devleti sahip oldugu iistiin­ liigii kaybedip. yy Tiirk aydIn ve yenilik teribinde onemli bit yere sa­ hip bulunuyor. 2. Ozel­ likle lngiltetc ile yeptlen ticeret sntlesmesi. Nitekim. Mahmut'un Mehmet Ali Pa§a kerstsind« aldlgl yenil­ giler Osmenli Devleti'ni Tanzimat'a zotleyict bir etki ysptmsttt. Beuh devletle­ rin Osttuuilt toplumu iizerindeki etkisi de onemlidir.

Mahmut tarafindan daha keu ve ksrerli sekilde yiiriitiilmesi ile. yabancI devletlerle yapI1an sntlesmelerl« daha kOtiiye gitmistir. Balkanlardaki milliyetcilik hareketleri ve A vrupa devletlerinin baskIlan da Tenzimet't hazulayan sosyal. Osmenli Devleti 'nin kotii durumda olan ekonomisi. Ennenilerin Katolik olduklan tezinden hareketle Fransa'da Katolik cemaati ile. OsmanlJ Devleti 'ni zeyd' dtisurmek icin gayrimiislim unsurlara hamilik yapmaya beslemtstu. Diger taraftan OsmanlI Devleti'ndeki Rum ve Enneni Ortodokslarm dini haklanm gerek~e gostererek bu cemaatlerle iliskiye ge~iyor ve a~Ik~a Osmenli Devleti 'nin i~ islerine kenstyotdu. Gelemenk. 1838 Osmenli-Ingiliz ticaret entlesmestm 25 Kssim 1838 'de Fransa ile imzalanan ticaret entlesmest izlemistir.1789'da Ftunsiz ihtilalinin bir sonucu olarak ortaya pkan milliyetcilik hareketi A vrupa 'YI etkisine elmts.la niifuz saglamasma olanak tsmmistir. Avrupa'da koklt) bir degi§imin etesini kiuiikleycn Fmnsiz iluile­ linin devrimci fikirlerine de ilgi Iezleyd: Bu fikirlerin yurda girisini saglayan tiim 17 . idari ve mali alanlarda yapl1g1 degi§ikliklerle. Nitekim. Ozellikle Avrupa devletlerinin dini unsurlan kullanarak eztnhklen kI§kIrtmalarI ve Hitistiyen tebaanm hekleruu korumak bahanesi ile OsmanlI Dev­ leti 'ne yapugI baskIlar siyasi ve hukuki islehetler yapma zorunlulugunu dogur­ mustur. Devletin oncclikle esketi. bu durumdan Osmenh Devleti 'nin A vtupe'da yer alan eyaletleri de etkilenmistir. siyasal geli~meler ~er~evesinde onemlidir. idari ve mali alanlardaki kurum ve fikir­ let gelmiyordu. Osmsnli Dev­ leti 'nde niifuz sahibi olmalarma yol a~nu~tlr. Tanzimat'a Baumn etkisinin devlet zilmiyetindeki de­ gi§melerde gormekteyiz. Daha sonra benzer hiikiimler ihtiva eden entlesmeler Sardunya. hiirriyet ve esitlik fikirlerinden et­ kilenmislerdir. Ben memleketlerine elcilikle giden devlet sdemlsnmiz. Bununla birlikte. Sicilya ve Brezilya gibi devletlerle de itnzelenmistu. iilkenin kapI1an Bsti 'ya a~IlmI§ oldu. Selim 'in ba~lattIgI yeniIiklerin 2. merkezi idarenin giiclenmesi ve oteritesinin iilkenin her yerinde hakim ktluunsst isteniyor­ duo Ancak sctlen kepidsn sadece askeri. Hiristiyen mezhepler vasltasl ile kendi ctkerlermi koruyan Fransa ve Rusya'nm faaliyetlerini izleyen Ingiltere'de aym yoneteme besvurerek bolgede ProtestanlIk propegendesi yepu ve bir Protes­ tan cemaati olusturdu. orada uyanan yeni de vlet enleytst. il­ gili olduklan devlete telkinlerde bulunuyordu. Ingiltere 'nin bu te§ebbiisiinii Almanya ve ABD de destek­ lemistir. Belcik«. Aynca Betilt devletlere antl~malarla verilen imtiyazlar. Rusya bir taraftan Balkanlarda Bulgarlan destekliyor ve Bulgar milliyetciligini koriikle­ yerek onlan Osmanh 'ya kar§I isyana tesvik ediyordu. Prusya. Huistiysnhklsnm bahane ederek. "A vrupsli devletler. Osmenli toplumunda 3.

Metin parca­ simn ozgun bali verilmedigi icin dil ve anlanm yonunden bir degerlendirme yap­ mak miimkiin degildir. Ondokuzuncu Asir adh manzume kaside nazim §eklinin ozellikleriyle yazil­ mrs. Ali. Tanzimat. doneminin Osmanh Turkcesi dil ozel­ liklerini tasiyan bir eserdir. Osmanh Devleti'nin Gerileme Sebepleri adh metin parcasi ise diiz yazi §ekliy­ Ie kaleme almrms. Bu nokta­ de. Resit Pssslsr da icind« olmak iizere pek rok yenilikri aychn ve biirokrat ilk egitimlerini Terciime Odasl 'nda gordiiler. Avrupa'da r1kan yaymlan ve Ban 'yi daha yakmdan tamma imkem bulan genrler.Batt temasi iizerine kurulmus. G G ~ Zihniyet devriminin temelinde yatan ~ ~ ----i kavramlar ve dii§iince akunlan I---~ e 18 . Aynca Ban iilkelerine gondetilen ogrenciler. yalmzca eskeri ve teknik tslehetlsrle miimkiin olemsyeceg: iikrini dogurmu§tur. diplomatik gorevliler. ( . gelisme gibi kavram­ lanmn her iki metinde de ele almdrgi gorulmektedir. Fuat. devletin yeni biirokrat suntuu olusturduler. Bunlardan hareketle Yenilesme Doneminin bilim. Ban dillerini bilen ve bu dillerde yuzilenlen okuyan genr biirokrat ve aychnlann faaliyetleri de Beuh iikir­ lerin tanmmasmr sagbyordu.­ ANLAMA YORUMLAMA . siyasi-hukuki tslebstlen kapsayan bir program olarak giindeme gel­ tnistir.] 1.-. Dogu . yeni kurulan askeri okullardaki Frenstz ogretmenlerin ral1§ma­ Ian ile Prsnstz hiikiimetinin istanbul'daki propaganda girisimleriydi. . teknik. Tanzimat Doneminin iinlii sadrazamlan.bu gelismelcr. . Dogu . 2. l821'de Bsb-t Ali 'de kurulan terciime odsstnde Ban dillerini ogrenen genr ku§aklar.. ===-. 3. Selim doneminden itiberen Ban ba§kentlerinde ecilsn diizenli temsilciliklerde goievlenditilen genr memurlar A vtupe 'daki geli§­ meleri ve tikirleri yerinde zanrrna olanagl buldulsr. Osmanh'mn icinde bulundugu durumdan kiutulusunun. Bunun yanmda 1821 'de kuru­ Ian Terciime Odes: 'nm Tiirk yenilik tarihinde onemi biiyiiktiir. Peeliyetler.Bati temasi iizerine kurulu bir makaledir.

siyasi ve kiiltiirel alanda ~agm gereklerine uygun yeni­ likler yapilrnaktadir. Giiniimiizde sosyal. Ronesans Doneminin yereualiguun eses yiiriitiicii giicii tiiccerlsrdtr. R6NESANS Rbnesens "yeniden dogu§" anlamma gelen bir siitectir. <. lJLC:E DE{. 4. besk« diinyalan dii§iimnenin bicbir enlam: yoktur./~ --J J c: ~~~eri ( :=::: Ocagmmn kaldlfl~l ] ( Baron De TOll ] Tanzimat Fermanl == J 3. • Yeryiizii ilgi yekici ve ara§tlnlmaya deger bir yerdir. 5. bu sebeple basta askeri alan olmak iizere bircok yenilik ya­ pilrnasi gerektigini gorenler devlet yoneticileri olmustur.ERLENDIRME 1. Osmanh Devleti'nde modemlesme hareketleri yapilan yenilikler goz onune almirsa yonetici suuf tarafindan gerceklestirilmistir. aym yiizyll icind« biitiin Avrupa ya yeyildi. 1 CD) CD) CY) 2. Roma ve Grek besenlenntn yeniden cezelendmlmest istemi verdu. Cevap E secenegi­ dir. Tanzimat Fermaru'run ilan edilmesinde i~ etkenlerin de rolii olmasma karsm dl§ etkenler cok daha baskindir.3. • insamn siirekli faal olmesi §erefli bir seydi: ve "geryek" giizeldir. Yenilesme hareketleri 17.iinkii devletin devamhhgi­ mn tehkileye girdigini. • insan giifliidiir ve bu giiciiyle biiyiik besenler elde edebilir. Bun/ar en karll ticaretin hangi alanda oldugunu erestmiiler ve bu yoldan sagladIklan zengin­ 19 . yiizyild» ba§layan bu siiref. Ronesans §u temel anlaYI§la­ ra dayanlyordu. anlaYI§1 hakimdir.mUI ] ( = :~~desehane ---->. Bu yenilikte. Bu an­ leyislere bagll alarak da ya§achgImIZdiinya 0 kedsr ilgi yekici bir yerdir ki. [~bdU~~I: ( ILM. yiizyilm sonlarmda baslarmsnr. 15. 4.

likleri. sanat ve endiistri yeniliklerine yetirdilsr. Rbnesens; Floransa. Venedik, .in­ giltete, Portekiz, Hollanda gibi kiiriik kent-devletletinde ya da metropollerde dog­ mu§tur. Nibeyet 11. yiizyl1m sonundan itibaren ba§layan Heel: Seferleri sitestnds A v­ tupshler Miisliiman iilkelerdeki par1ak medeniyet1e ilk defa kar§l kersiy« geldi­ ler. Daha sonra bu medeniyet Endiiliis Emevi1eri vssitsstyl« A vtupe 'ya gerti. is­ lam aIimlerinin fen sahasmda verdigi eserler A vrupa dillerine cevtildi ve oku­ tuldu. Bbylece Beti 'da ilmi sahada ilerleme ve teknik gelismelerin temeli stil­ mts oldu. A vtupe'da sanat ve bilimin ge1i§tiriImesi, cenlendmlmssi irin girisilen ve da­ ha sonra Ronesens edi verilen estl hareket ise 1453 'te lstsnbul'un fethini miitee­ kip ilk defa ciddi bir §eki1de italya'da ortaya ciku. Hareketin onciiliigunii tui. ya'mn yeptnesuun en onemli sebepleti sunlerdu: Fetih Sultan Mebmet istanbul 'u fethettikten sonrs, isteyen bilim adamlarmm italya 'ya gidebileceklerini bildittnesi: isliim medeniyeti ve ilmf hareketleri hak­ landa en fazla bilgiye sahip bu1unan bu Bizensli aIim1erin bilim ve sanat alanmda yeptiklen cevirmelcr ve yazdIklan eserlerin yaymlanmasl sonunda italya'da ysse­ yan insan1ann bilgi ufuklan geni§ledi ve derinle§ti. Dogu diinyest ile en cok ltely« gemici1erinin mtinssebette bulunmelen ve bun­ lenn islam iilkelerindeki zenginlik, refah, nizam, intizam, adalet ve iman hiirriye­ tini her vesileyle dile getirmeleri. Ortarag A vrupest 'nda en zengin memleketin italya olmsst: italya'da bulunan Cenova, Venedik, Piza ve Floransa sehirleri Hechlsrt benndtrmekren ve baharat ticeretini ellerinde tutlnaktan doleyt diinyanm en zengin §ehirleri hfiline gelmislet­ di. Zamanla bu sehirlerde devlet idaresi tiiccsr prenslerin veya sadece tiiccerlenn eline gecti. Bu zenginler de aynen islam iilkelerinde sehit olduklsrt uygulamalara benzer olarak seirleri, sanatkiirlan, iikir adamlanm himayeye ve tesvik etmeye besledilsr. Ronessns iizerinde derin srestumelsr yapan Burkhard: "Ronesens inseam ke§­ fedilmesidir." demektedir. Gerfekten de Ortarag'da A vtupe 'de insemn hicbir kiy­ meti yoktu. Engizisyon mahkemelerinde yiizbinlerce insan heksiz yere ve rok de­ fa sirt servet1erini ele gecirebilmek: icin oldiiriildii. Papazlar re§itli menfaatler kar­ §llIgmda giinahlan eitediyorlerdt. Hatta cennetten yerler settyorlerdt. Msnttk ve insani esaslar knybolmustn. islam aIimlerinin kitaplanm okuyarak diinyanm don­ diigiinii ilan eden Galile ve daha pekrok dii§iiniir fe§itli iskenceler gonnii§ pekco­ gu oldiirulmustus. Bu itibarla Rbnesens hareketi ilim ve teknikteki ilerlemenin ya­ rnsrra insan ve tabiat sevgisini de beraberinde getirdi. Ronessnstn onciileti. sanat faaliyetlerinin ytuusuu edebiyet, tarih ve erkeolojiye de onem verdiler. Resim ve
20

tesvir anlaYI§1 geli§ti. Mimaride gotik terz: terk edilerek barok ve tokoko iislubu gelistltildi. Ronessns mimerhguun beslice ozellikleri Olfii, sadelik ve tabiiliktir. Bu sekild« italya'da bssleytu: Ronesans hareketi kise zamanda biitiin A vru­ pa'da yeyildi. Rbtiessns daha ziyade Fransa'da sanat; Almanya'da dini tsblo ve resimler; Ingiltere'de edebiyet; ispanya'da resim ve edebiyat alanmda geli§ti. ital­ ya 'daki Ronesans hareketinde eski Yunan ve Roma ediplerinden Tacitus, Sophok­ les, Domosten, Pleton, C;iferon ve Virgil'in eserleri tekrer ortaya fIkanlcb.. italyan fikir edemt ve yazarlanndan Machiavel (1469-1530), Ariosto (1474-1535), Tasso (1544-1595) yetisip esetler verdiler. Mechievel'in Hiikiimdar edl: eseti mesbur­ duro Ressamlardan Rafael (1483-1520) aym zamanda heykeltr8§, mimar ve edebi­ yatfl da olan Leonardo da Vinci (1452-1591), Mikelanj (1475-1564) bu devirde italya'da yetisen senetksrlerdir. Fransa, edebiyat ve Iikir sahalannda italya 'YI ge­ ferek; Ronsard (1525-1585), Montaigne (1533-1592), Rabelais (1495-1555), mi­ msrhkte Louvre Sersyuu yapan Pierre Loscot, Tuileries Sarayl 'm yapan Jean Bul­ lant, resimde de Francois Clouet yetistiier. FranS1Z krallanndan 1. Fmncois (1515­ 1547) zamanmda College de France kuruldu. Almanya'da daha cok: dini alanda degi§iklikler oldu. Almanya'da hiimanizm ekumnde Erasmus (1467-1536), Rok­ len (1452-1522), Luther (1483-1546), resimde Albrecht Diirer (1471-1528) yetis­ ti. ingiltere'de tiyetro sahasmda eserletiyle tanman Sekspir (1564-1610), Ispen­ ya'da Donkisot yezen Cervantes (1547-1616), ressam Velasquez (1599-1660), Hollanda'da ressam Rembrand (1607-1669), Polonya'da islam alimlerinden son­ ra A vtups 'de ilk defa diinyanm giine§ etrafmda dondiigiinii soyleyen Kopemik (1473-1543) yetistiler.
Diger A VlUpa OIke1erinde ROnesans Fransa'da Ronesens 'a krallar onciiluk: etti. Piyer Lesko en onemli Ronesens sa­ natcisuhr. Almanya'da Ronessns hiimanizm ile beslsdt. Martin Luter (Luther) ve Erasmus dinsel konulan ineelediler. Albert Diiter dini tablolar yepti. ingiltere'de Sckspit (Shakespeare), ispanya'da Cervantes iinlii eserler yuzdiler Ronesens'tn sonuclen: skolastik gOrii§ (kilisenin dar gorii§ii) yikilnnstu. Yerine pozitif (bilim­ se1) dusimce hakim oltnustur. Refonn hareketlerini heztrlermstit. Bilim ve teknik­ teki gelismeler luzlerutusur. Avrupa'da sanattan zevk alan aydm (burjuva) simi ve halk sunit olu§mu§tur. Din edemlentun ve kilisenin halk iizerindeki otoritesi ser­ stlmtstu. A vrupa 'nm her yonden gelismesine ve giiflenmesine onculuk etmistir.

21

UNITE SONU 6L{:ME VE DE{;ERLENDIRME

1. Cevap E secenegidir,

sosyal, siyasi ve tarihi .
3. Cevap B secenegidir, 4. Soru hatahdir, <;ilnkli edebl eser, seeeneklerde verilenlerin tamarmyla iliski­ lidir. S. Temel sebep, bilim ve teknik sayesinde modernlesen Bat! ordulannm Os­ manh ordulanndan ilstlin hale gelmesidir. 2

22

dinin ha­ kimiyet alarn daralrms. III. Aynca bu doneme Nizam-i Cedid donemi de denir. namus ve malm korunmasi.uu. Tanzimat Fermaru'm ile getirilen yenilikler devlet yoneticileri tarafmdan. In. Bunun yanmda pek <. Getirilen yenilikler elbette toplum hayatuu da kapsamaktadrr. Sonra yenilik hareketlerine karsi cikan devlet adamlan ve yeniceriler isyan cikardrlar. 3. Onemi ise ilk defa kanun fikrinin ortaya cikmasi ve getirilen yeniliklerin kanun­ larla korunmasidrr. Daha once ise metinde de belirtildigi gibi memleketin iman ve halkm refahi ile fakirler icin birtakIm yenilikler yapilnusnr. 2. siyasi ve asker! durumu hakkmda bilgiler toplayarak Avusturya ordusunun teskilati. ozellikle Fransizca sozcukler Batih dillerden Turkceye girmeye baslarmstir. Selim Avrupa ve Avusturya'mn ordu ve idare teskilati hakkmda rapor ha­ zirlamasmi isteyerek elci olarak gonderdigi Bekir Ranp Efendi'nin kisa zamanda Avrupa'mn ilmi.Bunun sonuncun da 3.:ok yeni tur edebiyatirmza girmistir. 23 . TANZ/MAT OiJNEM/ EOEs/rATlNIN OLU$UMU HAZIRLIK f_ _ & Tanzimat Fermaru'yla birlikte sosyal hayatta Batih bir tarz olusmus.Selim tahttan indirildi. 1. 4. Boylece Nizam-I Cedit ordusu ve donerni sona erdi. Fakat getirilen yeniliklerle Osmanh Devleti'ndeki "millet-i hakime (hakim millet)" fikri ortadan kalkmaya baslarmstrr.ME11N 1. rlJMU'IJ'II [ TANZ/MAT OiJNEM/ EOES/YATI (1860-1896) ]] 1.Nizam-i Cedit ordusu dagmldi ve yeniligi destekleyen devlet adamlan ve kistler cezalandmldi. vergi tayini ve askerlik ile ilgili yeniliklerdir. Tanzimat Fermaru'yla can guvenligi. subaylarm yetistirilmesi ve baska bircok ko­ nu ile ilgili sundugu rapor iizerine Nizam-i Cedid ordusu olusturuldu. asker! okullan.

iinkl1 eskinin bir anda brrakihp. Metne gore gazeteler. Devir(l872). Asar(l886). Bu resmi.devletin varhgmi siirdiirebilmesi ve devletin eski giiciine tekrar kavusmasi ama­ ciyla yapilrmsur. bu de­ gi§iklik ve yeniliklerin hem aydmlar hem de toplum tarafmdan ozumsenip benim­ senmesi icm gecen siiredir.MBT1N 1. Gazete ile birlikte "makale. devlet ve milletin ic. 3. hikaye ve tiyatro gi­ bi ttirler de Tanzimat'ta birlikte ortaya cikrmstir. Hadika(l872) Ali Suavi'nin yonettigi Muhbir(l866). giinliik meselelerini. boylece batidan haberler. Ceride-i Havadis'I bir meslek gazetesi olan Vekayi-i Tibbiye izledi.tkan ilk gazete ise ahm-sanm. 4. Ahmet Mithat'm cikardig. dergiler yuzu gecer. islerini. Tanzimat donerninde c. ya­ bancilarla ilgili haberleri. yan resmi gazetelerde zaman zaman yabanci dilde yayrm­ lanan gazetelerden yapilan ceviriler yayimlamr. Gayret(l886). Gazeteciligin Tanzimat yrllannda ortaya crkmasr. Namrk Kemal'in yaymladrgi Thret(l871). bilimsel gelismeleri ve yurtta ya da diinyada meydana gelen her seyi ortaya koyar. bilgiler verilirdi. kira ilanla­ n. roman. yeninin edebi ve top­ lumsal yasama hemen hiikmetmesi mumkun degildir. ikdam(l894)'drr. Slrac. Ebtizziya Tevfik'in Mecmua-i Ebtizziya(l879). yeni Tiirk nesrinin dogmasmda en buyuk rolti oynayan.tkan resmi gazete Tak­ vim-i Vekayi'dir.i§ do­ nemleri gorulmektedir. Tanzimat'ta yaymlanan gazetelerin sayisi yetrnise yaklasirken. Tiirkiye'de yayimlanan ilk Turkce gazetenin 1831'de c. gazetenin Batih devletler­ deki islevinin ve gucunun anlasilmasi sebebiyledir. <. . 2.(1873). S.(l840) gibi resmi gazetelerle. Hazine-i Ftinun(1882). Verilen §emaya gore hem Islamiyet'in kabulii hem de Tanzimat Fermam'nm ilam ile her iki donemin edebiyatimn baslangici arasinda bir bosluk olmasi. Ceride-i Havadis. en onemli gorevi ytiklenen gazelelerle dergilerin belli bashlan: Takvim-i Vekayi(183 I). Bu da Bah ile iliskilerin kuv­ vetlendigi Tanzimat yillannda meydana gelmistir. ftkra" gibi tiirlerle. 2. Tanzimat Edebiyati'nm olusmasinda. yangmlar. Maarif(1890). Vakit(l875). Bu nedenle boyle gec. hirsizhk olaylan gibi haberlerin yer aldigr yan resmi Ceride-i Hava­ dis'tir (1840).

Daha onceki donemler­ de "esitlik. gazeteden bahseden bir metin bu­ lunmamaktadir. [.. Ban'dan gelen yeniliklerin goriildiigu ilk yer olma ozelligine sa­ hip bir yerdir. 3." Edebiyat amac degil. sanat icin degil: sanat. yiiziinii her anlamda Bati'ya donrnus. SOlU) 6. ANLAMA YORUMLAMA == . === ETKINLIK ( Verilen bafhklar doAruItusunda bir duvar gazetesi haztrlayunz. Yenile§DlC D6nemi (2. Verilen resinJler Batihlasma ile birlikte gornlen degisimlenn kiyafetlere ka­ dar yansidigun gostermektedir. ETKINLIK ( Bkz. Verilen metinler daha onceki donemlerden farkhdir. Gazetelerin gorevini gunumuzde yazih ve gorsel basm ve internet iistlen­ mektedir. 4. Bu da once devlet hayatmda soma da sosyal ha­ yatta Banhlasrnanm basladigmm isaretidir. [ \. Osmanli sosyal yasammm geleneksel yapisuu ko­ ruyan ve yasatan kisacasi Turk lstanbul'un canh bir merkezidir. Bu da Tanzimat Donemi Edebiyatmda "fay­ da"nm on plana ylktlgmm bir isaretidir. Surlar icindeki Istanbul.. halkr aydmlatmak ve ona yol gostermek ama­ ciyla cikanldiguu gostermektedir. 7. kanun iistiinliigii" gibi kavramlarla.S.iinkii Tanzimat Donemi eserlerinde "sanat. 2. halk icindir. Beyoglu ise eskiden beri gaynmiislimlerin zorunlu ikamet yeri olarak Batih bir yasarm surduren. Metin S. Verilen ciimleler gazetelerin. Batr'daki gelisme ve degisimleri yakm bir takibe alnus bir karakter gosterir. l. Bu donemin edebiyatcilan da Batr'da gelen bu zihniyeti takip yoluna gitmis ve oradan aldikla­ n fikri ve edebi unsurlan Tiirk edebiyatma sokmuslardir. 1. arac olarak gorulmustur. Verilen ifade Tanzimat Donemi edebi eserlerinin yazI11~ amaciyla ortusmez. Tanzimat Donemi zihniyeti. 2S . Bunlar bir yenilik olmakla beraber Gazete adh metnin bir "maka­ le" olmasi ayn bir yeniliktir.

ordunun guclenmesiyle devletin eski ihtisarm­ na kavusacagnn dusunmuslerdir. fayda . fikra.. roman. [TakVim-i ~~aYi ] (Yan resmt gazet~ ] G. hikaye ve tiyatro . (Y) (Y) 2.. 3. Devlet yoneticileri. Dogru cevap E secenegidir. .. (D) 1 ...lJLC:E DEi1ERLENDIRME 1..ctiman. makale. . S. Batihlasma ilk olarak askeri basansizhk ve yenilgilerden dolayi askeri alan­ da baslarmstrr.. A~a~ -~'If--" [tlk OZ~1 ~azete Ceride-i Havadis [11k re~mi gazet~ 4. Hakim millet anlayist yerine kanuni esitlik geti­ rilmistir.

3. VB2. Tercuman-i Ahval Mukaddimesi'nde gazetenin gerekliligi. Ortak ozellikleri ise ogretici metin olmalartdrr. 2. paragraf) bir araya gelerek metnin ana dusuncesini olusturmaktadir. soz grubu. Grup: Tercuman-i Ahval Mukaddimesi adh metnin temasi. 2. ~emaya 1. Bunlar daha onceki metinlerde (Gazete. VeriIen metinler Tanzimat Donerninin sosyal ya§aYI§1 ve gercekligiyle iliski­ Iidir. gazetenin gerek­ liligidir. dusundurmek. Tanzimat Fer­ rnarn) ve giiniimiizde de hem yazih hem de gorsel basmda islenmektedir. Fakat Ronesans dogal bir gelisme gosterirken Tanzimat hareketi devIet eliyIe yapilrms ve yapay bir hareket oIarak kalrmstir. cumle ve paragraflar bu tema etrafmda birles­ mislerdir. <. 3. Yenilesme Doneminde topIumu biIgilendinnek ve egitmek icin gazetelerdeki fikra ve makaIeIer kullamlrmstir. S. herhangi bir konu hakkmda bilgi vermek. Cunku 0 donemde gazete ve gazetecilik ile Tanzimat Fermaru'yla kanun ha­ line getirilen esitlik fikri mevcuttur. ~agm gereksinim ve ilkeIerine uyum saglamak olarak ozetle­ nebilir. 2 Ogretici metinIer. 27 . MET1N ETKINLIK ( gore anlam birligine sahip kiimeler (soz. Metindeki anlam birligine sahip kiimeler bu tema etrafinda birleserek metni olusturmuslardrr.![ 2. iJ~RETlcl METINLER I HAZIRLIK & ]] 1. Grup: Musavat adh metnin ternasi ise. soz grubu. esitliktir. Bb Yenilqme D6nemi (Olyme ve Delerlendirme. soru) Ronenans iIe Tanzimat hareketi "yeniIik" ve "degisim" acilanndan benzerlik gostermektedir. I- 1. sonuca varmak. inandirmak ve yargi He kamlan degistirmek icin kaIeme alman ya­ zrlardir. 4. Bugnn i~ pek ~k iletifim lIIlIC1 olduAunu unutmayuuz.agda§Ia§ma. ciimle. Musavat'ta ise esitlik ternasi islenmistir. Metindeki soz. 1.

• padisah 'I' • Milsavat . dilekce sunmak". 6. 5. medeni millet. bir konu hakkmda aciklama yapma. i Kavram ve ifadeler arasmda iliski. -: Kan~-ni v~-ifu kazamlrms hak • Devlet-i Aliyye • meclis • hukumer : I • hiikim millet • MilliEgitirn Bakanligi : I • mazbata • vekiller meclisi . I_ ETKINLIK ( 1. Yazarlann bu metinleri kaleme almalannm amaci bilgi vermek. Ogretici anlatimda.. simf Dil ve Anlatim dersinde islenen "Ogretici Anlanm" teknigi ile yazilrrustir. bir hakimiyet ve hakimiyetin smir­ landmlrnasi sorunudur. Miisavat'taki "ada­ let. Sinasi. Grup: Tercuman-r Ahval Mukaddimesi 'ndeki "kanuni vazifelerle yukumlu olmak. Her iki metin de 10. bu sayede ilj: ve dl§ olaylar ile cesitli bilimsel ve faydah haberlerin halka ulasacagmi savunrnaktadir. bir gazete cikarmemn gerekliligini. r--------------:--------­ • hukuk Merkezi Otorite 1 Halk • kanun • bilyiik memur I esitlik i . c. kanun onunde herkesin esit olmasi gerektigini savunmaktadrr. insan (Islam hukuku). devletin Tanzimat'a kadar halktan tisttin bir halde oldugu problemini gosterrnektedir. Musavat'taki "hamal. bent. fikir ileri surmek. muhakeme. simf. a. Tercuman-r Ahvdl Mukaddimesi Merkezi Otorite ! Halk r-: -Kanu~ -. ---. Ali Suavi ise. Metinlerdeki iletinin bir tiyatro ya da roman aracihgiyla verilmesi. 2. tasan yazip sunmak. ile­ tinin dolayh olarak anlatilmasma sebep olacagi icin etkisini kaybetmesine neden olurdu. Bu. bil­ 28 . hakim millet. b. politika". Grup: Tercuman-i Ahval Mukaddimesi 'ndeki "mazbata". zumre" ifadeleri kavramlardir. htiktim" sozcukleri terimlerdir. 3. gazete lj:lkarrnak. muhakeme olmak" ifadeleri gunluk hayatla ilgili ifadeler­ dir. halki aydmlatmaktrr.4. bilgilendirme amacr guttugu icin daha etkili olmustur.--. Grup: Tercuman-i Ahval Mukaddimesi 'ndeki "kanuni vazife. Mtisavat'taki "esitlik. kefil. Makale turunde verilmesi sanat kaygisi tasimayip.

gi venne. anne­ si onu yekinlenmn destegiyte bayatta. $inasi. hukuk ustunlugu" ifadeleri Tanzimat'la birlikte kiil­ tur hayatirruza giren ifadelerdir. 1829'da Osmsnli-Rus SavlI§l siresmds vurularak olimce.1\1' Tarihi Tanzimat Dlloemi Metinlerin BAAh Oldub Gelenek OAretici Metin GeleneAi 11. konuyu aydmlatma arnaci vardrr. 9. "Kanuni vazife. Dil. yan anlamh kelime ve kelime gruplan bulunmaz. kazarnlrrus hak. once memurluk sonra hule­ falIk derecesine yiikseltildi. Tercuman-i Ahval Mukaddimesi 'nde savunulan herhangi bir soyut bir ifade olmadigmdan bir somutlasnrmada soz konusu degildir. b. Metinlerdeki acikhk ve kesinlik duzeyi.. medeni millet. b. a. 10. kanun. Sanat yapma amaci gudulmedigi icin soz sanatlan. htikilmet. 5 Agustos 1826'da Istanbul'da dogdu. Aym kaIemde gore vli eski ed: Chateauneuf DIan Reset Bey'den Frenstzce detsi sldi. 12 a.$inasi. Farkhhk ise temalann kendisidir. fikra gibi turlerin yayinlandigi arac olmasi sebebiyle onemli bir isleve sahiptir. bu metinlerin ogretici metin 01­ malan dolasiyrsiyla son derece iliskilidir. 14. vekiller meclisi. (1826-1871) Haym Ibrahim $inasi. halki bilgilendirme amaci tasimasi dolayisiyla ve edebiyatmuza ragmen makale. Tanzimat Donemine ait paragraflarda kullamlan Arapca ve Farsca kokenli kelime ve kelime gruplan klasik Tiirk edebiyati metinleriyle bir parelellik goster­ mektedir. esitlik. Esitlik ifadesi metinde hamal ve biiyiik memurun kanun onunde aym sartlarda yargilanmasr ornegiyle somutlasnnlrrusnr. 1849'da bilgisini ertumesi icin de vlet tarafindan Ps­ Z9 . Bu gorevindeki raI1§kanlIgl ve besens: nedeniyle. Fakat kullarnlan dil sadelesmis ve ciimleler kisalrmsnr. Metinlerin Tl1rI1 O~Metin Metinlerin Y8. Gazeteler. meclis. 8. Her iki metinde de acik. 13. Her iki metnin turn hukurnleri buna omektir. Topcu yazbll§lsl DIan be­ best Mehmed Aga. gondergesel isleviyle kullamhr. anlasihr ve tutarh hukumler verilmistir. ilkogretimini Mahalle Stbyen Mek­ tebi'nde ve Feyziye Okulu'nda tsmemlsdtktsn sonra Tophane Mii§iriyeti Mektubf Kalemi'ne kfitip edey: olarak girdi. 7. ga­ zete. Burada gorevli memurlardan Ibrahim Efen­ di'den Arepcs ve Fersc« ogrendi. Her iki metnin temasi da birbirinden farkh oldugu icin bir benzerlik yoktur.

1869'da Istanbul 'a dontince bir matbaa a9a ve eserlerinin besumyle ugr8§maya b8§lach. 1851'de Societe Asiatique'e iiye secildi. makale. Resit Pese. Lamartine'in toplenttleruu izledi. Burada kalchgI iki ytl« yekm siirede. Burada edebiyat ve dil konulanndaki 9alI§malanm siirdiirdii. Kis« bir siire sonra da 13 Eyliil1871'de beyin tiimoriinden oldii. Orada sozliik 9a­ hsmelerme yoneldi. Gazeteyi Nsmik Kemal'e bsrskersk. BatI §iirini tsmtme. Dildeki yslmlesme 9abasmI. eydmlsnlmsst gereken bir YIgm olarak goren Beticilsr gibi. Ba. Baa ornek almarak egitim alanmda uygulanacak radikal ybmemlerle geli§ebilecegini savundu.ris'e gondetildi. Dilbilimci Liure ile temsu. 1860) Miintahabat-I E§'ar (!jiirler. edebiyat ve diistmce heyeti­ tun degi§mesinde etkili olmu§tur. 1859) !jair Evlenmesi (Bir perdelik komedi. l857'de yeniden sadrazam olunca. Fransa MilJj Kii­ tiiphanesi 'nde IITIl§tlnnalar yepti. Baa hatta Prenstz aktannacI1Ijpm tek 90ziim gordii. siir ve oyun yezdi. !jinasi. Oryantalist Pavet de Courteille'e 9alI§malannda ysrdtm etti. degi§­ meyi mekanik bir hadise olarak algI1ama yanlI§ma dii§tii. edebiyat ve tiyatro alanlanndaki eserleriyle desteklemi§tir. Olkenin. l854'te Paris dOnii§iinde bir siire Tophane Kalemi'nde 9alI§tI. 1865'te Fransaya gitti. sozluk. Daha sonra Mec­ lis-i Maarif Oyeligi'ne atandl. Bsu.b. Tanzimat'la besleyen Betihlesm« hareketinin onciilerinden biri olarak dil. Enctimen-i Denist« (ilimler akademisi) gorev yap­ a.ca Eserleri Tcrciime-i Manzume (Ceviri siirler. Ernest Renan'la temsu. Societe Asiatique Oyeligi'nden eyttldt. Or­ yantalist De Sacy Ailesi ile dostluk kurdu. Koroyucusu Sadrazam Mustafa Resit Pese'mn gorevinden eyttlmsst iizerine iiyelikten 9lkanldl. Bu ama9la yezerlt­ gmda 90k yonlt: bir 9aba icine girdi. yeni siir bi­ 9im1erini edebiyata sokma smeciyle Fmnstz §airleri'nden terciimeler yapmI§t:Ir. 1867'de lstanbul'a dondu. 1863) Durub-i Emsal-i Osmaniye (Atssozleri. o da helk). Kise bit siire sonra yeniden Paris e gitti. !jinasi de eski gore vine dondii. Gazete 9Ikarch. 9alI§malan yepti. Devlet islerini elestirtnesi ve Sultan Abdiilaziz'e kaI'§I girisilen eylemin diizenleyicileri­ nin yanmda yer elmest nedeniyle 1863'teki Meclis-i Maarif'teki gorevine son ve­ tildi. 2 cilt. 1885) 30 . ozellikle de Fmnstz kiiltiirii etkisinde eserler verdi. 1860'da Agah Efendi ile birlikte Terciiman-I Ahv§J Gazetesi'ni 9lkardl. Diiz yezilsrtnds sade bir dil kullsnmistu. 1863) Miintahabat-I Tesvit-i Efkar (Se9me makaleler.

Frenstz fiIozofIanndan biiyiik oranda etkilenmisti. Nemik Kemel'in Abdiilhak Hkmid'e gonderdigi bir mektubunda. yenilik taraftan 01­ malan ortak yonleridir. Tiirkfe iif setsrbir §ey yazsa. Londra'da Muhebir. Ben her §eye oyl« kolay inanmadIglm hMde. 1869'da oradan Avrupa'ya kayo. Maret': tekrar tabta fIkarmak icin be§ yiiz kadar Rume­ li gafmeniyle 9Jragan Sereyi'n: bsstt. Ali Suavi 'nin ise dim reform ugraslan iki yazann farkh yonlerini gostermektedir. a kadar cehil. " B8er1eri Ksmus-iil-Ulum vel-Maarif Ali Pa§a 'mn Siyeseti Hukuk -ii§-$evari Hive HanlIgl 15.a1iimii: 1878 lstenbul) Tiirk dii§iiniirii ve ye­ zsndtr. Peris'te kis« bir siire La Republique admda birgazete fIkartml§O. kimi yazarlarea mu­ haddis ve miictehid olarakgoriilmii§tiir. Devrin yonetimini ele§tirdigi icin Kastamonu'ya siirii1dii. Buna ragmen ~inasi 'nin kiiltiirel ve toplumsal degisimi gerceklestirmeye cahsma­ si. Suavi. Peris'te Ulum gazetelerini yeymledi. 1876'da yUrda doniince Bssiret'te Mithat Psse'y: sed bir dille elestitdi. Onunle iki se­ ne arkada§1Jk ettim. Suavi 'nin bu iikirleri daha sonra Cemaleddin Efgani tarafIndan geli§tirilecektir. Bu gazetede halk toplu­ luklanmn bit araya gelerek talepIerini hiikiimete ozgiirct. a oyle bir edsmdi ki. gazetecelik yaprnalan. otsy yerine yetisen Be§ikta§ MuhafIZI Ha­ san Pes« tarafIndan oldiiriildii.Ali Suavi Ali Suevi (dogum»:1838 Istanbul . Ali Suevi hakkmda soyledigi §u sozler bir heyli dii§iindiiriieiidiir: "Ali Suevi hif de senin tehminin gibi bir adam degildi.. banakendini yedi-se­ kiz dil biliyotmus gibi gbsterdi. Diger taraftan kIasik medrese tshsili gormemi§olan Suavi. Medrese egitimini tamam1adIktan sonra 1866'da Muhbir gazetesinde yez> 1ar yazmaya bssled). garazkiir ve diinyada misli goriilmedik bit §arlatandl. hutbenin her milletin kendi dilinde okunmaslm isrsrt« savunmu§tur.. dinde reform yapmak gerektigini. lssiz kaldlgl bit sued« V. sunabilecekleri bir sis­ tem tesvir etmisti. Ali Suavi. Meme maskara olurdu. ~inasi ve Ali Suavi'nin Bau'ya gidip oranm sosyal ve kulturel hayatmda bulunmalan. cehaletiyle beraber 0 kadar mag­ rurdu. 31 . Batt kiiltiiriinii tammalan. Ingiliz parlamentarizmine benzeyen bir mesrutiyet arzusunu daimi olarakdile getiriyotdu. Bir fehre ntimeyisine eldenmissm.

Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalar kullamlmasma karsm dil sa­ delesmistir. Tanzimat Doneminden beri gerceklestirilen yenilikler "agda§l~manm bilim ve teknik yonunu gostermektedir. hepsinde de "agda§ ve medeni milletler seviyesine cikrnaktrr. Aydtnlanma Donemi) yu~e~ ] 2 Tanzimat Doneminden itibaren gazete cevresinde makale ve fikra tiirleri ge­ lismistir. bilim ve teknikle ilgili konular is­ lenmistir. 3. 2 Cagdaslasma Turk toplumu icin bir yasam davasi ve var olma mucadelesi­ dir. Batihlasma tarnanuyla bir yasam tarzi benimsemek degil. haberdar olma bakmun­ dan iliski icerisindedir. ME'I1N 1. esitlik. 3. Hurriyet. Bu ogretici tiirler ile okuyucu kitlesi bilgi alma. 3. a.3. 2 Makale ve fikra gibi yeni turler kullamlnustir. Bunun dayandrgi temel ise rnilli kultur. kanun ustunlugu. uygarlasma ve Banhlasma kavramlarmm ortak yonu. ANLAMA YORUMLAMA . Fakat cagdaslasip uygarlasirkcn milli kulturun korunmasi. Bati'rnn ilim ve tekniginin ahnrnastdrr. t 1. bilim ve tekniktir. TANZlMAT DONEMl OGRETtd MBT1NLER1 1. milli unsurlann "ag­ daslastmlmasi esasur. Ataturkcu dusuncede "agda§l~ma. -~t ] ( Yeni Kavramlan Kaynagi Ball Kiiltiirii (Ronesans. 32 .

33 . ~agm bilim ve teknigiyle guclenerek. Cunku her giin yeni bir gelisrne. donemin aydmlanm ikileme dii­ ~iirmii~tiir. 4.ERLENDIRME 1. kanun iistiinliigii. diger ozellikler yeniyi gostermektedir. yenilik.BaH ikilemi vardrr.. 3. bu sozuyle Tiirk milletinin milli kiiltiiriinii koruyarak.. dU§Unce ve hayalleri dile getiri­ 6LCME DE(. Sanat. Dogru cevap C secenegidir. zarnarun ilerlemesine bagh olarak gelisen. hareketli bir yapl­ ya sahiptir. sanat icindir yerine sanat toplum i~indir anlayisi benirnsenmistir. Bugun de gecmiste oldugu gibi Batih devlet­ lerin birtakim isteklerine cevap verme kaygisi bu ikileme sebep olmaktadir.BaH . c. Hem Tanzimat'ta hem de giiniimiizde gerek devlet gerekse toplumsal yasamda Dogu . I_ niz.. S. Atatiirk.. 1 (D) (D) (Y) 2.BaH ca­ trsmasmm kuvvetlenmesine sebep olmaktadir. Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalar eskiyi. Ziya Pasa'ya aittir. Hiirriyet.. bulus vs. Cagdaslasma. esitlik. 5. Dogu . ~agd~ medeniyet seviyesinin iistiine cikmasi gerektigi­ ni ifade etmektedir.yeni catismasi olarak da adlandinlabilecek bu durum. ~. Bu durum Tanzimat Donemindeki ikilemi yansitmaktadrr. duygu. Toplumsal konular ve sorunlar islenmistir. ETKINLIK ( "E§itIik" kavram m m sizde uyandmhlJ. b.4. Dogru cevap A secenegidir. gorulmekte ve bu da cagdaslasmanm zamanla orantih oldugunu ifade etmektedir. Eski . makale ve fikra ise Batih ozellikler goster­ mektedir. Siir ve lnsa makalesi. devlet tarafmdan yapilan yenilikler. Tanzimat'ta oldugu gibi tabandan gelerek dogal bir seyir gostermedigi icin ikilemin ve Dogu . 4. Top­ lum tarafmdan degil de.

boylesine gtmli: ~enlendiren mesut bir zaman olunea. mert ve mesut olarak bir eliyle Isle renkli kadehi obiir eliyle de sevgilinin biikliim biikIiim ziilfiinii tutsr.etten sesleri ile bitmesi §iirin ahengini sag­ layan unsurlardandir.K. her bueak bir lrem bagI hMini alth. Gill devrinin (bahann) giinleri yiyip ifip eglenme gimletidir ve bu de­ vir iiziintiiyii blraklp senlik: etme ve zevk siinnenin fagldlr. icip. Yine nisan aYl geldi. 3. hava anber tabiatll oldu. 1lkbahar riizgm esti. Eksiksiz zevk eyleyen.ca . methiye. meyhaneler boselsm. aa . 1. ugurlu mevsim §~1klar icin bayram zememdtr. 2. MB'I1N 1.<. fahriye. b. L oONOMOz TOR. Otretmen olarak Tanzimet Dlmemi tiirini Da81l anl8h1cap m belirtiniz. Diinya eennet ifindeki bir cermet. 34 . yeti~ Cem 'in ~a­ rap kadehini sun. arife yar~an. mutlu. Saki. 3. Bu kelimelerin kisa ses gibi okunmasi §iirin ahenginin bozulmasma sebep olur. Mutriplerin ezgileriyle mestler teks etsin. girizgah. CO$KU VE HEYECANI ViLE GETIREN METINLER ($IIR) ]] I HAZIR~!~ ~ 1. tam zevk alan aneak 0 rinttir ki. Verilen kelimeler uzun ses degerine sahip kelimelerdir. 2.. En ~ok methiye nazim bicimiyle yazilrmstir. Edebi eserler. Bu kutlu. sabah vakti giiller afIldI. bizim de gonliimiiz afIIsm.. 7. Cemsid'in kadehi oluncs.BSlYLB 1.[ 1. Nesib. giiIiip oynama iirsstuu elden kecumemskur. seklinde kafiyelenir. Kaside. Kadehler dolsun. 33-99 beyit arasmda yazihr. bu demde yiyip. yazrldiklan donemin zihniyetini yansitngi icin. insanm yanmda olunea. divan §iiri nazim §eklidir. 2 Robot adh §iirin 1870'li ya da 1920'li yillarda yazilmasi miimkiin degildir. 8. 4. dua gibi bolumlerden olusur.ba . oynasmlar. L Her bey tin ikinci dizesinin .. 0 yIilarda robotla il­ gili herhangi bir gelisme olmasi miimkiin olmadigmdan dolayi bu §iirin 0 donem­ de yazilmasi da miimkiin degildir. Sevgili.

<. Tanzimat Donemiyle birlikte "birey"in on plana ~Ikligml gostermektedir. Hurriyet Kasidesi 'nde de hurriyetten bahsedilmesi. • Hiirriyet temasi i§lenmi§tir. hiirriyettir. divan §iirinde i§lenen temalardan doneminin gercekligi yonuyle farkhdir. Hiirriyete Dogru ve Hiirriyet adh §iirlerdeki hiirriyet temasi.Hurriyet Kasidesi ile NefTnin kasidesi soyleyis tarzi (vurgu ve tonlama) baki­ mmdan farkhdtr. a Hiirriyet Kasidesi'nin temasi. Tanzimat Doneminin ana unsuru 01­ rnasi dolaytsiyla deneminin sosyal ve siyasi gereekliglyle ili§kilidir.iinkii kasidede her birim kendi icinde an­ lamhdir. 6. Diger birimlere sarkmadan anlam. • aa/ba/ca §eklinde kafiye dnzenine sahiptir. Nef'i'nin kasidesi doneminin kaside gelenegi. Hiiniyet Kasidesi 'ndeki birimleri anlamh birer biitiin hlUine getiren un­ sur "hiirriyet" temastdir. soyleyis tarzmm da farkh olmasma sebep olmaktadir. siyasi ve sosyal ozellikleriyle iliskilidir. b. 7. Namik Kemal'in divan §iirinden farkh olarak hiirriyet temasiru isleme­ si. 4. 5. b. donemin yonetiminin eles­ tirilmesi ve nazirn §ekli aym kalmakla birlikte kasidenin i~eriginin degi§tirilmesi acrsmdan doneminin edebi. §iirin biitiiniine yaytlarak i§lenmi§tir. NefTnin kasidesinde ise Murat Han'm ovgttsu islenmistir. b. L Hl1triyet Kasiclesi'Din Yap1 0ze11ik1eri • 31 beyitten olusmustur. Hiirriyet Kasidesi 'ndeki hiirriyet temasi. re'y-i ummmetten" ifadeleri de sosyal degerleri gostermek­ tedir. • Aruz O1~iisiiyle yazilmrsnr. "mUriivvet-mend olan mazluma el ~ekmez i 'llnetten". 3S . buna ragmen hiirriyet gibi bir temanm i§lenmesi nazirn §eklinin i~eriginde bir yenilik yapildigmi gostermektedir. Hiirriyet Kasidesi'nin kaside nazim §ekliyle yazilmasi divan §iiri gele­ neginin devam ettigini. hiirriyet temasi birimler i~inde i§­ lenmistir. u~lkar as&--1 rahmet ihtilaf-. aym birim icinde baslar ve biter. devlet biiyiikIerini ovme gelenegi ve doneminde yapilan bahar eglenceleri gelenegini yansitmaktadir. L Hurriyet Kasidesi 'ni olusturan birimlerin yerlerinin degi§tirilmesi §iirin akisim ve anlarmm bozmamaktadir. Bu tema. Hiirriyet Kasidesi 'nde ise. Temalarm farkh olmasi.iinkii Hurriyet Kasidesi 'nde hurriyet. 3. b. 8. <. Hiirriyet Kasidesi 'ndeki "cihangirfule bir devlet ~Ikardlk bir lI§iranen" ifade­ si tariht bir degeri.

Narrnk Kemal. II. a. vatan. hayal ve dUlflnceyi belirtiniz. 9. "ittihad" ve "ihtilaf" siizciiklerinde ZIt anlamh olmalanndan dolayi "tezat" sa­ nan: "cikar 1Is1lr. kalb-i millet gibi kavram ve temala­ n kullanmisur. eserlerini "vatan" merkezine oturtmustur. 13. Bebest. RumeIi ve Anadolu'nun cesitli kentlerinde gecirdi. HUrriyet Kasidesi'ni ilk okudu~uzdaakhm7. Cunku iimriinii bu ugurda harcarms. Bu yiizden ozel 6grenim gordii. Annesini kiifiik yesuuie yi­ tirince cocuklugunu dedesi AbdiiIIiitif Pese'nm yamnda. Namlk Kemal Hayab Narmk edim ona stut E~refPese vermistir. Tiirk siirinde a zama­ na kadar gorulmemis hurriyet.-e-n-i-K-av-r-am-/-/ Hamiyyet karnyla yogrulmak 11. Giinliik konusma dilinden yaptigi ahntilann yamsira. esaret. Abdiilhamid doneminde tniineccimbesthk yapml§ alan Mustafa Asrm Bey'dir. dl1lflnce ve hayalleri dile ge­ tiriniz. gibi bir "vatan sairi'tdir. I 8 yeslermde Istenbul'e babaswm yanma dondii. Diiz yazilannda etkili bir iislup yaratrmstrr. Muhammed'e ait bir hadis olmasi dolayisiyla "iktibas" sanati vardu. Arepcu ve Ferscs og­ rendi. 36 . edebiyat tarihlerinde de amldig. 12. doneminin yenilik yanhsi ve ilerici sahsiyetlerinden bi­ risidir. 10.\_ ETKINLIK ( "HUrriyet" kavramJm D sizde ~in§tmh#l duygu. 14. b. "Yere dusmekle cevher SMa olmaz kadr u kiymetten" dizesi bir atasozu 01­ mast dolayrsiyla "irsal-i mesel" sanan vardir. (--: ~~-a~--""'i~ 1 ve Imgeler Vatan yolunda toprak olmak ( Gayret-ce~J" r-y.8 ilk gelen kavram. HUrriyet Kasidesi'nin size hissettirdiklerini belirtiniz. Narruk Kemal.rahmet ihtilaf-t re'y-i iimmetten" dizesi Hz.

Bir yandan da Tesvit-i Etkiir gazetesinde hiikameti elestiren yeztlsr yazlyordu. "essret zinciri". 1870'te zaptiye nazm Hiisnii Pese'mn fagnsl iizerine istanbul'a don­ dii. Aym yl1 bureda pkan bir yezis: iizetine gazete hukametr. ge§itli anl8§mazlIk1ar sonucu. Bu he­ beri Ibret gazetesinin yazrnasr iizerine 0 strsde lstanbul'a donmiis olan Nemik Ke­ mal bitcok arkada§IyIa birlikte tutuklendi. Nemik Kema1. Sinesi'yle tanI§masmdan sonra siirletindeki icetik de degi§mi§tir.. Ertesi YII burada Oldii ve Ge1ibolu'da Boleyit'de gomiildii. Abdiilhamid'in Meclis-i Mebussn'i kapatma­ Sl iizerine tutuklundt. Feztl Pss« 'tun destegiyl« Hiirriyet ed: a1tmda besk« bir gazete pkardl. 1879'da Midilli mutasamfi oldu. 1877 Osmenlt-Rus Sava§l cikmc« II. Orada yazmaya ba§lacb. "kslb-i mil­ 37 . siirlerinde tasavvuf etkileri gottiliit. Bu donemde ozellikle Yeni§e­ hirli A vni. Ama Ali Suavi'y1e enlessmemesi tizetine Muhbir'den eyttldt. Dort ytl falI§tlgI bu gorev strssmdu donemin onemli dii§iiniir ve sanatp1arly1a tentsme olanagI bu1du. Reset ve Ebiizziyu Tevfik beylerle bir1ikte 1872'de lbret gazetesini kire­ Iedi. Mesrutiyet'in ilenmden sonra Istanbul's dondii. Yeni Osmenliler Cemiyeti'nin go­ tiisleri aogruluisunde yaptIgI yaym sonucu 1867'de kepsttldt. Nemtk Kema1gene lstanbul'dan uzeklastmtmek icin Gelibo1u mutasamf­ lIgma etend). Lcskotceh Galib gibi ssirlerden etkilenmistir. Gtinliik konustne di1inden elmulenn yam sire. Edeblkifiligi Nemtk Kema1ilk siirlerini cocuk denecek yeslsid« yazmaya beslenustu.gI Vatan Yahut Si1istre oyunu. A vtupe 'de destek­ siz kelince.e dort ay siirey1e ka­ petikh. "vatan ". 1873'te Ge­ dikpes« Tiyatrosu'nda sehnelendiginde balk: costutup oleylsre neden oldu.lstanbul'dan uzsklesunlmsk icin Erzurum'a vali muavini olarak stendt. Bir siite sonra Londra'ya geferek M. Bes ay kadar tutuk1u keldtkten sonra Midilli AdasI'na siitiil­ dii. 0 zamana degin ge1enekse1 Turk siirinde gonilmemis olan "hiutiyct ksvgsst ". 1865'te kuru1an ve daha sonra Yeni Osman1I1ar Cemiyeti edtyl« ortaya pkan Itti­ fak-I Hamiyet edlt gizli demege kuuldi. Bu kez ka1ebentlikle Magosa'ya siirgii­ ne gtmdetildi. $ura-yl Devlet (De­ nistey) iiyesi oldu. Ksnun-i Esasi'yi (Anayasa) hezirleyen kuru1da gorev skit. Gazete.1863re Bsbteli Terciime Odest'na kiitip olarak gitdi. Bu goreve gitmeyi cesitli engeller cikenp erte1edi ve Mustafa Feztl Pe­ se'mn fagnsl iizerine Ziya Psse'yl« bir1ikte Psris'e kecu. 1868'degene M. Aym gbtevle 1884'te Rodos. Fezil Pese'mn parasa1 destegiy1e Ali Suevi'nin Yeni Ostnsnhler adma pkardlgI Muhbir gazetesinde yazmaya besledt. Sinesi'yle tam­ smcay« degin. 1887'de Sekiz Adest'ne gonderi1di. Nuri. 1876'da I. lsten­ bul'a ge1dikten sonra eski ve yeni kusaktsn seitletin bir araya ge1erek kurduklan Enciimen-i §uiirii'ya ve kimi divan seitlcrine nazire1er yezmtsut.

Nermk Kemal siirleriyle siir teknigine biiyiik bir katklda bulunmus seytlmszse da giinler ifin all§lImaml§ diri bir sesle konus­ mu§ olmesi ve yepitlenne kattJgl yeni kavramIarIa Tiirk §iirini divan §iirinin edil­ gen edasmdan kurtemnstir. Oyunun sahnelenmesinde pek fok boliim sansiir tarafindan flkanIml§tlr. Islem birligi dii§iin­ cesini kspsemlt bir bicimde sergilemistir. Bir yurtseverlik ve kebrsmenhk oyunu olan Vatan Yahut Silistre yelmz iiIke icin de­ gil. Fatih gibi tarihf kisilikleri. Ruhsal cozumlemelerinin. ahlaksal bir yorum da getirir. dJ§ diinya betimIemeIeriyIe de Intibeh Tiirk romanmda bir ba§langlf seytlebilir. Nsmtk Kemal'in en begendigi ysptt: olarak bilinir. Osmenlt lmperetortugu'nun Kutulus ve Yiikselis donemletini an­ lattlgl Devr-i lstil« yeytmlendigmd« biiyiik: ilgi gormii§tiir. yuttsever bir deniz subeyt­ tun giireve ko§tugu suede kensmm kendisine bagllllk gostermeyisini snlstuken. Bu eserdc Nemsk Kernel. Berike-i Zeter'de lsten­ bul'un sluusttu enlstir. yapltJn bilimsel olmaktan fok. Oyun. Nemik Kemal yine Magosa'da yazdlgl AkifBey'de. Nsnuk KemaI'in yesenu boyunca ilgi duydugu alanlardan birisi de turihtir.let" gibi yepyeni kavramIarIa birlikte. Hammer'in etki­ sinde kaldlgl. Elestittnenler Nsmik Kemel'in bu romanda yiiksek bir edebf diizey tutusremedtgt gorii§iinde birlesirler. 93 Harbi gibi oleylenn yaratogl sonuclsr. Nemtk Kemel'in tam entemtyle Avrupa Romantizmi'nin er­ kisinde okiugu izIenir. tarihsel bit romsndtr. Magosa'dayken yazdlgl Giilnihal'de beskiye ve zulme kar§l duydugu tepkiyi dramatik bir bicimde dile ge­ tirmistir. bir olayt toplumsal ve bi­ reysel yonleriyle gormeye fall§masmm yanl sirs. onun yazdlgl vatan siirlerini etkilemistit. Avrupa'da da ilgi uyandlnnl§ ve be§ dile cevrilmistir. yine Os­ msnlt tarihine iliskin kahramanllk oleylermt ele alan kitaplardlr. Bosne-Hersek Sava§lan. Biitiin bu niteIikIer onun Vatan $airi olarak smlmesi­ na yol afml§tlr. Tiyetro tiiriine ozellikle onem veren Nemik: Kernel. Mogollar'a kers: Islsm dimyesun koruyan Celaleddin Her­ zemssh'tn ki§iligi cevresinde gelisir. elu oyun yezmisur. On bes perdelik Celaleddin Herzemsen. Dott YII sonrs yaylmladlgl "Cezmi". "Vatan Mersiyesi". Ahmed Niifiz takma edtyl« yayJmIadlgl Silistre Muhsserssi ve Kanije. Abdiilhamid tarafin­ ° 38 . tarih konusunda en kapsamll p1J§masl alan Osmanll Tarihi'nde. Kinm senzedesi Adil Girsy'm ya§adlgl a§k ve Cezmi'nin onu kuttermek: isterken gefirdigi seriiven­ lerle gelisen romanda. NamJk Kemal'in. Selahaddin Eyyubi. Zevelli Cocuk't« goriicii yoluyle evIenmeye kar§l fl­ kar. egitici deger ta§ldlgl konusunda go­ rii§Ierileri siiriiImii§tiir. Bu siirlerin en tsmmmslen arasmda "V§veyIa". dogrudan dogruya dii§iincenin ektsnlmesi­ m amaflayan bit tiir "manzum nesir" olusturmustur. Nemik Kemsl'in ilk romam olan "jnti­ bah" I876'da yeytmlentmsttt. "Vatan $arkl­ si" ve "Hiittiyet Kssidesi" yer ehr. Yanm kalan bu yapltm ilk baslml II. I872'de flkan Evtsk-t Perisen'de.

Siyasal ve toplumssl sorunlardan edebiyet. dolays1z bir iislup kullsnmqtir. 1874 (yeni hertlerle. Takip de yine eytu giJIdes­ tenin ikinci ciIdini elestitir. 1908. 1876 (yeni herilerle. 1880 (yeni bertlerle. 1873 (yeni harfler1e. 1885 Renan Miidafaanamesi. BUyiik Islam Tarihi edh yepumdeys« Nemtk. Nemik Kemel romanr ve tiyatroyu top1umsa1 ya§ama soktugu gibi. Nsmik Kemal gazeteci olarak da TiJrk kiiltiJriJ icinde onemli bir yet eht. 1962) lrfan Pa§a'ya Mektup. Siyasi gih1Jflm 1868 yihnde Hiirriyet sdh gazetede yaymlanan bir makalesinde Nermk KemaI Islem'tn ba§lang1f donemletinde bir fe§it cumhuriyet oldugunu ve eger helktn egemenligi ilkesi kabul edilirse. dil ve kiJltiJr konulenne dek fok fe§itli alanlarda yazd1g1 makalelerin seyts: 500 kederdir. roman tiJrleri iistiJnde dur­ mustut.dan yessklsnmistu. Elestitiletinde csnlt. Ibn Hal­ dun. Muksddeme-i Celal ele§tirisinde Nermk Kernel. Eserlm ~ Vatan Yahut Silistre. 1873 (yeni harfJerle. 1940) Akif Bey. Ibn Rii§d gibi yazar1ardan yarar1anml§ oldugum: belirtmistir. 1944) Cezmi. 1908 (yeni hsrflerle. 1887 Mukaddeme-i Celal. Ziya Psss'tun HaraMt edlt giil­ destesine ksrst yaz1lm1§ sert bir elestiti niteligindedit. Kemal. 1963) EIestiri Tahrib-i Harabfit. Bst: edebiyen ile Dogu edebiyetuu kll1'§llB§t1nn1§. kimsenin bir cumhuriyet yonetimi kurulmasma ksrs: gelme hekk: olmeyecegtm yszttusts. R011lBlJ Intibsh. edebiyat elestirisini de Ttir­ kiye 'ye ilk getiren ki§i1erden biri olmustur. 1888 39 . Doneminin hemen hemen biJtiJn yenilik ysnltst ve iletici gezetelerinde yazm1§t1r. 1977) Kara Bela. En bnemli elestiri eserleri Tehrib-i Harabilt ile Takip'dir. 1885 Takip. sanat. 1940) Zsvellt Cocuk. Bunlarda diiz yaz1daki iistim yetenegini ortaya koydugu ve fok etkili bir iislup yaratt1g1 kabul edilir. tiystro. 1885 (yeni hsrilerle. 1958) Celsleddin Hurzemseh. Tehrib-i Harab§t.

a : yanm kafiye . 2. Ziya Pasa'nm bu nazim seklini kullanmasi divan siiri geleneginin etkisi altm­ da oldugu gostermektedir.. .METtN 1.Tarih kitaplan Devr-i lstile. 1874 Silistte Muhssaresi... Terkibibent'teki birimler birbirine tema etrafmda birleserek baglanmisnr.. 1874 (yeni harf1er1e..... Son beyit ise. 1975 Qesitli Riiya. beladan .. 3 ci1t.. 7 beyit ve bir vasita beytinden olusmak­ tadir.....dan: redif .. 1872 (yeni harf1er1e. Terkibibent'teki soyleyis tam...... fenadan> . 2. ~iirin \.. Her iki terkibibentte de bir usanma ve bikkinhk havasi vardir.. Her iki terkibibentte de aruz olcustt kullamlmisttr... aruzun "mefillii/mef1Ulti/mefliilti/feilitin" kahbiyla saglanrmstir. terkibentteki "vasIta" beytidir. 1946) Osmsnli Terihi. 1971-1974) Biiyiik islam Terihi.. Grop: Bent olarak kaleme almrmsnr.a > - dan : redif -a : yanm kafiye ritmi. 1871 Barika-i Zafer. cihane . kazadan _ _ _ _a _ _ _ _a _ _ _b _ _ _ _. seklinde bir kafi­ ye dtizenine sahiptir. Tanzimat Doneminin ikilemini ve cokmeye baslayan bir imparatorlugun buhranh havasim yansitrnaktadir. 3. 10 beyit ve bir vas Ita beytinden olus­ maktadir. 1973) Kenije. ETKINLIK ( 1.... Grop: Bent olarak kaleme almrrusnr.. Bu nedenle kafiyesi diger beyitier­ den farkh ve kendi icindedir. aa/ba/ca.. 1889 (yeni harf1er1e. 1893. 1872 Evrek-t Perisen. 2.

Ziys PIlfS Hayab 1825'te lstanbul'da dogdu. Nemik Kemel'in aynlma­ smdan sonra gazetenin sotumlulugunu iistJendi. Galata Giimrugii 'nde katipJik yapan Erzurumlu Fe­ rideddin Efendi'nin ogludur. 41 . Bit siirc Sadaret Mektub-i Kalemi'nde fall§tl. Grup: Sadullah Pasa'rnn manzumesinde ise toplumdaki bazr deger yargilan­ nm ve bilimsel geriligin artik degismesi gerektigi dile getirilmistir. yerli degerler arasmdaki cansmayi gosterir. Ozet detslerle Atepce ve Fersce ogrendi. "Kemal" ve "nakis" sozcukleri arasmda tezat. yuzyildaki buhranh donemiyle parelellik gostermektedir. Ziya Pasa'nm Terkibibent'inde dile getirdigi. 1865'te Yeni Osmenltler Cemiyeti'nc ksttldt. ETKINLIK ( 1. 5. Terkibent'in temasi "zamandan sikayet'fir. Terkibent bu acrdan Bau'nm her alanda hissedilmeye baslayan etkisiyle. Yeniden Kibns'e ata­ mnca 1867'de Nemik Kemal ile birlikte Londra'ya kaftl. Birlikte Yeni Osmenli­ lsr'tn yaym otgent olan Hiittiyet gazetesini ysymlediler. 1855'te Mustafa Ra­ sid Pusa aracl1lgwla sarayda Mabeyn Ketipligi'ne etendi. 4. Terkibibent'teki "adalet terazisi" ve "Hiima'mn golgesi" ifadeleri hem tari­ hi hem de sosyal degerleri yansitan ifadelerdir. Ali Pa­ p 'run oliuniinden sonra 1871 'de Istsnbul'e diindii. ka­ mil insanlann l§lga benzetilmesiyle tesbih sanati vardir. Ziya Pasa'rnn doneminin devlet ve siyaset iliskilerinde ehil olmayan kisilerin yer almasma. 2. Imparatorlugun 19. Ali Pese sadrazam olunca saraydan uzeklustmldi. kendisinin arka plana dusmesine ve ozellikle Batr'daki rnuthis ge­ lismelerle kendi toplumunun degerleri arasmda sikisrnasma bir itirazi bu beyitler­ de dile getirilmistir. 8. akil sahiplerinin. 1861 'de Ktbtis. Grup: Gerek Ziya Pasa'nm gerekse Bagdath Ruhi'nin terkibibendinde sos­ yal hayattaki aksakhklara bir tepki soz konusudur. 1863'te Amasya Mutsssmii ve Meclis-i V§]a-YI Ahkilm-l Ad­ liye iiyesi oldu. Terkibent'in size hissettirdilderini belirtiniz. 9. 6.i. Bu suede Frenstzce og­ tendi. "idrftk" ve "akil" ile "terazu" ve "siklet" sozcukleri arasmda tenasiip sanati vardir. eksik olan kisilerin olgunlan cekememesi. dusunurlerin rahat bir yasam siiremedikleri dusuncesi giiniimiizde de gecerliligini korumaktadrr. Bayezit Riisdiyesi'ni bitirdi. 7. 1870'te Cenevre'ye gitti. 10. Her iki terkibibentte de "zamandan sikayet'femasr islenmistir. nakis insanlann yarasaya.

... Tann'nm mutIak egemenligi gibi metafizik konular iizerinde durdu. . 1910) Veraset Mektupleri (iiliimtinden sonre 1910) Es'er-t Ziya (oltunimden sonra siir...... malidir ... AbdiiIhamit yonetimine klII'§I ozgiirliikleri ve mesrutiyeti savun­ duo Betihlesme yenhsi... I874-I875'te Arap... Birinci Mesrutiyet'in iIanmdan sonra 1877'de vezir nitbesiyle once Sutiye Valiligi'ne ardmdan Adana ValiIigi'ne etendi.1872-1876 srssmds. adalet... uygsrhk.... . 17 Mey:« I880'de Adana'da ya§amInI yitirdi.a aruzun "metailiin/mefalliin/mefailiin/mefalliin" kahbiyla yazilrmsnr.. . "Terci-i Bend" ve "Terkib-i Bend" isimli iki siirind» ise insanm yUgISI ve gelfegi kavramanm olanaksIzIIgI. Tiirk edebiyatmm kendi gelenegine sahip {:IkmasmI istedi. 1881) Endiiliis Tarihi $iir ve inse makalesi 3....... hurrem ~iir....a _ _ _a _ _ _ _a ..... ..... _ _ _b _ _ _b _ _ _b _ _ _b _ _ _... B8§bca Bserleri Zafemame (/868..MEI1N 1.. hiirriyet gibi temalan isledi....... yenilikci Tanzimat Edebiyen 'mn onctileti eresmde yet sldt. siit ve yez: dilinin helkm di­ Ii olmssi gerektigini savundu. edebiyeumn temelletini eui.. ...a ____.. BserleriIJin ~eri Eserlerinde 2.. wem -em: tam kafiye adem dem matem mahrem hurrem _ _ _a _ _ _a _ _ _a _ _ _... widir . .. 42 .... $iirlerinde divan siir bicimlerini kullend: ama i{:erik­ te hak......... mahrem -rem: zengin kafiye . Fars ve Tiirk seirlerin siuletini "Herebet" adlI 3 eiItIik ansiklopedide topledt.. halidir -dir: redif ...... ..... diizyea siit) Riiy« (oliimiinden sonre........ Anaya­ say: hezirleyen Kanun-i Esasi edh kurumda gorevlendirildi. mealidir -ali: zen gin kafiye .. Neimk Kernel ve $inasi ile birlikte yeni Tiirk. $ura-I Devlet iiyeligi ve maarifmiiste§arIIgI yepti.

Daglarda Sarki Soyle §iirinde anlattlanlar §iirin butunune yayilrmstir. son iki dizesi ilk bent­ Ie kafiyelidir. Tema. 7.. daha onceki donernlerden farklt olarak "birey"in et­ rafmda sekillenmistir. Gmp: A§tk Veysel'in siirinin temasi daAllah'm birligidir. 2. Siirdeki her birim. (aaaaaa/bbbbaa.. Bireyin dunyayi algilama cabasi Tanzimat aydmmdaki iki­ lerni ve bunahrm da yansitmaktadir. yaratngi her §eye kendi­ 43 . 4. Kursi-i lstigrak adlt siirde dunyayi algilama yabast icindeki bireyin yalmzlt­ gt. temayi degi§ik yonlerden isleyen birer arac duru­ mundadir. soyleyisi (vurgu ve tonlama) etkiler. Allah'm birligi temasi.) Genellikle felsefi ve lasavvufi konular islenir. siirin biitiiniinde de gorulen Tann-diinya-birey ucgeni an­ latilmaktadrr. b. a. divan §iirindeki levhitler­ de de islenirken. 6 ve 7. diger bentlerin ilk dort dizesi serbest. Bu nazim seklinde ilk bent ken­ di arasmda kafiyeli. Cunku divan siirinde Allah'm birligi bireyden soyutlanarak. Gmp: Kursi-i lstigrak adlt siirin temasi. genet bir algilayisla yansrtihr. Kursi-i lstigrak adlt siir de aym yapiya sahiptir. Hiirriyet Kasidesi'nde ise hiirriyet islen­ mistir. her iki siirde de Allah'm her §eyde varhgmi gosterdigi ve her §eye huk­ mediciligi iizerine kurulmustur.. 5. Kursi-i Istigrak'taki tema. Kursi-i Istigrak ile Hurriyet Kasidesi siirlennin soyleyis tarzlannm fark1t 01­ mast §iirin temasiyla iliskilidir. 8. Kursi-i Istigrak siirinde ise her birim ternayi kendi icinde tasimaktadir. <. 5. son iki dizesi her bentte tekrar edildigi icin mutekerrir olan bir museddes (alttlt) omegi­ dir.2. Museddes-i Miitekerrir'de ilahi ask. Allah'm birligidir. 3. Siirde anlatilanlarla gunumuzde daha da siddetlenen sehir yasantisnun bogu­ culugu ve giiriiltiisii ile gittikce yalrnzlasan insanm trajedisi arasmda bir iliski ku­ rulabilir. I_ ETKINLIK ( 1.iinkii tema. ~eyh Galip'in Museddes-i Mutekerrir adlt siiri a1tt dizeden olusan. Verilen misralarda. kendi gozuyle anlatirru mo­ dem donerne aittir. bireyin kendisini merkeze koyarak. Bu nedenle Daglarda ~arkl Soyle adlt §iirden bir birim cikanlmasr siirin biitiinliigiinii bozar. Kursi-i Istigrak adlt §iirde tarihi ve sosyal degerleri yansrtan ifadeler 4. Tann'mn "01" emriyle dunyayi yaratmasi. bentlerde dile getirilen tasavvufi ifadelerdir. 6.

sinden bir seyler gizlemesi ve insam da yaratilanlan seyredip kendi yuceligini ve yaraticr gtictinti gormesi icin dunyayi bir temasagah kilmasi anlatilmaktadtr, 9. Kursi-i lstigrak adh §iir nazim §ekli bakimmdan divan §iiri; anlatilanlar ba­ kimmdan ise tasavvuf gelenegiyIe iliskilidir, 10. ~iirin size hissettirdilderini belirtiniz.

11.ABDOLHAK HAM1T
2 Ocak 1852 giinii Istsnbul'de dogdu. Hekimbes: Abdiilhak MolIa'mn torunu, tenmtms terihci ve Tahran biiyukelcisi. Hayrullah Efendi'nin ogludur. Bir yandan mahalle mektebine ve rU§tiyeye giderken, bir yandan da Yenyeh Tahsin Hoca i1e Edremitli Bahaeddin Efendi'den oze! detsler eldi. 1862 'de, 10 yestndeyken agabe­ yi Nasuhi Bey ile bir1ikte Peris'te bu1unan babasmm yamna gitti ve bit siire orada okuduktan sonra l864'te lstenbul'e dondu. Yusuun kiifiikliigiine kersm Babiali Terciime Odesi 'nda falJ§tI. Bir yI1 sonra, Tahran Biiyiike1fi1igi 'ne atanan bebssty­ 1a birlikte Iren 'a gitti. Orada Pessce agrendi. Babasmm Oliimii tizerine lstenbul'e do­ nerek, 1867'de Ma1iye Miihimme Ka1emi'ne gitdi. $ura-YI Devlet ve Sadaret ka­ lemlerinde cehsn. 1871 'de Fatma Hamm'le evlendi. 1876'da Paris Biiyiike1filigi ikinci ketiptigine getiri1di. 1878'de Psris'te yayImlanan, Nesteren adlJ oyununda halkm zalim bir hiikiimdara bnskeldumesun an1atmasmdan tehetstz olen II. Abdiil­ hamit'in emriyle gotevden slmdi. 1881 'de Giircistan'daPoti, 1882'de Yunanistan'da Go10s, 1883'te Bombay baskonsoloslugune atandi. Bombay'dan gemiy1e Istnnbul's donetken ugradIklan Beytut'tu e§i Fatma Hemm aldii (1885) ve orada gomiildii. Istenbul'un iti1af dev1etlerince i§ga1i iizerine Viyanaya gitti (1920). Burada bii­ yiik maddi sikmti icinde yesedt. Daha sonra Ankara Hiikiimeti'nce yurda donmesi sagiandl. 1928'de lstenbul milletveki1i olarak TBMMye girdi; bu gorevi oliimiine degin siirdii. Abdiilhak Hamit siir yazmaya l8701erde beslsdt. Bu donemde Ebiiz­ ziya Tevfik, Recaizade Mahmut Ekrem, Nemik Kemal gibi Tanzimat doneminin yeni edebiyetcilsn arasmda yer eldt. Gerek ysbsnct di1 bilmesinin, gerekse yurtdi­ smdeki gorevlerinin sagladIgI olanaklarla Beti edebiyatmm Shakespeare, Comeil­ le ve Racine gibi yazar1anm yakmdan tsmdi ve yepulsnnm etkisinde knldi. Dize ve uyak diizenlerinde degi§iklik1er ysptt, heceye onem verdi. Divan §ii­ rindeki belirli konu1ann suunru a§maya ceb« gosterdi. Tema olarak giin1iik yeso­ mI, doga ve insan iliskiletini de isledi. Lirik, epik ve felsefi siirler yezdi. Tiyetro a1amnda Namik Kemal'in, daha sonra Butilt yazarlann oyunlanm omek sldi. Abdiilhak Hamit, 12 Nisan 1937'de lstenbul'ds bldii. Onemli Yap1tIan; "D1ii" (1886), "Hac1e" (1886), "Bir Sefilenin HasbIhiili" (1886), "Biilii'den BiT Ses" (1911), "Validem" (1913), "Ilhsm-t Vatan" (1918), "TayfalarGefidi" (1919), "Ruhlar" (1922), "Gerem": yezd: (1923). Oyun1an, "jf­ li KIZ" (1874), "Sebr ii Sebat" (1875).

1. AYDINLANMA FELSEFBSI

t

"NL"~" YORUM"t"I,ji'" ]

Aydm1anma fe1sefesi ya da 18. yiiZyl1 fe1sefeleri gene1 olerek insamn kendi­ sinin, yessmm diizen1enmesini yeniden giindeme a1ml§, hem dii§iincenin hem de top1umsa1 ya§amm kbkli: degi§im1ere ugrayacagl bir siitecin fikirse1/fe1sefi besle­ tlCISI olmustur. Bu yiizYllm sonlenne dogru meydana ge1en Frensiz devrimi (I789), ve srdmden gergek1e§en modemlesme siitecleri, dii§iinsel enlsmde etkile­ rini ve keynsklsruu aydm1anma felsefesinde bulmektsdir. Din ya de Tentt merkezli toplutnssl yepuun ve diizenlemelerin yerini bu siire9­ te akJ1 merkez1i toplumsel diizenlemeler araYI§1 elir. Genis ve genel enlemiyle ay­ dmlanma, Orta9ag'da hiikiim siiten diinya gbriisiine kar§l yeni bir diinya gorii§ii­ niin ortaya ctktnsst ve temellendirilmesi olerek belirtilir. Bu yiiZYII yeni bir ideal ile terih sahnesinde yer slit; bu idesle gore, skhn aydm1attIgi kesin dogru1ara ve bilginin i1erlemesine dayanan entelektiiel bir kiiltiir egemen olmelidir ve bu kiil­ tiir sonsuz bir sekilde i1erlemelidir. Boylece iler1eme ideali, insetnn ge1enegin kt» 1e1iginden kurtulerek siirekli mutluluk ve ozgiirliik yolunda geli§ecegi dtisimcesi­ ne deysndmltr. Aydm1anma fe1sefesinin kaynagl Ronesans felsefesi ve ozeIlik1e de 17. yiizytl fe1sefesinin ortaya koydugu iIke1erdir. Ronesans'tan itibaren dii§iincenin tarihse1 otorite1erden kurtulmesi, bi1gi ve yesem hakkmda ak1a ve deneyime dayanmaya beslemesi soz konusudur. 17. ytizytlds bu gelismelet sistemlcstirilip temel i1ke1e­ re donii§tiirii1meye beslenmis, rasyonalizmin belitginlestigi bu yiizyild« aydm1an­ ma fe1sefesinin diisiinsel temelleri bir an1amda hezulennnsur. Sekiilcrlesme ay­ dm1anma felsefesinin ve gene1 anlamda eydtnlenmucthgm her tiir girisitninde te­ mel olmus olan bir ytmelimdir. 18. ytizysl felsefesinde bir yanda rasyonaIizmin ore yandan empirizmin gii9Ien­ mesi ve bun1ardan meydana ge1en teorik sonmlsrm yeni birtskim sentez1er1e esil­ maya celtstlmast soz konusu olecskttr. Aydm1anma 9agl, eklm l§lgmda fe1sefenin de yepyeni bir etkileyici1ik1e ortaya 9Ikl§ma, yeygmlesmssme, yeni sentez1er1e sistemetiklestitilmesine etki etmistir. Bu bekunden bu ytizyil» "felsefe yiizytlt" denmesi de soz konusudur. Aydm1anma 9agl, 'ekil't kurucu ilke olarak benimseyetek, tiim toplumsa1 ya­ §amm ve dii§iinii§iin buna gore sekillendirilmesine yonenilen donemdir. Kant, ay­ dmlunmectligi, "skli kullanma cesareti" olarak tsntmlendtgmde, gene! olarak Ay­ dm1anma 9agl'mn fe1sefesini vertnektedit. 18. yiizytldn Avrupa'da ortaya csktp gelismis ve "eydmlsnme" fikriy1e yeygmlusmistir. Kant, aydm1anma diisiincesinin kurucu ilkesi olan ekil konusunda soyle der:

4S

"Aydmlanma, insanm kendi sUfu ile dii§mii§ oldugu bit ergin olmama duru­ mundan kuttultnestdtr. Bu ergin oImaYl§ durumu ise, insemn kendi 81lIm bir bes­ kesuun kilevuzlugune besvuttnekstzm kullensmsytsidir. l§te bu ergin olmsytse: insan kendi sUfu ile dii§mii§rur; bunun nedenini de eklm kendisinde degiI, f81at 81Iml beskestnm kllavuzIugu ve yerdutu olmsksizm kullenmak ksrerhugm: ve yiirekliligini giisteremeyen insanda eremeluiu: Sepsre Aude! Aklml kendin kuI­ lsnmsk ceseretini gbster! Sozi: simdi Aydmlanmanm psrolesi olmsktedu:" Aydmlanma fagmm ana Iikri; 8111 aracllIglyla dogru bilgilere ulesilsbilecegi ve bu dogru bilgi ile de toplumsal Y8§amm duzenlenebilecegidir. Ote yandan bi­ lim eletnndski onemli geli§meler de eydinlenme fagma tmctiliik eder ve bu fagda aynca fok yogun yeni bilimseI gelismeler keydedilir. Daha 15.yiizyJ1dan itibaren meydana gelmeye besleyen yeni ke§ifIer ve icetler bu siireci hezutemu, bunun so­ nunda da "ksrenltk fag" olerek. degerlendirilen Ortafag'm sonuna gelinmistir. De­ ney ve gozlem, 811m uygulama araflan olsrek: bu donemde bilitnsel yontemin il­ keleri biciminde ortaya pkml§ ve doga bilimlerinde onemli gelismelete ksynekhk etmistir. Dinde meydana gelen yenilesme hareketleri de, dinseI diistmcenin giderek ge­ riletilmesi ve eydtnlenmscihkle birlikte kuruculuk ve egemenlik giicimii kaybet­ mesiyIe sonuclsnmtstu: Ronesans ve reformlarla ba§layan bu geli§meler, eydtn­ lsnmscthkle dorugun« VaTml§ ve buradan itibaren modemite denilen siirecin oIu­ §umunu beurlsmisur. Bu siiref eydmlemecibkie ifadesini bulan koklii bit zihin degi§ikIigi anlamma gelmektedir. Newton ve Kopemik ile rum bir evren-diinya kavraYI§l degi§ime ugraml§, Des­ cartes ve Kent gibi isimlerle bu degi§en zihniyetin felsefi dii§iincesi geli§tirilmi§­ til'. A vtupe 'deki endtistri devrimleri'de bu stirecin maddi temelini olusturmsktsdu. Yeni ve bembesk« toplumsal ve ekonomik iIi§kiler iferisinde ya§amaya bssleyen insenlsr, orteye flkan yeni dii§iince bifimIeriyIe diinyaya bamb8§ka gozIerIe b81­ maya ba§Iaml§Iardlr.Bunun sonucunda modem Y8§amm temelIleri ettltmstsr. 1789 Frenstz ihtilalinin temelinde, Fmnstz aydmlanmaclllgmm belirleyici bir etkisi var­ dir. AydlDlanmanlD dolufunda ve gr:Jipnesinde belirleyici olan bazz isimler: Newton Kopemik Galileo Laplace Dekert Jean-Jacques Rousseau Francis Bacon

David Hume Immanuel Kant Claudie Andrien Helvetius Ettienne Bunnot de Condillac Lois Rene de Caradeux de la Chalotais Gothold Ephraim Lessing Julien Offrey de Lamettrie Thomas Hobbes John Locke Berkeley Leibniz Denis Diderot dalambert Voltaire Montesquieu Tanzimat'Ia birlikte edebiyatnmza giren "akJ1, deneyim, ilerleme" kaVIlllll1an

aydmlanma dU§fincesiyle m§kiHdir.

I_

ETKINLIK (

1. Gtup: KLAStslZM
17. ytizytid« Fransa 'da ortaya flkan bir ekimdir. BOILEA U bu aklmm kUTUCU­ su olarak kabul edilir. Klasikler Eski Yunan ve Latin edebiyetuu bilgi ve esin kay­ nagl olarak benimsemislerdir. Temel olarak §u ilke1ere deyemr: Sanat, "insen tsbietins" onem vettneli, ona sevgi ve seyg: duymalldlr. Klasik bir eser "skil" ve "segduyurye deyenmehdtr. Eser, "dil", "anlatlm" ve "sekil" de en olguna varmaya fall§malldJr. Klssikler, insanlann her zaman, her yerde, her toplumda aym duygu ve du§un­ cede olduklanm kabul ederler. Onun ifin eserlerinde degi§mez tipler yereurler. Klasisizmde fiziksel ve sosyal fevre bnemli degi1dir; funku bunlar degi§kendir. Bu aklmda, sanatta makemmeli bu1mak essstir. Mtikemmeli bulmak ise konu­ nun sefili§inde degil, onun ele sluup enlstihsmdsdu. Onun ifin anadi1i en giize! bicimde kullanmak da esas olmslidtr. Boylece klasikler giinltik: konusme dilinden terkh kitabi bir dil kullenmtslsrdtt. Sanatta sikt kurallann bulunmest ve senstctleru: bunlara uymest gerektigine inanan klasikler, "uf birlik" kutelmm dogmssine neden olmuslerdir (Yer, zaman ve eylem birligi) Eserlerinin kahramanlanm hep soylu tabakadan secen klesikler, eserlerinde ka­
47

ba ve cirkin sozlete de yer vermezler. "Ablske uygunluk" ilkesine stk: sikiye bag­ ltdtrlst. Yepitlsnmn etkileyiei olmesuu , hos« gitmesini, tarih biliminden eytile­ bilmesini ve din dl§l konulara egilmesini temel ilke olarak kabul etmislerdit. Edebiyat tiirii oleiek daha 90k tiystroyu, tiyatro tiirii olerek da trajedi ve kome­ diyi benimsemislerdir. B8§hca temsilci1eri.: Boileau (siit) La Fontaine (fab]) Racine, Comeille (trajedi) Moliere (komedi) Madame de La Fayette (roman) La Bruyere (karakterleriyle) Bossuet (bitebet) "Klssisizm; gllfici ragbeti degil, sfJrekli ragbeti arar". Andre aide.

2. Grup: ROMANTtzM (CO~UMCULUK) 1830'lu ytllerde klasisizme tepki olarak dogmustur. Victor Hugo 'nun "Hems­ ni" edu oyunuyla bir edebiyat ekum olarak beseny« ulustmstu. I 789'da Frenstz ihtilaliyle birlikte derebeylik ve aristokrasi 90kmii§; yeni bit ysptlsnme ortaya 91k­ ttusttr. Buna bagli olarak romantizm, yeni duygu, dtlsiince ve idealleri snlatmeyi ama9Iaml§, sanatm ve sanatpnm kurallardan kurtulup ozgiirlesmesini savunmu§­ tur. A vrupa 'da 0 zamana kadar siiregelen Latin ve Yunan hayranlIgl yerini Shakes­ peare, Goethe ve Schiller hayranlIgma btrskmistir. Klasik ogretinin biitiin kurellen ytkilmts, Latin ve Yunan edebiyetlen yerine Huistiyenhk mucizeleri, milJf efsanler i§lenmi§; konular ya terihten ya da giinJiik olaylardan ctkunlttustu: Tabiat manzara/annrn, yerli ve ysbsnct torelerin betitn­ lenmesine geni§ yer vetilmis, insan psikolojisinin soyut olarak ineelenmesi bits­ kilerek. insanlar cevrelerinde incelenmis, insanm Isliihmdan once toplumun Isliihl amacr on plana ehnmisttr. Klasik edebiystm sktl ve sagduyuya onem vermesine kar§llIk, romantizmde hayal ve fanteziye geni§ yer verilmistir. Yazarlar eserlerin­ de kisiliklerini gizlememisler. olaylar kersismde duygu ve gorii§lerini apk9a an­ letmisierdtr. Romantik siirde, doga sevgisi; bireycilik; Orta9ag'a, yebsnct iilkele­ re, Dogu 'ya hayranlIk; toplumsal geleneklere isyan; duygulara, dogaiistii giiclete, riiyalara, ihtiraslara baglI1Jk dikkat ceker. Znltklann uyumunu ilke olarak benimseyen romantikler heyeu gtizel, cirkin ... biitiin yonletiyle vermeye 9a1J§lrlar. Klasiklerin onemsedig] din duygusuna geni« yer veren romantiklerin kahra­

manlannm ~ogu dindsrdit. Din, her seyin gelip ge~ici oldugunu soyledigi icin de kahramanlar , genellikle kuskulu, iiziintiilii ve ksremserduler. Edebiyat dilindeki kalIpla§ml§ kelimeler yerine, giinlUk konu§ma dilini kullan­ maYl benimseyen romentiklet, her smitten insam da eserlerine konu olarak elmts­ lerdtr. Genel oIanm yerine ozeli, tipin yetine gozehc: olam secmislerdir. Ask, oliim, tabiat en belli bash konular olarak dikkat ~eker. Bu ekimde oyun tiirlerinden dram, edebiyat tiirlerinden de roman gelismistir.

BB§hca temsilci1eri:
Victor Hugo (Sefiller. Notre Dame 'in Ksmbutu, Cromwell, Hemani J.Jack Rousseau (Emile, ltiretler, Toplum Stizlesmesi) Goethe (Faust) Lamartine (Greziella) A. Dumas Pere ((j~ Silehsorlet, Monte Kristo Kontu) A. Dumas Fils (Kemelyeh Kadmr-
Alfrede de Musset (siirletiyle)
Schiller ("Haydutlar" sdlt dremt ve denemeleriyle)
Lord Byron (Don Juan, diger siirleriyle)
Chateaubrian
Puskin
Shakespeare
Stendhal (Romantizmden realizme ge~mi§tir.)
Balzac (Romantizmden realizme ge~mi§tir.)

)

"Romantizm, agIayan yJ1dJz, inleyenrfizgar, iJrperen gece, kendinden geyen ~i~',

Mussel

"Romanitzm, varbldann olduldanndan ba§ka tarla olmadlgma, olmayacagma iiziJlmektir", A. Gide
Verilen ozelliklere gore, Tanzimat Donemi sairferinin sanatta faydayi on plan­ da tutmalan klasisizmin bu donem siirinde tutunarnarnasina, buna ragmen daha rahat hareket alam saglayan romantizmin etkili olmasma sebep olmustur, 2, ~iirlerin konusu degismis: siire vatan, millet, ozgurluk, insan sevgisi, esitlik, adalet gibi toplumsal kavramlar girmistir, Nazrm sckilleri degismemis, divan siiri nazim sekilleri kullarurrnru surdurmustur, Olcu olarak aruz varhgirn devam ettir­ mistir, Dilde ise eskiye gore bir sadelesme meydana gelmistir, 3, Kursi-i Istigrak siiri dismdakiler tema bakimmdan bir benzerlik sergilemektedir.

-.... ahlak.- -_. I... . mti~edd~.. I lamlamalan~ y~r aidlgl : agrr \..-. r ----... §iirin i~eriginin eskisinden farkli olrnasi gelenekten aynl­ diklan noktayi gostermektedir. --.." - -. esitlik. -":::1 I.kibe~i..-! : Arapca ve Farsea kelime ve .--:-I i Dil ve -+-Anlatmi . museddes . aruz ol~iisiiniin. . ] Tanzimat §iirindeki tema1ardan.i r ---. Arllp(ta ve Farsca . __ . bir d l ! . lamiamaiarm y~r ~Idlgl daha ' s a.- gibi nazim sekillerinin iceriginin degi§mesi.. '-+.. ----- -+- Yapl .---.-. ' l. FARKLILIKLAR : Kaside...din :~de:~el b~~~rine_~v~j ..---...------------. _ . __ ... le. ~airlerin kullandiklan nazim §eklinin adim bashkta kullanmalan gelenekle iliskili olmasma karsm.Tema __ : Hurriyet. ~eli~e v: _tam~~~~~~_ull~!lm~l_. tasavvuf. I : . birini ~ bir ( jiV~=:J ~ ( Tanzimat ~Uri BENZERLiKLER J ~ r-----------------------------------------.. .---...) \.: -'1 i i : Arapca ve Farsca kelime ve..i r-Kasid~.---._.-I r -... L.~~:et. __ .. l. (jLCME 1. __ d e bir .. (Y) (D) (Y) DE~ERLENDIRME J 2 . terkibibenl ve miiseddes nazun §eklinin.. dil...__ r-. terkibibent..adalet. 50 . __ . kanun.-...: r -.--. klasisizrn ve romantizm .' -.-.--::I : Ask._. ~~lm _§_ekil~:ri.._ : .. __ . ..! : Kaside...-..I_ ETKINLIK ( §Dr yazunz. - . .. labial..- s..

~air Evlenmesi : Vatan Yahut Silistre [ ~aml~emal ] 4. Mtintahabat-i Es'ar. Dogru cevap E secenegidir. SI . her alanda gorulen degi§im ve Bat!'dan gelen fikirlerdir. S.3. Tanzimat §iiriyle birlikte §iirimizde gerceklesen degi§menin temel sebebi.

1.& HAZIRLIK 1. 3. halk hikayeleri ve masallar anlatmaya bagh edebi metinler olarak yer almaktadir.._. 52 . 2. Romanda sizi en cok etkileyen bolumu belirtiniz. Roman tiirii ise. destanlar. ya§adlgl donemdeki olay ve kisilerle karst­ lasma ihtimali donernin sosyal yasarrunda var olan halayikhktan dolayi mumkun­ dur. menkibeler. Yash kadirnn Dilber'i istemeye gitmesi lmam'm yash kadimn evine gelmesi Dilber'in MustafaEfendi'nin evine geri goturulmesi Dilber'in esircilere satilmasi Dilber'in Latife'yle diyalog Dilber'in evden kacmasi Dilber'in blUmti 2 Sami Pasazade Sezai'nin Tanzimat Donemi toplumundaki olaylardan. sosyal yasamdan etkilendigi aciktir. Tanzimat'tan once Turk edebiyatmda mesneviler.-EVRESINDE OlUSAN METINlER A. Yazann. An/atmaya BallI Edebt Metinler RO~AN . Batr'dan gelen edebi tur olarak daha onceki donemde yer alan tiirlerden yapi. dil ve anlatim bakirmndan farkhhklar gostermektedir. Eserinizde hangi konulan iflemek istedilinizi belirtiniz. tema. . OlA Y ." 4.

5. Acimasrzhguu surdurmektedir. Acrmasiz.0 sabah Romandaki rnekanlar olaylann yasandigi yerler olarak gecmekte ve tasvirlerle anlatilmamaktadrr. Yardimsever ve ~efkatli olusu. Diller karakter uzerinde bir etkisi yoktur. konusma ve davrarns bakirmndan birey­ sel nitelikler gosteren. Yardrm etmek isteyen sefkath insanlar vardrr. sert kisiler vardir. Sosyal ortam ve cevrenin karakter tizerinde bir etkisi yoktur. belirtildigi gibi yaklasik olarak gosterilmekte ve herhangi bir aynn­ tiya girilmemektedir. Dilber'in tizerinde bir etkisi vardir. Diger karakter uzerinde bir etkisi yoktur.4. olay orgusu ve icerigi ile birlikte ele ahnrp cozum­ lenebilen. Metindeki kisiler duygu. dii§iince. ahnrmsnr. Karakter/tip olaylar Ka~l~l bir ~lk1~ yolu karsismda nasil bir olarak gormektedir. Nasrl davranacagiruzi belirtiniz. tavrr takmmaktadir? Sosyal ortam ve cevre bu karakter/tipi nasrl etkilemistir? Bu karakterin/tipin diger karakterler uzerinde etkisi var rrudir? Bu karakterin/tipin yerinde olsaydimz olaylar karsismda nasrl davramrdmiz? S izce gercek hayatta bu romandaki karakter/tip gibi davranan biri olabilir mi? OzgUrlUgti elinden Yardimct olmaya cahsmaktadrr. baska eserlerdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir. Sosyal ortam ve cevrenin karakter uzerinde bir etkisi yoktur.Gece . 53 . Ya~h Kadm Teravet Acimasiz.OZUMLEME TABLOSU KARAKTER AD! Karakterin/tipin en belirgin ozelligi nedir? I Dilber OzgtirIiigu icm OlUmU bile goze alrrustrr. Sergiizest romanmdaki mekilnlar: Mustafa Efendi 'nin evi Y1l§1I kadmm evi Satildrgi esircinin evi Asaf Pasa'run konagi Misir Sergiizest romamndaki zaman: . KARAKTER I. sert biri olu§u. Zaman ise. OzgUrltigu icin Dilber gibi davranacaklar vardir.

8 L Romamn temasi "esaret meselesi"dir.:ekfi yazar/ar. I_ ETKINLIK ( 5. Eserlerinde daha r. Grup: REAL1zM (GERr. 1857 yilmde Gustave Fleubert'in "Madame Bovary" edh romanlyla. romantizm ksrsisind« iistiinliik sagladIgI kabul edilmektedir. Serguzest. Etlrinlik 1. b. Yesenen ve goz}enen geJfek biitiin fIplak1ItIyla anlatI1Ir. ozentiden kecmmislsrdir.1LtK) 19.:ek hayatm enleulmssi esas o/dugu icin eser/erinde top/umun sueden insanlanna restlemr. Sergl1ze§t rornamna ne ad verecelinizi belirtiniz. L ~emaya gore metindeki kisi.:ekfi yazar/ann okuyucuyu egitme gibi bit amar. yiizylim ikinci yansmda romantizmin 8§In duyguselhgme tepki olarak or­ taya flkmI§ bir ekundtr. bicim giizelligine fok onem vettnisler. Serguzest romarnndaki toplumsal bir sorun olan esirlik ile esaretin giiniimiiz­ Ie ili§kilendirrnek miirnkiin degildir. Gozletn. c.:/an yoktur. duygu ve hayalleryerini. Onun icin de betimleme. Bu sktmde. 54 . dilde ve enletunde siisten. macera. dnstmce ve yorumlanm katmazlar. 2. eres­ tutne ve beIge/ere dayanarak. Yine.:ekfiler. onlann kisilikleri­ ni etkileyen cevreterinin uuutum. Grup: Bkz. Metindeki teme! .. seruven.6.:eker. zaman ve mekan romandaki olaylann kim­ ler arasmda. Bu bakimdan Dilber'in macerasmm anlatrlmasi yonuyle parelellik goster­ mektedir. Realizmde. Gerr. gerfegin snlettlmest icin kisiletin psikolojileri. ne zaman ve nerede Ya§andlgl gosterrnektedir.:lar/ar.EKf. Romantizm (Co§ku ve Heyecam Dile Getiren Metinler (~iir). gerr. Eser/erine kendi duygu. 7. Konular gerrekten elnur. o/ay/ar ve kisilet kersismd« tereisiz devremrlsr. birinin basmdan gelip gecen §ey anlarmn­ dadir. Gerr.:ok Y8§amm olagan o/ay/anna yo­ ne/dik/eri icin cok basit bir konu bile ele sltmp islenir. icinde bulunduklan ortam eynntilsnyle verilir. realiz­ min. b.:atl§ma "esaret-hiirriyet" cansmasidrr. zaman ve rnekan arasmda herhangi bir uyumsuzluk soz konusu degildir. toplum ve insan geJfeklerine bireku. 9. realist yazarlarda en onemli anlatIm bicimi olarak dikket r. Yalmzca yssenetun enleulmssms yonelen gerr. yesenent nesnel bir sekikie ektermeyi amar. Bunun sag­ lenmesi ifin gerektiginde anket gibi bezt sanatch§I yontemlere bile besvurulmustur. Romandaki kisi.

~evrele­ rinin tamtirm.. <. duygunun on planda olmasi romantizmin etkilerini gostermektedir. aileyi etkileyen veya etkileyecek herhangi bir seyin toplumu da etkileyecegi bilincinden kaynaklanmaktadir. Flaubert (Madame Bovary) Lev Tolstoy (Sava§ ve Ban§. olaylan. toplumu olusturan en kii<. toplumsal bir sorun olarak islenmis ve okuyucuyu bilgilendirrnek amaclannustir. ss .BlJfhcs temsilciIeri: Stendhsl (Kimuz ve Siyah. Panna Menestm) Balzac (Goriot Bebe. 12. David Copperfield) Gogol (Miifetti§. Yine romanda toplum sorununun islenmesi. her §eyi bilen. dabs cIojrusu sayan a1anasuu.mu. Temanm aile hayati etrafmda gelismesi. a. Dirilis. ahlaki degerleri i§lemi§lerdir. Tanzimat Donerni rornancilan.Steinbeck (Gazap Uziimleti) Herman Melville (Moby Dick) Charles Dickens (Oliver Twist. Vadideki Zambak. ozentiden kaci­ mlmasi realizmin etkilerini yansumaktadrr. Bir babrmI gijIderin maviJilini. Romanda islenen esaret meselesi.:iik biri­ min aile olmasmdan. divan nesrine oranla daha sade bir dille kaleme ahnrms­ tir. Sonra da ka1bp Mybesinde bu aynaYJ tJlpysm abJaJcsrzlr1cla l1J1 suflaya­ caksuuz? Aymw falDuru g{Jst«iyor diye aynaya bbahat bu1mJIk olar mu? BiJyle falDurlu fukur bulUDJJlJ yola.iinkii hitap edilen kitle halktir. Henri B. k(>kma. b. $olohov (Ve Durgun Akerd: Don) E. toplumsal IS­ laha cahsmasi. Metinde tiim olaylardan haberdar. bir lIZUlJ yol Uzt:riIJde cIolBfl:m1Bn bir aynadu. b. halki egitmeyi amacladiklan icin top­ lumsal sorunlan. Ekmegimi Kezsmrken) "Roman dedigin. a.. Anlatici romandaki kisileri. Anna Karenina) Dostoyevski (SUf ve Ceza) A. bir babrsm yolun irili ufakh fukutiJumda birilanif falDuru gikiJrsfin. Eugenie Grandet) G. 10.Stmdbal Serguzest romanmm toplumsal bir sorun olan esareti ele almasi.. 11. kisilerin psikolojilerinin. ilahi bir bakis acisiyla anlatrrusnr. Olii Canlar) Turganyev (Babalar ve aguIlar) M. (:ehov (Vanya Deyi. 13. Serguzest romam. Hemingway ((:anlar Kimin /fin (:allyor) I.Gorki ((:ocuklugum. siradan insanlara yer verilmesi ve anlatimda susten. ilahi bakis acisma sa­ hip bir anlatici vardtr. Benim Universitelerim.. falDar fU­ kurlan meydana getirmesini iJnlemeyen tmnizlik mUfet/ifiDe. Yisne Bahfesi) M.

Grup: Romandaki esir ticareti ve halayikhk yerli ve mahalli unsurlardir. . tarihi bir beIge ozelligi tasimaktadir. Son ytllertnde kendisine.Sarnipapzade Sezai (1860-1936) 1860'ta istanbul'da dogdu. edebiyat konusundaki bilgilerini ertumsyt tercih etti. Biiyiik Millet Meclisi'nin karanyla "Hidemet-t Vataniy­ ye tertibinden maa§ baglandl (1927) ve 26 Nisan 1936 tarihinde lstsnbul'de Oldii.Sergiizest Hikaye:Kiifiik:jeyler. ingiliz ve Fransiz edebiyatlanm tamnusnr. Babasmm Oliimiinden sonra da Londra elfiligi ikinci katipli­ gine atanan Seziyi. 14.Sit Arestmne. Yedi ytl siiren bu ikinci donem memuriyetinde (1885-1901) sensum olgunlsstttdt.. orada kaldlgl dart ytl boyunca ingiliz ve Frenstz edebiyatlan­ tu yakmdan izledi.. 2. Oyun. • Toplum sorunlanm islemistir. istanbuJ'a dondiigiinde Madrit elcisi olarak gorevlendi­ rikii. 1880'de EvkafNezareti Mektubi Ke­ lemine memur oldu. Miitareke devrinde emekli olarak istanbul'a dondt: (1921).Rumuzu'l-Edeb Mektup-SohbettIclel b. Birinci Diinye Sava§l b8§laymca Madrit'ten Isvicre'ye gecti.. Batth tiirlerde eser vermistir.. Bu ozelliklerden dolayi Serguzest romarn. sava§m sonuna kadar burada keldt. Sami Pasazade Sezai I -- Romantizm ve realizmden etkilenmistir. Donemine uyarak sade bir dil kullanmisur. i§ledigi esaret temasi ve rea­ lizm etkilerinden dolayi Tanzimat Doneminin onemli eserleri arasmdadrr. kullandigi dil ve roman tiirii olmasi dolayisiyla donerninin sosyaI ve edebi ozelliklerini yansitmaktadrr. Sami Pasazade Sezai'nin Serguzest adh romarn..I_ ETKINLIK ( 1. BSBRLERl Romen. Sergiize§t roment yiiziinden goz hapsine ehn­ dlgml dtisimerek bundan kurtulmak icin Paris'e gitti ve Mesnuiyet'in ilanma ka­ dar da orada ksldt (1908). a. Elcilikteki gotevinden istifa ederek istanbul'a dondiigiinde is­ tisere Odesi 'na memur oldu. Yirmi yesme kadar resmi bir gore v elmeyip. Devrin i1eri ge1en isim1erinden Sami Pess'mn oglu­ duro Ozel ogrenim gordii. Grup: Serguzest romam isledigi esaret temasi.. • -.

Mirasyedi kisiler vardir. Dost canhsr insanlar vardrr.Can'm iyilesip evlenmesi . takmmaktadir? Bu karakterin/tipin diger karak­ terler iizerinde etkisi var rmdtr? Bu karakterin/tipin yerinde olsaydmiz olaylar karst­ smda nasil davrarurdnuz? Sizee gercek hayatta bu romandaki karakter/tip gibi davranan biri olabilir mi? Yoktur. C. Bu karakter/tip olaylar Kendini karsismda nasrl bir tavir birakrmstrr. Canan Sevgisini saklayan birisidir. Metindeki kisiler (Felatun. KARAKTER C. C. Etkisi yoktur. Olaylar karsismda nasil davranacaguuzi belirtiniz.Jozefinonun Rakim'rn evine gelmesi .Felatun'un mutasamf olmasi . Daha dikkatli davranmaktadir. Caresiz kisiler vardir. 57 . zihniyeti ve cevreyi temsil eden. Yine yazann bu tarz miidahaleleri okuyucuyu egitme amaci guttu­ giinden olay orgusunun sekillendirilmesinde etkilidir.Rakim'in Felatun ile karsilasmasi . Ki~iliginin g~2J'en~fsini sa lam! tIT. Elkisi yoktur. 3.Rakim'm eve donmesi . Yazann romanda goruslerini belirtmesi roman teknigi acismdan buyuk bir kusurdur. Can.§lk olmasi . OzgiirIiigii ahnnustir.Raknn'm Canan'Ia evlenmesi b. Canan ve Jozefino iizerinde etkisi vardir. a. Metnin olay orgiisii su sekildedir: . Sosyal ortam ve cevre bu u~olmasma karakteri/tipi nasil etkilemistir? se eo olmusiur. Rakim) belirli davramslar sergileyen.:aresiz kalmaktadu.:OZUMLEMETABLOSU KARAKTER ADI Karakterin/tipin en belirgin ozellig! nedir? Felatun Bey Rakrm Efendi Mirasyedi birisidir.:ah~kan bir Mirasyedi. Olaylar kar­ §Jsmda belirii bir tavn yoktur. 2 Romandaki kahramanlar Tanzimat Doneminin sosyal gercekligine uygun­ duro 0 donemdeki mirasyedi tiplerin Batih ya!jam tarzmi benimseyip romandaki gibi olaylarla karsilasmasi mumkundur. Jozefino Dost canhsi birisidir. 1. Cahskan kisiler vardir. ki~iliktir.Canan'rn satin ahnmasi . Etkisi yoktur.Can'm Rakim'a ll.I_ 2. benzerleri baska metinlerde de bulunan tiplerdir.Felatun Bey'in Polin'i ile birlikte olmaya baslamasi . ME'I1N ETKINLIK ( y lIlAIAJDlz bikAyeyi slIllfta okuyunuz.

. ETKINLIK ( 1. 58 . halki egitmek.Rakim'm evi. Romandaki Rakim Efendi ve Canan. Rakim'in geleneklerine bagh yapisi ile Canan'm ona duydugu ask ro­ mantizmin ilkeleriyle ortttsmektedir. 8. Romandaki en onernli toplumsal sorun. geleneksel yasamm temsilcisi R§kun'I. Romandaki mekan ve zaman arasmda bir uyumsuzluk soz konusu degildir. 7. (Buna glke romand a1rj olaylara uygunbir diyalog yavDlZ. Ahmet Mithat Efendi 'nin ahlaki ve sosyal sorunlarla ilgili fikirlerini okuyucuya aktarmaktadir.tinkti okuyucuyu egitmek amaclannusnr. Grup: Romandaki mekanlar sunlardm .) .:ekle¢receAinizj belirtiniz. 9. 10. ikindi" gibi aynntisiz zaman ifade eden sozcukler kullamlrmsnr. Karikatiirdeki fesli kisi. Dogu 1 Batl 1 Tema Yanhs Banhlasma 6. <. Banh ktilttirlere koru korune baghhk bugtin icin de soz konusudur. 5.4. Sanatta faydayi bu sebeple on planda tutmuslardir. Grup: Romanda "aksam. Romanda ~ olaylan. Romanda mekanlar. sadece olaylann g~ti~i yerler olarak amlrrusnr. Felatun'un basma gelenler ile Rakim'm sergiledigi durus. 2.. yanhs Banhlasmadir. a. tasvirlerle anlanlmarrns. b. Tanzimat Donemi romancilarma gore. temayt g6z lmUnde bulundurarak D8SI1 bir ~ gerc. Kendi milli ktilttiriinti bir yana birakip. ona ders­ ler vermek icin kullarulabilecek bir aractir. filtr §apkah ki§i ise Batih yasamm temsilcisi Felatun 'u karsrlamaktadir. romantizmi en iyi ifade eden kahra­ manlardrr. bir dil kullamlrmstrr. roman.Hendekbasi . Romanm halka hitap etmesi sebebiyle romanda konusma dili unsurlanyla birlikte sade.

Bagdat'ta hem gazete yonetmenligi yapml§ hem de sanat okulu ogrencileri icin dets kitebt heztrlemisur. Ahmet Mithat Efendi _ Sadebir dil kullanml§t1r 59 . Baba­ suun oliimii iizerine focuk ya~ta faII§maya bll§laml§tIr. Felstun Bey'le Rekim Efendi. Emekliligi stresinde Dariilfiinun'da ogretmenlik yeptp ve Deriisseieke 'ya gef­ mistir.11. Hiiseyin Fellah. Jon Tiirk . 1854 ythnd« agabeyinin gore vi doleytstylt: bulundugu Vidin'e gitmi§ ve orada bll§ladlgl ogrenimine Top­ hane Slbyan Mektebi 'nde devam etmistir.ye oyun gibi oldukce cesitli tiuierde esetler vettnistir.. Heniiz On Yedi Ya§mda.Abmet Mitbst BfetJdi Ahmet Mithat Eiendi. yazdIgI yazllar tiedeni ile Rodos'a sti­ riiImii§tiir. ESERLER1: Leteit-i Riveyet. 9aII§tItI donemde Prensiz­ caYlogrenmi§ ve bu nedenle Tuna Valisi Mithat Psse'mn takdirini kezenmistir. a. 12.. Tanzimat Doneminin en cok eser veren yazandrr. Donemindeki sosyal bir sorunu yansitmasi. Toplumsal konulan i§lemi§tir. Abdtileziz'in olmesi iizerine lstanbul'a geri donmii§ ve saraya girerek vak'aniivislik gore vine getirilmistir. Yazann Tuna gazetesinde yezilsn ysymlemistu: 1869 ythnde Mithat Pes« Bagdat Yaliligi'ne atanmca 0 da onunla birlikte gitmistir. Gene edebiyatcilan etrafmda toplarmstir. 1863 ytlmde Ni§ Rii§tiyesi 'ni bitirerek Ruscuk'e bir devlet dairesine memur olarak etentmstu. romanm tarihi bir beige degeri tasimasnn saglamaktadrr. Tanzimat Doneminin en onemli yazandrr. Diitdene Hemm. Kendi bastlgl eserlerinin yentssre gaze­ terlerde de yeztlen flkml§ ve 1873 ytlmds. Bunun iizetine sd: Ahmet Mithat olarak entlmeye beslentr. (d:1844 . 1891 yilmde eilevi sebepletden donmek zorunda kaldlgllstanbul'da kendi matba­ ahanesini kurmus ve eserlerini besmssttr. Ahmet Mithat roman hik5. Hasan Mellah.0:1912) asl1adl Ahmet olan Tiirk yazar. Ogretmenlik gorevi esnssmde burada heyeum keybetmistir.

hem sanatcmm kendi tis­ lubuyla hem de kullarulan tekniklerin (sinema.· Dil. 4. roman.tii Hayalive olaganusn. sade bir kullanmalan ve sanatta faydayi gozetrneleri dolayisiyla donemleriyle iliskilendirilebilir.. I_ ( . Roman­ larda toplumsaI sorunlar. anlatmaya bagh ede­ bi metinler olmasi ve olay cevresinde gelismesi dolayisiyla destan. halki egitmeyi amaclamasi ve sade bir kullaml­ masi dolayrsiyla yazanyla ili§kilidir. masal. bu edebi turun TUrk ede­ biyatma yeni girmis olmasi dolayisiyla teknik bakimdan zayif. toplumu egitmek ve ona bilgi vermek arnac guduldugu icin agirliktadrr.b. =­ ANLAMA YORUMLAMA . daha onceki donemlere gore daha sadedir. Hayal! ve olaganustu ozelikleresahip ozeliklere sahip ozeliklere sahip mekiinlar mekanlar mekanlar Belirsiz zaman ifadeleri Belirsiz zaman ifadeleri Belirsiz zaman ifadeleri \_ ETKINLIK ( Serguzest ve Felatun Bey ile Rakim Efendi romanian. tiyatro.) farkh 01­ masmdan kaynaklanmaktadrr.. 60 . hikaye. halk hi­ kayesi ve mesneviyIe iliskilendirilebilir. Destan Masal Mesnevi Roman Gercekci. hikaye ile roman arasmda bir yere sahiptir. Bu durum romanlann sanatsal yonunun geri planda kalrnasma ve teknik bakimdan kusurlu olmasma neden olmaktadir. 2 Aym temayi islemelerine karsm eserlerin farkhhgi. .] ETKINLIK ( Serguzest ve Felatun Bey ile Raklm Efendi romanian donemlerindeki sosyal sorunlar olan esaret ve yanhs Banhlasmayi islemeleri. Serguzest ve Felatun Bey ile Rakim Efendi romanian. Felatun Bey ile Rakim Efendi. 3. betimlenrnis mekiinlar Belirli ve dolayh zamanifadeleri Hayal!ve oJaganti. roman gibi yeni bir edebi turle yazrlmalan. Ahmet Mihtat Efendi'nin toplumsal bir sorun olan yanhs Batihlasmayi islemesi.

.. buna kar­ sin romandaki mekanlann gercek mekanlar olmasidir. . (Y) 1 (D) (D) 2 . 61 .ERLENDIRME 1. 3. Dogru cevap E secenegidir. yapryi olusturan bir un­ sur olmasi ve olaylann yasandrgi yeri gostermesidir.. .. iIahi.. Farkhhk ise destanda hayali ya da olaganustu mekanlar kullamlmasi.. 4.iJLCME DE(.romantizm.. Destandaki mekanla romandaki mekarnn ortak yonu. realizm.

B. kokeni Orta Asya'ya dayanan tiyat­ rodur. besinci sahnede yine gelinin gelisiyle yasananlar anlatilmaktadrr. meddah. biiyiiklerin mektebidir. I_ ETK/NLIK ( 1. Modem Tiyatro: Yazih bir metne dayanan. dorduncu sahnede gelinin geliglyle yasananlar. ~ogunlukla yanhs anlamalar iizerine kurulu. Grup: Altmci sahnede mahalledekilerin eve gelmesi. Metnin temsilinde rol alan tlgrencilerle temsil ettikleri kisiler arasmda "kur­ maca"nm smirlan icinde bir gerceklik soz konusudur. 2. GiJstermeye Ball. Sahne ge~i§leri. Grup: Ikinci sahnede gelinin yola ~Ikmasl. 1_-4 HAZIRLIK doga~lama olarak GelenekselTiyatro: Yazih bir metne dayanmayan. "Tiyatro. 1." ifa­ deleri tiyatronun egiticiligi ve bilgilendiriciligini ifade etrnek icin soylenrrnstir. trajedi ve komedi gibi alt tiirlere aynlan." ve "Tiyatro bir ahlak muessesesidir. sahnede yasananlar bitirilmeden yapildig. sahne yapisi olan.MBTIN ~air Bvlenmeai adh tiyatro metDiDi 8DI1fta een1end mmz. yedinci sahnede mahal­ lelilerin eve gelisiyle yasananlar anlatilrmsnr. Sahneler bu ynzden ara bashklar gibi kalmisnr. ii~iincii sahnede gelinin eve gel­ mesi. Yunanistan' daki Dionysos §enliklerine dayanan tiyatrodur. or­ ta oyunu ve koy seyirlik oyunlanndan olusan. 2. ve herhangi bir sahne yaplsl gerektirmeyen. I_ ETK/NL/K ( 1. 62 . karagoz. dram. Edebt Metin/er T/YA'tRO 1. i~in kusurludur.

konusma ve davrams bakirmndan birey­ sel nitelikler gosteren. Yoktur. baska eserlerdeki benzerlerlnden ayirt edilebilen karakterlerdir. Bu bakimdan me­ kamn gerceklikle iliskisi vardir. Olabilir. Fayda gOzetmektedir. 5. Yoktur. 7. Olaylar karsismda nasil davranacagrmzi belirtiniz. Yap. Vardir. ~a§trrnaktOOrr. Firsatcr bir kisidir. ~air Evlenmesi'nde rnekanla ilgili ifadeler yoktur. Yapi bozuJur. Sair Evlenmesi OOh tiyatro eseri doneminde yasanan gerceklikler iizerine ku­ rulu oldugu icin tarihi bir beIge niteligi tasunaktadir. olaylar.2 Tiyatroda anlatilanlar Tanzimat Doneminde gorucu usuliiyle evlilige bir elestiri niteligi ta§ldlgl icin doneminin gercekligiyle iliskilidir. olay orgiisii ve i~erigi ile birlikte ele ahmp ~oziim­ lenebilen. Yapl bozulur. Olabilir. 63 . 6. dii§iince.OZUMLEME TABLOSU KARAKTER ADI Karakterin/tipin en belirgin ozelli~i nedir? Karakterin/tipin olaylar karsismdaki tavn nasildir? Karakter/tip eserden ~lkanldl~mda eserin i~eri~inde ve yapismda nasil bir de~§iklik olur? Sosyal ortarn ve ~evrenin bu karakterler Uzerinde etkisi var midir? Bu karakterin/tipin diger karakterler Uzerinde etkisi var rmdir? Bu karakterin/tipin yerinde olsaydmizolaylar kaT§lsmda nasil davramrdiruz? Mii§tak Bey Zlbll dudu HabbeKadm Ebullaklaka Heyecanh. Olay OrgUslt bakkJndaki dU§flncelerinizi. Yoktur. Metindeki kisiler duygu. belli bir zamanda. Verilen §emaya gore. Yoktur. belli bir mekanda ve belli kisiler arasmda yasarur. birisidir. Yoktur. Acikgoz' birisidir. Saf rnizach aceleci birisidir. Olabilir. 4. Yapi bozulur. Fakat yasanan olaylardan hareketle rnekarun Mustak Bey'in evi oldugu anlasrlmaktadrr. ~8§trrnaktadrr. 3. Yoktur. bozulur. Metnin yazildigr donemde ve gercek hayatta bu eserdeki karater/tip gibi davranan biri olabilir mi? Olabilir. ~a§trrnaktadrr. Yoktur. belirtiniz. KARAKTER f.

Grup: Sair Evlenmesi'nin ternasi "gorucu usulunun yanh§hgl"dlf. Eserde konusma dili ozellikleri gorulmektedir. ETKINLIK ( 1.Halil Bey ile Tahire Hamm'm durumu konusmasi . bilgilendirmek amaclanrmsnr. Metnin olay orgiisii §u sekildedit: . 10. Ogretici Metinler-. Bkz. 1. 2 Zavalh Cocuk'ta yasananlann Tanzimat Donemindeki sosyal yasamda go­ riilmesi miimkiin oldugundan metnin. Zavalh <.Sefika'nm verem olmasi . 11.Seflka'nm Tahire Harnm'a Ata'YI sevdigini soylernesi .sinasi I_ 2. 2.MET1N ETKINLIK ( Zavalh Cocuk adh tiyatroyu smifta canlandmmz.ocuk adh tiyatroyu nasil sonlandJracalmm belirtiniz.Sefika'run P8§a tarafmdan istenmesi . Grup: Isledigi tema dolayrsiyla halki egitmek. doneminin gercekligiyle iliskisi vardir. Sair Evlenmesi'nin temasi olan gorucu usulu bugun de varhgim devam et­ tirmektedir. Bu bakimlardan temanm hem sosyal hayatla hem de gerceklikle iliskisi vardir.. Zaman ile ilgili ise herhangi bir ifade mevcut degildir. TURK TlYATROSU ! -_ _ II_ _­ Geleneksel Turk Tiyatrosu Modem Tiirk Tiyatrosu l ~ ~ Orta Oyunu Karagoz ~air Evlenmesi 9.. 8. Bu ozellikler yazann halka hitap ettiginin de bir gostergesidir. Fakat eski donemlere oranla bugiin gorucu usulunun daha da azaldigi gorulrnektedir.Ata'mn intihar etmesi b. a. 64 . Zavalh Cocuk'ta "suslti bir oda" ve "diger oda" mekan olarak gecmektedir. 3..

Sizce gercek hayatta bu tiyatrodaki karakter/tip gibi davranan biri olabilir mi? Olabilir. 2. Zavalh Cocuk adh metindeki olay orgusunun yasandig: zamanla. Edebi eserler. Ata iizerinde etkisi vardir. olay orgusu) bir billiln oldugu icin. bu unsurlardan herhangi biri­ nin degistirilmesi eserin anlammda bir degi§iklige sebep olur. Grup: Zavalh Cocuk adh metnin temasi "gOriicii usuliiniln yanh§hgl"dlr.aresizdir. Olabilir.:OZUMLEME TABLOSU KARAKTER AD! Karakterin/tipin en belirgin ozelligi nedir? Karakterin/tipin olaylar karsismdaki tavn nasildir? Sosyal ortarn ve yevre bu karakteri/tipi nasil etkilemistir? Halll Bey Anlayrsh birisidir.:aresizdir. I_ ETKINLIK ( 1. Tahire Hamm Anlayish arna caresiz birisidir. uzerinde etkisi vardtr. I Etkisi yoktur. Caresizdir. mekan. Sevgisine mal olmustur. <. halki egitmektir. eserin yazildrgi donemde karsilasilabilecek bir durum oldugu icin hem sosyal gerceklikle hem de halki egitmekle iliskilidir.4. ~eflka Etkisi yoktur. metnin ya­ zlidlgl donem arasmda siki bir ili§ki vardir. C. ~enka Fedakar birisidir. Grup: Zavalh Cocuk adh metnin yazihs amaci. konusma ve davrarns bakimmdan birey­ sel nitelikler gosteren. Olaylar karsismda nasil davranacagimzr belirtiniz. Olabilir. KARAKTER C. yazann kurrnaca gercekliginin icinde yapi unsurlanyla (kisi. Bu nedenle bir edebi eserin. zaman. Metindeki kisiler duygu. C.iinkil edebi eserler. dil§ilnce. baska eserlerdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir. S. olay orgusu ve i~erigi ile birlikte ele ahmp cozum­ lenebilen. donemden ba­ gimsiz dusunulmesi mumkun degildir. Metindeki terna. yazrldig. 6S . 6. ~eflka Bu karakterin/tipin diger karakterler iizerinde etkisi var rmdir? Bu karakterin/tipin yerinde olsaydmiz olaylarkarsismda nasil davramrdmiz? iizerinde etkisi vardu. yazildiklan do­ nemin zihniyetini banndmr.

ozentili. Zavalh Cocuk adli metinde "gelenek . ~air Evlenmesi 'nde oldugu gibi yerel soyleyis ozelliklerine yer ve­ rilmemistir. [ \_ ~air . tftti (papagan) stizciigiiniin TUrk­ cedeki halidir. hile yapan • BblJUakiaka' konusanlann.) • Habbe: hileci. Bkz. Gazetecilik yapml§trr. roman.modemite" cansmasr vardir. makale. Bunun sebebi ~air Evlenmesi adh metnin komedi unsurlanyla. fikra tiirlerinde eserler vermistir. a. 9. ] ~iir. b. Yukandaki ozelliklerle. Zavalli Cocuk adh metinde. Bu catisma Tanzimat toplu­ munun sosyal yasantismda gorulen Dogu .J ETKINLIK ( Bvlenmesi ve Zavalh c. I. elestiri. • MU§tak: ozleyen. sosyal bir konu olan "gtiriicU usuliiniln yanlt§ltgl" temasi Narmk Kemal'in edebi tizelIikleriyle or­ tii§mektedir..ocuk adh metiDlerden belirlediliniz b(lIUmleri 81­ mfta can1andll'JD1Z. ~air Ev­ lenmesi adh metinde de aym catisma gorulmektedir.- .Bah ikileminin dogal bir sonucudur.7. 66 . tiyatro. ANLAMA YORUMLAMA . Zaval­ It Cocuk'un ise dram unsurlanyla kaleme almrms olmasidir. 8. :a:::~:== . Buna gOre gUnumuz ~ D881l bir isim1endirme yapacaPJZl be1irtiniz. (dudu sozciigii ise. Tan zimat Dlmemi ~ ve Heyecam Dile Getinm MetiDler (~iir) Tanzimat Doneminin oncu sanatcilanndandir. ~air Evlenmesi'ndeki isim sembolizasyonuna gore isimlerin anlamlan §un­ lardir. Zavallt Cocuk adh metinde islenen. daha onceki donemlere gore daha sade bir dil kullamlrmsnr. gevezelerin babasi. • Ziba: siislii. can atan.

inde en ilnli1­ sa Ahmed Fehim'dir.1923) yet alanhaZlrIJk 8§amas/ ve Cumhuriyetin kuru/u§undan giinamiize uzanan geli§me 8§amas/. Ahmed Vetik P8§a'nm usta i§i Moliere uyar1amalan. 1868'de Osmenlt Ti­ yatrosu edls bir topluluk kurarak Tiirk yazarlanna ve Tarkr. Bah modelinde tiyatronun Tiirkiye'ye ge/mesi sonucunda r. Bu oyuncu1ar ir. yebenct yazar/arcIan yspilsn r. melodrama ag/r11k veren MarcIiros 67 . Tanzimat Ferrnam'mn ilemyle. Ahmed Mithat Bien­ di. milzikIi oyunlar ve ope­ retler sshnelendi. 9agda§ Tilrk tiyatrosuna ilk onemli sdun 186O'ta yspilsn Gedikpss« Tiyetro­ su'yla stilmtstu: 1861 'de bu tiyatroyu kiraIayan GiilIaAgop. Beti tiyatrosunun. Recaizade Mahmut Ekrem gibi iinlii §air ve yazarlann yepu­ Ian. Abdiilhak Hamid. ge­ lismesini engeliemistir.e oyun sergi­ lenmesi yolunda Ermeni sanatr.e oyun1ara yoneldi. kemolsr. Bu arada padi§ah­ /arda tiyatroya biiyiik ilgi gosteriyordu. Abdulmecid 1858'de Dolmsbshce Sara­ YJ'mn yakmInda bir saray tiyatrosu. tiyatroya beski ve sansilr koymesiyle tmli: A bdiilhamid de 1889'da YJ1dJZ SarayJ 'nIn behcesinde yabancJ tiyatro ve opera oyunlsrunn sahnelendigi bir tiyatro salonu yspttrd).ok ger.e oyun1ar oynama imtiyezuu 10 y/l elinde tutan GalIiI Agop'un top1u1ugunda Brmeni oyun­ cu1ar yanmda Miis1aman Tiuk: oyuncularcIa yeti§ti. boylece Bah 'ya omnIar. Her seyden once tiyatro da yszih metne ger. gii1diirii ve vodvillerinin r.2. 1870'te Sadrazam Ali P8§a'nm !stanbul'un r.IIann ketkis». Osmenli Tiyatrosu'nda NamJk Kemsl.ilmi§. de o/sa bir dram gelenegi bes­ lsnusttr. Bah modeli tiyatronun benimsenmesiyle Tiirk tiyatrosuna yeni bit yoneli§ icine girmistir. Osmsnli ssrey: ise yabancl topluluklenn gostetilerinc biiyiik onem vennistir.eve sahneli yeni tiyatro ysptlsn kurulmu§. GalIa Agop'un Osmenli tiyatrosuna yon verdigi 15 yihn en onemli sonuclsnndsn biri de izleyicinin tiyetroy« al/§masl oldu.agda§ dogrulruda.ude tsiustyordu.Jy/a sktenlmesi Tanzimat'ta o/u§mu§­ tur. Tilrkr. BATILlANLAMDA TORK 71YA7ROSU Turk helkt Batl modelinde tiyatroyla ezmhklenn sundugu tiyatrogasteri/eriyo­ /uy/a bir o/r.err. gelenekse/ Tiirk tiyatrosuna bit yen­ dan bircok olumlu katkJda buJunurken. Boylece tiyatroyu kutumsellestume yoniinde onemli bir adrm sulttnsur.ok genel biryeklessml« iki a§amada ince1enebilir. ozeIIik1e iinlii Ptenstz me1odram. Bsu tiyatrosunun Tiirk kiiItiiriine tam anlam. Bah tiyatrosunu Tiirk helkinden daha once benimsemistir. Bah tiyatrosumodelini benimseyen Ttirk tiyatrosunun gelisimi r.e§itli blilgelerindeTilrkr. /839 Tanzimat Permeni'nm ongordiiguilkeler dogrultusun­ da Beu 'ya yonelen Ostnsnlt toplumunagirisi. bir yandan da onun r.e oyunlar ser­ gileyen tiyetroler kurmest ko§u1uy1a kendisine sagladlgl destekle. Tiirkiye'de BahIJ an1amda tiyatronun kutumsellssmssi ve Tilrkr.evirileri.eviri ve uyar/amalar yanmda Tiirk yazarlan da oyun yazmaya beslemisler. toplulukIar bu tiysirolerde diizenIi o/arak oyun ser­ giIemeye beslemislerdir. Tiir­ kiye Cumhuriyeti'nin kurulmasl arasmda (1839.

Bu donemde halk tiyatrosu sanatfIIanmn tulu­ at adI veriIen yeni tar bir tiyatro geli~tirdigi goriiIdii. orta simi trajedileri ve melodrsmlsrdi. Miinevverin Hasbihali adh tiyatro metnindeki sahne dekorunun anlatildigi bolumdeki aynntilar sahne tekniginin. 1839. Me~rutiyet'ten sonra da ozgiirliik konusunu i~leyen romantik tarihsel oyunlar aglrlIk kezendt. Bu tar oyunlann besmd« Ahmed Vefik Pll§a'nm Moliere'den yaptIgI uyarlamalarla oyun yazarlIgI­ m cumhuriyet doneminde de siirdiiren Musaphizade Celal'in Beti'nm tOre kame­ disi gelenegi icind« Osmenlt toplumunu ele~tirdigi oyunlar gelir. daha once hif denemedikleri bir tarde kalem oynatlrken ister iste­ mez Bstil) ustalara oykiindii1er. Fakat edebiyanrmza yeni gi­ ren bir turun ilk omekleri olmasi acismdan boyle kusurlann bulunmasi son dere­ ce dogaldir. TUrk yazarlan en fak etkileyen yabancI kaynak­ Iar Victor Hugo 'nun. Batih tarzm ornek ahnmasi. ll§BIDasI doneminde ayun yazar1Igmda parlak bir etihm gOriil­ medi. sahne tekniklerinin uygulanmasi sebebiyledir. sahne gecisleri ve sahne unsurlan bakimmdan teknik kusurlara sahiptir. bir anIamda orteoyunun sahne tistiine fIkanlmI~ bi­ fimiydi. Moliere'in ayunlanyIa yabancI melodramlar aIdu. 3. Aynlmaz ogesi alan kantayla birIikte !stanbuJ'un $ehzadebll§I semtinde ramazan aymda senlenen Direkleremsi'nm beslic« gosterilerinden biri olmeyt siirdiirdii. cumhuriyet'in ilk ytllsnn« degin yaygm bir bicimde ya~adI. ~air Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyatro metinleri. Tiirk oyunculenn egitimi ifin bir konservatuvar ve yerel yonetimce parasal afldan des­ teklenen bir uygulama sahnesi olu~turuImasI yolunda ilk edun ise I9l4'te Deriil­ bedayi'nin kurulmesiyle enldt. Tanzimat tiyatrosunun modern TUrk tiyatrosunun baslangici kabul edilmesi. yazih metinler halinde olmasi. Bu bakImdan Tiirk dram seneumn Ibrahim $inasi'nin yazdIgI ve ilk ozgiin Tiirk ayunu olan $air Evlenmesi'yle (I 860) bll§ladIgI kabul ediJir.1923 donemi ifinde yezilen oyunlar genel olarak komediler. Sair Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyat­ rolardaki gibi sadece mekan olarak verilmeyip Bau'daki omekleri gibi aynntih 68 . tarihsel dremler. BatI tiyatrosunun konukIan ve tipIeriyIe geIenekseI tiyatronun tipIerini ve oyuncuIuk bicimini birlestiten ve dagafIamaya dayanan tuIuat. Yazarlar. Bu yepttler icinde en iinliisii Nemik Kemal'in Vatan Yahut Si1istresi'ydi (I873).Mmakyan ve Ahmed Vefik Pll§a'mnMoliere uyarIamalanna aglrIlk veren Tomas Pesulyeciyen'in ketkilsnyle siirdii. 4. Shakespeare 'in. 5. Bu donemde yazIlmI~ yuzlerce oyundan giiniimiizde de aynanabilir olanIann seyts: fok ezdir. ilk Tiirk-MiisJiiman kadIn sanatfI olan Afife Ie­ le'de sahneye ilk kez 1920'de Dariilbedayi'de fIktI. Tiyatroda BatI modelinin be­ nitnsendigi nenrhk. ozel­ likle romantik yurtsever duygu1anyla yiikJii oyunlar izledi. Bu oyunu. Ortaayunu ustalarmdan Kavuklu Hamdi'nin onderliginde I875'te artaya fIkan bu tar. romantik dramlar.

Geleneksel Turk tiyatrosunda halki eglendirmek. geleneksel Turk tiyatrosu...olarak verildigini.Karagoz ve Meddah gibi halk tiyatrosu omeklerinden farkh yonleridir... dram. traje­ di gibi Batt tiyatrosu ozellikleri gostermesi modem tiyatronun Hacivat . modem.... eglendirirken de kissadan his­ se vermek amaclandigi icin tema genellikle ahlakidir. Sair Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyatra metinleri.. 2. 4. ~air Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyatro metinlerin de ise toplumsal bir sorun ele almrmstrr. 6.. sahne anlayismm varhgi. . .. sade bir dil kullarulrmstrr. Dogru cevap E secenegidir. 3.. (D) DE~ERLENDIRME 1 (Y) (Y) halki egitme .. Geleneksel Turk tiyatrosunda yanhs anlamalara dayanan. ~air Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh ti­ yatro metinlerinde sade bir dil kullarnlmasma ragmen Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalara da yer verilrnistir. Geleneksel Turk tiyatrosu yazih bir metne dayanma­ makla birlikte belirli yapl ozelliklerine sahiptir.. komedi. tiyatra turunun yapi ozelliklerini gostermektedir. konusrna dili ozellik­ leri yansitan.. .. Yazih bir metnin bulunmasi. bu da modem Turk tiyatrasunun teknik bakimmdan giderek ku­ sursuzlasngim gostermektedir. (jLCME 1..

Batr'yi tarnyan. halkm dev­ lete karsi olan sorumluluklanm sorgulamasma neden olmus. Romantizm Narmk Kemal (Zavalh Cocuk) Ahmet Mithat (Felatun Bey ile Rakirn Efendi) Klasisizm Sinasi (~air Evlenrnesi) Aydmlanma Gag.a. bazilarmm ise gerek­ siz gorulmesi halkta bir huzursuzluk yaratnnstir. Grafige gore. devlet eliyle yapilan bir takim yeniliklerin halk tarafmdan yerinde. Tanzimat Donerni yazar ve sairleri. Tanzimat Donemine yaklasilirken aradaki farklihklan azaltrrus. b. 3. deney. yeni edebi turlerde eserler verilmeye baslanrnasi Tanzimat't etkileyen kliltiirel sebeplerdendir. Tanzimat Donemi Edebiyatl Realizm Sami Pasazade Sezai (Serguzest) ~-_ _-t_---JI L-I. onceki donemlerde btiytik farkhhklar gosteren Tiirk ve Bat! klilttirti.. 70 . Batih devletlerin Os­ manli'daki azinhklar icin bazi haklar talep etmesi Tanzimat'm olusumunda etkilidir. Orup: TRuzjmat DOnemiui etkileyen siyasi Y8p1: Askeri basansizhklar sonucu pek cok yerin elden cikmasi. gazeteciligin ortaya cikmasr.. devletin kurtulusu ve toplumun refahi icin yenilik taraftan olan.. Osmanh Devle­ ti 'nin kozmopolit yaprsi icinde bulunan degi§ik irklann.t . devletin kendi valisi Kavalah Meh­ met Ali Pasa'ya bile soz geciremeyip..[5. Akil. sosyal sorunlar tizerine egilen. Tan­ zimat Donerninden itibaren ise parelellik gosterrneye baslarmstir. halkm Bati'yi daha yakindan ta­ mma ve bazi yerlesik degerleri sorgulamaya baslamasi Tanzimat'm olusu­ munda etkilidir. Bunun yarusira ozellikle gazete aracrhgiyla halkm bilgilendirilrnesi. 1. 2. TANZIMAT OiJNEMI EOEBIYATININ GENEL iJZELLIKLER~ I_ ETKINLIK ( a. maglup olmasi. Orup: Tanzjmat DOnemini etkileyen kUltl1rel Y8p1: Osmanh aydmlannm Batr'daki felsefi ve edebi akimlan takip etmeye basla­ malan.. 1 Orup: Tanzjmat DOnemini etki1eyen sosyal Yap!: Osmanh Devleti 'nin son donerndeki savaslarda aldlgl yenilgiler. ilerleme. bu ne­ denle sanatta faydayi gozeten birer kisilige sahiptir. 2. milliyetcilik akirrn­ run etkisiyle ulus devletler kurmalan. kanun.

Donernin flkri.:alI~ml~lardlr. Sade bir dil kullamlrmstu. 3. 4. Halki bilgilendirmede arac olmustur. konusma dili ile yazi dili arasmdaki farklihklan azaltmaya c. edebi ve sanatsal tartismalan gazetelerde yapilmrsttr. ~emaya gore Tanzimat Edebiyatmm kaynaklan Bati'daki fikri ve edebi akimlardir.:in donemin sanatcrlan. Tanzimat Donemi Edebiyati eserlerinde daha onceki donemlere gore sa­ de bir dil kullamlnnsnr. Halki egitmeyi amacladiklan ic. ­ r Gazetenin i§levi - Makale. fikra gibi yeni turleri benndmmsnr.b. I 71 .

cevap B secenegidir.UNiTE SONU OU. 3 4. Dogru 6. (D) (D) (Y) 2. Dogru 8. cevap E secenegidir. cevap C secenegidir. cevap B secenegidir. Dogru cevap C secenegidir. 72 . cevap E secenegidir. Dogru 7. Dogru 1860-1896 .ME VE DEGERLENDiRME 1. Dogru 5.

daha soma Servet-i Fiinuncular icin onceleri bir alay olarak kullamlrms daha soma ise isim olarak yerlesmistir. 1891 yilmda Ahmet lhsan tarafmdan cikanlmaya bas­ lanrms. savunduklan gorusler dogrultusunda kale­ me aldiklan eserlerini yaymlamada bir ara't gorevi yuklenrnis. ( ETKINL/K 1. SERVET/FONUN EDEB/YATININ OLUSUMU ] 1. "fenlerin zenginlikleri" anlamma gelmektedir. hiir tefekkiiriin kalesidir. I: HAZIRLIK I_ 1. savun­ duklan edebi goruslerini aciklamada. sanat ese­ rinde. 73 ." sozuyle.tN am-. 1896 yihnda da derginin basma Tevfik Fikret getirilmistir. 3. sa­ nat. ve 2. 2.----­ SERVET/FONUN EDEB/YATI (7896-1907) VE FECR/AT/ TOPLULU(. "Sanatta ne soylediginiz degil.-.«4~- --------. 2 Tanzimat Donemi EdebiyatI bir yenilik getirdigi icin "Edebiyat-i Cedide" olarak adlandmlrms. "Dergiler. edebiyat. Eskiyi savunanlarla ihmhlar geleneksel yasama tarzim siirdUriirken. bu dergi etrafmda toplanan edebiyatcilann. MIIT. 2 Cemil Meric. nasil soylediginiz onemlidir. sananrun estetik yonunun kuvvetli olmasi gerektigini ifade etmektedir.. sanatcmm iislubunun onemi vurgulannustir.U (1909-1972) ------. Grup: Servet-i Fiinun. yaymlandrgi birer yer oldugunu ifade etmektedir. sanatcirnn hangi sanat dalmda olursa olsun. Yeniligin iistiine yenilik yap­ maya cahstiklan icin Servet-i Fiinunculara da Edebiyat-i Cedideciler denilrnistir. Muallim Naci. Bu. dusunce konulanmn ozgurce konusuldugu." sozleriyle dergilerin. ye­ niyi savunanlar Batih yasama bicimin uymak istemislerdir. -- 7.. Servet-i Fiinun dergisi.~ ) rfJNU71E ---- uuu. Grup: Servet-i Fiinun. hatta bu donern edebiyatcilanna bir edebi topluluk olarak admi verrnistir. 1. Tanzimat sonrasi TUrk edebiyatmda ihmhlann basmda bulun­ rnaktadir.

lstan­ bul'da Batih bir yasama bicimi siirdiirmeye yah§ml§. Servet-i Fiinunculann aradan gecen zaman icinde bazi yeniliklerin oturmasmdan.. ~] 1. adelet. Bir edebiyat dergisi editlhi1 olarak. bireysel konulara yonel­ mis sanatcilardir. gazetenin gerekliligi" gibi toplumsal konular islenmisken. . sahsi degil. goructl usulii­ niin yanhshgi.NL""A""'MA=Y.. siyasi ve sosyal problemlerden uzak durmalarma sebep olmustur.. a. b."..... Servet-i Fiinun Doneminde estetik zevkin on planda olrnasi... 5. A". Dogru cevap D secenegidir. Servet-i Fiinunculann edebi gorii§ ve cahsmalanru siirdilrdilgii bir merkez olrnustur. O-R-U. Servet-i Fiinun ve KIrk yil adh metinlerde bireysellik on plandadir.4. bireysel bir konuyu islemislerdir. Buradaki bireysellik. Recaizade Mahmut Ekrem'in tesvikleriyle eser­ lerini yazrruslardir.. 3.. toplumsal konulardan ve sorunlardan uzak durulmustur." ilkesi benimsenmis. .. Fransizca basta olmak iizere yO­ cukluk yillannda Bati dillerini ogrenmi§. toplumsal sorunlardan uzak durmus.. 4. Servet-i Fiinun dergisi etrafmda toplannus.. derginin sanat anlaYJPIl1 aytklayan bir y8Z1 YllZU11Z.... Dergi.... lJLcME DE(. 2.. Servet-i Fiinun doneminde "Sanat.. t-. 6. (D) 1 (D) (Y) 2.. . . Anlatimda ise cesitli betimleme ve benzetmeleri yapilrms.... donem sa­ natcilanm sadece sanatla ugrasmaya sevk etmis.... Servet-i Fiinun ile KIrk yil adh metinler tema bakmundan toplumdan uzak.. Bati edebiyati zevkiyle yetismis. edebiyatta zevki ve estetigi on planda tutmus. esitlik.._·. Tanzirnat Donemi Edebiyatrm hazirlayan sebepler ile Servet-i Fiinun Edebi­ yatuu hazirlayan sebepler arasmdaki en onemli farkhhk. 3. Her iki metin de ani tiiriiniin yapi ozelliklenni yansrtmaktadir. . topluluk adma bir bireyselliktir... ..M L=A""'M".A~... fikri ve edebi alan ile toplum tarafmdan benimsenmis olmasmdan sonra ortaya cikrms olrnalandir. sanat icindir.ERLENDIRME 1.. Servet-i Fiinun dergisin.. Edebiyat-i Cedide. Tanzimat Donemi metinlerinde "hurriyet.. 74 .. Tanzimat Donemine gore daha edebi ve siislii bir dil kullarnlmisttr.

b. anlatilmak iste­ nenin karmasik bir hill ahp anlasilmarnasma sebep olabilir. Sosyal yasamda. 3. Servet-i Fiinun Doneminde. 2. Grup: Biraz Daha Hakikat adh metindeki kelime gruplan. GiIn1f1k YlI§8DtImzda ell'§tiri YaplP yapmadJ. 1. a. anlatim bakimmdan daha estetik kilabilir. Elestirinin amaci. parag­ raflar metinde anlam birligine sahip kiimelerdir. Servet-i Fiinun ve yeniliktir. MB'I1N amm­ EDEBt TENK1T I_ ETKINLIK ( 1.gmm ve neyi. ozellikle Tanzimat'in ilanmdan sonra meydana gelen degisiklikler yava§ yava§ toplum tarafmdan kabul­ lenilrnis ve devletle birlikte halk da yiiziinii Ban'ya donrneye baslanustrr.2. daha "iyi"nin ortaya cikmasrm saglamaktir. Grup: Biraz Daha Hakikat adh metnin yazihs amaci. ni~ elestir­ di~ belirtiniz. olumlu ve olumsuz yonlerin ortaya konarak. hakkmda bilgi vennek amaciyla bir araya getirilmislerdir. sanatsal bir bicimde kullarulmasi. Ulkedeki bu baskici yonetim zamanmda herhangi bir savas olmamasma ragmen Ban karsismdaki gerileme devam etmistir. Hanra ve gezi yazilan.RETlcl METINLER 1 · 2 -----4 HAZIRLIK II 1. kendilerinden sonraki donemler icin birer tarihi beI­ ge niteligi tasirlar. onu aciklamak. bilgi vennektir. Ogretici metinlerde dilin. 4. 6{. metin iletisini ifade etmek. Grup: Biraz Daha Hakikat adh metin iletisi. cumleler. Belirli bir diizeyde sanath anlatim ise ogretici metinleri. 75 . 3. Metindeki bu anlam birligine sahip kumeler. II. Abdiilhamit'in baskici yonetirni altmda bulu­ nan aydmlann bircogu Avrupa'ya ozellikle de Paris'e kacnuslardir.

istanbul ve Kars milletvekilligi yspti. 1922'de Tenin'i yeniden cikurmeyu beslads. ogretici metin gelenegi icerisinde edebi tenkit alanmda yazilrmsnr. roman. ilerleme" gibi terim ve kavramlar kullarulmisnr. 4. Servet-i Funun'u olusturan sartlar dolayrsiyla iliskilidir. Hiikiimete yonelttigi aglr elestirilet ve eski lnihetcite­ tt savunmaSI doleytsiyle 1923'te istikIal Mahkemesi'nde ysrgtlends.o. her alandaki isbirliginin bugiin icin zorun­ lulugundan bahsedilmistir. 76 . Haziran 1919'da Malta'ya siiriildii. bilgi vermek. Biraz Daha Hakikat adh metnin ana fikri. metnin ait oldugu sosyal ve siyasi §artlarla. sa­ natkar. Metinde somut ifadeler daha ~ok kullarulrmstir. 1939-1954 yillen arasmda Cenkin. siyaset edsmuhr. lsmet lnonu'nun tekliflyle tekrar palitikaya dbtulii. 1875 . Atatiirk. Dekadan. aciklama yapmak amaclandigi icin aciktir. Biraz Daha Hakikat adh mew hangi. 2. estetik. Metin elestiri (tenkit) dusuncesiyle kaleme ahnrmsnr.1. Metindeki "gazete. 1957) yszi hayatma Servet-i Fiinun done­ minde edebiyetct olerek bsslsmts. 1933'te Ak§am gazetesinde yuztler yazmaya ve Tiitk kiiltiir hayatmm onemii yaym organ1anndan biti alan Fikir Hareketleri dergisini yaYJmlamaya bssledi. 1908­ 1912 OsmanlJ MecIisi Mebusam'an istanbul milletvekili secildi. 1925'te mii­ ebbet siirgiin cezest ile Corum 'a gonderildi. gazeteci. bilgi vermek. a. ya­ zar. ittihat ve Terakki'nin siyasi alanda bir nevi keletnsotu oldu. 5. Metinde gunluk hayatia ilgili olarak. Metin. Mesrutiyet. Atatiirk'iin otiimii­ ne kadar politikanm dtstnd« keldi. edebi hareket. b. 1957 yilmda Olmii§tiir. lsmet lnont: ve DP do­ nemlerinde her daim serf kalemiyle yazdlgl polemik ve elestirilerle ve eyru za­ manda da kiiItiiriin yeygmlesmsstne destekIeriyle alallarda ksltms. 1954'de 79 yssmds tutuklanarak hapse girdi fIktl. haberdar etmek gibi amaclanmn olmasmdan kaynaklanmaktadir. aciklarna yapmak. HiJseyin Cabit YalfUl Hiiseyin Cahit YalfIn (d. Aym ytl. yaym orgamnda yaymlayacalmlZl be­ lirtiniz. Bu ana fikir. makale. Bu tarihten sanra. 7. sanat. 1913'ten sonra tek parti hfiline gelen lttihet ve Te­ rakki'yi elestirmeye besledi. "Servet-i Fiinun ve yenilik"tir. 1911'de Diiyunu Umumiye Dayinler vekili oldu. 6. Agustos 1908 'de Tevtik Fikret ve Hiiseyin Keum ile birlikte Tanin Gazetesi'ni kurdu. edebiyat okulu. Bu durum ogretici metinlerin. Metinde anlam tutarsizhgi veya birbiriyle celisen dii§iinceler mevcut degildir. Metindeki ifadeler. II. Mestutiyet'in ilam ile edebiyeu buskmts ve politikaya gitmistit. 8. taklit. Atatiirk'iin oltimiindcn sonra. 1908'de II. yonlen­ dirmek. 3.

2 Metindeki "iki sent gibi ekilmis araziler". Grop: Metindeki "delta. On Bi­ rinci Mektup adh metinde ise "M1SIf ve piramitler" ternasr islenmistir. 3. "merkepciler. 4. gezi yazisidtr. okuyucuya bilgi vermek amaciyla yazilnuslardir. Metnin ana fikri.Grop:Bkz. "bedeviler". [. 2. Fakat yazarm edebi iislubundan kay­ naklanan birtakim benzetmeler ve sanath soyleyislerde soyut ifadelere de yer ve­ rilmistir. ETKINLIK ( 1.Biraz Daha Hakikat adh metin yazann sert ki§iligini. ucgen. Bu bakirndan On Birinci Mektup adh metin. deveciler. Bu durum iigretici metinlerin yazihs amaciyla parelellik gosterir. Bebssttnn Plevne'de selut dtismesinden sonra aile­ siyle Istanbul'e geldi. bilgi vermek amaclandigi icin acik ve kesindir. Cenap ~ahabettin 1870'te Menestir'de dogdu. 77 . gezilen yerler hakkmda bilgi vermektir. "mnzik ve dilenci grubu" ifadeleri done­ minin sosyal gercekligini yansitan ifadelerdir. On Birinci Mektup aldi metin "gezi yazrsr'tdir.MET1N GEZtYAZlSI 1. iigretici metin olmasi dolayisiyla yogundur. mumya. Grop: Biraz Daha Hakikat adh metinde "Servet-i Fiinun ve yenilik". kitabm adirun "Kavgalanm" oldugu da dusunulurse iliskili­ dir. Tiirii ise. "deve kervam". 5.2. On Birinci Mektup adh metnin yazI11§ amaci. 6. On Birinci Mektup adh metindeki ifadeler. Misir ve piramitlerdir. llkogrenimini Tophane'deki Fevziye Mektebi'nde yepti. Metinde somut ifadeler daha baskmdrr. I_ ETKINLIK ( 1. fotografcilar". Temalann birbirinden farkh olmasi hem metinlerin tiirii hem de anlatilanlann birbirinden farkh olmasmdan kaynaklanmaktadir. Grup: Biraz Daha Hakikat ve On Birinci Mektup adh metinler. piramit.~ 2. ebu'l-hevl" ifadeleri terim ve kavramlardir. elestirici yiiniinii ortaya koymasi bakirmndan. 2.

On­ celeri MuaJIim Naci 'nin etkisiyle divan ffim siirle ugr8§tl. Psris'te 4 yll cilt hsstshklsn ihtisesi yepti. Gelenekc! seirlerin en fok saldJrdlgl yenilikfi ssdrdi. sihbiye miiietti§Jigi yspti. "ceng-i miizeb­ hep ". Bu tarzda yazdlgl en iyi iki omek: "Yakazat-l Leyliye" ve "Elben-t $ita" siirletidir. Diger Servet-i Fiimmculenn tersine bireysel siiri tercih etti. Ro­ dos. Ttbbiye Idedisi 'nden sonra Askeri Ttbbiye 'den mezun oldu. Heceleri miizik duzeyinde uyumlu kullenmsyt savundu. 11k siiri 1885'te daha ogrencilik yillennd« Saadet gazetesinde yeyimlendi. imgeler dbneminin sanat diinyasmda onem­ Ii tartl§malar yeretu. Daha sonre cumhuriyeti destekledi ama yelmzhktsn kurtulsmedi. Edebiyet-t Cedide 'nin en a§lrJ omekletini verdi. 78 . $iir1erinde kuJIandJgI "S11at-i sementkm ". 1914'te emekliye eynldi. Tevfik Fikret ve HaJit Ziya Usekligil'Ie birlikte Servet-i Ptinun edebiyatmm iif onetnli isminden biri oldu. 12 $ubat 1934 'te lstanbul'da beyin kanamasmdan ya§amlm yititmistir. Eserleri: $iir: Tamat (1887) Sefme $iir1eri (1934. Kabri Bsktr­ koy'dedir. Yurda dondiikten sonra Mersin. Daha sonre Receizede Mahmut Ekrem ve Abdii1hak Hamit Tsrhen'den etkilenetek Bets tarzl siite yimel­ di. Nesr-i Sulh ve Tiryaki Sozleti (1918) Vilyam $ekispiyer(1932) OnBirinci Mektup adh metindeki birtaIam S8Dath s6yleyi§ler ile an1ah18l!1arm kurguland$ Uslup Cenap ~babeffin 'in edebt kipliJiyle 6rtI1§mektedir. Hekim yiizba§l oldu. oliimimden sonra) Bilffin $iir1eri (1984. $i­ ire "nesirmusikisi" dedi. Servet-i Fiinun dergisinde siirleri yeytmlsndt. Cidde'de ksrsntine hekimJigi.Giilhane Askeri Riisdiyesi ili bitirdi. "nay-i ziimiirriit" gibi deyimlet. Kurtulus Sav8§1 stresm­ da Kuve-yi MiJIiye 'ye kers: olumsuz tutumu nedeniyle ogrencileri taraimdan isti­ iaya zorlendi. oliimiinden sonra) Tiyatro: Korebe (1917) Diizyezi: Hac Yolunda (1909) Evrek-i Byyam (1915) Aiak-I lrek: (1917) Avrupa Mektuplsn (1919) Nest-i Harp. Detiiliunim 'da Tiirk Edebiysti Tsrihi detsleti okuttu.

Verilen metinlerde dikkati ceken yon daha once de belirtildigi uzere toplum­ dan. Servet-i Ftinun Donerni ogretici metinlerinin bireysellik etrafmda sekillendigini gostermektedir. 2 Metinde doneminin siyasi gercekligini yansitan ifadeler "Turkculuk" fikridir.) • "Baska herbangi yazarlar arasmda ihtimal kirgmhga varabilecek. 3. Grup: Metnin ana fikri "Ahmet Hikmet"tir. Gmp: Ahmet Hikmet'i Nasil Tamdim? adh metin bilgilendirmek. 6. 5. 1. gormedigimlz bircok adamIara rastgeliyor ve bircok kisilerle temas ediyorduk. Anlatlm bozuklugu olan ciimleler sunlsrdu: • Bu sebeple zamana kadar tarumadigmuz. sanatcilann ev toplantilan gosterilebilir.. Yakmdan takip ettigi He­ lit Ziya'mn eserlerine ve realizm akImma ilgi duymu~tur. Sosyal gerceklik olarak ise.. Mehmet Rauf (d: 12 Atustos 1875 .. ° 79 ." (Ek eksikligi ve cogul ekinin yanhs kullammi) 4. Zaman zaman siirler de yezmistu." (Gereksiz sozcuk kullamlmasi) • "Fransizcada bircok Latin(ce) kelimeleri var. Verilen ctimlelere gore dergiler. Bu durum. sanatm fikri ve edebi ylintintin yer aldig: birer merkez konumundadir. haber ver­ mek amaciyla yazilrmsnr. lngilizcede de bircok Fransizfca) kelimeleri oldugu gibi . sosyal sorunlardan uzak ve bireyseldir. ME'I1N HATIRA \_ ETK1NL1K ( 1. 2. 3. Fmnsiz yazar Paul Bo­ urget'yi okurmus ve ondan etkilemistir. "(cogul eklerinin yanhs kul­ lamrm) • "Uzanan ellerirniz birbiriyle kuca1r1a§tl.6: 23 Arabk 1931) 1stanbul'da dogmu~ ve kiifiik ya~ta edebiyat ile ilgilenmeye beslermstir. Gmp: Metin hatrra (am) dusnncesiyle yazrlrrusur.3. doneminin. sanat ve edebiyat hayatma yon veren. Bah­ riye Okulu'na gitmis ingilizce ve Frensizce ogrenmi~tir. 1896 ythnden itibaren Servet-i FiinOn'da yazmaya besledt... Romanlannda genelde 1stanbul ve fevresinde ya~ayan seckin ailelerin erestti­ da gecen a~k iliskilerini konu elmtsur. Metin giintimtiz icin Servet-i Fiinun Donemine 1~1k tutan bir onerne ve dege­ re sahiptir." (Kelimenin yanhs anlamda kullarulmasi..

herkese degil de sadece belirli aydm ziirnreye hitap eden dergi. Bunun temelinde ise "estetik kaygi" I_ vardir. Tanzimat Doneminde Bati' dan gelen fikirlerin ve edebi unsurlann yaym kaynagi.= ANLAMA YORUMLAMA 1. ETKINLIK ( 1. .Eserleri Romanian: EyIal Ferde-yi Garam Karanfil ve Yasemin Gen y KIZ Kalbi Bbgiirtlen Son Ytldtz Halas Ceriha Kan Demlesi Hikaye: Ihtizer Son Emel A§k Kedim Eski Ask GeceJeri jlk Temas jlk Zevk Oyun: Pence MensurFlee: Siyah lnciler ( . 2. gazetenin yerini almisur. toplum icin rni?" yapildrgi eksenindedir. Grup: Servet-i Funun Donemi ogretici metinleri elestiri. Servet-i Fiinun Donerninde edebiyat ve sanat tartismalan "sanatm sanat icin mi. Servet-i Fiinun Doneminde ise. halki bilgilendirip egitmeyi amaclayan aydmlar icin herkese hitap eden gazetedir. gezi yazisi ve hatira olarak kaleme ahnmis ve bireysel temalar islenmistir.

Servet-i Filnun Doneminde bireysel konulann islenmis olmasi. ( Avruia M~t~anJ [~aray ve b~s~J C:~~iAm~arJ 4... . (D). 1 ( Cenap $ehabettin Hilseyin Cahit '(alym .. (D). 2. tenkit. 81 . Tevfik Fikret'in Riibab-I Sikeste adh eseri siir kitabidir. gezi yazlSl ve hatira. Dogru cevap A secenegidir. sanatta "es­ tetik kaygr" ve "zevk" anlayismm benimsenmesi dolayisryladrr. 5..Tanzimat Doneminde ise. Tanzimat Doneminde ise eskiye oranla daha sade bir dil kullarnlmis ve edebi sils ve sanattan kaYIDllml§tu. dil agula§ml§t1r. makale ve fikra gibi turler yapryi belirlemis ve top­ lumsal sorunlar ele ahnmisnr. ('() 2. gezi Y8Z1S1 ve halua tllrlerinden biriyle bir yaZl kaleme ahmz. 3.. Grup: Servet-i Funun Donemi ogretici metinlerinde edebi bakrmdan daha oturmus bir dil ve uslup kullarulrms.+ . (JLCME DEl:ERLENDIRME 1. I" ETKINLIK ( Edebi tenkit.

Verilen dortlukte yapilan betim­ Iemeler. muhteriz darbeler.. §eb ~~::-:~:-. muttarid. CO~KU VE HEYECANI DILE GETIREN ItfETINLER (~IIR) VE ItfENSUR ~IIR l: HAZIRLIK 1...::-. okuyucunun zihninde canlanan bir goruntuye sahiptir. camlarda pur-ihtizsz Kucuk. Bu nedenle Servet­ i Fiiniin Doneminde "resim gibi siir yazma" anlayrsr oldukca hakimdir. Aynca §iirdeki ses benzerIikleriyle de ahenge yardimcr bir soyleyis olusturulmustur. muhteriz darbeler Kafeslerde. 1. soyleyis He tema arasmda bir yapi meydana getirmistir. yaklasir . birtakirn yeni edebi tiirIerin §iire girdiginin bir gostergesidir. siirin basligmda oldugu gibi yag­ murun yagl§ sesi ve ritmi verilmeye ~ah§I1ml§tlf.. 2 Bir donemde yazilan §iirlerin kendilerinden onceki donemlere ait siir sekille­ rinden farkh olmasi.... 2 Verilen bendin soyleyisine dikkat edilirse. hep .. bir ..~o--_ -az: tam kafiye redif > > > _Iqu: redif -ir: tam kafiye -eb: tam kafiye Siirin ritmi aruz OI~iisiiyle saglanrrustir. agla§lf ... ~iir basta ve sonda birer bent ve arada beyitlerin yer aldlgl bir yaplya sahip­ tiro Tevfik Fikret bu §iirinde klasik divan siiri kahplanm kirrms.3. Kucuk. 3. .MEI1N 1. nagme-saz Kafeslerde.. gelir .. 82 . muttarid.. camlarda pur-ihtiaz OIur dem-be-dem nevha-ger. Verilen dortluk bir resimle ifade edilebilir.

10. Servet-i Ftinun Donemlerinde bireyseldir.bent). Siirdeki bentler ile iki. Cun­ ku Servet-i Funun sanatcilan toplumsal konu ve sorunlardan uzak durmus. Tema sairin duyusuna gore anlatilrmstrr. I_ ETKINLIK ( 1. bentler arasmda ise beyitlerin kullaml­ masi. Birimlerde anlatIlanlar siirin temasuu farkh yonlerden isleyerek bir bu­ tun olusturmaktadir. Verilen beyitlerde dogal dil. Tanzimat Donemi sanatcilannda gorulen toplumsal sorumluluk duygusu. birey­ sel kanunlara yonelmislerdir. Bu nedenle islenen temalar Tanzimat Done­ minde toplumsal. Birimlerde gunnmuz Turkcesiyle kismmda da verildigi gibi yagmurun yagl§1 ve yagmur yasarken sai­ rin izlenimleri dile getirilmistir. a. 6. daha son­ ra hizlanan (beyitler) ve yine bitmeden once yavaslayan (sonuncu bent) yagmur sahnesi canlandmlmaya cahsilrmsnr. 5. Fikret'in siirin­ de oldugu gibi "yagmur'tdur. yagrnurun yagl§1 da dusunulurse. Bu durum beyitlerde §iir dilinin agrr basnguu gostermektedir. alti. Servet-i Ftinun sanatcilanrun resim gibi siir yazma anlayislarma uygun oldugu icin resimle ifade edilebilir. Grup: Ahmet Muhip Diranas'm Yagmur adh §iirinin ternasi. 9. ~iir bu yonuyle pamasizm akimma uymaktadir. 8. b. Bu durum temanm evrensel bir ozellik tasidigmi gosterir. §iir dilinin birtakim benzetIne.4. ilifkiyi resmediniz. ~iirin temasiyla devrin siyasi ve sosyal gercekligiyle bir iliskisi yoktur. Siirdeki bentler ve beyitler §iirin birimleridir. yedi ve sekizinci beyitlerde anjambman var­ dir. Japon siirine ait ozel bir nazim §eklidir. Servet-i Funun sanatcilarmda yoktur. once hafiften baslayan (l. 7. a. Siirin basmda ve sonunda bent. I_ ETKINLIK ( Temas. ~iirin Y8p1S1y1a temast lIl'IlSUldaki. yatmur alan bir yBZI yllZlIl1Z. mecaz ve sanatla­ nyla kullarulrmsnr. Bu durum siir dilinin nesir (dtiz yazi) diline yaklasngim gosterir. b. 83 . 2. lslenen tema ise yi­ ne yagmurdur. Grup: Hay-Kay. Yagmur siirinde anlatilanlar. Siirin her birimi birer sahne niteligi ta§ldlgl icin §iirin tamarm parnasizm akumna omektir. dort.

duygu­ sallIiJa. dl§ diin­ ya ile insanm duyulan arasmda koprii kurmaya yarayan biret simgedir. Gautier TD. Siirde anlam kspeli olmsluhr ve hetkes kendince yorum getirebilmelidit. Onlar is:in onemli olen gercekti. Yani insan onu nesil slgtltyorse oyle degerlendirilir. Soz­ . 1886'da "Pamas" edlt derginin yeyintenmesiyt« ortaya cikmisnr (Pamas: Mitolojide ilham perilerinin ya§adlgma inamlan efsanevi dagm adl). izlenimlete anem vertniyorlerds. Pamasizm.Maria de Heredia SEMBOLlZM (slMaEC1LtK) 19. Siin. yabancI iilkelerin manzara ve gele­ nekleri islenen konulardtr. (:iinkii dl~ geryek ancak insamn algllaYI~ bicimiyle var olur. dustmcelerdi. Onlara gore siir diistmcelere degil duygulara seslenmelidit. duygusalllgl teddetmislerdir. romantizme tepki olarak dogdu­ gu icin bu ekimds duygunun yetini dii§iinceler alml§. ciinku si­ ir bir ~ey anlatmak ifin yazllmaz. Tarihteki mutlu dbnemlere duyuJan ozlem. tenk ve cizgilerle saglamayl dii~iinjjrler. guzellik srarlsr. insemn i y diinyasma yimelmislerdir. Onlara gore somut vsrliklsr. l~lk. ssnst icindit" gorii~jjnde olan pamasyenler siirde yarar degil. Bu nedenle bicim giizelligini her seyin iistiinde tutarlar. Pamasyenler insan duygulanna. Pamasyenler Eski Yunan ve Altm mitolojisine biiyiik heyrenhk duyarlar.PARNASlZM Fransa'da ~iir tiJriinde oneye ~umlJ~ bir ekundu. Sozciiklerin birarada kullemlmesmden dogacak mii­ zigi de siit icin gerekli gormii§lerdir. Sembolistler. Siiri sessiz bir ssrk: olarak tsrumlstmsler ve miizigi siirin emeci durumuna ge­ tirmislerdir. sembollei aracIIIglyla dl§ fevrenin insan uze­ rindeki etkilerini ve izlenimletini enlstmislerdu. Yine aym nedenlerle Olyii ve uyaga ~ok onem vermisler. BBfbca remsilcileri: Th. ~iirdeki geTfek~jJjk diyebile­ cegimiz pemssizm.yiizYllm ikinci yensmde pemssizme tepki olarak ortaya ylkml§ bir ekimdir. psmesyenler siirde synntth ve nesnel betimlemelere yer vermisler. "Ssnst. Pamasyenler siiti salt bicim olarak goriirler. Do­ leytsiyle ele elmsn bazr konular klasisizmle benzerlikler tesu. bir anlamda teelizmle nstiirelizmin ~iirdeki sentezinden olus­ mu§tur. golg». Banville Francois Coppee i.Sembolistter bu anlaYI§a kar§l y1kmI§. ritmi on plana pkannl§lardtr.

Soz sanatlan Yagmur siirinin ahengini ve soyleyisini yansitmakta birer olarak kullarulrmstrr. tan agarnsl. hazin kuslar. can cekisen dalgalanmalar. Litizm. Pamasyenlerin genelIikIe "sone" naznn bicimini kullanmalarma ksrsm.. perdede gezinen gOlgeler ve oltim beshc« temelendtr. gokyuzunun aldig. Durgun suler. doleyistyle dil de aglrl8§ml§tlr. sembolizmin en belirgin ozeliiklerindendir. 9irkinlikIeri hayal yerduniyle giizelIe§­ tirtne. Verilen rmsradaki "yash sarkilar" (nevha-ger magme-soz) ifadesi gercek anlami dismda kullamlrmstir. soguk bir sessizlik. Anlam kapanlkIIgl ve farklI 9agn§lmlar yaratabilme amacr. ay l§lgl. Cunku "yash" sozcugu insan icin kullaruhrken bu dizede sarki icin kullamlrrnstir. tezat b. heves dolu damlalar" gibi bircok ifade gercek anlarru dismda kullamlrrnsnr. Gercekletden ka9ma. 001 bol rnecaz ve istiarelerin kullemlmssme yol a9m1§. hayalet.ciigiin anlam degerinden 90k mtizikel degeri onemlidit. 14. tukenmis kadin. sonen heyula. aglasan seller. alacakaranIIk.. bunlere bagll olarak ortaya 9lkan keremserhk. ruhumun kulagi. yagmurun yagmaya baslamasi. hal ile hayvanlann hfili goz onune serilerek anlanlrmsur. 85 ara~ . solgun. Siirde aynea "cekingen darbeler. Yagmur siirinde tabiat. so­ guk golge. 13. sem­ bolistler daha 90k serbest naznn bicimlerine yonelmi§lerdir. a.: te§his (ki§iselle§tirme) • "Sokaklarda seyl-abeler aglasir" ~ te§his (ki§iselle§tirme) • "gU§-1 ruhum" ~ te§his • "sukun u tanin" . • "rnuhteriz darbeler" -.. Verilen imgeler Tanzimat Doneminden farkh olarak Servet-i Fiinun sairle­ rinin yeni ve eski kahplarmdan cok farkh imge ve tamlama bulma arzulanmn yan­ srmasidir... B8§hca t:emsilci1eri: Baudelaire Rimbaud Mellerme Verlaine Puskin 11. sokaklann durumu. 12. hayale slgmma. bu anlaYl§m en onemli ogesi dutumundedit.

Kiiltiirel anlamda ise ancak Server­ i Fununun siir anlayisiyla iliskilendirilebilir. ~iirde anlatilanlar Fikret'in ruh halini yansttmaktadir. Okul ytllsrmde ba§ladigi siirl« ilgilen­ meyi siirdiirdii. okul1arda ogretmenlik yaptI. 19. i1 20. 18. Fikret. §iirdeki anlamm degil. Tevtik Fikret'in Tiirk: siirinin BatIII bir kimlik kazanmasmda rolii biiyiiktiir. "yagmurun kendisi ise bir gerceklik unsuru olarak yorumlanabilir. Yagmur §iirinde anlanlanlann herkeste aym duygu ve ruh halini yansitma­ m beklenemez. Servet-i Fiinun dergisinin fevresinde §ekillenen topluluga keutd). yagmura atfedilen ifadeler ve yagmurun sairin zihninde yarattiklan hayal unsurlan. Fikret'in Servet-i Fiinun anlaYI§ma baglI §iirlerinde i§ledigi konular ozellikl» a§k. biiyiik: yenki uyendtnr. sairin duyus ve gozlernlerini yansitacak sekilde islenmistir. 17.Bu siirletinin ana temesi "hiimyet" ve "medeniyet'tir.irin yani anlaticmm gozlem. edebi eserlerin cok anlamhhgiyla ilgilidir. Bu da olaylar ile anlatrci arasmda siki bir ili­ siki oldugunun gostergesidir. daha sonraki siirlerinde top­ lumcu bir an1aYI§a yonelir.\lmektedir. lstanbul-19 Agustos 1915). j1k siirlerinde sanat icin sanat diistmcesindc olan seir. ahengin.senetmm bu ikinci doneminde insan1an bitbirine 86 . yasananlar. Devlet dairelerinde memuriyet. Servet-i Fiinun toplulugunun dagzlmasmdan sonra yazdlgl siirlerde toplumsal konulara yonelir. Yagmur siiri bireysel duygulann dile getirildigi bir §iir olmasi dolayisiyla doneminin sosyal §artlanndan uzak bir §iirdir. 1888'de Galatasaray Lisesi'ni bi­ tirdi ve yine Galatasaray Lisesi'nde ogretmenlik yepmtstu. Fikret. ~iirde hem eski hem de yeni unsurlar bir arada kullamlrmsnr. ~iirde anlatilan olaylar. Bu durum. tabiat ve gtinliik: ya§amda k8T§IIa§llan bezt kiifiik sorun1ar­ dtt. Yagmur siirindeki. duygu ve ruh halini yamsitngi icin ona ozeldir. ilk kiteb: Ru­ beb-i ~ikeste (Kmk Saz) 1900'de yayimiandi. Yagmur siirindeki beyitler ile bentler divan §iiri ve Tanzimat §iiri gelene­ giyle iliskilidir. 16. §3. Fikret Abdiilhak Hemit'in ve Galatasaray Sultanisi'nden hocesi olan Recaizade Mahmut Ekrem'in tesiriyle Beuh anlaYI§ta­ ki siire ytmelmistir.15. I_ ETKINLIK ( ~iirin gunumuz Turkcesi bolumunde verilen h1Ui bir diiz yazi metni gibi dusu­ nulurse.TevtikFikret (24 AralIk 1867. ~i­ irdeki tema. duygu halinin ve §iirin okuyucu uzerin­ deki etkisinin kayboldugu g0ri. Toplumu siken biiriiyetsizlig» k8T§1 yazdlgz "Sis" sii­ ti.

Hukuk egitimi elmtstu. Bunun yamnda Servet-i FI1nuneulann genell»'. pamasizm alrnnJDJD Ozellikleri §8ir ile eseri arasmdaki baAlantl1ardlr. 1887. pamasizm akImmdan etkilenmistit ve pamasyenlere baglIdlr. 12 Mayls 1919.ocuk"gibi. Galatasaray Spor Kuliibii'niin 9 numaralI kutucu iiyesidir. divan siirinin miistezat nazIm §eklini temnmez hale getirerek "set­ best mustezet'bicimini gelistitmistir. Eserleri Oyun: Hicrenler (1908) Jan Tiirk (1909) Kosem Sultan (1912) Firar (1911) $iir: Ruh-I Bikayd (1911) karamsar rub bllinin Tevfik Fikret'i y8DSlttJil rahathkJa s(lylenebi1ir. Fikret cocuklsr icin yazdlgl si­ irleri hece alriisiinii kullanarak ysztmsttt ve bu siirlerini "Sermin "sdh bir kitspte toplemisur.i#i olan tablo gibi §iir yazma an­ laY1§1Yla.eJ. ~iirdeki.Hest« C.Siirde beyit biitiinliigii­ nii kunns. Fikret siirlerinde rogu zaman aruz alriisiinii kullsnmtstit.enlemm bir beyitte tamamlanmasl gelenegini ortadan kulduttusur. seir ve oyun ya­ zendtr. Tarihe ve kutsel degerlere de kerstdn.l. Tahsin Nabit Tahsin Nahit (d.Nsz­ ml nesretsiui diiz yazlya)yakla§tIrml§tIr. I_ ETKINLIK ( Verilen resmi an1atan bir .Rsmszsn Sedekesi.Fikret'in "manzum hikaye" tiiriinde siirleri verairiBehk­ csler.dii§iirdiikleri icin biitiin dinlere dii§mandlr.Siirlerini "Riibsb-i Sikeste" ve "Heluk'un Defteri" edh kitaplarda top­ lenustu. Fikret.a.iir yazarak 8DI1fta okuyunuz.Nesrin. lstenbul). . lstenbul. Fecr-i Ati ekuntntn bir iiyesidir. Prensiz siirinden alman soneyi siirlerin­ de kullenmis.

iki dortluk ve aln beyitten olusan hem divan hem de Ban §iiri ile halk siiri etkilerini tasiyan bir yapiya sahiptir. arar ahenk unsurlan: >.. Grup: Elhan-i ~ita adh §iir ii~ bent. Grup: Elhan-i .kinayeli kullaml­ rmsnr.. resim gibi siir yazma anla­ YI§ma uyulmustur..I_ 2. temanm evrensel bir nitelik ta~ldlgml gostermektedir. > > -11§: tam kafiye -ar: tam kafiye ~ tam kafiye . ferdasr . ne§l?eleri ... karlar .. 1... 88 ... Aynca siirdeki her tiirlii ses benzerli­ gi siirin ahengini saglayan unsurlardandir.. Bu birimler §iirin temasl olan "kar" etrafmda bir araya gelerek siiri olusturmuslardir. kus . Karm yagl~ ritmi tiim siirde verilrnis.. I_ ETKINLIK ( 1. ~eYdas~ . tipki Yagrnur siirinde oldugu gibi.. aglar -S1: redif . yeri .... ~iirde bu iki sozciigii tiim siir boyunca gelisen bir tema icinde islemis­ tiro 2. u~u§ . iki dortluk ve alti beyitten ibarettir. Grup: Herman Hesse'nin §iirinde lu§ temasi islenmis ve bu tema siirde sii­ rekli gelisen. Farkh donemlere ve iilkelere ait §iirlerde de aym temanm islenmesi..1..ME'I1N ETKINLIK ( ~ita siirinin 1.. kar . tam kafiye -er: tam kafiye -lar: redif Siirin ritmi. Grup: Behcet Necatigil'in Kar Kar adh siirinde kar ve kar. 2.. ~air. Verilen bentte kar yagrsmm ritmi saglanmaya cahsilrmsnr. aruz olcusuyle saglanrrustrr. 2 Elhan-i ~ita siirinin birimleri ii~ bent. iistiinde bir §eyler soylenen bir sekilde verilmistir.

Esini gaib eyleyen bir kus gibi kar Gecen eyyam-r nevbahan arar .Yuvalarda -yetim-i bi-efganl­ Son kalan ma-i tiiyleri kovalar karlar Ki havada ucar ucar aglar . sairin algilayisla ~iir. 4. Elhim-: ~itb §iirinde anjamaman ozelligi tssiysn tntsrsler §unlardIr: . diline oZgii soyleyislerle..Kucucuk. Dok ey sema -revan-i tabiat gunildedir. duyus ve algilayism on planda oldugu gorulmektedir. liinelerde arar .Bir beyaz rise-i cenah-i melek gibi kar Seni solgun hadikalarda arar . set-sefid baykuslar gibi kar Sizi dallarda. 5. Aynca Tanzimat Donemi ~iirlerinden farkh olarak bireysel ternalann. Elhan-i ~ita siinndeki kar temasiyla.Kapladi bir derin siikuta yeri karlar Ki hamil§iine dem-be-dem a~lar . cenah-i kebuter. Verilen bentte dogal dil..­ Hak-i siyahm iistilne safi §ilkilfeler! 89 . ken­ di anlamlan drsma tasarak kullamlmisur. sehab-ter.Destinde ey sema-yi §ita tilde tildedir Berg-i semen.Na'sm iistiinde ~imdi ey milrde Basladi parca parca pervaze karlar Ki semadan duser duser aglar . Yagmur siirindeki yagmur temasi Ser­ vet-i Fiinun Doneminde dogamn ve izlenimlerinin tema olarak secildigini gos­ termektedir.3.

Elhan-i . betimlemeler (tasvirler) yapila­ rak verilmistir. Soz sanatlan siirin ahengini saglamakla birlikte aym zarnanda anlatil­ mak istenenin de daha etkili anlatrlmasim saglamaktadir. 7. bilgi birikimine gore anlarn kazanan bir sanat eseridir. Bu ozellik resim sanatiyla iliskilendirilebilir. kann kosmasi ifadesiyle de teshis sanati yapilrmsnr.Soldan saga. derin sessizlik. . emelller gibi yagan kar. saf kanat. ElhAn-l $itl §iirindeki yan anJamh kelime ve ifadeler: "Beyaz titreyis. zevk. sessiz rUzgar. Bu durum edebi metinlerin ~ok anlamhhgiyla ilgilidir. Bu imgelerin kulIamlma nedeni bireysel duyus ve dii~iinii~ii en yeni ve fark­ 11 bicimde yansitma arzusudur. Birinci beyitte karlar emellere ve hayallere benzetilerek tesbih. kuslann ezgileri. beyaz ortu. comert­ ligin eli. sonra u~arlar. Ikinci beyitte kann uyuklamasi ifadesiyle teshis. durrna.. dumanh u~u~ kalplerin ~llgm ezgileri. umit sessizligi.Ezhar-I bahann yerine berf-i sefidi. sukut ilahilerinin ezgileri. . Bu durum tiir dmnin nesir diline yaklaftl#Jm gOateJ:mektedir. durrna ~ek Her ~absarm ustune bir sutre-i sefid! . gUvercinlerin §arkIlan. gab olmada rizan. 6. sagdan sola lerzan U girizan. golgeler siyahhklar ve umitsizlikler yigim." 8. b. Elhan-r ~ita ~iirindeki tabiatla ilgili ifadeler. ruzgann kanadi ifadesiy­ Ie istiare sanan yapilrmstir..Bir bad-. kultur diizeyi. Verilen irngeler Tanzimat Doneminden farkh olarak Servet-i Funun §airleri­ nin eski kahplardan cok farkh. Gab ucmada Wyler gibi. a. hayal gibi kosan kar.. semanm eli. Edebi metin okurun duygu. tabiatm ruhu. 10.lita §iirinde anlanlanlann herkeste aym duygulan uyandirmasi beklenemez. ne bir ~i~k!­ Bir tOde-i zllal ii siyah-reng ii na-iirnid. yeni imge ve tarnlarna bulma arzularmm yansirna­ stdrr.Her ~absar §irndi -ne yaprak. 90 . mavi Wyler. harnfi§un per-i sMmda uyuklar Tarzmda durur bir arahk. Elhan-i tuyfirun yerine samt-i Umidi. Bu baktmdan ~iir par­ nasizm akimmm ozelliklerini yansitmaktadrr. beyaz rnelek kanadmm s~agl. kism eli. 9. Ey dest-i asman-I §ita.

Servet-i Funun Doneminin modem TUrk siirinin baslangicr sayilmasi. ayrn zamanda ruh hali­ nin olgunlugu Siste Soylenis gibi bir §iiri ortaya cikarrmsnr. Yahya Kemal'in ayrn manzara karsrsmdaki §iirinde yoktur. Tanzimat Doneminde toplumsal ve siyasi konular i§lenirken Servet-i Filnun Doneminde bireysel konular islenmistir. Tan­ zimat Donernindeki yenilik denemelerinin artik olgun ve Batr'yla esdeger bir hal almasmdan dolayidir. b. Hastahkh bir ruh halinin yansimasi olan Sis si­ iri doneminin sosyal ve siyasi sartlenrnn da bir sonucudur. ~iirin duz yazi ile ifa­ de edilmesi onun ahenk ve ritim unsurlanmn kaybolmasma neden olacagi icin §i­ irde anlatilanlann da tam olarak ifade edilememesine sebep olur. 1. Tanzimat Doneminde eskiye gore sade bir dil kullamhrken Servet-i Filnun Do­ neminde sanat iyin sanat anlayrsi benimsendigi iyin aglr bir dil kullarnlrmsnr. lstanbul'a bir facialar §ehri gibi bakl§ tarzi. Hac Yolunda Elhan-i ~ita §iiri Turk edebiyatmm ahengi. Servet-i Funun sanatcilannm da psikolojik durumlanm etkilemis. 91 . karamsar ve bedbin bir ruh halinin olusmasma sebep olmustur. 13. soylenmek is­ tenene gore yeni ve eski unsurlann bir arada kullamldigr bir yapi olusturulmustur. Tanzimat Doneminde ise yapi bakimmdan eski nazim §ekilleri surdurulmustnr. Yukanda da belirtildigi gibi imparatorlugun sosyal ve siyasi durumu. 2. ritmi ve soyleyi§i ile nadir eserle­ rinden biridir. EIMn-l ~ita §iirindekiler duz yazi ile ifade edilemez.11. I_ ETKINLIK ( Servet-i FlJnun §iirinin getirdigi yenililder ve edebiyannnzdaki yeri konulu bir yazi yamz. Db. EIMn-l ~ita §iiri doneminin siyasi gercekligi ile iliskili degildir. bireysel bir duygunun dile getirilisidir. Yahya Kemal'de ise sosyal ve siyasi §artlann olumsuz bir etkisinin olmamasi. Servet-i Funun §iirinde yapi bakirnmdan eski kahplar yikilrms. 3. §airlerin ruh MI­ lerini gosteren en onemli unsurdur. L Tevfik Fikret'in §iirindeki. 12. Bu.

3.. l....(jLCME DEiJERLENDIRME 1. Toplum sorunlarma deginmernis.. ask ve doga temah §iirler yazmrsnr. Servetifiinun §iirinin enonemli §airlerinden biridir.ocuk §iirlerini ~ermin adh ldtabmda toplarmsnr.. Doksan Bese Dogru §iirlerinden bazJ1ardrr. bireysel duygulann one cikmasr. sone. Sis... . . Nazmm nesre yaklasmasi. a~lr bir dilin kullarnlmast Servet-i Funun §iirinin Tanzimat §iirinden aynlan yonleridir. Tarih-i Kadirn. sembolizm ve parnasizm.. Millet ~arlasl.. S. Dogru cevap D secenegidir.. Sembolizmin etkisi altmdaki sairin aynca gezi yazJ1an da bulunmaktadtr. bireysel. terza-rima. 92 .:in sanat anlayisirun benimsenmesi. sanat ic.. (D) 1 (Y) (Y) 2 . 4. yeni kavram ve imgelerin kullamlmasi.

4. §air. 2. 93 . San Gtil adh §iirdeki gill motifi ise. edebiyanrmzda XIX. askm ve sevgilinin saclanmn sembo­ Iii olarak kullamlnusnr.\[ MENSUR 5/1R 1. Mensur ~iirler (1890) adh kitabiyla vermistir. I HAZIRLIK 4 ]1 1. 2 Bilrful-l Bahar adh siinn ternasi "bahar". soyleyis ve te­ rna bakimmdan siirden farkh olmayan. Bu turun ilk ornek­ lerini ise daha Servet-i Funun kurulmadan once Halit Ziya. Mensur silr. Mensur §iir. amma­ I_ ETKINLIK ( 1. Bilrful-l Bahar adh §iirdeki "bahar" motifi. Bu dururn da onun §iir gelenegimiz icinde §iir oIarak kabul edilernernesine sebep 01­ maktadir. Fransiz §iirinin etki­ siyle edebiyatirmza girmis bir tiir olarak. b. ortalannda Fransa'da Rimbard ve Baude­ laire'in omeklerini verdigi "Prose Poetique"lerden gelmistir. a. ifa­ de etmek istediklerini §iir kurallannabagli kalmadan daha rahat ve acik ifade etmistir. Bilrful-l Bahar ve San gill adli metinler daha onceki donemlerde ornegi bu­ lunmayan metinlerdir. Grup. Dostluk konulu bir paragraf yazarak okuyunuz. lll~ii. Bu llzellikler mensur §iirin aym zamanda §iir ve diiz yazidan farkh yonleridir. Gunumuzde de bahar ve gill motifleri aym anlam degerleriyle kullam­ Iabilrnektedir. 2. 3. ahenk ve ritim gelmektedir. yy. Turk §iir gelenegi icinde ornegi olrnayan. vezin ve kafiye gibi ogelerden baglmslz metinlerdir. Grup: Her iki §iir de nesir ciimleleriyle yazilrms. ses. 5. yeniden canlanrnamn ve ne­ §enin kaynagr olarak kullamlmistir. gelenekle iliskilendirilmemektedir. San Gul adh §iirin temasi ise Ua§kUtu. kafiye. Verilen ifadelerde ahenk kullamlan elder ve benzer seslerle saglanml§. ~iir denince akla ilk olarak vezin.

Halit Ziya. yerli ve yabancI aykiiler) . AlI§IlmI~tan Ierkls bir ciimIe diizeni verdir.8. Dili silslii. daba sonra ailesel nedenlerle ortaogrenimini lzmir Riisdiyesi'nde tamamladl (1878). 23 MaYIs 1945) lzmit'de heh ticareti ile tanmmI§ Usskl: "Ussekizedelet" diye bilinen bir aileden olan Heci Helil Efendi 'nin ogludur. Dili ba§anyla kullemr. hikayelerinde Anadolu ve kay hayatIns. 1866-0. Cumhuriyet Donemi yezerlertndsndtr. Ruh tahlillerine onem verir. R()RIIIIIlan: Nemide Bir Oliiniin Defteri Ferdi ve $iirekasl Mai ve Siyab A~k-IMemnu Ktnk Hayatlar Hik4yel«i.6. 11k ogrenimini lstenbul Fatih Rustiye'sinde tamamlayan Halit Ziye. HaJit Ziya UpHlgil Halit Ziya U~akJJgil. B8r8n-l Bahar ve San Gf1l adh flirler bakJnndaki dUfUncelerinizi belirtiniz. (d. kasabaIardaki ya§aYI§a yer vererek 1stanbul ch§ma flk- tmstu.: Birhdi~~nTarih~Mua§akasI Bir Muhtuunm Son Yapraklan Nektl (4 cilt. Ttitk edebiyatInda BatIJJ anlamda ilk romanIan yazan sanetcidu. daha sonra da roman denemelerine bsslemisur. Daba sonra bir siire Osmenli Benkest 'nda faII§tI. Servet-i Filnun Doneminde roman ve hikllye tiiriiniln en anemli ismidir. Bs«I«i. 1893 'te 27 yusmdeyken 1stanbul'a gelip Servet-i Fiinun 'a keulsrek: edebiyat falI~maIanm arttIran Halit Ziya. Cumhuriyetin ilanmdan sonra Son Posta gazetesinde yezilsr yezmtstu: HaIit Ziya Usskltgil. Kahramanlan ya§achklan fevreye uygun olarak enlsur. Me~rutiyet'ten sonra bir siire Dariilfiinun Edebiyat Fekiiltesi 'nde garev eldt. sanatiI ve aglrdlr. Romanlannda aydm ki~ileri anlatIr. 7. "Mai ve Siysh" romanmdaki Ahmet Cemil karakteri Setvet-i Fiinun sanatflslm temsil eder. 1stanbul'da dogmustur. 20 yestnde gazetelerde yezilen flkmI§. Romanlannda yaImz 1stanbul'u anlatan sanatfl. ideali olan hariciyecilik meslegine giremeyince rii~tiye ogretmeni o/du. Eser/erinde reaIizm akmmm etkisi goriiliir. En iinlil oyktilermden biri olan Kar Yagarken oyktistmde anJatIgI 'reaIizm' bunun bir omegidir.

..:. 9S .BuMuydu Heyhat KUfuk Fikrsler (3 Cilt) Bir YazJn Tarihi Solgun Demet Bir Si'r-i HayaJ Sepette Bulunmus Bir Hikiiye-i Sevda Hepsinden ACI Gnu Beklerken Aljka Dair Ihtiyer Dost Ksdm Pencesi lzmir Hikuyesi Hatua1an: KIrk Bir ACI Hikiiye Saray ve Otesi Deueme: ro Sanata Dair b.. BlirfuJ-I Bahar ve San Gul adh §iirler.. FARKLILIKLAR Mensur siirin duz yazmm yapisma sahip olmasi..."A YORUMLAM£ ... 2... Verilen metinlerden Cemil Meric'e ait alan mensur §iir. MENSUR $ttR /' BENZERLlKLBR Ses. Siileyman Nazif'e ait alan §iir ozelliklerini gostermektedir. islenen bireysel konular ve §airlerin psikolojik durumlanm yansltmasl baklmmdan sanatlfllanyla iliskilidir. sttR . Sabiha Sertel'e ait alan duz yazt.. vezin ve kafiye gibi §ekle ait ' onceden belirlenmis sirnrlayici ogelerin bulunmamasi.. [: AN!.] 1. sanatcmm duygulanru daha rahat ifade edebilmesi farkhhklar olarak gosterilebilir.. soyleyis ve tema bakirmndan bir benzerlik vardrr.

.. 4..ERLENDIRME 1 (D) (D) 2 ..I_ 1. Duz yaziya ozgu olup mensur §iirde kullamlan ozellik duz yazmm yapisidir.... 96 . 3.. Dogru cevap A secenegidir. .. Fransiz.. DLCME DE(. Servet-i Ftinun . (Y) ETKINLIK ( TeD1IIS1 lIfk oIan bir mensur §iir yazarak SlDlfta okuyunuz.

kisiler. koy odalannda.4.t Oguz Kagan Destaru . zaman ve rnekandan olusur. 2 Tanzimat Donemi Edebiyatmdan onceki donemlere ait anlatmaya bagh edebi metinler sunlardir: . Hik6ye 1. coskulu. hikiiye kar§llIgl olarak kiifiik hikiiye terimi kullamlmisur. XIX. edebi giiciiniin son derece guclu olrnasi gerekir. konulan bekunmden. Hikiiyelerinin kimi ceviri kimi yerlidir. manzum olanlara destan da denmistir. Edebiyenmtzde Beu 'daki enlemiyle ilk hikaye Ahmed Midhat tarafindan yezilmisur. Hustev ve $irin. Miisameretname sdlt kitebmde 7 hikiiye toplantmstir. Halk hikiiyeleri.halk hikayesi diye etultr. halk hikaye ve masellsnntn gelistnesiyle olusmemis. bir olay anlatan sozli: ya da yezih enlatilem hep hikiiye edt verilmis. Tiirk edebiyetmde fagda§ hikiiye Beu'dekinin tersi olerek. bilgi ve kiiltiir birikiminin.) bunun en iinlii ornegidir.Halk Hikayesi -t Kerem ile Ash . Hikayenin yapisi olay orgusu. Aym donemde kurgu ve snleum bekimmden besen): seytlsbilecek ilk or- . hayal gucunun. Yusuf ve Ziileyha vb. yiizylldan bu ysns.Mesnevi -t Hiisn ii Ask 3. Bir roman ya da hikiiye yazanmn gozlern giiciiniin. diigiin vb.Destan . Bets uygarlIgl fevresindeki Tiirk edebiyatmda. Anadolu'da XVI. Halk edebiyetinde hikiiyeci-ii§lklar tarafmdan kebveletde.. a§k hikiiyeleri ve kahramanlIk hikayeleri olmak iizere ikiye eyribr. ytizyild« yazrya gefirildigi semlen ve destensi bir nitelik gosteren Kiteb-i Dede Korkut 'teki hikayeler bunun ilk otnekleri seyilsbilir.U EDEB METINlER a. Divan edebiyatmda mesnevi tUrii (Leyle ile Mecnun.EVRESINDE OlU$AN fDEB~ METINlER ANlATMAYA BA(. 1_-4 HAZIRLIK \.sozlt: halk geleneginde siiriip gelen halk hikiiyelerinde olaylar nesir ile snletihr. toplenulennde soylenen hikiiyeler. OlA Y . heller nezimle ve saz e§liginde soylenir.Bu yolda ikinci yazar Emin Nihet'tu. duygusal. dil ve anlatim tekniginin. ytizytlm ikinci yansmda dognuien dogruya bett edebiyetunn hikiiye yolundaki vetimleri otnek tutularak yazllmaya beslsnrmsttr. ETKINllK ( Tiirk edebiyeunde. XV.

!slam Gemici. Bu donemde eltstlmtsm dismd« bir oyku dimyest kuran Seit Faik Abssiyemk. Bu dbnemin beske bir yazan ise Nabizade Nezun'du. Tiirk oykiiciiliigiinii yetkinlige kavu§turan yezer ise Halit Ziya Usekltgil oldu. Oley hikiiyesinde olaylar zinciri kisi. Kenan Hulusi Korey. Bunlar eresmde Muzaffer Buytukcu ve Osman <. Kemel Tahir ve Ahmet Hamdi Tsnpinar oykt: yazarlan olarak on plana fJktl. Olay hikiiyesi 2. Maupassant terzi hikiiyenin. Hiiseyin Cehit Yalfm. Bu donemin diger yazarlan Hiiseyin Rahmi Giitpmer. diyeloglenn usta yazan Orhan Kemal. Mehmet Seyde. F. Sadri Ertem.ehov tarafindan olgunla§tlnldlgl ifin t. zaman ve meklin unsurlanna bagll olarak verilir. Olaydan fok yoruma. Edebiyst-i Cedide doneminde yalm diliyle dikkst feken U§akIIgil. Neceti Tosuner (Ctkmezde. yuzimd« konusme dilinin hakim olmest. Tiirk Edebiyatmda Omer Seyiettin. Rus yazar Anton <. Onu Halide Edip AdlVar.t tsrzI bikJyeler de denir. 98 . Mesrutiyet'in ilemnden sonra gelisen yeni edebiyat ekumyl« birlikte oykiide toplumsal ve siyesi sorunlar islenmeye bssled).ehov tarzl hikiiyenin onciisii kabul edilir. Selahattin Enis. tesr« ya§amlmn gerfekfi bir iislupla edebiyata tesmmesi gibi ozelliklerle bilinen bu donemde Omer Seyfettin. sonuf boliimtmde fozaIerek merakm giderildigi bu terz hikiiyelere. Celaleddin. titiz gozlemciligiyle ge}fekfi oyki: gelenegini besleten yezerdir.eviksoy iislupculuklenyle on plana ~:Jkarken. Durum hikiiyesi. Ahmet Hikmet Miiftiioglu ve Saffeti Ziya idi. Mahmut $evket Esendal cumhuriyet donemi oykiiciiliigiinii hezttleytm isimlerdir. Bekir Sitk: Kunt. Merak unsurunun on planda oldug». Giiniimiizde Tiitk oykiiciiliigii geni§ bit konu ve iislup zenginligiyle siitmektedit. geli§me bOliimiinde stitsn diigiimlerin. Hikiiyeler genel yepilen itiberiyle ikiye aynlmaktadJrlar: 1. Sabahattin Kudret AksaI. Tiirk oykiiciiliigiinde yeri bir flglr aftl. Reset Nuri Giintekin. Cumhuriyet donetni 1930'lar sonrssuu kepser. Nahit Stm Orik. psikolojik tehlillere aflk olen genellikle bit sonuca baglanmadlgmdan okuyucuda farkll fagn§lm ve izlenimler uyandJran durum hikiiyesi ise.nek Semipesszsd« Sezai'nin Kiifiik $eyler adlI hikiiyesidir. Kemel Bilbeser. Sabahattin Ali. Refik Helit Karay izledi. Neden Kitap) gibi isimler de fall§malanna erehksiz olarak deyam etmektedirler. Ftsnsiz yazar Guy de Maupassant (Guy do Mopassant) tereitnden geli§tirildigi ifin MauIMUBD. Ttirkcede yabancl sozciiklerin tettiizlenmesi. Samet Agaoglu. Mehmet Raul. Hslikemss Behkcis: (Cevat $akir Kebaagaf). Cemal Keygili. Sait Faik Abaslyamk da <.ehov tsrzI bildye edtyle da enlsnlmektsdtr.

1. bir hafta sonra" gibi zaman bildiren ifadeler kullamlrrustir. . Hikayede "eyltiliin karanltk bir sabahi. kisiler." Hikayedeki bu mekanlar. 2. Bu yapi. Hikfjyedeki mekmlar sunlerdu: "Kosk. hikayedeki olaylann y~andtgl yerdir. Hikayede bir ~ehrin kullamlmasi olaylar ile uyumsuzluk gostereceginden aym olaylann gerceklesmesi beklenemez. Yukandaki olay orgusu grafigine gore hikaye. 3. gtine~ dogmus. Bu nedenle hikayenin yapi unsurlanndan birisidir. Grup: • Kahraman anlatici • Kahraman anlaticmm arkadaslan Hikayedeki kahraman anlatici. Grup: Hikayedeki kisiler anlanci kahraman ve arkadaslandir. Bostanci civan. ortahk hentiz agarmaya ba~ladlgl sirada. olay orgtisti dikkate ahndigmda degi~tirilemez. 2. C.Unkti hikayenin yaplsl kendi icinde btittindtir. tarla. yapmak isternedigi ~eyleri diger kahramanlarla birlikte ya~ayan kisidir. Olaylan belli bir zaman ve mekanda yasayan kahramanlardu. Bunlar uzerinde yapilacak bir degi~iklik hikayenin yapisiru bozar. olumsuz olaylar tizerine kurulmustur. olay orgttsu. Hikayedeki olaylar ve kisiler gtinltik hayatta karsilasrlabilecek ttirdendir. I_ ETKINLIK ( 1. Hikayedeki bu kisiler. hikayenin yapl unsurlanndan birini olusturmaktadir.a a Olumlu Olumsuz c d b b. 4. ME'I1N 1. Hikayedeki mekanlar ger~ege uygun olarak tasvir edilmistir. Hikayedeki zaman. zaman ve mekandan olusur.

bireyselligi on plana cikarrrus bir edebi donem olmasi dolayisiyla donemindeki zamanla yakm bir iliskisi yoktur. 13. 12. Bebesi Miiftiiog1u Sezai Bey'dir. Grup: Bir Damla Kan adh hikaye. aym etkiyi birakamazdr. kisiler. Yazar. 2. Servet-i Fiinun Edebiyati sosyal ve siyasi hayat ile iliskisini koparrms. I_ ETKINLIK ( 1. Grup: Anlatici olaylan ve mekarn anlatirken tasvirlerden ve tahlillerden yararlanrmsnr. Grup: Anlatici yaptig. 7. 9. Hikayede "olurn-yasam" catismasi vardir. Dedesi Yu- 100 .Ahmet Hilanet MiJfti10lJu 1870 ytlmde !stanbul'da dogdu. sozcukleri yan ve mecaz anlamlanyla kullanrmsnr. I. hikaye gelenegine baghdir. 2. 8. bu dogal gercekligi hikayedeki olay orgusu. Hikayedeki bu temel catisma yazann bireysel duygulanmn bir yansimasi oldugu icin toplumsal bir yam yoktur. Hikayedeki yapl unsurlar birbirini tamamlayarak yapiyi olusturan unsurlardir. Cunku yazar. Kahraman anlaticmm psikolojik durumu ve ruh hdli en iyi birinci aglzdan anlatilacagi icin yazar boyle bir tercihte bulunmustur. a. 10. b. kurguladiklanm hikayedeki gibi yansitmis ve hikayenin yapl unsurlan arasmdaki uyumu buna gore belirlernistir. Hikayede anlattlanlar giinliik hayatta karsilasrlabilecek dogal bir gercekligi olan olaylardir.5. Bir onceki soruda da belirtildigi iizere. Bilimsel ve felsefi metinlerde ise dogal gerceklik oldugu gibi yansitihr. 11. zaman ve mekan etrafmda kurgulamis ve insana ozgu kurmaca bir gerceklik haline getirmistir. Grup: Hikaye "Maupassant tarzr (olay hikayesi)" hikaye ozelliklerine gore yazrlrmsnr. 6. Bireysel bir duygunun ve ruh halinin islendigi bir hikayede her zaman icin kahraman anlaticrmn bakl§ a<rlsl daha etkilidir. Bir Damla Kan adh bikAyede i§lenen sorunu nasil ele alaca#JDlZJ belirtiniz. Hikayede kahraman anlancmm bakis a<rlSl vardir. tasvirler ile ruh tahlillerini anlatirken dile yeni degerler yuklernis. Hikayenin yapi unsurlarmdan herhangi birinin cikanlmast eserin biitiirniindeki uyumu bozar. Hikayenin temasi "bireyin ruhi sikmtisi" dir. ETKINLIK ( 1..

Marsilya. yezilennds daha ziyede keli101 . Goniil Hamm adli romam Tesvir-i Etkar Gezetcsi'nde tefrika edilmis ve 1970 'de kitap olarak bestmlmistu. Dedesinin miiftii olmesi sebebiyle Miiftiioglu edim eimtstu: Ahmed Hikmet. Dotdiincii suniteyken ilk eserinin besths) edebiyata ilgisini srtudt. Ahmed Hikmet 19 Meyis 1927 giinii karaciger kanserinden aldii. Ahmed Hiktnet. Bu skims beglt olarak yazmg1 yezilenn biiyiik: ktsmtnt <.nanlIlar tarafindan sehid edilen Mora Miiftiisii Abdiilhalim Efendi'dir. Ticaret Miidiriyet-i Umumiyesi 'nde vazife eldt. lkdsm ve Setvet-i Fiinun detgilerinde yazd1g1 hikaye ve nesirlerini 1901 ytltnde Haristan ve Giilistan sdh eserlerde topledt. fakat bu defa da kelime uydunna ve Setvet-i Fiinun 'dan kalma haya1ci/ikten kendini kutterememtstir. an Turkcecilig« yonelmis. Pire ve 1890 yiluide da Katkasya 'ya gcmderildi. 1918 'de lstenbul'e donen yazar. Bu iki escrinde Ahmed Hikmet Miiftiioglu. gonulleri heyecenlendtrmak i9in miibalagalI bir iislup kullsndigun. daha iyi tesir yapmak. zamamn modasma uyarak 0 da Turencthk edebiystt ektmine uymustur. stk sik: hestelenmssi sebebiyle okula muntazaman devam edememesine ragmen. Kendisinin de ifade ettigi sebeplerden doleyt bu iki eseti fazla itibet kszensmemtstir. Bu esetinde yazar. 1896'da lstenbul'a donerek: Umur-t Sehbendeti Kalemi Ser-hsliteligi'ne getirildi. Seieretlerde 9alI§an yazar. Anadolu-Bagdat Demiryollen Idere Mec1isi AZallgl ve Elektrik Sirketi Mare Meclisi AzalIgl gotevlerini de iistlendi. Dogu ile Bett kii1tiiriiniin 90k farklI oldugunu goretek bir daha eser tetciime etmedi. ilk olerek Aszr Kiitiiphenesi Nesriyett arasmda ciksn Ley1a Yahut Bir Mecnu'nun lntikemi yeymlendt. 1924 yiltnde Helife Abdiilmecid Efendi'nin Ser-ketinligine. ag1r ve enlestlmesi gii9 Servet-i Fiinun dilini isledigini ve hayal mahsuJii konular enlstugm: bizzat kendisi soyler. eileden ge1en bit haslet oldugunu ifade eder. 1888 'de Galatasaray'l bitirdi ve Hericiye Nezereti Umur-l $ehbenderi Kelemine memur tayin edildi ve vazifesi dl§mda Frensizcedsn roman terciimeleri yepti. Me§rutiyete kadar Hericiye Nezareti merkezinde 9alI§tl. Bir yil« yakm Nafia Nezaretinde. Ahmed Hikmet'in edebiyat merekt daha lise ytllennde bsslamtstt. Bu tarihe kadar gecen zaman icinde Ahmed Hikmet. Ikinci Mestutiyetten sonra. Bu a1andaki mcrukmm. Setvet-i Fiinun devtinde. Tekrer Hericiye Nezeretine donerek 1912 'de Peste Bussehbenderi oldu. Daha sonra Frensizceden Tuvelet ve Letafet ve Bit Riyazinin Muesekesi ad1annda iki eser terciime ettiyse de. Dokmeciterdeki Ta§ Mektebi ile Mahmudiye Yskit ve Soguk» ge§me Askeri Rtisdiyesi 'ni bitirerek Galatasaray Mekteb-i Sultanisi 'ne girdi. iki yil sonra da Hariciye Vekaleti Miiste§arlIgl 'na getirildi.ag1ayan1ar (1922) edli eserinde topletmsttr. 1908 ytltnde Tiitk Demegi'nin ve 1911 ytltnde da Tiirk Yurdu 'nun kurucu iiyesi olarak hizmet verdi.

GoniiJ Hsmm (Roman tetriksst. 1920). Tuvalet yahud Letafet-i Aza (Terciime ve i/ave/er. sabahleyin. gece. 11 Eyliil Persernbe. Bunlara gore hikayenin olay orgusu. bu sabah. 2. 1891). Ley1a yahud Bit Mecnun 'un lntikems (Hikfiye. roman. 3. yapiyr olusturan ogelerdir. • • Olurnlu • • • • • Olumsuz • 102 . namazdan soma gibi zaman bildiren ifadeler kullarulrmsur.me bu/maya ve iis/uba dikkat ettigi icin. Zekeriya Koyu mekanlardir. Arnavut. <. bir gece evvel. gece. 1901).ag1ayan1ar (Hikaye. Bunlar hikayenin yapi unsurlanndan biri olarak yapiyi tamamlarlar. 1892). gureslerin ve yanslann yapildigi tarla. Grup: Hikayedeki Yakacik.MBT1N I_ ETKINLIK ( 1. eskici. 1890). kebapci. Hikayede 10 Eyliil Carsamba. 1892). zerzevatci. dun. Grup: Kay Diigiinii edh hikfiyenin o1ay brgiist): • Okuyuculann arabalarla gecmesi • Kahvede yasananlar • Carsida yasananlar • Yapilacak guresleri seyretmek icm herkesin gures alanma gelmesi ve orada yasananlar • Gureslerin bitmesiyle at yanslannm yaprlmasi • Diigun alayimn gecisi 2. Yakacik Carsisr'ndaki kahve. Eseneri: Patates (llmi. Koca Ali gibi kisiler vardir. Haristan ve Giilistan (Hikaye. konu1ara dikkat etmemis ve bu yiizden zamamndakiJerin ayannda bir edebiyatfl olememsstu. Yine zaman ve mekan unsurlan. 1922). Bir Riyazinin Muesskss: yahud KamiJ (Terciime. Grup: Hikayede kahraman anlatici ve koy halki ile onlardan one crkanlan Nesim.

temanm etkili gozlemlerle anlatilmasi ve bu yapihrken de dilin edebi kahplar icinde kullarulrnasi metnin yazrldigi donemle iliskilendirilebilir. Kay Diigiinii adh hikaye. kisiler. Anlatici olaylan. tahliller ve tasvirlerle oznel yargilara dayanarak anlatrmstir. 5. 4. Koy Diigiinii adh hikayede Bir Damla Kan adh hikayedeki gibi kahraman anlaticmm bakis acisi vardir. Bkz. hikayenin yazildigi donernin sosyal ozelliklerini yansitan bir ozellige sahiptir. Her iki hikayedeki yapl. 1. Hikaye. Koy Diigiinii adh hikayede temel bir ~atl§ma soz konusu degildir. Hikayedeki rnekanlar gercek hayatta karsilasrlabilecek mekanlardir. 6. diigiim ve ~aziim biiliimlerinden olusan bir biitiinliige sahiptir. olaylar iizerine kurulmus. 7.I_ ETKINLIK ( Kay Dugunu adh hikayedeki olay iirgiisii Bir Damla Kan adh hikayeden daha yogun. zaman daha uzun. Hikayedeki koy diigiinii temasi. olay iirgiisii. yasananlann. mekaru ve kisileri anlatirken Bir Damla Kan adh hikayede oldugu gibi birtakim benzetmeler. zaman ve rnekandan olusmustur. Yine her iki hikaye serim. kurmacarnn smirlan icinde anlatilmasmdan ibaret oldugu icin temel bir catisma yoktur. hikaye gelenegine bagh bir metindir. Kay Dugunu adh hikaye de anlatrlanlar. 8. Bu nedenIe metnin tamami omek olarak verilebilir. yasananlann kalrraman anlatici iizerindeki etkileri bunun en belirgin gostergeleridir. 3. Hikayenin olaylar iizerine kurulmasi bunun gostergesidir. rnekan daha ~ok ve kisiler daha kalabahk olarak verilmistir. Servet-i Fiinun Bdebiyatmm OIU§UDlU 103 . 2. Kay Dugunu adh hikaye "Maupassant tarzi (olay hikayesi)" hikaye ozellikleri gosterir. Bu bakimdan tarihi bir beige olarak da degerlendirilebilecek hikayede anlanlanlar aradan gecen zamanda cogunlukla unutulmus birtakim geleneklere de l§lk tutmaktadir. 9. Hikayenin tamarmnda anlatilanlar insana iizgii gerceklik tasimaktadrr. 10. Yasananlar.

zaman ve mekandan olusan yaprsi vardir. yenilik1eri konu alan bir yazi yazarken Servet-i FUnun Donemi hik8. tasvir ve tahlillerle zenginlestirilrnis bir dil kullarulrrustrr. Halk soyle. kisiler. edebi acidan ustahk isteyen bir dil kullanrlrrnsnr. Sade ve sanatlar aylsm. MASAL Olay. HALK HiKAYESi Olay.yeyi hayal gilclinUz ve kurmaca yeteneltinize g6re tamamlayunz. kisiler. orgusu.1. • Maupassant tarzi hikaye tercih edilmistir.yesinin beslendi~ kaynaklan ve bu dOnem hik8. kahramanhk konulan islenmistir.dan yahn. Genellikle ask. Edebi.kahpla§lIl1§ ifadelerinyer yislerine yer verilmistir. • Bireysel temalar islenmistir.yesinin llzellilderini gllz lmUnde bulundurunuz. YAPI TEMA Genellikle ask. MODERN HiKAYE Olay. • Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalann kullamldigi. zaman ve rnekandan olusan yapisi vardir. insana ozgu her sey konu olarak secilebilir. akhgt bir dil kuIlaruInu§trr. ETKINLIK ( Verilen hik8. 2. zaman ve mekandan olusan yapisi vardir. orgusu. tasvir ve tahlillerin yapildigi.Sade ve sanatlar aeismDiLVE dan yalm bir dil kulla. 104 . kisiler. kahramanhk konulan islenmistir. Setvet-i Fiinun Donemi hikiiyesinin genel ozellikleri: • Modem hikaye yapisma uygun bir yapi kullarulrmstir. orgusu. tekerleme ve ANLATIM rulrmsnr.yesinin TUrk edebiyabna getirdigi. I_ I_ ETKINLIK ( Servet-i FUnun hik8.

. 1 (Y) (Y) (Y) 2. Bkz. SOIU. Dogru cevap D secenegidir.Servet -i Fiinun Donemi.Yornmlama 2... 5. 3.ERLENDIRME 1.liLCME DE{.. lOS . . Anlama . Bat! tarzi. Dogru cevap D secenegidir...... 4.

Yasak Ask adrm tasiyan roman. donemlerinin her tiirlii ozelligini eserlerde bulmak miimkiindiir. amm. Roman II I_ 1_-. 1. Bu ancak Cumhuriyet Donerninde "mektepten memlekete" anlayrsmm sayesinde gerceklestirilmistir.Behlul ile Bihter'in konusmalan . Edebi eserler. admdan da anlasilacagi uzere yasanmamasi gereken bir a§kl anlatmaktadir. A§k-! Memnu sdh metnin oIay orgiisii: . "Roman. Boyle bir durumda da tanmmayan.Bihter He Behliil'iin konusmalan . Bu nedenle edebi eserler bir yonuyle tarihi beIge niteligi tasirlar. 1.Nihal'in iyilesmesi ve babasi Adnan Bey ile Ada'ya gitmeleri.I[ b. kittler. Kiiltiirlii ve maddi durumu iyi ailelerin cocuklan olan ozellikle Servet-i Fiinun romancilan.Bihter ile annesinin konusmalan .4 HAZ/RLIK ETKINLIK ( Yapt1lmJz laqJlaft:umada hiklyenin Yap18Jmn olay OrgUsU.Bihter'in intihar etmesi . bilinmeyen bir cevrenin ve insanlanmn anlatilmasr beklenemez. 3.Nihal'in bayilmasi . yetisdikleri ya da sonradan icinde bulunduklan ortamlan kurmacanm smirlarma dahi! etmislerdir. zaman ve meUn unsurlan olmadan olupmayacatI sonucunu gin tmtlnde bulundunmuz.Besirin Adnan Bey i!e konusmasi . Bu. 2. Tanzimat ve Servet-i Fiinun romancilanmn yetisrne ve ya§am tarzlanmn bir yansimadir. yazildiklan donemden bagimsiz olmadiklan icin. sokaga tutulan aynadir.Bihter'in enistesinin ve Peyker'in gelmeleri . 106 ." soza de bu gercegi anlatmaktadir. Bati'yi da yakmdan takip etmelerinin neticesinde.

Yoktur. Kacmayi secmistir. Yoktur. ' 4. Adnan Bey Aldatilan. Yoktur. Yasak ask yasamalanna sebep olmustur. 107 .. Nihal C. Olabilir.2 A§k-I Memnu'nun ba§langlcl A§k-I Memnu'nun sonu Romandan alman • • • bolum A§k-I Memnu'dan alman bolum dogrunun sonlannda bulunur.evre bu karakteri/tipi nasil etkilemistir? Karakter/lipin ya§adlgl loplumsal yapmm sizin toplumsal yaptruzdanfarki var rrudir? Bu karakterin/tipin diger karakterler/tipler iizerinde etkisi var rrudir? Melnin yazrldrg: donernde bu romandaki karakter/tip gibi davranan biri olabilir mi? Bihter Aldatan birisidir. dusunce. Guclu olmaya Guclu olmaya cahsmektadrr. Bihter'dir. Vardrr.Metindeki kisiler duygu. konusma ve davrarns bakirmndan bireysel nitelikler gosteren. Yoktur. Yasak askm magdurlan olmalanna sebep olmuslardir.OZUMLEME TABLOSU KARAKTER ADI Karakterin/tipin en belirgin ozellig! nedir? Karakter/tip olaylar karsismda nasil bir tavrr takmmaktadir? Romandaki olaylan dikkate aldigmuzda en giiC.aresiz birisidir. Yoktur. baska eserierdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir. calrsmaktadrr. Olabilir. Her seyi acrklamak istemektedir. Behliil Yasak aski goze alan birisidir. romanm olaylannm li=oziildiigunii. habersiz bir kisidir. olay orgusu ve ili=erigi ile biriikte ele ahmp cozumlenebilen. OJabilir. 3.. KARAKTER <. Giinkii ahnan bolum. Metin percesutdski olaylara biitiinliik kezendirsn olay: "Behliil ile Bihter arasindaki yasak iliski" - Metne biitiinIak kszendiren oleym romanm olay otgiisiindeki yeri: "Romanm kurgusunun temelini olu~tu­ ran olaylann merkezidir. sonuca baglandignu gosteren li=0ziim kisrmndandir. Yoktur. Vardir.lii karakter/tip kimdir? Sosyal ortarn ve c. Olabilir.

birinde derece temel karakter olarak okudugu romanlann etkisiyle aristokrasiye ve biiyiik burjuvaya hayranhk duyan. kisiler.. Grup: Madam Bovary adh romanm yapisim olay orgusu. \. Bunun icin de tek yol olarak 0 simftan erkeklerle birlikte olmayi tercih etmistir. insanda gerceklik duygusu uyandiran. Romanda Emma. kisiler belli bir zamanda ve rnekanda yasamaktadir. Bu sebepler bu yapl unsurlan arasmda cozulemeyccek kadar gtiylti bir iliski vardir. Romanm birinci derece kahramam olan Anna. gercekligi olan mekanlardir. olaganustu ya da gercekligi olmayan zaman ve mekan kullaruhrken A~k-I Memnu'da belirli zaman ve mekiln vardir. kisiler. Bu nedenle mekan. Grup: Yine masalda da belirsiz. 108 . yasadiklan asklar yiiziinden hiisrana ugrarrus kadmlar olarak karsirmza cikmaktadrr. buna ulasmak icin cabalayan. b. temel karakter olarak Vronski ile yasadigr iliski sonucunda hazin sonia karstlasrmsur. yapl unsurlanndan birisidir. Bogaz'da mesire yerlerine gidilmesi ve sandal gezintilerinin yaprlmasi gibi baglantilar vardir. Romandaki zaman. Romanda Anna. 2. destandaki zaman ve mekanlar belirsiz. romamn yapisuu olusturan temel unsurlardan birisidir. A§k-l Memnu'nun yazan olsaydJInz nasI1 birmeldln ~ginizi. zaman ve mekan unsurlan olusturmaktadir. a. Romanda verilen rnekanlar. Verilen semaya gore A~k-I Memnu romamndaki olaylan. Grup: Toistoy'un Anna Karenina adh romamrun yaprsim olay orgusu. 2. bu sintfa giremese de en azmdan onlara yakin olmayi arzulayan bir kadmdir. 5. Anna ve Emma ile Ask-i Memnu romarunm kahrarnam olan Bihter. 6. dinlemek ve tatil yapmak icin Ada'ya gidilmesi. Bu nedenle sosyal yapl ile romamn yazildigi donern arasmda bir iliski vardir. 1. olaganustu ya da gercekligi olmayan zaman ve mekanlardir. zaman ve mekiln olusturmaktadrr. Metindeki zaman ile doneminin sosyal yapisi arasmda konakta yasanmasi. Ada ve camhk'ttan herhangi birinin dcgistirilmesi romanm yapIslmn ve kurgusunun bozulmasma sebep olur. belirtiniz. 7. rnurebbiyelerin olmasi. A~k-l Memnu romamndaki mekanlar olan "konak. Grup: ETK1NL1K ( A~k-I Memnu'daki zaman ve mekan belirli ve gercekligi bulunan bir zaman ve mekan iken. aristokrasinin bir parcasi olmayi hayal eden.I_ ETK1NL1K ( 1. temsil ettigi aristokrasinin koksuzlugunu yansitmaktadir.

A§k-I Memnu romam. masal ve mesnevideki zaman ve mekan ile bu farkhhklanmn yamsira anlatmaya bagh metinlerin yapi unsurlan olmalan onlann ortak yonudur. 10. 12. 13. Bu. Romandaki zaman ve mekarun destan. b. Bu da temanm insana oZgii bir gerceklik olarak her zaman islenebilecegini gostermektedir. gelisen ve biten bir blitlinllige sahiptir. A§k-I Memnu adh roman yapi ve anlam bakimmdan kendi icinde baslayan. 15. Grup: Mesnevilerde ise bazen belirli zaman ve mekanlar bazen de belirsiz. 14. 9. Tanzimat Donerni eserleriyle bir farkhhk gostermektedir. Roman'daki basanh ruh ~tiziimlemeleri ve tasvirleri realizmin etkili bir bicimde yansiuldigun gostermektedir. A§k-I Memnu romamnda anlatici. Bu nedenle metindeki tasvir ve tahliller okuyucunun kendisini romanIa butunlesmesini ve anlanlmak istenenin en iyi §ekilde anlatilmasmi saglanmaktadir. a. roman geleneginin ve realizm akimmm bir devamidir. A§k-I Memnu romam. A§k-I Memnu romammn temasi "yasak a§k"tlr. Kisi ve olaylardan tamamen haberdar. c. geleneksel ile modem arasmda sikrsan ama ne geleneksel yasama ne de modem yasama baglanamayan bir tuhafhk olarak karsimiza cikmaktadir. A§k-I Memnu romanmda yerilip hor gorulmernis. Romandaki kisilerin ruh cozlimlemelerine iliskin kisrmlar ile tasvirlerin yapildigr yerler realizmin etkisini gostermektedir. Batih romanlarla esdeger sayilabilecek teknikle ka- 109 . Yazar. Tanzimat Donemi eserlerinde yerilen ve begenilmeyen bu yasam tarzi. a.3. her seyin bilincinde bir anlatictdtr. mekan ve kisilerle ilgili tasvir ve tahlil yaparken sanatsalligi ve edebi degeri goz onunde bulundurrnusrur. hikayeye vb. olaganustu ya da gercekligi olmayan zaman ve mekanlar vardir. 16. Romandaki tema ile aym ya da benzer pek ~ok filme. 8. 11. Yazar. "ilahi bakis acisi'Ina sahiptir. eserin konusunu secip kurgusunu olustururken Batrh eserler ile bireyselligi tercih etmistir. A§k-l Memnu romanmdaki kahramanlar ve ya§am tarzlan Tanzimat'la birlikte ortaya cikan Batih yasarn tarzmi yansrtmaktadrr. A§k-I Memnu'daki yasak ask ve sonucu doneminin ahlak anlayisi ve sosyal yaplSl ile uyusmaz. Romanda realizmin etkileri gorulmektedir. romana. rastlamak mumkundur. onlann yasam tarzmdan bir kesit olarak sunulmustur. Aym hayat tarzi gunumuzde de bir ikilik gostermekte. Tema ile romanm adi birbirine esdegerdir. b.

1. (D) (Y) 1 (Y) 2.~""'~J I_ ETKINLIK ( A§k-l Memnu'daki k:i. 18.. A§k-I Mernnu'da bu ozellik basanh bir bicimde kullamlrmstrr. anlaum. a.... A§k-I Mernnu romanmda ise "evlilik-yasak ask" causmasi vardir.A""'M~A=-.. Bu cansmalar sosyal olma ve bireysel olma bakimmdan catismaktadrr. Servet-i Fiinun sanatcilannm Batilr roman gelenegini takip edip ornek almalanndan kaynaklanmaktadrr. A§k-I Memnu'da kisilerin davrams ve dusunceleri aktanhrken realist bir yaklasrm sergilenmistir.Roman 17. Kisilerin ruh ~oziimlemeleri bunun gostergesidir.§ilerin karakter6zelliklerini koruyarak farkh bir olay OrgUs11yle bir bikAye kaleme ahmz.M. yapl bakrmlanndan olgunluk diizeyine ulasrmsnr.~.. Dogru cevap D secenegidir. Bkz. . Bu farkhhk Tanzimat Doneminde sosyal. Tanzimat Doneminin yeni olarak edebiyata giren bir tiir olan romandaki bazi teknik kusurlan.. a.. 4..A""""Y-O-R-U.. Realist romanlar. Servet-i Fiinun'a gelindiginde artik bitmis ve yerini dil. b."L=A=M.realizm. iJLCME DEliERLENDIRME 1.Ierne almrms bir olgunluk eseri olmasmm yamstra.. A§k-I Memnu romani. her bakimdan acemilikten uzak. kadmm kesfedildigi ilk roman olma ozelligini tasimaktadir.. Servet-i Fiinun Doneminde bireysel konulann islendigini gosterir. 3.A=N.. Mensur ~iir (---. Bkz.. Tanzimat I>Onemi An1almaya Balh Edebi Metinler. Batih romanlarla yansabilecek bir teknik olgunluga sahip bir romandrr.... Servet-i Fiinun romanlan ile romandaki kahramanlann Tolstoy ve Flaubert'in romanian ve roman kahramanlannm benzerlik gostermesi.. 2. duygulann okuyucuda gerceklik fikri uyandirmasi icin ruh cozumlemeleri ve tasvirieri derinlemesine kullarnrlar..L".. Felatun Bey ile Raknn Efendi romanmm temel catismasi "Dogu-Bati'tdir. 110 . b.

Banh bir yasam tarzi etkisini eskisine nazaran daha baskm bir sekilde hissettirmeye baslarrustrr. Verilen ozellikler Servet-i Fiinun sanatcilannm karamsar._----'1 11----.-----. Abdtilhamit'in Osmanh-Rus Savasi'rn bahane ederek Mebusan Meclisi'ni kapatip.[5.hayatm bir diger ytiztinti olusturmustur. sanatta estetik zevkin ve bireyselligin benimsenmesine sebep olmustur. Grup: Setvet-i Fiinun Doneminin Sosyal Yap1S1: Servet-i Funun Doneminde Tanzimat Fermaru'run ilanmdan sonra sosyal hayattaki bir takim Bati ornegi yenilikIer -ki genellikle sosyal durumu iyi olan cevrelerde . Grup: Servet-i Fiinun Doneminin Kiilttiret Yeptst: Servet-i Ftinun doneminde gazete sayrsi cogalrnasma karsm dergicilik de on plana crkmaya baslarrnsttr. bedbin. \_ ETKINLIK ( Servet-i Fl1nun Edebiyatmm size ~ belirtiniz. Batt ile iliskilerin daha da belirginlesmesi. b. 3. Yukandaki §emaya gore Servet-i Ftinun Edebiyatinm kaynagi Batr'dan gelen edebi etkilerdir. 111 . Bali'daki ktilttirel ve edebi hareketleri izleyen sanatci sayisirun cogalmaSI kiilttirel hayatm daha da zengilesmesini saglarmsnr. • Romantizm Servet-i Fiinun Diinemi EdebiyatJ Realizm Halit Ziya (Ask-r Memnu) . Grup: Setvet-i Fiinun Doneminin Siyasi Yeptst: II. La. bu donem sanatcilanru siyasi ve sosyal konulardan uzaklasmaya sevk etmis.SERVET-1 FONUN EDEBIYATININ GENEL 6ZELLIKLER/] I_ ETKINLIK ( a. 1. baskici ve sansurcu bir yonetimi benimsemesi jurnalciligin (istihbaratcihk) korkutucu boyutlara ulasmasi. toplumdan uzak olmalanna sebep olmustur. bunahmh. Parnasizm Tevfik Fikret (Yagmur) Sembolizm Cenap ~ehabettin Cenap ~ehabettin (Elhan-t ~itA) b. 2. cevirilerin artmasi.

2.Anlanm. ~ . Ice kaparuk...Roman... ~-----------------I BENZERLiKLER ~ L... karamsar bir ruh hali ile bunu besleyen siyasi ortam ve sanat icin sanat anlayisnun benimsenmesi sebep olarak gosterilebilir.. Dogru cevap D secenegidir.Edebiyat-l Cedide. fanzim~Edebiyat~ ServetifilnunEdebiyatI '<. (D) (D) (Y) 2. 112 . Roman. -----------------bakimmdan zayif bir dil. .. siisHi ve edebi sanatlar L_~ bakinundan zengin bir dil.k-l:_e_-d-e?!_-~-l_~_l:rr-?_an_---e~_iie-~i1_~e~{_~e-~d_-~b-~_tti_"-r-l~~-_~-k_~l_-l~-n:!m_--as-_l __ --l /----~ FARKLILIKLAR . i Aglr.. hikaye ve siirde '+ Edebi Tiir . hikaynqiirde. 5.J : ------------------' :-----------------1 '\..-B-~t:-_ka-~~_. : . islenmesi i' : i 'I Klasisizm ve romantizm Sade ve edebi sanatlar ("-----------------1 . pamazim ve sembolizm... I : : (jLCME DEGERLENDIRME ) I.. Halit Ziya Usakhgil Halit Ziya U§akhgil ( I~ [ SiY~ tn~ile~J (Kink HayatlarJ Mehm~t Ra~f ) ~ Hiiseyin Cahit Yalym @~~-l M~hayy~ 4..: .. j_ Edebi _ Akimlar Oil ve i Reaiizm.1 :-----------------1 )1. 3. ! toplumsal ve siyasi konulann ve Tema l_ bm:~sel_~onu_l~n _1_~len~esl~....-----------------1 (-----------------.

anlanm. Ali Canip (Yontem). tur. Bu etkilenme kabul boyutunda oldugu gibi eskiyi reddetme boyutunda da olabilir. pek 90k sanat91 Istanbul dtstndski dergi ve gezetelerde yazmak zorunda keldtlsr. Servetifiinun edebiyetme devaml olerek dogmu§ bir eksmdtr. Arna9lan Tiirk edebiyetuu Bett'ye.:/ =L:. Sshebettin Siileyman. Izzel Melih (Devtim). kamuoyuna kendilerini ranrran Fectieticiler. elestiri ve edebiyet terihi cehsmutsnne "Bstih" bit nitelik kezsndirrnaya 9all§tJlar. Serveti-i fiinun detgisinin Abdiilhamit donemi sensiuti tarafindan kepeulmestyle. Ahmet Hesim. Emin Biilem (Serdaroglu). sayfalanm yeniden kiiltiir ve senet konularma ecttler.Ir 6. "Fecrieti Erctimeni Edebisi" ediyl« bir topluluk kurdulsr ve kendilerine yet veren Servet-i Fiinun dergisinde bit bilditge yaymlayarak (24 ~ubat 1909) kendilerini toplutne temtulsr. --4 HAZ/~LlK II I·. ~ahabettin Siileyman ve Koprtiliizedc Mehrnet Fuat. Bilditgeyi. eslmde. Ali Siiha (Delilbes). Yakup Kadri (Kereosmsnoglu) gibi seir ve yezsrler imzelemislerdi. hemen biiWn dergiler. Mehmet Bebee: (Yezer). siirlerinde. Tahsin Nahit bssenlt yupulenyle ketkide bulunduler.~. teknik ve yapismdan etkilenirler. lstenbul'dski edebiyat etkinlikleti yok denecek keder ezeldi. Faik Ali (Ozansoy). doga ve ssk. Koptiiliizsde Mehmet Fuet. konulenm genellikle romentik bir anleyisl« islediler. Servetifiinunculan elestirerek ve sruk. geleneginden tema. lkinci Mestutiyet ilan edilir edilmez (1908). "sanat. Hamdullah Suphi (Tsnover). ~ahabettin Siileymen.:::==E=TK::::. Fazll Ahmet (Ayka9). sanat ve edcbiystui duygulann egitimine yardlmcl oldugunu ileri siirerek. onlann doneminin kapandlgml ileri siirerek. Miitit Retip. ulusun gelismesini ilke edindiklerini bikiirmislerdir. 113 . Beu edebiyetim da Dogu'y« tenttmekti. kisisel ve saygmdlr''gorii§iinii savunan Pecrieticiler. FECR-/ AT/ TOI'LULUiJU (1909-1912) l_: Sanat ve edebiyat hareketleri kendilerinden onceki sanat ve edebiyat hareketlerinin birikiminden. Mestutiyetle canlanan tiyatro etkinlikletine.::/ N K====?( FBCR-l A71 D<>NBM1 ~ Fectiett edebiyeu. Miifit Retip. Donemin gen9 edebiyetcilen. kar§l pktlklarl Servetifiinunculann a9tlg1 edebiyat gclenegini simliirdiilet. toplum sotunlutun ytizeysel bicimde ele sldtler. "Senet sanat icindir" ilkesine baglJ kalan.

bir kisrru da bagimsrz sanarci olarak varhklanm siirdiirmii§lerdir. §iir ve mensur siir alanmda eserler vermislerdir. 114 . kitap okuma ahskanhgmm azhg). Sahabettin Siileyman ve Fecr-i Ati adh metne gore Fecr-i Atl sanatcilanndan bir kisrm sonraki yillarda MilI'l Edebiyat Donemi sanatcrsi olarak. Sehabettin Siileyman. roman. 3. (D) 1 (Y) (D) 2. lste Fecr-i All'de boyle bir ortamda ortaya cikrrusnr. Emin Biilent (Serdaroglu). Dogulu eserleri Batr'ya aktaracak nitelikte terciimeler ve eserler vermeyi amaclarmslardir. "Sanat §ahsi ve muhteremdir." sozu. aynhklann. <. 3. siyasi ve kiiltiirel §artlarla Fecr-i Ati'yi hazrrlayan sebepler arasmda farkhhklar vardir.iinkii sanati kisisel temele oturtmak.. Bunun temelini de halkJ egirip edebi ve kiiltiireI zevki asilamak da bulmuslardir. Dogru cevap B secenegidir. Verilen metinlere gore Fecr-i An sanatcilan. sansiire ugrayan dergiler sayfalanrn yeniden kiiItiir ve edebiyata acrmslardrr. Mufit Ratip. 4. 2. Ali Canip (Yontem).. <. 3. bir yonuyle yuzlerini halka donmeyi amaclarmslardir. izzet Melih (Devrim). Faik Ali (Ozansoy). Fecr-i Aticiler ayrn zamanda Banh eserleri Dogu'ya. Celal Sahir (Erozan).. Kopruluzade Mehmet Fuat.iinkii bu gelisrneler sonucunda sosyal. incelenen metinlerde giiniimiizii de i1gilendiren halkm kiiltiir ve bilgi diizeyinin dii§iikliigu. Abdiilhamit'in tahttan indirilmesi ve Mesrutiyet'in ilan edilmesi yatmaktadir. hikaye. "Sanat sahsi ve muhteremdir. Fecr-i Aticilerin arasmda bir birlik saglanamayacagmi gostermektedir.". FazI1 Ahmet (Aykac). 4. ( ANLAMA YORUMUMA _ -J 1. Mehmet Behcet (Yazar). gorii§ farkhhklanmn ve bireyselligin on planda oldugunun gostergesidir. Tanzimat ve Servet-i Fiinun Donemini hazrrlayan sosyal.. Yakup Kadri (Karaosmanoglu). Servet-i Fiinun Donemi sanatcilanrun getirdikleri yenilikleri benimseyen ve devam ettirmek arzusunda olan Fecr-i Atl sanatcilan aynca Servet-i Fiinun sanatcilanndan farkh olarak. iJLCME DE(.1. Ali Siiha (Delibas). Hamdullah Suphi (Tarmover). Dogru cevap E secenegidir..ERLENDIRME 1. 2.. bilim ve sanata karsr var olan ilgisizlik gibi konular ele almrmstir. Bunun temeIinde II. siyasi ve kiiltiirel hayatta bir hiirriyet havasi esmeye baslarms. Fecr-i Atf Donemi sanatplan sunlsrdtr: Ahrnet Hasim.

... nagme ~iirin ritmi ve ahengi kullamlan ol'i'li ve her ttirlli ses benzerligiyle saglanrms- > -e : yanm kafiye . 2.u: redif .. Islenen konularda goze 'i'arpan en onernli ozellik toplumsal sorun ya da degerlerden uzak.. hasta..... FECR-I ATI $IIRI II I: Verilen her li'i' siirde de anlarn son derece aciknr. blnasibimde .til: tam kafiye a b b a . bireysel konular olmasidrr. rnalulu . dli§linli§ ve algilayrslanmn birer yansrmasidir.en: tarn kafiye ..~. bilsen ) .in: tam kafiye c d d c nr.:' K===/=l( N=L~' 1.::::::=ET=K:::. mechulu '" herkesinkinden ~ .. Gmp: . -----4 HAZIRLIK I--. Sairlerin duyus. Gtup: Siirdeki imgeler sunlerdir: • kalbimin sakat istirabi • ruhumun bilinmeyen duygulan • nasipsiz 'i'0l • kucuk bir merharnet ve sevgi l§lgl • hasta bir tel • hasta bir ses • ezici duygular • hirpalanan. sefkatsm '" tanin .IOC 7... bliytileyici limit • umitsiz ve gamh dustmce • saf deniz 115 ..

Servet-i Fiinun siiriyle benzerlikler gostermektedir. 3. Fecr-i Ati uktmuun bir iiyesidir. feyfa-yi binasibimde. boylelikle de insan duygulan ve dis diinya ile bir baglanti saglanmasi amaciyla kullamlrmsnr.TshsinNabit Tahsin Nahit (d. seir ve oyun yazsndtr. 2. Grop: Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagme adh siir basta iki dortluk. hasta bir nagme. Bkz. bu bakimdan bireysel bir ozellik gostermektedir. dl§ diinyadaki varhklar ile simgelestirilmesi. Siirdeki imgeler (bkz. lnsamn i~ diinyasmm somut varhklar aracihgiyla anlatilrnasi soz konusudur. 1887. Bu bakimlardan siirin temasi ve ahenk unsurlan ile yapisi ve soyleyis tarzi arasmda bir iliski vardir. Etkinlik) yine sembolizm akimma uygun olarak duygulann ve izlenimlerin. hasta bir gen~ kadmdi sanki deniz" ifadeleri sembolizm akimma gore dl§ diinyadaki varhklann algilarus bicimini gostermektedir. istanbul).• kederdi gokyuzu • aCI giilii§ • sefkat dagitan umut • riiyamn golgelenis sernasi • taze bir hayal ~iirdeki soz sanatlsn aunlardlr: • kalbimin sakat istirabr: teshis • kucuk bir merhamet ve sefkat 1§lgl: tesbih • hasta bir telde. bir gen~ kadmdi: tesbih • sular artik menekse olmustu: tesbih • (hayal) bana senden sarkilar okudu: teshis Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagme adh siirdeki ahenk unsurlan. Tema.0. Basta Bir Telde Hasta Bir N~e adh aiirin sizde uyandJrd1gJ.Servet-i FUnun DOnemi eoam ve HeyecamDile Getiren Metinler (~iir) "Hasta bir telde. Galatasaray Spor Kuliibtt'niin 9 numaralJ kurucu iiyesidir. 1. imgeler ve soz sanatlan ile kullanllan dil. Grup: Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagrne adh siirin temasi "ruhi sikmti ve ozlem"dir. bir bent ve son ktsimdaki ii~ dortlukten olusmustur. 1. 116 . hasta bir ses: tesbih • bu kederli gokyuzu: teshis • deniz. istanbul.12 Meyts 1919.. 2. Hukuk eifitimi slmtsttr. \_ ETK1NL1K ( 1. duygu ve dii§iinceleri belirtiniz..

3. orta bent arasmdaki iliski gibi. Her iki donemin ~iiri ask ve doga temalanmn islenmesi. denizin dalgalarnsmm yapiya yanslmt~ hali olan uzun ve ktsa dizelerle yazilrms Ma-i Deniz arasmda bir benzerlik vardir. 2.Bser1eri ANLAMA YORUMLAMA 1. yapi ile tema ve soyleyis arasmda siki bir iliski kurmalan. Dil ve anlatim bakirrundan her iki ~iir de yeni imgeler. Onlar bu gelecegin. Tahsin Nahit'in ruhi durumunu gosteren basta ve sondaki dortlukler ile bunahrmmn arttig. Fecr-i Aticilerin bir nebze de olsa halka yiizlerini donmeleridir. 4.. Sembolizm a1gmm8 gllre tabiat temah bir §iir yazmtz. Dogru cevap A secenegidir. 2. gelecekte dogacak gunesin safagidirlar.. 3. Dogru cevap D secenegidir. Fecr-i Ati adr ile bu toplulugu olusturan sanatcilar arasmda. aruz olcusunu kullanmalan ve aglf dille yazilmalan bakimlanndan benzerlik gosterir. Her iki siirde de ic diinyaya yonelinmis.. Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagrne adh siir ile Tevfik Fikret'in Mai deniz adh ~iiri yapl baknmndan. ruh hali ifade edilmistir. edebiyat ve kultur hayatim yeniden canlandirmak. sembolizm ve parnasizm akirmndan etkilenmeleri.. . 117 . 6LCME DEGERLENDIRME 1 1. halki egitip yeni bir nesil yaratmak arzusu bakimmdan bir iliski vardir. Aynldiklan yon ise. Servet-i Fiinun . soz sanatlan ve aglf bir dil bakrrmndan benzesmektedir.

Dogru cevap B secenegidir. 5. Tevfik Fikret.. Dogru cevap D secenegidir. ( ~alit Ziya U!akligil ] ~ ( Cenap (Hac Yolunda J ( ~ehabetlin J~ @:i01iiniin ~~eriJ T~~-i Kadi~ J 4. (D) (Y) (D) 2 .. karamsar. 6....ONiTE SONU OL{:ME VE DECERLENDiRME 1. 118 . Dogru cevap E secenegidir. 8. Dogru cevap A secenegidir. bedbin bir ruh haline sahip. halktan kopuk. yeni imgeler ve tamlamalarla aglrla§ml§ bir diI kuIIanan sanatcilann olusturdugu bir edebiyatur. Servet-i Fiinun Edebiyati. .. 3. sanat sanat icindir anlayisim benimseyen.. resim . .. 7. bireysel konulan isleyen.

Bunler. Yetli bayatlYllllS1tma daVll81 ise. eruz vezni yerine hece veznini kullanma. Cumhuriyet devrindeki bezi siirlcriyle Faruk Neiiz. Ali Cenip ve Ziya Gokulp tarafindan flkan1an Genf Ka1em1er dergisinde 'Yeni Lisen' edtyle ileriye siiriiImii§tiir. $iir alanmda. 'MiIlf edebiyst'm milli Iisan'dan dogacagl'm (Omer Seyfettin) soylemisletdir. b. derinligi olmayan. yerli hayatI yensttm« ksstedilmistir. Tiitkciiliik: hareketinin ve Ziya Gokalp'in etkisiy1e. 'Mi11f kaynak1ara donme' soziiyl« .. yalmz birkec §air (Mehmet Emin. c. konusme dilini yez: dili heline getinne devasmr benimsemislet.. nezun bicimi) kayglSly1a yetini1en. 'edebiyatta mi11f kaynak1ara donme' dtisimcesinin dogmasma yo1 afml§tlr. Bu hareket kis« zamanda tutunmu§ ve xx.) ve daha fok hikaye ve roman yazarlan teretmden benitnsenmistir. MILd EDESIYAT D(JNEMININ OLU$UMU Mi11f Bdebiyat D6nemi II Mesrutiye: (I908)'ten sonre mem1ekette besleyen ve 0 devirde ' Tiirkfiiliik' am veri/en mi1liyet hareketi. kimi siirieriyle Yahya KemaI. v. yaImkat manzumelerdir. Ne var ki. Ahmet Hesim. diIde sedelesme. Aruz vezni yeriIJe bece vezrJinikuUanma daVIl81 ilkin Mehmet Emin'in 1897 Yunan savB§1 doleyisiyle yaym1adlgl Tiirkfe siirler sdli kitebi vesiIesiy1e ortaya stmilmtu. bunIann hece vezniyIe ortaya koydukleri iiriinIer. Rize Tevfik'in halk siirleri yolundeki kosme ve nefesIeriyIe desteklenmis ise de. Yahya Kema1 gibi iif kuvvetli senetcmm elinde verebilecegi gelismenin en yiiksek noktasma erismistir.Bu donemde aruz vezni de bit yandan siiriip gitmis ve Mehmet Akii.b. yslmz bicim (di1. vezin.. f.---~--- MILd EDESIYAT D(JNEMI (1911-1923) 1. yiiZYII edebiyatmm eyutct niteligi olmustur. DildeSlldelClflDebJlreketi 1911 nisanmda Se1anik'te OmerSeyfettin.b. ancak Birinci Diinya SavB§1 icinde. a. Mehmet Akit. bece veZDillin ilk fJtiJD1eriIJj veren seirlerin (Mehmet Emin 'den beske) hemen hepsi bir yandan aruzla yeztmslst.) tarafindan benimsenmistir. 119 . v. Faruk Nafiz. uzun zaman gerfekIe§ememi§. hece veznine ybnelmislerdir. Bunlen gerfek1e§tinneyi iilkii edinen edebiyat akImma 'Milli Edebiyat' am vetilmistir. Yusuf Ziya. bir yandan da. ozellikle 1917'de Servet-i Fiinun dergisi tereimden '$air1er Demegi' ediyl« toplenan gencler (Orhan Seyfi.(( -~-----~- .

ortehkie sanki hicbir §ey yokmu§9asma. Yahya Kemal'in kaleminden pkml§tJr. bstiden gordiigii 'Setnbolizm' skumm benimsemis. Kimi kitaplann adlan dahi (Refik Halit: Memleket Hikfiyeleri: Omer Seyfettin: Yalmz Efe . bit bOliigii 'Fecr-i Ati' toplulugutuien gelen 'Yakup Kadri. Mehmet Akif) toplumsal konulara ybnelmis. bu devirde. Tiirk siitinde ii9 eyrt ekimm temsilcisi 01tnuslerdtr : Mehmet Akit.Gercek: deger testysn siirler. bir yandan da. ortalama bir dildir' (AHesim).Anadolu romanl. her ne demisse gOriip de soyledigini.. Omer Seytettin.b. Tanzimat ve Edebiyet-t Cedide hikfiye ve romanlannda vakalarm istanbul suutlsrr icinde kapah durmasma kersihk. bit bOliigii bu topluluk dtstnde kalan (Ebubekir Hszim. Bu ii9 seir. Refit Ha1it: Memleket Hiktiyeleti. v. (. Ahmet Hesitn ile Yahya Kemal ise. koy- 120 . Miitareke yillen (1919-1922) gibi biiyuk oleylen icine alan ve Osmenli lmpamtorlugu'nun psrcelamp yikilmestyle sonuclenen bu donemde. otekilet. sozden 90k musikiye yakm. Bunlardan Mehmet Akit.) ssnetctler. 'hayal ile ehsverisi olmedigim. yine Beude gordiigii 'Rotnentizm' skunttn benimsemis ve bu enleytsl«. llikkye ve roman alanmda. ve 'Siir.Anadolu romam) sonradan 'memleket edebiyatl diye adlandmlan bu pgm apk9a belirtir. Mestutiyeuen Miitareke sonuna kadar siiten ve Trablusgarp Seves: (1911). ozlem v. diinyanm tsslenm ve bitkilerini renkli bir akis gibi gordiigunii' belittmis. llcinci Dtinye Saves: (1914-1918). her tabakadan halkm y~aYl§l konu olarak de elmmisur. 'diinyanm sekillerini hayal havuzunun sulennde seyrettigini. v. siitde Tevfik Fikret'ten devir aldlgl 'Reslizm' aklmml gelistirmis.) bu devirde verilmi§tir. ilkin edebiyat dl§l bir ama9la. en begendigi meslegin hakikat oldgunu' bilditmis.b. nesirden bembesk« bir hiiviyettedir : musikiden besk« tiirlii bit musikidit' (Y. onemli ssytlen yalmz iki suit (Mehmet Emin. yerli. Kemal) gOrii§iinii savunmu§ ve uygulsrmslsrdtr. Ozellikle koy ve tesrs hayatlm an/atan besenli ilk omekler (Ebubekir Hizim: Kii9iik Psse. 't8§ralann ne hfilde olduklanm. Ahmet Hasim. yepmectkstz ve saglam snlsttme onem vetmistir. gibi. Balkan Sevest (1912-1913). onun icin. Reset Nuri: Celikusu. Halide Edip. aralanndaki sanat enleyts: ve diinya gotii§ii aynhklanna ragmen.b. hikfiye ve roman yutdun her kosesine apk tutultnus. Yakup Kadri: yanm kalan Ate§ten Gomlek . aruzun son ii9 ustasmm 'Mehmet Akii. Yahya Kernel de. sade dille ve yeni nazim bicimletiyle yazdlgl siirleritide de yine bicim kusutsuzluguns. '$iir nesre cevntme olanagl bulunmayan nezimdn.) musiki ile soz arasmda. Refik Halit). heyet: yensttme konusunda birlestnis gorumiyorler. once Tevfik Fikret'in uyguledig: 'nazml nesre yeklsstume' hareketini siirdiiriip gelistirmis. bunun tam tersi bir tutumle. Fecr-i Ati toplulugundsn gelen Ahmet Hesim.. Divan siiri yolunda klasik siir denemelerine girismis. bireysel ve duygusa1 konular ve temalar iizeriude durmuslsrdir. sedece esk.

Gozleme dayanan bu yerli hsyett yansrzma isteginin sonucu olarak. tiyatro toplulugu ortaya pkml§. Atesten Gomlek / Yaban. rogu yazaler Realizm (Omer Seyfettin. hatta kimileri Natiiralizm (Bekir Fehri. kimi hikilyeleriyle F. Petti ksvgelenmn klZI§tlgI Mesrutiyet ve Miitsreke devirlerinde okuyucunun mizaha ve toplumsal yergiye dii~kiinliik gostennesi.b. Bu devrin beshca yazar ve senstctlen sunlerdtt: Bilim yolunda: Ziya Gokelp. Ahmet Hesitn. Kurtulus Sevess ytllennde ise Anadolu insenimn cetin elmyezisi iizeTine egilme hareketi (Halide Edip: Daga t. memleketin neye muhtar oldugunu yerinde gotiip inceleme' icin Tanin gazetesinin Anadolu'ya gonderdigi bir yazannm Anadolu'daki sehir. Tiyatro aIanmdaki verim. bunlar eser yetistirmck icin pek rok yazar 0 alanda bittsktm denemelere girismis ise de. Rese: Nuri. Mesrutiyetin ililmyla birlikte bircok. ne istedigini. Osman Cemal.b). hikilye ve roman kadar bssertlt sayllamaz. Yakup Kedti. Reset Nuri. Refik Helit. hattil bit de tiyetto okulu apIIp ilk resmf tiyetro (Diiriilbedayi-i Osmanf) kutulmus. v. Celalettin v.Iiilerin ne yaptlgml. Osman Cemal. Refik Helit.s. Abdiilhek Sinesi). kimi hikilyeleriyle F. Cumhuriyet devrinde dikkati ceken bir roman (Ebubekir Hszim: Kiiriik Pess) ile arIlan bu rlff1r. kimi romanlanyla Osman Cemal. Settnet Muhter. kimisi Ingiliz (Hsilde Edip). F. Reset Nuri. fakat yaymlandlgI zaman hir de ilgi uyendirmedigi halde.ogu Frenstz (Yekup Ksdri. Getci. Peyami Safa. Siir elemnde : (Aruz vezniyle) Mehmet Akit.lkan Kurt. Refik Helit. v. Fuat Koptiihi. bunlenn rogu besen cizgisinin cok eltuidsdtr. Sertnet Muhtsr. kasaba ve koyleri dokuz ay (1909-1910) adlm sdim dolsserek hazIrladIgl roportej niteligindeki gezi notlan (Ahmet !jerif: Anadolu'da Tanin) ve sytu yll icinde 'Anadolu fatihalan' m dile getinnek amaclyla yezilen. Yahya Kemal Beyeth. v.b. 121 . Refik Helit'in Anadolu siirgiiniinden getirdigi hikiiyeler 'Memleket Hikilyeleri' ile geni~ bit ilgi gonnii§. Millf Sava§ Hikilyeleri) sruk zorunlu ve yeygm bir hill elmtstir. Celillettin.b) mizaha egilim gostermesine yol ecmisur. Seliihattin Enis. Erctiment Ekrem. v. Celiilettin). bircok yazann (Orner Seyfettin.) ilkelerini benitnsemislerdir t. Ceviri ve uyarlama arasmda bir tek cevirmenin (lbniirreiik Ahmet Nuri) uyarlamalan belli bir deger cizgisinin tistiine ctktntsttr. kimisi Rus (Memduh Sevket) edebiyetlennm etkisi eltmde kalan bu devir ssnstctlsrunn bir boliimii de Hiiseyin Rahmi ve Abmet Rasim yolunu stirdiumtislerdir (Erciitnent Ekretn. Memduh !jevket.

bu hisler milletin bir ferdi olan sanatcilan da etkiler. Sermet Muhtar. Rese: Nuri. daki amac olarak algilayan zihniyetin aksine. 122 . Halide Edip. yy. Cunku 0 donernde dtinyada cumhuriyet gibi bir kavram mevcut degildir. Omer Seyfettin. stu. Faruk Nefiz Cemlibel.b. Roportej . Gezi ve ropottsj alanmda: Ahmet $erif.1bniirrefik Ahmet Nuri.) Tiyetro alanmda: Musahip-ziide Celfil. F. 0 milletin sanatcilan tarafmdan edebi eserlerde sanatkarane bir soy leyisle islenerek sonraki kusaklara birakrhr anlarmm tasimaktadir. (Bunlardan Orner Seyiettin." soza millete ait maddi ve manevi biitiin kiiltiir unsurlanrun. "Bir milletin edebiyati.(Hece vezniyle) Mehmet Emin Yurdakul. Selfihattin Enis. Osman Cemal Ksygib. devleti. Helit Fahri. makale alanlannda: Falih RI[J(J Atay. Refik Helit. Halikamas Behkcisi. Bircogu fJkra ve makale de yezilmistir. Yahya Kemal makale. 2 Savaslar milletlerin milli duygulanmn kuvvetlendigi istisnai durumlar oldugu icin. 3. deneme. v. Halide Edip Adiver. Mahmut Yesari. Memduh $evket Esendal. Omet Seyfettin. Yusuf Ziye. Abdiilhak $inasi Hiser.Miilfikat alanmda: Rusen E~ref Uneydm. Faruk Nafiz manzum oyun da YazmJ~lardlr. fikra. 0 milletin kimligidir. Yakup Ksdri. Gezi. v. Peyami Safa. Yakup Kedri. Sermet Munter Alus. Erciiment Ekrem Telu. Cemslettin. yy. Yakup Kadri Kereosmsnoglu.(Bunlardan Ahmet Hesim fikra ve gezi notlan. lflerinde anI yazanlar da verdu: Ebubekir Hiizun. Halit Fahri Ozansoy. Her bireyin veya vatandasm yonetimde soz sahibi olmasi anlayrsi. XVI. Mahmut Yesari oyun da yezmislerdu. XVI. Halikamas Behkcis). ~aglmlzda oldugu gibi cumhuriyettir. vb. Memduh $evket.b. Cumhuriyet kavrarru 1789'daki Fransiz ihtilali'nden sonra ortaya cikan milliyetcilik akimlannm etkisiyle kurulan uJus devletlerde gorulrneye baslannusnr. Re~at Nuri Giintekin. YusufZiya Ortaf. RIZa Tevfik Boliikba~l.da cumhuriyet rejiminin uygulanmasi mumkun degildir. Refik Halit Karay. Orhan Seyfi Othon. Refik Helit. v. Bu da 0 donemlerdeki eserlerin milli yonden kuvvetli olmasmm sebebidir. Enis Behif Koryiirek. toplumun huzur ve saadetini saglayan bir arac gorme sonucunu dogurmustur. L -& HAZIRLIK 1. Bunun icin de en ideal rejirn.) Hikfiye ve roman elsntnde: Ebubekir HfizJm Tepeyran.b.

Tamamen devletin birlik ve biitiinliigiinii saglamaya yall§an bu fikir ekimlen kiiyiik cept« biter de vIet doktrini ozelligi gosterirler.OSMANU DEVLEIt'NDE D()~ONCE AKIMLARI 20. ve II. Abdiilhamit'in tahta cskmesiylu bsslemtsttr. Pediseh.1. Fakat. kiiltiir ve din bekumnden bicbit fark gbzetmeksizin. OsmanhcJhk:: OsmanlI tarihinde ilk defa olarak bezi aydmlar tarafindan Gene OsmanlIlar edtyle hiikiimetin yalI§malanm denetleyecek bir cemiyet kurulmustur. millf dii§iinceyi ve milliideelleri saglamayl Osman1I birliginin saglanmasma baglamI§tIr. Mcsrutiyet'le daha belirgin olarak ortaya YlkmI§lardir. Devletin sunrlen icituie yesayen Iettler arasmda dil. hepsinin aym hak ve yetkilere sahip olmasmm gerektigi savunulmaktadtr. Beticihk ve Tiirkyiiliik seklind« ortaya yIkan bu ekimlsr. ytizythn ikinci yansmdan sonra devleti batmaktan kurtarmak amacrm giiden birtekim ekimler 20. Osmenltcthk: fikrinin uygulama saihasma geyirilmesi II. 1. Irk. milli birligi. a. Tanzimat Devri'nin sonlanna dogru ortaya pkan bu skim Iertlerin siyasal. "bests adam" olarak tanimlanan Osmenli Devleti iyilesememistir. Mesrutiyet devresinde devlet hayatma hakim olmusler ve etkilerini gbstetmislerdir. ME'I1N 1. Fakat dI§ beskiler ve iilke icindeki kensikhkler besenye ulssmesme engel olmu§tlir. Siresiyle Ostnenlicthk. yiiZyil beslennde Osmenli Devleti'nin yokii§ donemine girmesi ye§itli diisiinceletin ortaya pkmasma neden olmustur. Aym zamanda bu sozletin teorik bir gOrii§ oltnemest icinde Meclis-i Mebusen'm kutulmsstm ve Kanun-I Esasi'nin (ilk anayasa) illin edilmesini istemislerdir. ytizyild« daha diizenli ve progremli bir tslshet hareketine girismistir. Osmenhctlik. icinde bulundugu durumdan kurtulamamI§. Mithat Pese'nm etkisiyle Kanun-i Esasi'yi (ilk 123 . OsmanlI toplumunda olmesi istenen kayna§manm ancak bu diisimceyle saglanacegme inenmskteduier. Azmhk unsurleruu kazanmak ve onlan OsmanlI birligine yagirmak basit manada Osmenhcihk diistmcesini dogurdu. Osmenli Devleti 19. ytizyil bsslsnnd« II. Yspilen her tiirlii harekete ragmen devlet. 19. Islsmcihk. Bu cemiyetin iiyesi olan eydtnler Osmenli Devleti'nde yeseyen ezmhklenn aynlma istekletine ve isyanlarma son vermek icin yall§malar yeptyotlsrdt. sosyal ve hukuki olarak esitliklerini seglemey: hedeflemektedir.

lslsmcihk. Btitiin bu gitisim ve 9abaIarm sonucu olarak Osmenlt toplumunun kayna§maSl beklenirken. siyasi ve sosyal biitiinliigiimiizii korumak emeciyle degi§ik donemlerde stk sik: bit kuttulus cetesi olarak ileri siitiilmiistiit: OzeIlikle Mesrutiyet devrindc uygulama aIanmda gotulmustut. II. Birincisi. Bu gelismelcrden sonra II. Said Halim Pese. Mesrutiyct'te iki tiirlii olarak islenmistir. diinyanm degi§ik yerlerinde Y8§ayan Miisliimanlar arasmda bir bitligin gergekle§tirilmesini hedefleyen. idaresinin varbgma bagbdlr. Birincisi: Azinhklsrtn Mebusiin Mec1isi'ndeki temsilcilerinin uynlikc: ve uzlesmsz tutumlen. Islsmcsbk: Isletncihk. Cemaleddin Afgani. meydana gelen iki onemli olay tamamen tets bir durum meydana getitmistir. Boylece buralardaher an isyan 91kurmeyi ve biiyiik devletleti kontrol altmda tutmeyi emsclenustir. M. Bunun yanmda tnilliyetcilik gibi sktmler da lslemctltge engel oltnustur. Abdiilhamid'in son yillennde iiIke dismd« lslemcthk onemli bir potansiyel gii9 olarak dururken iilke icindeki ittihatplarda mestutiyete dayanan Osmenlicih- 124 . I. toplumsal gelenek ve egitim alanmdaki dtisimcesiyle lslemctlik. Mec1isin kapsulmesi. Bezi fikir adamlan tarafmdan temsil edilen bilim. Osmsnhcsbk fikrinin yesemess Mesrutiye. Mesrutiyetin sonlanna dogn: biiyiik bir gelisme gos- tcrmistir. lkincisi: Yeni bssleyen 1877-78 Osmenh-Rus sevesmds Balkan uluslerunn Osmanb Devleti aIeyhine Rusya'mn yanmda yer almaIan ve sevestn Balkan cephesinde Miisliimen halka koti: davranmalan. II. Pedissh tarafindan uygulanan ve dts siyasette etkili olan ve de vlet doktrini haline gelen islemcihk. parlamentoyu (Mec1is-i Mebusan) kurmustur. Semseddin ve Muse Kezim gibi kisiler terafmdan savunulmu§tur. Islamctltk: ekimi etkili oldugu donemde biitiin diinya Miisliimanlanmn i9 a91cI bir durumda olmemesi nedeniyle besertlt sonuclsr dogumuurusur. devletin sosyal beglerun din bitliginde arayan bir dii§iince ekutndir. hukuk. Her kesimin ve milletin temsilcileri parlamentoyu dolduttnus ve herkes kanunlar onunde esi: seytltmsur. 1.anayasa) ilan etmis. b. lkincisi. Osmenhcilik fikrinin de uygulamadan keldinlmesi sonucunu ortaya pkannl§tlr. lslemcilik. Bu iikir Mehmet Akif. Abdiilhamit ozellikle somiirge altmda bulunan Miisliimanlan hilafet kanaliyle merkeze (istanbul) beglemaye 9ab§ml§tlr. Abdiilhamid 9agm gelisen diisiincesi milliyetcilig» ters dtismesi ve ihtiyectere cevap verememesi iizerinc Mec1is-i Mebusentn verligm« son vettnistir.

A vrupa 'da Tiirkler aleyhine yepilen olumsuz propaganda/ar. Mestutiyet'ten sonra ise Beuhlesmetun fikir yoniinden onderligini devleti yonetenler dismd« ve yonetime ragmen Jon Tiirkler ysptmslsrdsr. Tiirk milletinin ikinci smiigoriilmesi. Latin harflerinin kabuliinii. Mesels. Beuctler tek kadmla evliligi. yeni bir dev/etin kutulmesi icin yepilen fahsmeler biitiinii olmesuitr. Celal Nuri ve Siileyman Nazif tarafmdan temsi/ edilmistis. Ittihatplar genellikle bu diistinceyi sahiplendiler. Mesrutiyet'e kadar yepuen Beuhlesme hereketlerinin onderleri padi§ahlar ve onlann destekledikleri devlet edemlertdu: 1. 1. Tiirk tarih ve kiiltiiriiniin incelenmesi ihtiyecttu ortaya pkarmistit. kadm ozgiirliigiinii. sosyal ve felsefi gOrii§lerinden azami detecede faydslsnmeyt istemektedir. Tanzimat ve onceki devirletin islehe: tesebbiisletinden ehr. Osmenhcihk veya Islemcthk gibi bir idare ve siyaset sistemi hiiJine gelememistir. diger fikir akImlanndan farkb bir ozelligi vsrdu. Babclhk: Bu gOrii§. d. edebiyat ve tarih alanlannda bir fikir bereketi o/arak geli§mi§. kulttirde. Abdullah Cevdet. sagladlgl tecriibelerinden Ttirk lnkilebimn olusumunde teydslemltmsur. Bat/ medeniyetinin siyasi. Abdiilhamit doneminde ysptlen faaliyetlerin faydalan Millf Mticedele Doneminde Hindistan ve Buhara Miisliimanlanndan gelen yerdimler seklinde kendini gostermi§tir. devletin ancak Bsultlusmsk yoluyla kurtulsbilecegini ve bunun icin cesitli alanlarda tslehetler yeptltnest gerektigini savunmu§tur.gl sevunuyotlsrdi. Islemcthk kisec« birlik ve biitiinliigii dinle saglamayl amaflayan bir ekundtr. Ozellikle II. Goriildiigii gibi Bsticthk sadece bir teklitcilikten ibaret kelmisur. modem giysiler giyilmesini istiyorlerdi. tekke ve zaviyelerin kepeulmesim. medeni kanunun ksbuliinii. 12S . tarihte birlik ve biitiinliigii saglamaktlr. Beucibk kaynagml. Buna kar§lbk baZl o/um/u sonuclert da olmustur. Her §eyden evvel Beticilik fikrinin Ostnsnlt toplumunun biinyesini ve iilkenin imiyeclsrmi dikkate slmesi gerekirdi. Beticthk da bszi hatalanndan doleyi ba§anya u/a§amaml§t/r. Yeni Anayasa Dm hezirlsnmssmde Beuhlesme hareket/erinin onemli bir paYI verdir. Abdiilhamit devrinde dil. Bsucihk aklmmm. TUrkfUIilk:: Tiirkfiiliik hareketinin esas unsuru cojjrafyada. Rus isgeline ujjrayan Tiirk illerinden kecen Tiirk gO'Ymenlerin etkisiyle Tiirk'Yiiliik giderek onem kazand1. II. c. Tiirk'Yiiliik II. li/ik mahkemelerin kurulmesmi. Me§rutiyet'in iliinmdan sonra Tiirkfiiliigiin etkisi daha da ertu. Beucihk. Bu da Ostnenli Devletini yesstmsktsn ziyede. dilde.

biitiin Tiirklerin kurtulus imkanlanm da ara~tlran Pantiirkizm cereyamna dogru yonelmistir. 2. II. bicim degi~tirmi~. 2. ask ve tabiat temalanm isleyen sanatcilan ve edebi anlayislanm kasdetmektedir. toplumdan uzaklasan. 5. daiJmk. 4. DI~ besktlenn ertmest. Omer Seyfeddin gibi yezerlerdi. din ve kiiltiir degerleriyle birbitlerine baglanmasml. II. MB'I1N I_ ETKINLIK ( 1. Milliyet fikrinin etkisiyle ortaya flkan Tiirkciiliik. if degi~meler. Tiirkfiiliik ekum. Verilen ciimlelere gore. kendi kabuguna ~ekilmi§. Abdiilhamid'in kurmak istedigi islam bitligi gibi Tiirk birligini kurmak smsclenmisttr. ytizytlut ikinci yenstndsn itibaren zaman zaman devlet modeli olarak uygulenmtstir. doneminin buhranh ortammda devleti ayakta tutup varhgnu devam ettirmesini saglamak amacryla dii§iince akimlanmn ortaya ~lklIjllm gostermektedir. b. Mesnuiyet'in ilemndsn once yslmz enevetem dii~iinmek­ le kslmemis. disendeki Tiirklerle de birlesme yollan eranmesmt amafllyordu. Fikirlerin birbirlerine kar~l ottsy« atllml~ olmest.Tiirkfiiliik alaml Osmenh Imperetorlugu sunrlsn icinde ya§ayan Tiirklerin dil. TurancIhk'ten Misek-: Millf esaslanna donii~erek Tiirk Kuttulus Sava~l'mn ve Tiitkiye Cumhuriyeti'nin temel ideolojilerinden olmustur. 2. 2. II. Grup: ~iirde "sizler" kelimesiyle ifade edilenler "sanat sanat icindir" anlayi§ml benimseyip. PiJdr AlamIannm BBfIU'J61Z1Jk Neden1eri: 1. Grup: ~iirde "ben" kelimesiyle anlalIlanlar ise "sanat toplum icindir" anla- 126 . ilk kez Ziye Goketp Tiirkfiiliigii sosyolojik bir metotla inceleyerek eksik. cekingen fikirlerin toplsnmestm ve bir sistem hMine getirilmesini miimkiin ktltmstu. "thtiya~" sozcugu. isyanlar ve baglmslzllk hareketleri. Mesrutiyet doneminde olgunlesen fikir sktmlen eshnde 19. Bune ragmen fikir ektmlen besetth olamayarak kendinden beklenen sonucu vereme- mislerdir. Tiirkfiiliik fikrinin savunuculan Ziya Gokelp. ortaya cikan dii§iince akimlan "ulus devlet" anlaYI§1 etrafmda birlesmektedirler. Fikir ektmlenmn geni~ halk kitlelerine indirgenememesi. M. 3. Emin Yurdakul. Olke icinde fikir sktmlenne halk desteginin saglanamamasl. a.

Verilen metinier ulus olma bilinci ve ulusculuk (milliyetcilik) temasrm islemeleri yonuyle ulus-devlet kavrarmyla iliskilidir. mill! yonii kuvvetli sanatcilan ve edebi anlayislanm kasdetmektedir. 2. mill! olma . gene kizlann turkusu. mill! idareyi ve hur secimi esas kabul etmesidir. 127 . bulbul. milletin maddi ve manevi kiiltiir unsurlanm. Bu da Mill! Edebiyat Donemindeki edebi ve fikr! faaliyetlerin ulus devlet ortak paydasmda bulustugunu gosterir. bir dille kaleme almrrnsnr. yoneticilerin milletin oyu ve iradesi ile isbasma gelmesi. Sairin savundugu sanat anlayisi. Gmp: Verilen metinlere gore bu donemdeki eserler makale ve siir turunde verilmistir. ii~ telli saz.milliyetci olma anlayislanndadir. 4. Gmp: O~ Cereyan ve Benim ~iirlerim OOh metinlere gore Mill! Edebiyat Donemindeki eserlerde milliyet. Bu iki kavram. mill! egemenligi.ME11N 1. kiblegah. 3. kullamlan sade dil. ~agda§. Bu temalar halkm anlayacagi sade. milli. Mill! edebiyat. cevretmendil)" I_ ETKINLIK ( 1. Turkculuk hareketi ~er~evesinde olusan. medeni bir hukuk devleti olmasidrr. milliyetin on plana cikanldigi bir edebiyattIr. Aynldiklan nokta ise.yisim benimseyen. milletimin felaketli hayati. Sizler: "gul. aCI ses. 2 Tiirkiye Cumhuriyeti'nin metne gore nitelikleri verasetin olmamasi. egemenligin millete ait olmasi. "Ulus-devlet" kavrami milliyet esasma dayanan devlet yapisidir. 3. Harab Mabed adh metin ise dil ve anlatim (mihrab. hece vezni ve halkm yasama biciminin ve degerler diinyasmm islenmesi bakimmdan birlesrnektedir. baht-i siyah) ile icerik (ummet) bakimmdan rnilliyetci edebiyat olarak adlandmlamaz. gelenek ve gorenekler cercevesinde isleyen bir edebiyattIr. ~evre) milliyetci edebiyat. toplum sorunlanm isleyen. tarih gibi temalar islenmistir.nigah. Milliyetci edebiyat ise. doneminin milli edebiyat anlayisma baghdir. 2 Benim ~iirlerim adh metin kullamlan sade dil ve anlatim ile icerik bakimmdan (ii~ telli saz. ask" Ben: "yilan disli diken. Verilen metne gore cumhuriyetcilik ilkesinin en belirgin ozelligi. 1.

BatIclhk. a. Grup: Tema olarak ise millilik... 3. Bu ozellikler Millt Edebiyat Donerninde ulus devlet haline gelme kaygisi oldugunu. 2. kendisine en uygun idare sekli oldugunun ve insanca yasamasmm kendi hakimiyetinde oldugunun bilincine varmasi gerektigini ifade etmektedir. Islarncihk. _] 1. Atatiirk bu siiziiyle cumhuriyetin Turk milletinin. 1 CD) CY) CD) 2 . vatan. Verilen §iir parcalanndan ilki Mithat Cemal Kuntay'a. lJLCME DEl'. I_ ETKINLIK ( 1. millet temalan islenrnis. 128 . sosyal ve gii9lii bir hukuk devleti olmasl gerekmektedir. devletin varligiru siirdiirmesi icin cabalarm arttigmi gostermektedir. 3. metinler yapi bakrmmdan §iir ve duzyazi olarak kaleme ahnrmsnr.. Osmancihk ve Turkculuk gibi fikir hareketlerinin ortaya cikmasi hem fikri hem sosyal hem de siyasi yapmm bir calkann ve bunahm icinde oldugunu. 2. Grup: Milli Edebiyat Donerninde sade bir dil kullamlrmsnr.ERLENDIRME 1. donemin tiim unsurlannm bu payda etrafinda birlestigini gosterir.£: ANLAMA YORUMLAMA . ikincisi Ziya Gokalp'e aittir. Osmanh Devleti'nin son donemlerinde Baticrhk. [ Said Halim Pasa [ lsl~Clhk Turkculuk J ] C~iatIClhk ] A~Ullah Cevdet 4. Bir cumhuriyetin demokratik olabilmesi icin esitlik ve iizgiirliik temelinde. b.. Ikinci siirdeki sade dil ve milliyetcilik temasi onun rnilliyetci edebiyat urunu oldugunu gostermektedir. milliyetcilik.

soylenmek istenenin dogrudan ve soz sanatlanndan uzak soylenmesine sebep olmaktadir. Metnin ana fikri. 4. Grup: Yine Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin ternasi ile Benim ~iir­ lerim adh metnin temasi milliligin ve milliyetciligin islenmesi bakimmdan benzerlik gostermektedir. ilmi konulan isledigmi gostermektedir. I_-d HAZIRLIK a. tarihi. 2. Metindeki sozcuk gruplan. Hedeflenen okuyucu kitlesi ve amaclar.\[ 2. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin iletisi. I_ ETKlNLlK ( 1. 3. 2 Metnin amaci okuyucuyu bilgilendirmektir. Bir toplumu millet yapan temel ozellikler. bilimsel gelismenin ve cahsrnarun gerekliligidir. doneminde konusulan. dil ve kultur birligidir.MBT1N 1. 2 Milli Edebiyat Doneminin sosyal ve siyasi ~artlan bu donemdeki ogretici metinlerin milli. curnleler ve paragraflar metnin iletisini anlamlandirmak ve anlatmak icin bir araya getirilmistir. ogretici metinlerde dilin gondergesel isleviyle kullarulmasma. yazilan. milliyetci. Bu durum aym temanm farkh metin turlerinde islendiginin bir gostergesidir. 3. edebi dil ve gunluk dil anlamlanm belirtmektedir. Grup: Baska Milletier Ne Yapiyor? adh metnin ana fikri ile D~ Cereyan ad11 metnin ana fikri rnilliligin ve milliyetciligin islenmesi nedeniyle paralellik gostermektedir. iJ~RETlcl METINLER l\ 1. bizim drsimizdaki milletlerin bilimsel anlamda ne yaptiklardir. Makale 1. 129 . Yasayan Turkce ve konusma dili ifadeleri.

8. o Muhtelif milliyetlerin lisan ve mazisi hakkmda XIX. ogretici metin gelenegiyle kaleme ahnrmstir.. metni olusturan birimIer olan paragraflar birbiriyle uyumludur. Bssk« Milletler Ne Yaplyor? edlt metinde diinemin teribi ve sosyaJ §artJanyJa iliskili ciimlelet: o Bugun mefkftreci Turk genci goruyor ve duyuyor ki asnrmz milliyet asndir ve aym zamanda §una da kanidir ki milliyetperverlik telakkisi menfi bir histen ibaret kalamaz. o Rus hukumetinin muhtelif yerlerde "Turkiyat" muesseseleri vucuda getirerek Turk milliyetini. bu donemde soz konusu degerlerin merkeze almdigmi gostermektedir. I_ ETKINLIK ( 1. o Bugun muhtelif milliyetIer aym suretIe cahsiyorlar. ciddi davramrlarsa davransinlar bizim 0 ~ah§maya i§tirak §oyle dursun hatta 0 mesaiden bile gafil kalmanuz kadar bnyuk bir curum. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metinde anlam bakimmdan kapah ya da kesinlik tasrmayan ifadeler bulunmamaktadir. am esnasmda cok milhim tetkikIer yapildr. kultur ve dil bakirmndan Milli Edebiyat Donemi metinlerinin yogun oldugunu.. 2. Bu durum tarih. 130 . Bu durum Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin bir makale olmasi ve bilgilendirmek amacryla yazilmasmdan dolayidir. siyasi hulul ile beraber olur. Turk lisan ve edebiyanm tetkike cahsmasi ve bunun icin her sene binlerce lira fedakarhk etInesi acaba ne icindir? • Bugun TiirkIiik hakkmda tetkiklerde bulunan Garp alimleri hakkumzda ne kadar iyi dusunur. Turk tarihini. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metin. 6. tarihe bir butun ve genis halk kitlesine de bir millet nazanyla bakmaktadir. o Filhakika somurge siyasetinin ruhu da bundan baska bir §ey degilse de ondaki iktisadi huhll. tarafsiz.4. bunlar sade bir dille anlanlrmstir. bu kadar tabii olmayan bir hill tasavvur edilemez. 5. 7. son derece aglr bir dilin kullamldrgi metinlerdir. GNp: Baska Milletler Ne Yapiyor? ve lJ¥ Cereyan adh metinlerde Turk tarihi ve halk kulturu yogun bir bicimde i§Ienmi§. Metnin tamammdaki cumleler anlam bakrmmdan tutarh. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metinde yazar. GNp: Servet-i Funun Donemi metinleri ise toplumdan ve tarihten uzak.

oldu ve Edebiyat Fakiiltesi Dekem secildi. GNp: Ba~ka Milletlet Ne Yepiyor? edh metindeki kavramlar: "Milliyet.P. Aym ytl lstsnbul Darii1fiinun 'dab gore vine dondii. On The Way to Democracy 1964. 1909'da bu fakiilteyi birekarak edebiyat. 1934'de siyasi heyata atIlarak Kars'dan meclise milletvekili olarak girdi. 1929'da Ord.P. Ancak bu parti pek ilgi gonnedi.9. Amblem olarak seftigi "Kueti" A. lisan.P. \_ ETKINLIK ( 1. Anadolu'da Tiirk Dili ve EdebiyatI'nm Tekamiiliine Bir BakI~ 1934. Prot. Edebiyat ~tInnalan Kiilliyats 1966 adlannda bir fok kitap ve ar~tInna eser ve makaleleri vardIr.' den aynlarak D. folklor" 2.'den istiie etti. mesai" Metinde bu kavramlann kullamlrnasi. 'nin kuruculsn srsstne girdi. Arasmda Tiirk Dili ve Edebiyeu Hakkmda Ar~tmnalar 1934. mesel. 1924'de Milli Egitim BakanIIgI Miiste~arIIgl'na atandl.H. 90k partili doneme gefi~ strssmdu c. §arkl. mutehassis.' ye bIrakarak siyasi y~amdan eynkii. 1956'da Devlet BakanIIgI gorevini siirdiiriirken bir ytl sonra kutuculsn ile anlasemsyersk: D. T. somurgecilik. t~timaiyyat. felsefe ve tanh alanlannda ozel olarak falI~maya ba~ladl. itikat. metnin bilgi verme amaciyla yazrlmasmdan dolayrdir. Mil1etvekilligi de dii~tii. Mehmet Fuat KlJpn1I1U Kopriilt: Mehmet Pes« 'mn ailesindendir. (Tiirk Tanh Enciimeni) ba~kanlIgma secildi. mefkure.P. GNp: Besk« MiIletIer Ne Yepiyor? edlt metindeki terimler: "Cografya. TUrkiyat. iktidan dotteminde 1. Ayasofya Rii~tiyesi ve Mercan ldedisi'nden sonra Istanbul Hukuk Fakiiltesi'ne devam etti. Osmenli Dev1eti'nin Kurulusu 1959.E. Tiirk Saz $airleri Antolojisi 1940. 27 Mayls 1960'dan sonra Yeni Demokrat Parti 'yi kurdu. Ote yandan Islam Ansik1opedisi'nde sehss: ile ilgili ilmt makaleler yazdI. rnilliyetperver. GNp: Ba~ka Milletler Ne Yaplyor? adlI metindeki giindelik hayatla ilgili kelimelet: "Hukumet. &det. edebiyat. Bundan sonra Istanbul okullannda ogretmenlik yspti.P. 131 . 14 Mayls 1950'de D.T. terakki" 3. mustemleke. rnasal. Menderes kabinesinde DI~i~leri Bakam olarak gorev eldi. ~arkiyat. Bu arada Tiirkiyet Enstitiisii'nii kurdu.

cumleler metnin iletisini vermek amaciyla bir araya getirilmistir. barut ve kan icinde. AnlatIlan sahneler. gozlerinde belki krrrmzi yemenili. 4. biraz yardirgadiklan alafrangadan donme bir sarkmm havasma uydurmus gidiyorlar. Bu bakimdan gercekligi de bulunmaktadir.." 132 . olum yagmuru altmda memleketini calmaya gelenin girtlagma atilan nefer budur. Grup: Metindeki kelime ve soz gruplannm seciminde Milli Edebiyat Doneminin etkisiyle halkm anlayabilecegi sade bir dil olrnasma onem verilmistir. Metinde donemin savas yillan anlatilrmsnr. bu kuvveli ve kudretli insan ve Tiirk orneg! biliyor mu ki yannki Tiirkiye'nin hakiki miman. I_ ETKINLIK ( 1. 3. cehennem atesi icinde kayalara tirmanan nefer. Milli Edebiyat Doneminin diger metinlerinde islenen milli ve milliyetci temalarla benzerlik gostermektedir. arka kemigi. kocaman basmi da uydurarak salhyor. Grup: Muharebeyi Kazananlar sdh metindeki enlssilmes: zor ya da celiskili diisimcelet yoktur. 3. Muharebeyi Kazananlar adh metindeki TUrk askeri temasi." "lcimden selamhyorum onu ve onun gibi ates altinda. 2 Muharebeyi Kazananlar adh metin haber vermek. ta tabiattan gelen basit. 2. ME'I1N b.. metnin temasi olan Tiirk askeri ile de paralellik gostermektedir.. oziidiir.' "Askerlerin alafranga tiirkiilerine elindeki ip ucunu. yenilmez bir kudretle dusrnan akuu anmda varan bu ~avu§. Grup: Muharebeyi Kazananlar adh metinde tarihi ve kiiltiirel degerleri yansitan ifadeler: "i§te ~amur icinde. bilgilendirmek amaciyla yazilrmstrr.2. yazann oznel yargilanm da tasimakla beraber." " . yazara gore bir kesinlik ve acikhk tasimaktadir...' "Cinar gibi. Grup: Metinde kullamlan ifadeler. krrrrnzi salvarh bir kadm hayaliyle." " . duman icinde memleketi icin olmeye atilanlan birden selamhyorum.Flkra 1. kaya gibi. \_ ETKINLIK ( 1. Muharebeyi Kazananlar adh metindeki soz gruplan..

edebiyetiyle ilgi1endi. 7.2. Halide &lip Amvar Haym 1884 ytltnde Istanbul'da dogdu. 1939 ytltne dek yuitdismd« yll§adl. batarya. verilen cumlelere gore tarihe ve halka hamasi (kahramanhk) duygulanyla bakmaktadir. KUrtI11u§ Sevsst'nt miiteakiben Cumhuriyet Halk Fukssi ve Mustafa Kemal Atatiirk ile siyasi fikir eynhklsn yesedi. Oskiidar Amerikan KIZ Koleji'nde okudu. §alvar" Biitiin bu ke1ime ve kavram1ar S. 6. on beslik mermi. Halide Edip Kuttulu§ Sava§I strestnds eskeri iinifonna giymistit. Eserlerinde millf ve toplumsal konulan islemis. I 908 'de gazete1erde ksdtn hak1anyla ilgili yeztler yazmaya besledi. Oskiidar Amerikan KIZ Ko1eji'nde Rize Tevfik Boliikbesi'mn FranSIZ edebiyet: detsletine ksuldi ve Dogu. Egitim ve sagbk a1amnda yiiriittiigii bu ralI§malar Halide Edip'e re§itli kesim1erden insanlan tanIma imkem tsmdt. 1939'da lstanbul'a dondi: ve 1940 yilinda Istanbul Universitesi'nde lngiliz Fi1olojisi Boliimu ba§kanbgma getirildi. lzmir'in isgslini protesto mitinginde cok: etkili bir konusme yepu. 1917'de ikinci evliligini Adnan Adiver ile yspti. Balkan Seveslen siresmde hastane1erde hizmet verdi. kavram ve gundelik hayatla ilgili kelimeler: "Tumen. alafranga. KOCasI Adnan AdIVar ile bir1ikte Tiirkiye'den eyttldt. 1920'de oabes: ttitbesiyle Kurtulus Sava§I 'na ketildi. 133 . Yazar. Bu neden1e Osmenh icerisindeki muhafazakar cevreletin tepkisini cekti. 1899 ytltnde heniiz 15 yestndeyken revirdigi J. Grop: Muharebeyi Kazananlar adh metindeki terim. Abottin "Ana" adIt esetiyle II. 1909'da Istanbul'a geri dondii ve ogretmenlik ile tniiiettislik gorevlerinde bulundu. 1919'da Sultanahmet Meydeni 'nda. Muharebeyi Kazananlar adh metinde ogretici metin geleneginin ozellikleri gorulmektedir. 31 Mart Ayaklanmasl sirssmde kis« stire icin Misu'« gitti. cavus. sarapnel. doneminin siyesi hareketi icinde Tiirkrii1iigii savunmu§ ve bunu da eserlerinde yensstmisur. topcu. Abdiilhamit tarafmdan ~efkat Nisent ile odiillendirildi. 1954 ytlmde bu gorevinden eynldi ve inzivaya cekildi. Bir donem Amerikan mendesim savundu. 1964 yilmde Istanbul'da yesemuu yitirdi. 1950 ytltnde Demokrat Parti listesinden TBMM'ye girdi ve bagImsIz tnilletvekili olarak gorev sldt. 1901 ytltnde Oskiidar Amerikan KIZ Ko1eji'nden mezun oldu. yemeni. sonra da iistravu§ oldu. "Onbsst" olarak emlmtsttr. boluk. Bu sirelerde ilk kocssi Salih Zeki Bey'le evlendi. AdIvar.

3 cilt (1940-1949) 134 .Bsederi.: Herep Mabetler Daga pkan Kurt Kubbede Kalan Ho§ Seda lzmir'den Bursa'ya 0yuD: Kenan Cobenlert Maske veRuh Am: Tiitk'iin Atesl« Imtibem Mor Sulkimh Ev Diger: Talim ve Terbiye Turkey Faces West Conflict of East and West in Turkey Inside India Ingiliz Edebiyeti Tarihi. RomanIan: Heyula Seviye Talip Handan Yeni Turan Mev'ud Htikiim Ate§ten Gomlek Vurun Kahpeye Kslp Agnst Zeyno'nun Oglu Sinekli Bakkal Yolpalas Cinayeti Tstsrctk Sonsuz PanaYlr Doner Ayna Akile Hemm Sokagl Kerim Ustetun Oglu Sevde Sokagl Komedysst (:aresaz Heyet Percelen Hikayeleri.

Grop: Muharebeyi Kazananlar adh metnin temasi ile Ya Vedild adh metnin ternasi mill! ve milliyetci unsurlan i~lemesi bakimmdan benzerlik gostermektedir. Ya Vedild adh metnin birimleri olan paragraflar metnin iletisini anlatmak. I_ ETKINLIK ( 1. 135 . 2. Grop: Ya Vedl1d adh metindeki ifadeler dusunce ve anlarn tutarhgi bakrmmdan bir birlik gostermektedir.MET1N c. 3. Ya Vedild adh metin "Ya Vedild"un kim oldugunu anlatmak amaciyla yazilrmstir. 2. Grop: Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin temasi ile Ya Vedild adh metnin temasi mill! ve milliyetci unsurlan islemesi bakimmdan benzerlik gostermektedir. okuyucuya aktarmak amaciyla bir araya getirilmistir.iftligi (George Orwell'in "Animal Farm" edh eserinin fevirisi) Nesil Hosunuze Giderse Edebiyatta Tercilmenin RoliJ (1944) Tiirkiye'de ~ark-Garp ve Amerikan Tesisleri (1955) Dr. Bu durum mill! ve milliyetci unsurlann 0 donemde yazilrms makale ve fikra gibi turlerde de islendigini gostermektedir. Verilen ciimlelerde iilkenin bir savas ve felaket icinde oldugu "kara gunlerin Tiirkleri" ifadesiyle belirtilmektedir. Sohbet 1. Bu durum ana fikrin donemiyle iliskili. Grop: Metindeki ciimleler ve ifadeler kesinlik ve acikhk baknnmdan birlik gostermektedir. Yine "asirlarca payidar olacagiz" ifadesiyle sosyal ve siyasi boyutuyla Turk milleti var olmaya devarn edecektir dusuncesi 00lirtilmistir. Universite Keies: ve Tenkid (1942) Hayvan C. \_ ETKINLIK ( 1.Doktor Abdil!hak Adnan Adlvar. Adnan AdIvar (1956) 3. donemindeki olaylardan etkilenen bir boyutu oldugunu gosrermektedir. 2.

yeniceri. kavram ve giindelik hayatla iliski ke1ime1er: "Sur ici. Ya VediJd edli metindeki tarihf ve sosya1 deger1eri ysnstten otneklet: "Eyup'te bir makam oldugunu soylemislerdi fakat her nedense Ya VedUd'u lstanbul mezarhklannm servilerinden yiikselen bir nida samrdim. 5... bu kara giinlerin zavalh Tiirkleri ya§amIYoruz." "." "Ceddim Turk-i Turkan Hace Ahmet Yesevi" "Aksemsettin Hazretleri. fazil. elci.l1k ogrenimini lstanbul'da Vefa Lisesi'nde temsmlsdt. padisah. 8. Ayasofya heniiz kilise iken . padisah." "Aksemsettin ve Sivash Kara 1. Ya VedUd adh metin ogretici metin gelenegiyle kaleme ahnrmstrr... Sarachane yakmmda ve Keskin Dede yakmmda ve Kariye ve Fethiye yolIan iizerinde ve Sehzade Camii icre ve Zeyrekbasi semtinde ve Unkapam guneyinde ve cogunlukla yenicerilerin odalan. Yahya Kemal'in tarihe bakis anlayisi. Madrid 136 .. Halic boyunca Eyiip'e dogru gidiyor. lstanbul'da iiniversitede ~e§itJj ders1er okuttu (1915-1923). Verilen ifade yazann. Bunu tiim §iir ve duz yazilannda gormek mumkundur... lediinni" 4.. meczup. namaz. il. sehit. evliya. sur disi. zahiri... Bu ozellik Yahya Kemal'in tarihe ve halka bir biitiin olarak bakngiru. verilen ciimlelerde tarihi ve halk kiiltiiriinii hamasi duygular yanmda. annrms. duru ve sade bir Turkce kullandigrm gostermektedir." ". oradan kayiklarla kiirek cekmeden ve yelken acmadan. VedGd. lakap. makam. maddi ve manevi inane ve kiiltiir unsurlanyla birlikte degerlendirdigini gostermektedir. cemaat." " ..)emsenin. Bu durum Tanzimat ve Servet-i Fiinun donemlerine gore ogretici rnetinlerde de sade bir dil kullaruldigrm gostermektedir.)ehit Kapisi'ndan gecerek simdi Kopru dedigimiz Eminonu lskelesi'nde duruyor.. 1. masal. lslambol.. 7. gazi. tarihi roman yazan Walter Scott'm etkisiyIe belirginlesmistir. Grup: Ya VediJd sdlt metindeki tetim. menkibevi ve destansi bir anlayisla degerlendirmektedir. kilise. Terler Direk. Onun "koku mazide olan ati" anlayisi bunun en guzel ifadesidir. ASl1edt Ahmed Ag§h'tlr." "Istanbul'un fethinden once. Dokuz yil ka1dlgl Paris'ten dondiikten (1912) sonra. YahyaKemal Beystb (1884-1958) 2 Arehk 1884 yihnde Uskiip'te dogdu... Yazar. salih.. Urfa milletvekili oldu (1923)... VaT§ova (1926).. kale. Peris'e giderek (1903) bit ytl bir kolejde Prensizcssun i1er1ettikten sonra Siyasal Bi1gi1er Fakii1tesi'ne girdi. dervis.3." "Halife Harun Resit'm Rum Kayser'ine gonderdigi bir elcidir ki.. fetih. nur." 6.lim. kayser.

sonradan yeni sekiller ve sade dille yezdiklsrmde da seirin genel olsrek Osmsnli medeniyet ve kiiltiiriine baglJ kaldl#J gariiliir. MektuplarMsksleler (1977) Hskkmde yaylm1anan kiteplsnn seyisi yirmiyi gecet. Fmnstz seitletinin (Jean Moress. Paris 'e gidisi. eserleri dergilerde. Tarih Miisahabeleri (1975). orede siyasi teeliyetlete kuutmeysrsk senet cevtelennde kendini yetistirdi. Egi! Daglar (1966). Edebiyata Deir (1971). Aziz istanbul (1964). Bu Enstitii'niin yaylmlamaya ba§ladJgJ Yahya Kernel Kiilliyeti 'nde seitin ilk iifii siirlerini. Onda tarih. Riibeilet ve Hayyam Riibai1erini Tiirkce Sayleyi§ (1963). bir ytl sonre emekliye eynlerek yurda dondti (1949). 137 . Bu neoklesik siirler. tsbiet giizellikleri yam sire. bu ahengin seglenmesm« daha elverisli gardiigu aruzla yezmesine sebep oldu. Spor ve Sergi Ssrey: civsrmdaki parka bir anrn dikildi (1968). Rumelihisert mezerligmd« gamiilii. Siyssi ve Edebi Pottteler (1968). siirletini. deneme ve smleruu derleyen §u eserleti ciku: Kendi Gok. Bogazifi ve Tiirk musikisi hayranllgma. hep bu uciden islenit. Tekirdag (1935-1942) ve istanbul (1943-1946) milIetvekilIiklerinde bulundu. vb. millet ve istanbul sevgisi. Abdiilhamit beskistndsn bir kap§ oldugu hillde. aliim ve sonsuzluktan de sltr. Bitmemis $iirler (1976). II. pek foguna hikeye kerekteri verdigi lirik-epik siirlerinin konulsntn esk. Genfligim. Yahya Kemal. istanbul Fetih Cemiyeti 'ne bagll bir de Yahya Kemal Enstitiisii ve Miizesi apldl (1961). Kubbemiz (1961). Verlaine. Ki§iligini Peris'te okutken iinlii tstibci Albert Sorel'in derslerinden aldlgl tarih zevkiyle. Avrupa danii§ii Yeni Mecmue'de "buluntnus seytelsr" ba§lIgJyla yaylmladlgl gazel ve §arkllarla tenmdi (1918).) alfii ve bicim giizelJiklerinde buldu.(1929) Otteelciliklerine utendi. Biiyiikelfi olerek Pakistan 'a gitti (1948). "Ok" siiri bir yana. dii§iince ve hayali ustehkle kuynestusn §air. Yahya Kemal'deki istanbul. tsbiet. Siyasi ve Edebi Hsurslanm (1973). digeri mskele. Eski $iirin Riizgeriyle (1962). deniz. Oliimiinden sonra dostlan ve hayranlan tereimden bir Yahya Kemal'i Sevenler Cemiyeti kuruldugu gibi. Duygu. onun pkl§ noktssttnn Osmenli tarih ve siiri oldugunu gasterdigi gibi. meksle ve hikayelerini saglIgmda kiteplerde toplamamJ§. dagmlk kelmisu. siiri "musikiden besk« tiirlii bir musiki" kabul edisi. Paris oncesi Hamid ve Servet-i Fiinun siiri etkisinden kendisini boylelikle kurtsrdt. Baudelaire. vatan. tarih degerleri de girer. OsmanlI medeniyeti yiizyJIlar boyu en yiice eserlerini lstenbul'de yarattlgl icin. biitiin siirletini. Cocuklugum. if ahengi her seyden iistiin tutu§u. Siyasi Hikeyeler (1968). klasik divan siitimizi Beu siirindeki biitiinliik enleyisiyl« ele eldi.

4.4. B. • Milli benligin bilincine ulasmaktir. milliyetcilik ilkesinin cok daha guclu bir bicirnde sahiplenilmesi giiniimiizde zorunlu bir hal alrrusnr. 138 . Milli Edebiyat D6nemi /Siretia metinlerinde ele ahnan ana fikirlerden biri etrafinda bir Y8Z1 kaleme abmz. 3. Yapi bakmundan her ii~ metinde de birim olarak paragraflar kullamlmisur. toplumu ve devleti. -""--.a MIlletler Ne Vaplyor? Muhaberebeyi Kazananlar Va Vedud Ya Vedud Sade bir dil Bilgilendirmek Sohbet Tema Dil ve Anlatim Vazlll§ Amaci Metnin Tiirti Bilimsel gelisme Sade bir dil Bilgilendirmek Mahle Turk askeri Sade bir dil Bilgilendirmek Fikra 2 Biraz Daha Hakikat ve Fecr-i Ati Enciimen-i Edebisi Beyannamesi adh metinlerde toplumsal ytinii bulunmayan temalar ele almrrus. Milli Edebiyat Donemi tigretici metinlerinin en belirgin aymci ozelligi sosyal. Milli benligin korunmasmda. milli benlige sahip cikmaknr. 2 Atatiirk'iin milliyetcilik anlayismm temel ozellikleri §unlardlr: • Sosyal ve medeni insan hiirriyetidir. Atatiirk Milliyetciligi adli metne gore. milliyetcilik milli bir degerler sistemidir. 6. • Dev letin aynlmaz bir parcasidir. Milli Edebiyat Donemi tigretici metinlerinde ele alman milli ve milliyetci anlayis cercevesindeki ana fikirler giiniimiizde de ele almmaktadir. aglr dille islenmistir.MEI1N 1. bir arada tutmasi.0ANLAMA YORUMLAMA 1. tarihi. 5. bir biitiin haline getirmesi yonuyle cok onernli bir isleve sahiptir. Milliyetcilik ilkesi. fikri ve ilmi temalan sade bir dille. dogal bir soyleyisle ifade etmeleridir. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metin ise milli bilinci ele alnus ve sade bir dille islenmistir. . Milliyetcilik ilkesi. Bu yonuyle kafatascihk olan irkcihktan aynhr. 3. drstan gelen tehlikelerin artmasi dolaytSlYla. giiniimiizdeki kuresellesme ile birlikte daha da onern kazanrmstrr.

.islam sonrasl Tiirk....-+ (~~ Tan-l siyaseQ Tiirk Edebiyatmda 11k Mutasavvlflar [ Aziz M...Osmanh. (Y) 1 (D) (Y) 2 . diger milletler tarafmdan kolayca esaret altma ahnabilecegini anlatmaktadir.>.... Atatiirk bu sozuyle.0. Dogru cevap D secenegidir. 4... 3.OLCME DEtERLENolRME 1. . birlik ve beraberliklerini kaybetmesi cok kolay oldugu icin. [ Y ahya Kem~1 BeyatiiJ ( Tii~k~iiliigiin~Esasl~ ( [ [ z~~ Gokalp J ------.. 139 . Fuat Kopriilii ] : ~US~f Ak~~ra : ] ~anbul ] 5. mill! benligine sahip cikmayan milletlerin coznlmesi..

Mehmet Akif'in siirinde isledigi konular ve manzumelerini yazma amaci. Bir §iirde vezm. ses ve musikiye deger vermesi. sanath soyleyis ve sekil guzelligi bakimmdan ~afakta adli §iirle benzerlik gostermektedir. Akif Ersoy 2 Ziya Gokalpin cevresinde Turkculuk hareketinin de etkisiyle sade bir dil ve heee vezniyle siirler yazilrmsur. CO$KU VE HEYECANI aiLE GETIREN METINLER ($IIRJ]] I HAZIRLlKd 1. Milli Edebiyat Donerninde sanatcilann farkh fikir ve sanat hareketlerini benimsemelerinden kaynaklanmaktadir. Fakat onlan birlestiren ortak payda. Gozlerim Mest Acihrken ve Dervis adh siirler. devletin devamhhgmt saglamaknr. hayattan bir kesit sunarak toplumu her yonuyle anlatmaktir. 3. 1. 5. Bu durum Milli Edebiyat Doneminde Servet-i Fiinun ve Feer-i Ati anlayisina uygun eserlerin de verildigini gostermektedir. 1«> . 4. gerektigini gOz 6nUnde bulundurunuz. Yabya Kemal'in Bir Tepeden adh siiri. halkm ya§aYl§1 ve degerlerini anlatmak. Servet-i Fiinun ve Feer-i Atl Donemi siirleriyle siir anlayisi ve edebi zevk bakinundan benzerlik gostermektedir. kafiye.< farkh siir anlayisimn bir arada bulunmasi. stiz sanatlan. ritim ve ahenk 61~tlerinin bulunmas. MiIliyet~i Edebiyat Saf (Oz) 1iiir Manzum Hikaye Altm Destan / Ziya Gokalp ~afakta/Ahmet Hasim Maballe Kabvesi M. 2 D.[3.

yapi.1911-1923 ytllan arasmda ses.. halkin y~aYI~ tarzuu ve degerlerini anlatan manzumeler olmak iizere iio. a. (JLCME DEi'iERLENDIRME 1.. sanath ve suslu bir dil kullamlmasi dolayisiyla saf (oz) siir anlayisina uygundur.. 2. soyleyis. Vatan adh siir Ziya Gokalp'a. Kocakan ile Orner adh siir ise. tema. 3. b.. (Y) 1 (D) (Y) 2 .. 141 .Mehmet Akif Ersoy. Vatan adh ~iir sade dille yazilrms olmasi. Kocakanile Orner aldi ~iir ise Mehmet Mif' e aittir. didaktik olmasi ve fikrin on planda olmasi dolayisryla milliyetci edebiyat anlayisina uygundur. dil ve anlatim bakmundan sade dil ve hece olcusuyle yazilrms ~iirler. hece vezni kullamlmasi. 4.t ANLAMA YORUMLAMA 1. saf (oz) siir..Safahat. Biilbiil adh siir Abmet Hasim'e.. DOgTU cevap E secenegidir.: gruba aynlabilir. Biilbiil adh siir ses ve musikiye onem vermesi. halkm inane degerlerinden birini islemesi. .. aruzla yazilrnasi dolayisiyla manzum hikaye anlayisina uygundur. Kendinizi hangi sana! anlaY1flDlL yakm hissettilinjzj belirtiniz.

. Aym zamanda Osmanh Devleti 'nin icinde bulundugu felaket ortamma dair bir ifade mevcuttur. toplumun dil bilincini kaybetmesiyle. siirii" imgeleri kullarnlrnrsnr. yaralar ... halk ile devlet kopuklugunu gidermek bakimlanndan sosyal ve siyasi hedeflerle iliskilidir.ar: tam kafiye .OSOYLE YAZILMIS SUR] 1. oksuz cocuk.. boylelikle de mill! kiiltiiriin hissedilmeden yavas yava§ yok olmasi anlamma gelmektedir.. 2 Dilin sadelesmesi. bora. "Zaman ona kan damlayan dislerini gosterir" ifadesinde zaman ve kan damlayan disler arasmda benzetme sanan vardir. "Esir yaratmayan bir Tann" imajmda doneminin. Bu imgelerin kaynagi olarak halk siiri ile modem siir gosterilebilir. dogmusum -urn: tam kafiye a c -ilmez: redif .. Grup . ~iirde aynca "mazlumlann intikarm.. 2 ~iirdeki ritim hece olcusuyle saglanmrstir. Birak Beni Haykirayim adh §iirde onceki donemlere gore ses ve soyleyis ile modem siire oZgii soyleyis birlikte kullamlrmsur. Dilde yozlasma ifadesi. ruhum . Gmp: ~iir.. kopuk. kesilmez -s: yanm kafiye c ~iirin ritmi. halka yon vermek. Osmanh Devleti'nin esaret altma ahnmak istenmesi ile iliskisi vardir.. hece ol~iistiyle saglanml§tlr.. volkan.. eksilmez . SAOE OiL VE HECE ilL..[ a. dilin yabanci dillerin etkisi altma girmesi.. ii~er dizelik dort bentten olusmustur.. I_ amm- ETKINLIK ( a b b 1. 3. alev..---. > 142 .. var ~.. Bu da Mill! Edebiyat Donerninde benimsenen milli ol~ii olan hece ile siir yazma anlayisryla iliskilidir. 2.~.. 1.

1919 Dante'ye. trki ve vatani hsureiere mslik olan bir mil1etin mehvoldugunu tanh gostettniyor. halkS. MayIs 1919'da Su1tanahmet Meydem 'nda diizenlenen tnitingte iinlii olan bu kelimeleri savundu: "Demir ve stes. kan damlayan disler. dini ve milli snenelete. 1915. 1918. Tiirk OcagI'mn kutuculen arasmda yer eld: ve b8§kanI oldu. Tiirk Milli Edebiyat aklmmm onct: seirleri arasmda yet elmistu. cumhuriyet donemi Tiirk §air1erdendir. Aydm Kizlsn. Ey Tiirk Uyan. Mustafa Kemal. 1899. Birak Beni Haykirayim adh §iir. Bu bakimdan Birak Beni Haykirayim adh §iir TUrk §iirinde sade dil ve hece Ol~Us(iyle yazilmis bir §iir olarak yerini ahr. Uluscu. aglr bir yumruk" gibi tarihi ve sosyal degerleri yansitan ifadeler mevcuttur.4. sanatsal anlamda sairin kimligi temasi olarak islenmistir. \_ ETKINLIK ( 1. Mebmet BmiIJ Yuntdul Mehmet Emin Yurdskul (1869-1944). 2. ses. §iirde sanat eserinin islev ve amaclan dismda daha onceki donemlerdeki gibi estetik zevk amaci gutmemistir. yapi ve ahenk bakimmdan halk §iiri gelenegiyle iliskilendirilebilir. 1914 .. 1914 Tan Sesleri. 143 .I gorii#eri savunan siirler yezmtsur. hece vezni ve i§lenen sosyal tema ile halk §iirine ait imgeler baknmndan farkhhklar gostermektedir. 1920. sert bakish goz. Tiirk Seu. Bu durum §iirin temasi ile §airin okuyucu karsrsmdaki tavn toplumsal sorumluluk duygusu bakrmmdan donemin sosyal ve siyasi §artlanyla iliskilidir." Eserleri Tiitkce siirler. Zafer Yo1unda. soyleyi§. 7.. ~iirin temasi u§airin kim oldugu'tdur. zengin bir siir ve edebiyetu. 8. Grup: Birak Beni Haykirayim adh §iirdeki §airin toplum karsismdaki sorumlulugu ile ogretici metinlerdeki temalar parelellik gostermektedir. $erefli bir tanh ve medeniyete. 1939. Servet-i Funun ve Fecr-i Ati §iirleriyle Birak Beni Haykirayim adh §iir kullanilan sade dil. sag1am bir fazi1et ve ah1aka. 9. Bu tema daha onceki ve sonraki donemlerde Birak Beni Haykirayim adh siirindek! gibi degil de. 5. GNp: ~air. karde§ler ben bun1ar1a hicbir vatan ve Irkm oldiigiinii isitmedim. 6. 1928. ~iirin evrensel olmasi onun yarancisi olan §airin de evrensel olmasi anlarrnnr ta§ldlgl icin tema her ~agda ve ulkede gecerli olabilecek bir temadrr. Ankara. ~iirde "pacavralar altmdaki yoksul.

Batlh . Yap. _] 1..--.~~e~~ _ 'oJ .-..------------------.-. kolay anlasilrr ve yahn olan modern siire ozgii imgeler kendisine yer bulmustur. Dogru cevap C secenegidir.----._.-------------I .!: r Milli Edebiyat Donemi sairlerinin zaman zaman Fecr-i Ati gibi modem §iirden : ---------------------------------------------------------------------------------1 FARKLILIKLAR l__fay~~lan~al~: / !Aruz 5i~listi-ve s~ats.-------I Bireysel konular :_ '-. 1 (D) (Y) (D) toplumsal .----..----------.iirinizde nelere dikkat edeceginizi belirtiniz. 2..-.------... _ (. 2."AMA .! _ Oil ve _ '--..--------. 14-4 . -----. ------------------------------1 ~ <..--.----. yazrldiklan donemlerde meydana gelen olumsuzluklar karsismda bir ar~ olarak kullarnlmasi onlann bazi donemlerde daha cok kullamlmasma sebep olmaktadir.-_-/ .--..--------------.i Anlatlm r : ------------------------------1 Sade ve sussuz bir dil : 3.-----:1 --.-.-'.---.-----. l Fecr-i Ad ~iiriJ [ Milli Edebiyat ~iiri ] " ' . 4. 6LCME DECJERLENDIRME 1.[ ANLAMA YORUM7.J : !-----A~1f ~~ s~~ihbi~ d i l ...BENZERLiKLER J .j soyi~yi§ 1. Milli Edebiyat Donerni hece siirindeki imgeler agirhkh olarak halk §iirinden gelmekle beraber. Ogretici manzum metinlerin genellikle. C____________________________ Ozellikleri Halk §iiri He m~em siirden ~~ blf~~ ) .---.----.--. Gfincel sonmlarla ilgili .~-~ - Tema _ : Toplumsal ve milliyetci konular : I' [Icmaya gore olusturulan bir yapi .1 [ Hece Ol~lisli ve halk soyleyisi.. 3.

aa a b b ]] l. sairin soyleyis diizenini bozacagi icin anlamm da degismesine sebep olur.. 2 Miizik ve §iir arasinda §iirin ahenk ve ritim He soyleyis bakimmdan bir miizik eserine benzemesi gibi bir iliski soz konusudur. 3. Bu durum §iirdeki birimlerin diger birinIierie anlam bakimmdan iliskili ve birbirine bagh 01dugunu gosterrnektedir. ~iirin ifade ettigi anlam. her §eyiyle gercek bir §iir anlamma gelmektedir. Alev gibi hasret: tesbih Rakofca kirlanrun hiir havasi: teshis Mahzun hudutlarm otesi: teshis AyIk Deniz §iirindeki sOz sanatlan 6melderi: • Bagnmda bir akis gibi kalrrns ugultulu (kosu): tesbih • . Bu unsurlar §iirin ahenginin olusrnasmi saglamaktadrr. 4.a.. annmis. annlrms anlarmnda kullamlmaktadrr. laI ::> ::> . a. SAF (iJZ) $IIR 1. yash dururken biitiin vatan: teshis • Bir med zamarn. kursunla ortulu: istiare • deniz dedikleri bin bash ejder: tesbih • giizel viicudunu ziimriitleyen deri: teshis • kukremisti 0: istiare • ulurken uzun uzun: istiare 14S .. b. I HAZIRLIK .... metal . .... cocuklugum . duydugum .. Saf (oz) kelimesi... Acik Deniz adh siiri olusturan birimlerin yerlerinin degi§tirilmesi.b. 2 Acik Deniz adh §iir iki uzun ve bir kisa bentten olusmaktadir. b. aruz olcusuyle saglanrmstir.... bastan sona. gokyuzt. Saf siir ise.urn: redif -ug: tam kafiye -lfil: tunc kafiye tunc kafiye ritmi. AyIk Deniz adh §iirde siirin tamammda tamam- ~iirin Ianrrnsnr.

siirdeki dogal gerceklige sahip Balkanlar't hem kendi toplumu hem de tarihi surecini yansitacak sekilde duyus ve algilayrsla birlikte isleyerek degistirmistir. mahzun hudutlann otesi. ezeli mustarip deniz: i§itme. Sair. rnahzun hudutlar. anbean. 10. 6. meksn ve yon belirten ifadelerin kullamlmasi. garb. Acik Deniz adh §iirde. 8. Orup: Acik Deniz adh §iirdeki mekan ve yon belirten isimler: "Balkan. 7. gokyuzu kursunla ortnlu: gorme • Gordum deniz dedikleri bin bash ejderi: gorrne • Gordurn guzel viicudunu ziimriitleyen deri: gorme • ~ekvarl1 dinledim. Amac okuyucuyu da bu duyusa ~ekmektir. §iir dill. bagn hun. son kryidan en giiriiltiilii: i§itme • Bir med zamam. tarihten de sonsuzluk kavramlan etrafmda sekillenen bir biitiin olarak sunulmustur. bu ifadeleri anlamla kaynasnrarak ahengin bir unsuru olarak kullanrmsnr. 146 . son derece gii~lii bir soyleyi§in oldugu bir ozellik gostermektedir. mustarip deniz. !jiirde tarihsel suref icinde olgunlesen Ttukceyi yensuen iiedeler: "melal. son diyar. ~iirdeki imgelere timekler: • Bagnrnda aids gibi kalrms ugultulu: isitme • Mahzun hudutlann otesinden akan sular: i§itme • Garbm ucunda.• ~ekvful1 dinledim. Siirdeki bazi kelime ve ifadelerin anlam degi§meden farkhlastmlmasi §iirin miizikalitesini bozacagmdan §iirin deger kaybetmesine sebep olur. 11. A~lk Deniz adh §iirindeki klasik Tiirk §iiri. Rakofca. I_ ETKINLIK ( 1. Verilen imgeler tatma duyusuyla iliskilidir. hiilyam icinde lill. §iirin temasmi daha iyi yansitmak amaciyladrr. ge~mi§ geleneklerden beslenen ahengin ve miizikalitenin on planda tutuldugu. Fecr-i Ali ve Milli Edebiyat Donemlerinin ardmdan zaman icinde olgunlasan bir Turkce kullanmistir. hicrann duygular." ~air. ~air. milletten medeniyet. medeniyetten tarih. ~iirde bunlarm kullamlmasr ses ve anlam butnnlesmesini saglamak amacryladir. Servet-i Funun. Orup: A~lk Deniz adh §iirin temasi. gecmise duyulan ozlemdir. bireyden baslayarak millet. ~iirin temasi olan gecmise ozlem. 2. simal. fatihane zan. 9. ezeli mustarip deniz: teshis • Bir bitmeyen susuzluga benzer bu agn: tesbih 5. Byron" ~iirde kisi.

13.. 2....... yaprak -rak: zengin kafiye .. Gtup . ti~er dizelik iki bent ve iki beyitten olusan bir yapiya sahiptir.. > -makta: redif 01: tunc kafiye c c I_ ETKINLIK ( 1. aruz ol~tistiyle saglanrrnstrr. 147 .. siirin anlammm ahenkli ve sanath bir soyleyisle iletilmesini saglamaktadir. 1. Gtup: Merdiven adh §iirdeki imgeler: • gunes rengi yaprak • perde perde solmak • alev gibi dallar • kanh bulbuller • lisan-i hafi Soz sanatlan ve imgeler.12. merdivenlerden> . solmakta . MB'I1N ETKINLIK ( a b b 1.... Bkz. Acik Deniz adh siir yapi ozellikleri bakimmdan Bati etkisindeki Ttirk §iiri gelenegiyle iliskilendirilebilir. olmakta ~iirin ritmi. Gtup: Merdiven siirlndeki soz sanatlan §unlardlr: • gtine§ rengi bir yigm toprak: tesbih • alev gibi dallarda kanh btilbtiller: tesbih • tunea benziyor mermer: tesbih • bu bir lisan-i hafidir: istiare 2. ~iirden bir kelime ya da birimin ~lkanlmasl §iirin hem anlam bakirnmdan hem de mtizikalite baklmmdan bozulmasma sebep olur. Gtup: Merdiven adh §iir. aglayarak .. (jlretici Metinler I_ 2..

Btitiin siirlerini etuz 619iisiiyle yezmtsut. ~iirdeki birimlerin tamanunda gorme duyusuna yonelik ifadeler vardir. 4. 1932 yllmda tedevi icin Frankfurt'a gitti. Bebesi istanbul'a yanma eldtrip. anlarm tamamlamak amaciyla cok gii~lii bir bicimde verilmistir. Lisan-i hafi imgesi. 1933) 148 . gii~lii ses ve ritmiyle. cocuklugunu annesinin yamnda ge9irdi. Bu durum dogal gercekligin sembollestirildigini gostermektedir. Dili aglrdlr. ternasi. Merdiven siirindeki arz ve aksam sozcukleri birer sembol olarak kullamlrmsIIr. zeyii' Ttukcesini kuvvetlendirmek icin Numune-i Terakki Mektebi'ne (istanbul Lisesi) verdi. Reji lderesi'nde memur oldu. I_ ETKINLIK ( Merdiven §iirinin sizde uylll1d. a.IrdJ#l ~unlan belirtiniz. Sekiz yssmd« iken annesini kaybetti. miizikle iliskilendirebilir. 6. 1933 ytltnds istanbul Kedikoy'deki evinde 61dii. Ertesi yil. ~iiri yuksek sesle okudugunuzda da gorulecektir ki siirdeki ses ve ritim. 5. Eserleri ~iir: G61 Saatleri (1921) Piyale (1926) DiizyazJ: Bize gore (1928) Gurabahiine-i Laklakan (1928) Frankfurt Seyahatnamesi (Gezi ttotlen. zamandir. 8. Merdiven §iiri. duyulmak icindir g6rii~iiyle kepeh siirler yazar. ystth olarak Galatasaray Sultanisi'ne (Galatasaray Lisesi) yezdtrdi. A1lmet Ha. Tema ile bashk arasmda ilerleme bakimindan bir iliski vardir. siuin kaynegun bilincsltmde arar. "Frankfurt Seyahatnamesi"ni burada yazmaya bsslsdi ve dontisimd« bitirdi. Sembolizmin Tiirkiye'deki en 6nemli temsilcisidit. Bsbsst memur olarak besk« yetlerde bulundugunden. Mekteb-i Hukuk'a kaydoldu fakat bitiremeden eynldt.im 1885 yilinde Bagdat'ta dogdu. gorme duyusuyla iliskilidir. En bilinen siirleri 0 Belde ve Metdiven'dir. Merdiven §iiriJi. $iir snlsstlmek icin degil.2. Galatasaray Sultanisi'ni bitirince. 3.

. t ANLA~A YORU·.. . 149 . 4. tema.. tema ve sanat anlayisi bakimlanndan farkhhk gosterrnektedir. Dogru cevap B secenegidir. ses. Milli Edebiyat Doneminde hece ile yazilmis §iirlerle Acik Deniz ve Merdiyen adh siirler.] 1. Merdiven siiri.. aruz. Saf siirdeki dil ve yap!. sembolizm akirnmm etkilerini en iyi yansitan. renkleriyle essiz bir yere sahip bir §iirdir.. (Y) (D) (D) 2 .. A~ Deniz ve Merdiven §iirlerinde en sevdiPrlz Dl1SIlI1an belirtiniz. 2 Acik Deniz ve Merdiven adh siirler yapi. kusursuz ahengi ve ritmi ile soyleyis bakrmmdan muzikle iliskilendirilebilir. muzikalite. ijLC~ DE{.. Stileymaniye'de Bayram Sabahi.b.wLAM[ .. . dil ve anlatim bakrrmndan saf §iir gelenegiyle iliskilendirilebilir..ERLENDIRME 1 1. Stileymaniye Camii. . 3. ritim. 3. muzikalitesiyle.. Tum bunlann temelinde elbette sanat anlayrsi farki yatmaktadir.

.1N=L:. Grup: 6mmma ETKINLIK ( a b b 1.::::::=ET=K::.. ISO .:::1 K==?( Nasrettin Hoca fikrasmm manzume §ekli ile duz yaz! hlili arasmda yap! ve ritim bakmundan farkhhklar vardir... yap! ve kafiyelenis bakimmda siirle benzerlik gosterir. dayamr -a: YaTlm kafiye c c Siirin ritmi.c. §airin de belirledigi birimler dogrultusunda. 12.. I_ ETKINLIK ( Kllfe manzumesini ClIIl1andmmz.en: tam kafiye . HALKIN YASAYI$ TARZINI VE DEliERLERINI ANlATAN MANZUMELER HAZIRLIK I_ _.. a. Kullamian olcu. demek > -ek: tam kafiye ." bilmeyerek ... aruz olcusuyle saglanrmstir. Grup: Kufe adh manzume ii~ bentten olusan birimlere sahiptir. erkenden . Aynca konusma dili ve dogal dil ahengin saglanmasmda etkilidir.d1--.~. Kufe manzumesi. Bu da dilin kaynagmm halk oldugunu gostermektedir. ii~ bolume aynlabilir.... 1. Bu birimler tema etrafmda bir araya getirilmistir. Sair bu bolumlerde konusma dili ozelliklerine yer vermistir. . dalgalarur >-mr: redif ... ben > .

I_ b. Bu iliskilendirme Kiife adh manzumenin hikaye ile olay orgusu. Bir medrese hocesi alan bebesi dogumune ebced hesebtyl« tarih dii§erek hieri 1290 rakamma kersthk: ana Raglyf edun verdi. Manzumenin zenginlik-yoksulluk cansmasina dayanan gercekligi. Kufe manzumesinin temasi. Hasan'm annesi. Kufe manzumesindeki kisiler ve olaylar. Kufe manzumesi. Yalmzca bsbest vefatma kadar oglune Raglyf edtyle seslendi. Olay orgusundeki kisilerdir. 7. ailesine ait evde diinyaya geldi. ETKINLIK ( 1. Grup: Kufe adh manzumede ge~en mekanlar. sosyal bir problem olarak kurmaca gercekligin simrlannda donemini yansitmaktadir. Kufe adh manzumedeki mekan ve kisiler. manzum hikaye gelenegi ve halkm ya§aYI§ tarzrm anlatan anlayisryla gelenek ve edebi anlayis bakmundan iliskilendirilebilir. olay orgusu etrafmda bir araya getirilmistir. 3. Hicri 1290 ytl) $evval aymda (Arallk 1873). yoksulluktur. aneak bu yapma kelime anla§llmadlgl icin cevresi onu Akifdiye fagmldl. mekan ve zaman yonuyIe iliskilendirilmesini de saglar. kistler. orta boylu ihtiyar ve mektep talebeleridir. 2.Mehmet AldfEtsoy (1873-1936) Mehmet Akif. 2. 5. 6. 8. anlatmaya bagh edebi metinler ile de iliskilendirilebilir. Bu durum metne konusma dili ile dogal dilin ahengini saglamaktadir. Grup: Kufe adh manzumede gecen kisiler. istanbul'da Fatih'in Sengiizel mahallesinde. halk soyleyislerine yer verilmesi dolayisiyladrr. Istanbul 'un kenar bir mahallesi ve Fatih'tir. Kiife manzumesindeki ozellikler. Manzumede anlatilanlann yasandigi sosyal kesim buna uygun degildir. Ailesi Mehmet Akif'in bsbssi Fatih Medresesi miiderrislerinden Mehmed Tahir Eiendi (1826-1888). anlaticr. Bsbssi ogrenim icin kiifiik ysslsrde a donemletde Osmenh'ye bagll bir yerlesim birimi alan Ama151 . Fecr-i Ati ve Servet-i Funun Donemi sairlerinin kisisel egilimleriyle farkh olarak topluma yoneldigini gostermektedir. Hasan. Kufe manzumesi. anlaticmm kizi. 4. Konusma seklindeki bolumlerin diger bolumlere gore sade olmasi. Bu rnekanlar manzumedeki olaylann gectigi mekanlardir. Olaym kahramanmm da bir sehzade olarak anlatilrnasi miimkiin degildir. annesi ise Emine $erife Hemm'dir (1836-1926). bir konak ya da saray icinde anlatilamaz.

Akifde bsbssunn bu derslerine katIIIyor ve yszm Emin Pes« 'nm ogullarl ile arkada§IIk ediyordu. Emine $erife Hamm'dl. evet. Akifin bebesi Tahir Efendi eytu zamanda Miihiirdar Emin Pes« eilesinin ozel ogretmeni idi. Ailenin oturdugu SangiizeJ'deki ev de vefat eden esinden kalmI§u. Emine Hemm'm ikinci e§iydi. Tokat'da dogan snnesi ise sslen Buhsrelt olan Buhereh Mehmed Efendi'nin kIZI H. Sonunda bebssunn dedigi olur. Buruda iki yile yakm bir siire devam ettikten sonre 1879 senesinin sonlannda Fatih Ibtideisi 'ne (ilkokul) gecti. Tahir Efendi Emine Hammla evlendiginde 45 yeslsnndayd).:tI. ilk kOCIISI ve ondan olan iir. ogluna kendisinin de ogretebilecegini ileri siitiiyor. Ancak Tahir Efendi okul ve meslek tercihini ogluna btrsktr. Miilkiye'nin ldsdi (lise) boliimtinde iir. Aynca Fatih Camii'ndeki Fersc« ve Giilistsn. Bu strelerds bebssuuien aldIgI Arapr.OCuklugu ve Ogrenimi 1878 yilt subst aymda Hicri hesapla 4 ytl 4 ay 4 gimliik: olan Akif 0 zamanki geleneklere uyularak Fatih'te Emir Buhari Mahalle Mektebi'ne besleds. Mezunlanna hemen i§ vetilecegi icin 0 yI1 ar.:a ogretmeye besladt. Harfm-i iiilenin farkI yoktu cennetten. Bu dersler yazm Bekirctlar'daki Emin Pss« Konegi'nd«. Akii'in okulunu tsmsmlsmesi aile ir. Annesi Emine $erife Hamm medresede tahsiline devam etmesini isterken bebsst Tahir Efendi ise medresede okuyacagl seyleri.: r. Or. Aym ytl evleri yanmca Miilkiye'ye giindiizlii olarak devam etmesi imkiinSIZ hiile geldi. yilhk iIkokulu bitiren Akif.:ocugu vefat etmisti. ' Tahir Efendi. Bu sebeple Tahir Efendi yazm eilesi ile birlikte YakacIk'a gider ve ko§kiin bir odssme yetiesirlerdi. <. Bit sene siire sonra bebesi vefat etti.vutJuk'un lpek kezesme baglI $u§ise koyiinden istanbuJ'a gelmisti. yeni aplan ve revacra olan okullardan birine gitmesini istiyordu. Mesnevi detslerine katIlmaya besledi. yeztn ise Yekecik'tsk! ko§kte yuptltyotdu. Akifdonemin en gbzde okullanndan biri olan Miilkiye'yi tercih etti.:inde gOrii§ aynIIgma yol ar. bahtiyiir idim cidden. Bu arada Tiitkce ve Fmnsizce ogrenimi devam etmekteydi. 1882 yllmda Fatih Merkez Riistiyesi'ne (orteokul) ba§ladl. Cittin Akiften iki ytl sonra Nuriye admda bit kIZ cocuklsn olmustu.:a dersleri devam etmekteydi. Cocuklugumde. Medrese tehsili ve hOCalIgI zamamnda temizligi ile temnsn Tahir Efendi'ye remiz lekebi verildi ve Ipekli Temiz Tahir Efendi diye emidi. sene okuduktan sonre diplomesun alan Akifyiiksek kismme kaydoldu.:Ilan ve ilk sivil veterinet yiiksek: okulu ISZ . Mehmet Akif cocukluk donemi icin §oyle demisti. Emin P8§a 'nm ogullenn« ders verirdi. Bebesi bu yil kendisine Arapr.

Yine bu ve bundan sonraki seyehetler Akifin hem diisimce terzttu hem de siir anlaYI~Im temellendirir. Mehmet Akif Ersoy 27 Arehk 1936 tarihinde lstenbul'de vefat etmistir ve mezan Istanbul Edimekept ~ehitligi'ndedir. I 908 'de D8riilfiin(jn Edebiyst-t Um(jmiye muderrisligine tayin edildi. 22 Arehk 1893'te okuldan birincilikle mezun oldu ve 26 Areiik'te Ottnen ve Ma 'edin ve Ziraat Nezaretine Baytar Miifetti~ Muevini olarak tayin edildi. Akif bu donemdeki gozlemlerini ~i­ irlerinde son derece gerfekfi bit sekilde kullemr. Akifin bu ytllerd« Maarif detgisinde. Tiirk milletine sit oldugunu belitterek. Mezuniyetinden 6 giin sonra 28 AralIk 1893 'te ilk eseri olan 7 beyitlik gazeli Servet-i Fiinun'da yeyinlemr. Eser1eri Safahat 1911 Siileymaniye Kiirsiisiinde. 1913 Heurelsr. 4 ytl Rumeli. 3 Temmuz 1908'de yani lkinci Mesrutiyet'in ilan ediJdigi zamanlarda Akit. 1933 153 . Bu arada cocuk yeslerde blJ§ladIgI hafizlIk (Kur'sn/ Kerim'i ezberleme) cehsmelenm tamamlar ve hafiz olur. 7 Ekim 1906'da mevcut gore vine ek olarak Helkeh Ziraat Mektebi'ne Kitabet-i Resmiye MualIimi ve 25 Agustos 1901'de Cittlik: Makinist Okulu 'na Ttirkx» Ogretmeni olarak etsntr. 1911 Hekk'in Sesleri. Resimli Gezete'de siir yezilen ile Arepfa. Fersc« ve Prensizceden yaptIgI cevriteri yeymlendt.) Golgeler. 1912 Fatih Kiirsiisiinde. Siire ilgisi bu donemde bsslsdt ve ilk eserletin donemin yaygm kanaatlerinin izlerini ysnsttsn siirler ve divan siislerine nezireler seklindedit. 1917 ASlm. Anadolu ve Arabistan 'm fe~itli bolgelerinde gorav yaptI. onu Safahat'a dahil etmemistir. Akifin gorev yeri Istanbul olmasma ragmen Akit.olan Miilkiye'nin Baytar Mektebi'ne (Hslksh Baytar ve Ziraat Mektebi) yettl: ogrenci olarak gefti. 1919 IstikIa1 Mar§I 1921 (~air bu esetin kendisine degil. lstanbuJ'da Umur-i Baytariye Dairesi Miidiir Muevini'dir. ilk siirlerinin yaylmlanmaslm izleyen on ytl boyunca hicbir sey yaylmlamadl. 1 EyliiJ 1898 'de yani 25 ya~mda iken Tophsne-i Amire veznedan Mehmed Emin Bey 'in ktzi lsmet Henim ile evlendi.

olgun. Bu nedenle Mehmet A.. • Hece olcusu yanmda aruz til~iisii de kullamlrmsnr. milli temalar Sanath ve olgunlasrms birdil Sadebirdil Btiliin dil birikimi Toplumsal temalar Konusmadili ve halk soyleyisi 1. <. Verilen §iirin ahenk ve yapi bakimmdan Knfe manzumesiyle parelellik gosterirken.IKARIMLARDA BULUNMA I_ ETKINLIK ( Tema Milli ve milliyetei temalar Dil Sadebir dil Dilin ve Soyleyis BicimlerininKaynaklan Konusmadili Bireysel ternalar. 2 • Milli Edebiyat Donerninde halk.t I_ ANLAMA YORUMU~£. halk soyleyislerinin de yer aldig..] 1. ETKINLIK ( GUnflmUz imamD yqaYlf tarzun ve deAerlerini Y8ll81tan bir manzume kaleme ahmz. anlanlanlann daha etkili bir bicimde anlatilmasim saglamak amaciyladir. divan ve modem siir yapisi kullamlrrnsnr. Milli Edebiyat Donerninde mill! ve milliyetci temalar ile toplumsal sorunlar ve sorumluluklann islendigi temalar dikkati ~ekmektedir. tema ve dil baktmmdan Kiife manzumesinden aynlmaktadir.kif'in manzum hikayeleri sosyal hayattan bir kesit niteligi ta§ldl~1 icin doneminin aynasi hukmundedir. 2 Bir olaym manzum sekilde yazilmasi. • Sade. M1LLt EDEBlYAT DONEMl $llRl HAKKINDA <. 154 . bir dil kullamlrmsnr.

.. ISS . .DLCME DEl:ERLENDIRME 1.. Mehmet Akif'in manzum hikayeleri... (Y) (D) 2. konusma.. (D) I . didaktik yone ve anlanm tarzr bakimmdan Dogu edebiyatmdaki mesnevi gelenegiyle iliskilendirilebilir. 4... Dogru cevap A secenegidir. Bahkcilar adh manzum hikaye Tevfik Fikret'e aittir. 3. Tevfik Fikret.

I~-& HAZIRLIK 1. Hiklye . KIZll Elma Neresi? edl: hikayedeld kisiler: • Kanuni Sultan Siileyman • Mahmut • Ahmet Pasa • Hadim Ali Pasa • Sokullu Mehmet Pasa • Haydar Pasa • Ayas Pasa • iskender Pasa • Fakih • Garip • Yeniceri askeri • Bostanci 156 . Milli Edebiyat Dtinemi yazarlannm zihniyetleri ve siyasi gtirii§leri goz tiniine ahndigmda bu doneme ait hikayelerde milli ve milliyetci temalann sade bir dille anlanldrgi soylenebilir. 3. ANLATMAYA SA~L1 EDEBl METINlER a. Tiirk tarihine ail bir olaym anlatilmasr ise yerli ytiniinii gosterir. Hikayede anlatilanlar tarihi bir olay uzerine kuruldugu icin karsrlasilabilecek olaylar degildir.EVRESINDE OlU$AN EVES'METINlER A. Hikayenin tarihi bir olayi anlatmasi evrensel yonunu. . Olumlu b g C f e d ~ Olumsuz g 2. ME'I1N 1. OlA Y .4.

fetih tarihinin bitmesiyle modem dunya icin teknik ve bilimsel anlamda vanlacak son nokta olarak goriilebilir. Hikayenin temasi. edebt dil haline getirerek kullanrmsnr. 7. Orner Seyfettin'in hikayesinde ise fethedilecek yerler anlarrundadtr. Gencosmanoglu ise donernindeki milliyetcilik akimlanmn etkisiyle tarihe yonelmislerdir. Hikaye ilahi bakis acisma sahip. Orner Seyfettin' in bu kisileri secmesi milli bir konuyu doneminin zihniyetine uyarak anlatmak istemesidir. 9. Yazann anlattigr kisilerle karsilasmasi mumkun degildir. Her iki sanatci da Turk tarihini kaynak olarak kullanmrstrr. zaman ve mekAndan olultulunu. olaylardan haberdar olan bir anlanci tarafmdan anlanlmaktadir. ki§iler. Kizil Elma Neresi? adh hikiiye Maupassant tam hikayeye gore yaztlrmstir. 6. Kizil Elma. 4. olay orgtisti cercevesinde butunluk saglama bakirmndan birbiriyle iliskilidir. TUrk milleti icin fethedilecek son yer ise. Niyazi Yildmm Gencosmanoglu'na ait rmsralarda Anadolu "KIZI1 Elma" olarak nitelendirilmistir. 5. 8. 10. Anlanci anlatimda. "Kizil Elma'mn neresi oldugu" duro Tema ile hikayenin adt aynidrr. tasvirde ve tahlilde dogal dili. 11. Kizrl Elma Neresi? adh hikayede milli bir konunun islenrnesi. Bu bakimdan olay orgusunun birbirine baglanmasmda kullamlmqlardir.\_ ETKlNLlK ( 1. Milli Edebiyat Doneminin zihniyetiyle iliskilidir. Gru:p: Kistler.lJmz bikAyede yapmm. olay uzerine kurmaca bir metin olusrurmaktadtr. Hikiiyedeki ternel yatI§ma halk-devlet uzerine kurulmustur. a. 157 . bUtUnlUlf!n bu unsurlann birbiriyle uyumundan sallanchPn glSz llnUnde bulundumnuz. Orner Seyfettin Osmanh'mn buhranh son yrllanrun._ ETKINLIK ( YazdJ. 2. Grop: Kizil Elma Neresi? adh hikayedeki kistler olay orgttsune bagh olarak yapiyi olusturan unsurlardir. 12. b. olay 0rgllsU. . Cunku yazann amaci olay anlatmak. her seyi bilen.

Orner Seyfettin Ocak 1909'da Selanik 0fiincii Ordu'de gorevlendirihr. 19l7'den oliim tarihi olan 6 Mart 1920'ye kadar gefen zaman biTfok acr ve stkmtiye ragmen verimli bir hikiiyecilik donetnini ifine slir. Bu hikiiyeler Tiirk Yurdu'nda yayimlsmr. hatta esir diise«. Burada Tiirkfii dii§iincenin sozciiliigiinii yapan yeule: yazar. Orner Seyfettin. Biiytik Mecmua. Burada Mekteb-i Herbiye-i $ahane'ye besledi. Bir sUre sonra da Tiirk Sozii dergisinin ba§yazarllgma getirilir. once Mekteb-i Osmani'ye. Zire bu vesileyle lzmir'deki fikri ve edebi faaliyetleri takip edecek ve bunlar icerisinde yet alan genflerle tsmsecsktu. Yazar tekrar yalmzllgma dbner. Selenik'te flkmakta olan Hiisiin ve $iir dergisinin ismi Koyuncu'nun istek ve tsrert iizerine Genf Kelemler'e fevrildikten sonra 11 Nisan 1911'de Omet Seyfettin'in "Yeni Lisen" isimli ilk ba§yazlsl imzesiz olarak yeytmlsnu. Zaman ve Ifham gazetelerinde hikiiye ve makaleleri yaylmlanlr. 1906'da Izmir Jandanna Okulu'na ogretmen olarak utendi. Bu. Tiirk Kachm gibi dergilerle Vakit. 1900'de Idadi'yi bitirerek lstenbul'e dondii. Necip Tiirkfii'den ise sede Tiirkfe ve milli bir dille yepilsn milli edebiyet konusunda onemli fikirler elir. Omer Seyfettin 19l3'te esaret hayau bitince Istsnbul'e doner. Orner Seyfettin yeniden orduya fagnllr. 1903 yihnd« Makedonya'da flkan kenstk11k tizetine "Simi-i miistacele" denilen bir hakla imtihensiz mezun oldu.Omer Seyfettin 1884 ytlmde Gonen'de (Behkesit) dogdu.13. Yeni Mecmua. Ogrenimine Gonen'de bir mahalle mektebinde besled: Orner $evki Bey'in gorevinin nakli doleyistyle Gonen'den aynlan aile Inebolu ve Ayanclk'tan sonra lstenbul'e geldi. Donanma. 1914 yihnde Kabata§ Sultanisi'nde ogretmenlik gore vine beslsr ve bu gorevini Oliimiine kadar siirdiiriir. "Mehdi". "Pic". Nafliyon'da gefen esaret hayat! sirssmd« siirekli okur. Genf Kalemler yez: heyetini olustursnler Balkan SaVa§l 'nm beslemes: tizetine zarurf olarak dagllirlar. Bu evlilik Giiner isimli bir kiz focuguna ragmen bozulur. 1917 y/lmdan 158 . Esareti siiresince gerek okuyarak. Diken. Orner Seyfettin ifin onemli bir hiidisedir. Yeni Diinya. Nitekim Bat! kiiltiiriinii tsmyen Baha Tevtik'ten Prenstzce bilgisini enumek icin tesvik goriir. ardmdan 1893 ders yih besinde de Askerf Baytar Riistiyesi'ne kaydedildi. "Hiirriyet Beyreklen" gibi hikiiyelerini bu ytllsrde yazar. Piyade Astegmeni nitbesiyle. gerekse ya§ayarak yezerhk hayatl icin onemli olacak tectiibeler kezemr. merkezi Selenik'te bulunan 0fiincii Ordu'nun Izmir Redif Tiimeni'ne bagll Kusedest Redif Taburu'na tayin edildi. $air. Asker olan Yiizbes: Orner $evki Bey'le Fatma Henim In ikisi kiifiik yeslsrd« Olen dort focugundan birisidir. 19l5'te Ittihat ve Terakki Pukes: ileri gelenlerinden Doktor Besim Ethem Bey'in kiz: Celibe Hsmm'le evlenir. Bu okulu l896'da tamamlayarak Edime Askerf ldedisi'ne devam etti.

• Hasip Efendi'nin papazla k~JI8. Bserferi : Cskksd: Harem (1918) Zart Bey (1919) Mah~upJuk. YaJmz Eie. Hastabg125 $ubat 1920'de srter. Olumsuz • . 0 donemki adl ile Kabatll§ Sultsnisi'nde edebiyet ogrelmenJigi vsziiesinde bu1unur. 2. odasma gelmesi • Hasip Efendi'nin bocekhaneyi dolasmasi ve dti§tindtikleri • Fotika'mn Oltimil • Hasip Efendi'nin Fotika'run tilUmiinU tigrenmesi • Hasip Efendi'nin papazla karsilasmas. Beyez Lele. Once Ksdikoy Kusdili Mahmut Baba Mezarbgl 'na detnedilit. Gokku§agl.§masl • Hasip Efendi'nin fabrikaya donmesi \ \ lo--. Yiizakl. Tiirk hikfiyeciJiginin bu unutulmaz ismi 6 Mart 1920'de hayata gozlerini yumar. Gizli Tatbikat. MB'I1N 1.oIiimiine kadar. Daha sonra mezen buradan yoJ ge~ecegi veya tramvay garajl yaplJacajjJ gerek~esiyJe 23 Agustos 1939'da ZincirJikuyu Asri Mezarbgl'na nekledilir. • /\. Ytiksek 6k~eJer. KlI§agl. Hekk-t SiJkOt edlt hikfiyenin oJay 6rgiisiJ ve o1aygrafigi su sekildedir: • Hasip Efendi'nin. Otner Seytettin Tiirk edebiyetuun en onemli yazarJanndan biridir. A§k DaJgast. Forsa.4 / '\. 4 Mertt« hastahaneye kelduihr. Falaka. • Fotika'mn gomulmesi • Hasip Efendi'nin Saatcizade Hidayet Bey'le konusmasi • Hasip Efendi'nin fabrikaya yeniden gelmesi • Hasip Efendi'nin kirlarda dolasrnaya cikmas. Bomba. • \._--. • • 159 -. Otuz elti yl1 gibi kis« bir omtire ~ok ssyia« eser slgdlran Omer Seyfettin Tiirk fikir ve edebiyat alanma silintnez izler bsrskrmstu.

l§~ilerin klltil §artlarda ~all§tlnlmaSI konusu hikayenin evrensel. Yoktur. Vicdanen raharsizdir. rii§Yet~i birisidir. Papaz birisidir. Hikll. ~efkatli Saa~lzade Hidayet Bey Acimasiz. 6.yenin temasi He hikayenin adi. vicdan muhasebesidir. Yazar anlatimda. 4. KARAKTER <. olay orgilsU ye i~erigi ile birlikte ele ahrup ~oztim­ lenebilen. 160 . HiUyede anlatilanlar gnnluk hayatta karsilasilabilecek tilrden. dU§Unce. Vardir. 7.:-•. konusma ve davrams bakmundan bireysel nitelikler gosteren. Yazann. Metindeki kisiler duygu.1 Vardrr. Yazann. Fotika C. etkilernistir. Karakter/tipolaylar karsiVicdamm smda nasil bir tavir takm. rti§gecirememesine sebep olarak mast yonuyle vet~i olmasi yosebep olmustur.:aresiz birisidir. vicdan muhasebesine kaynakhk eden hakk-I siikfittur. . . Vardlr.2. dile. mecazlar ve benzetmeler yeni degerler yUklemektedir. Olabilir. Hikayedeki tema ise. Bu karakterin/tipin diger karakterler/tipler iizerinde etkisi var rrudrr? Bu karakterin/tipinyerinde olsaydiruzolaylar karsismda nasil davramrdimz? Sizee gercek hayatta bu hikayedeki karakter/tip gibi davranan biri olabilir mi? . sosyal ger~ekligi olan olaylardir. Hakk-l SUkfit adh hikayedeki temel catisma "maddiyat-maneviyat" uzerine kurulmustur. Hikayede Anadolu insamrun sosyal yasammm bir parcasi olan ipekbocekciligi ve i§~iligi on plana cikanlrmsnr. tasvir ve tahlilde. hikll. Olaylar karsismda nasil davranacaguuzi belirtiniz. sozcukleri kendi anlamlan dismda kullarup. baska eserlerdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir. rnaktadir? Sosyal ortam ve cevre bu karakteri/tipi nasil etkilemistir? Vicdanma soz Oliimiine Vicdanh 01.sorgulamaktaclrr.:aresizdir. Olabilir. 3. Olabilir. Umursamazdrr. 5. Bu dururn Anadolu 'nun i§~i manzarasim gozler onune sermektedir.OZUMLEME TABLOSU KARAKTER ADI Karakterin/tipin en beiirgin ozelligi nedir? Hasip Efendi Vicdamna hiikmedemeyen birisidir. C.Umursamaz. etkilemistir. yasadig: donem itibanyla anlattigi kisilerle karsrlasmasr mumkundiir. DOyle etkilemistir. hikayesinde bu kisileri secmesi lopluma ve toplumsal konulara yoneldigini gosterir. Olabiiir..yedeki olaylann Bursa'da yasanmasi ve Bursa'mn yasannsindan sahneler sunmasi ise onun yerli yonlerini ifade etmektedir.

olaylar uzerine kurulu olmasi. kir. sabah. ertesi giin. 10. bocekhane. Refik HsJit Karay I888'de lstanbul'da dogan Refik Helit. durum hikllyesine gore daha uzun bir zamanda yasanrnasi. hikayedeki olaylann ya§andlgl zamanlar olarak kullamlrmsnr. Pecr-i Ati Toplulugu'ne keuldi. Metinde anlatilanlar. Servet-i Funun'de ve Terciimen-t Hakikat'te rall§maya bssledt.I_ ETKINLIK ( 1. Hasip Efendi'nin odasi. Grup: Hiklyecleki zaman ifadelmi fUDlardtr: "Ogle.nlar olarak kullamlrmstir. Saatcizade Hidayet Bey'in odasi. 11. fakir mahalle. dort giin sonra. bu gece.nlar. aym sektlde yasanabilecek olaylar olarak karsirmza ~lkabi1ir. dar ve anzah sokak. aradan gecen zamana ragmen. Grup: Hiklyecleki mekAolar §UDlardu": "tpek fabrikasi. saat dorde dogru. Servet-i Fiinun'a yeztler verdi. mezarhk. kilise. Ka1em admdaki mizah dergisinde de "Kitpi" miistesr ismiyle siyesi mizah yszthu: yezdi. Vezneciler'de $emsu'IMaarif ve Goztepe'de TIl§ Mektep'te okuyan ve aynca ozel dersler de alan Refik Halid. 8. Mekteb-i Sultani'yi terkettigi gibi. 2. Ittihe: ve Terakki Firkusi '01 yerden yere vuran yeztlertm "Kirpinin Dedikleri" ediyl« bir kitapta toplsdi ve bu arada Hiitriyet ve Iti1af FIr161 . Uretim ve tilketim ~izgisindeki bu iliski. Bank-i Osmani serveznedarlarmdan." Zaman bildiren bu ifadeler. bu arada kendisine eit Son Havadis edtyl« bit gazete pkardl aneak bunu on be§ say: stirdtirebildi. Hakk-i Silkftt adli hikaye. Hakk-i Slikftt adli hikaye yazlldlgl donemdeki fabrika ve i§~i manzarasmi sergilemektedir. Sede-yi Millet'te. 9. "Kitpi" miistear ismiy1e yazdlgl. bu ~izgi varliguu devam ettirdigi muddetce de sliriJp gidecektir. Gazeteci Ahmet Samim'in 9 Heziren 191O'da Iuihstcilerce katledi1mesi iizetine lstirek edlt gazetenin 13 Haziran 1910 tarihli niishestnm buna iliskin yezilere eyttlmesttn sag1adl ve bu ytizden Ittihei ve Terakkicileree mim1endi. Mekteb-i Hukuk'u da yanda tnrekip Maliye Merkez Kalemi'ne ketip olarak girdi. I908'de katipligi btmkerek. aksarn. ki§i kadrosunun kalabahkhgi nedeniyle Maupassant tarzi hikllyeye bir ornektir. olaylann ya§andlgl mekll. bilahare Cem'de Kitpi mtisteer ismiyIe yaztler yazdI. "billa" tiitbesine sahip Mehmed Halid Bey'in ogludur. ertesi sabah." Hikayedeki bu mekll.

kest'mn elindeki Beyogh: Belediyesi'nde yedi ay siireyle Beskstip olarak fal1§U, Mahmud $evket Pese'nm katlinden hemen sonra de, yergilenmeksizm Sinop'a siiriildi: (1913), bilahare 9orum, Ankara ve Bilecik'e gonderildi. Bilecik'teyken ongiinliik bir izinle Istenbul'e geldiginde Ziya Gokulp'in yarchmlanyla geri donmedi yani silrgilnlilgil son buldu (1918). Robert Kolej'de bir ytl kadar Tilrkfe ogrermenligi yspti, bu arada Vakit, Tesvit-i Efkar ve Zaman gazetelerinde makaleler yaymlayan Refik Halid, DamatFerit Pa§a 'nm dostlugu sayesinde, miltarekeden hemen SOnTa Htutiyet ve Itilaf Fukssi'n« keuldt, Posta ve Telgraf Umum Mildilrii olarak gorevlendirildi (1919).lzmit'in i§galinden sonra Anadolu Hareketiyle Istanbul Hiikumeti arasmda ya§anan telgrafkrizinde Istanbul hilkilmetinituttugu ifin, Istanbul'un i§galcilerden kurtenlistmn ardlndan 09.11.1922 tarihinde Beyrut'a kafu. Ytizellilikler listesine elmrnasr ve ihrect konusunda bask! yapllmasl ilzerine Suriye'nin vatanda§hgml kabul etmek zorunda kalanRefik Halid, Halep'te yaylmlanan Dogruyol ve Vahdetgazetelerini yonetti, bir ara kendi adma flkarcllgl gazeteyi de tepkileryilzilnden kapatmak zorunda kelds. AfKanunuyla, 1938'de yurda donup, yazmaya ve gefimini bu yoldan saglamaya devam eden Refik Halid, 18.7.1965 tarihinde Istanbul'da oldil.

ESBRLERl
ROllUIlJ1an: Istsnbul'un Ifyilzii, Yezidin KIZI, gete, Siitgtm, Anahtar, Bu Bizim Heyetumz, Nilgiin 1-2-3, Yereltinde Diinye Var, Disi Oriimcek, Bugilniln Saraylist, lkibin Yllm Sevgilisi, lki Cisimli kedm, Kadmlar Tekkesi, Kerlt Dagdaki Ate§, Don Yeptskh Yonca, Sonuncu Kadeh. Hikaye Kitap1an: Memleket Hikiiyeleri, Gurbet Hikiiyeleri. Kirpinin Dedikieri, Ago Pese'mn Heurelen, Ay Pesinde, Sekin Aldanmainanma Kanma, Temdiklenm, Guguklu Saat, Bir A vUf Safma, Bir lcim Su, ilk Adlm, Of Nesil Of Hayat, Minelbab llelmibrsb.
12. Memleket Hikayeleri adh eser, toplumsal olaylan, yasarru, aydmlatmasi

t

ANLA~A YORUMLAMA ..]

yonuyle, doneminden bir kesit olrnasi dolayisiyla onemli bir yere sahiptir. 1. Milli Edebiyat Donemi hikayelerinde milli ve toplumsal konular, sade bir dille ve Maupassant tarzi hikaye cesidiyle kaleme almrmsur, 2. Servet- Funun Donerni hikayelerinde islenen bireysel temalar, Milli Edebiyat Donerninde yerini konusma dili ve halk soyleyislerinin yer aldigr sade bir diIe birakrrnstrr, Milli Edebiyat Donemi hikayeleri yazildiklan donernin zihniyetini yansitan eserler olarak tarihi bir isleve de sa!Iiptir.
162

(JLCME

DE~ERLENDIRME 1

realizm... Refik Halit Karay ... .., Memleket Hikliyeleri... 2. Dogru cevap D seyenegidir. 3. Dogru cevap E secenegidir, 4. Verilen paragrafa gore devlet, milletinin hayanm her yonden tamamlayan, amac degil aray olan bir kurumdur.

1.

* *

163

b. ROMAN

l

HAZIRLIK

;a-

]]

1. 1911-1923 yillan arasmda miltt ve milliyetyi duyguJann dlmemi zihniyeti gere~ lln planda olduAunu unutmayuuz. 2 Mill! Edebiyat Donemi romanian. admdan da anlasilacag: uzere mill! konulan islemislerdir. Devletin icinde bulundugu felaket ortarm bu dustmcelerin on planda 01masmm sebebidir.

1. Atesten Gomlek romanmdan alman metin, romanm serim bolumune aittir. Romanm temasi ile de temaya bir hazirlik olmasi bakrmmdan iliskilidir, 2 Romandaki olaylar, olaylarm sirasi, kisiler, tasvirler ele alman tarihsel surecten farkhdir. Bu farkhhk romanm olay fugiisiiniin kurmaca olmasmdan kaynaklanmaktadir,

3.

Romandan ahnan metin parcasi


4.


• •

\

\

/

I

\

V

I


Romandaki olay orgusunun ayru konuyu isleyen tarih alamndaki bir eserden farkhhk gostermesi, romanm kurmaca gerceklige sahip olmasmdandir, 5. Ale§ten GOmlek rornamndan hangi. blllt1mU almak: istedijpnizi belirtiniz. Bunu yaparlren okudugunuzbllliimde oldugu gibi me1nin kendi i~de bir bliUln111k ta§mIasma dikkat ediniz.

164

gece" Zaman bildiren bu ifadeler. Vardir. olay orgusunun biitiinliik gosteren zamarumn parcalandrr. her giin. Sizce gercek hayatta bu hikayedeki karakter/tip gibi davranan biri olabilir mi? Olabilir. her aksam. 9.6. Vardir. olaylarm dcgistirilmesi miimkiin degildir. konusma ve davrams bakimmdan bireysel nitelikler gosteren. yapmm bir unsuru olarak olaylarm yasandigi yerlerdir. 7. Metindeki kisilerin. 2. Bu karakterin/tipin diger karakterler/tipler iizerinde etkisi var rmdir? Bu karakterin/tipin yerinde olsaydamz olaylar karsismda nasil davrarurdmiz? Vardrr. Diger kahramanlarda milli yonler on plandadir. baska eserlerdeki benzerlerinden ayrrt edilebilen karakterlerdir. zamarnn. roman. Gtup: Ate§ten GOmlek romanmdaki mekan1ar §Ulllard1r: "Ankara. olay orgusu ve icerigi ile birlikte ele altrup cozumlenebilen. Metindeki kisiler duygu. on yil once. Olabilir. Ihsan AY§e Yatansever insanlardir.OZUMLEME TABLOSU KARAKTER ADI Karakterin/tipin en belirgin ozelligi nedir? Karakterin/tipin romandaki hangi davramsi/davramslan karak1erini en iyi ifade eder? Karakter/lip olaylar karsismda nasil bir tavir takmmaktadir. OlabiJir. Beyazn. son giilerde. Roman kahramanlarm Saime Hanun Dogu-Bau ikilemini yansitmaktadir. Ayse'nin evi. Gtup: Ate§ten G6mlek romanmdaki zaman bildiren ifadeler §Ulllard1r: "Soguk giinler.' Bu mekanlar romanda. istanbul. Romandaki kisiler toplumun farkh kesimlerinden secilmistir. Bu metnin yapl unsurlan arasmdaki bozulmaz biitiinliikten kaynaklanmaktadir. dusunce. 165 . martm basma kadar martm onuncu giinii. 8. Babiali. Olaylar karsismda nasil davranacagimzr belirtiniz. Mekansal. istanbul Lokantasi. Peyami Fedakiirhk Fedakiirhk Fedakarhk Gucluklere gogus germektediler. I_ ETKINLIK ( 1. kahramanlanyla butunlesmis rnekanlardir. KARAKTER f.

Atesten Gomlek romanmm temasi olan "Milli Miicadele" ile romanm adi yasananlar goz onunde bulundurulursa bir iliski vardir. Verilen sema. 13. her §eyi bilen olaylara hakim. Romanm donemindeki diger romanlarla ortak noktasi. bu unsurlarm birbiriyle uyumlu bir biitiinltik gosterdigini ifade etmektedir. 3. 166 . 11. toplumun sav3§ karsisindaki durumunun islenmesi bakimmdan ortak noktalan vardrr. Atesten Gomlek romanmda anlatilanlar. donemin rniIli ve milliyetci anlayisma uygun olarak kaleme almrrus bir romandir. kuvvetli veya zayIf bu1chJAunuz yllo1eri belirtiniz.10. sanat eserinin konuyu ele ahs tarzma uyarak bir kurmamca gerceklik. 2 Ate§ten G&nlek romanmda bepdiAiniz ya cia bepunedipiz. giiniimiizde bir felaket anmda millet olarak neler yapabilecegimizi gosteren bir rehber niteligindedir. 15. Yazar kisi ve rnekan tasvirlerinde ve olaylan tahlilde dile yukledigi yeni degerlerle (benzetIneler.] 1. MiIlf Edebiyat Donemi romanlanmn ottsk ozellikleri: • Sade bir dil kullarnlmasi • Yapmm olay orgusu. zaman ve mekandan olusmasi • MiIli ve rnilliyetci temalar ile toplumsal sorunlarm islenmesi.: . 14. tarihi bir gercekligi. 2 Grup: Tiirk edebiyatmda Kurtulus Savasi'run tamg. milli degerlerin. Melin yazildig. kisiler. 16. Halide Edip Adlvar [ ANLAMA YORUMLAM. 19. mecazlar vs. 12 Yazar.) edebi bir dil olusturmusmr. Atesten Gomlek romam realizm akmunm etkisinde kalmarak yazilrmsnr. 18. belirli zaman ve rnekanlarda yasandigiru. 17. Metin. haline getirmistir. ilahi bakis acisma sahip bir anlatici tarafmdan anlatilrmstir.Bkz ~ me1inJer. Metindeki zaman ile metnin yazildigr donem arasmda rniIli bir konuyu islemesi bakunmdan bir iliski soz konusudur. I_ ETK/NLIK ( 1. romandaki olaylarm belirli kisiler tarafindan. . olan bir yazar tarafmdan kurmacanm suurlan icinde anlatrlrrus olmasi dolayisiyla onemli bir yere sahiptir. Grup: Metin Tiirk edebiyatInda roman gelenegine baghdir.

167 . olay orgtisU. L / BENZERLiKLER J : ~'----------------------------------------------I ?la~_org~~ii.1 I_ ETKINLIK ( 1. HAKKINDA c... kisiler. Atesten Gomlek romanmda da ideal olana ulasma cabasi olarak karsirrnza «ikar. toplumsal ve rnilli temalar sade bir dille islenmistir.:1 (-----------------:..------------------.L _ _ elf: .:1 : Yapi bakimmdan bir farkhhk :+.------------------.__. FARKLILIKLAR <. .Anlatlm. ANLATMAYA BAGU EDEBt MFI1NLER. te~_alar '-------------------) :---'S"aiJiiiIl veagir Dlr-dil--I Dil ve :.IKARIMLARDABULUNMA Servet-i Funun Donemi Anlatmaya Bagh Edebi Metinler Milli Edebiyat Donemi Anlatmaya Bagh Edebi Metinler '<. toplumsal ve rnilli temalar sade bir dille islenmistir.__ . Grop: Romanda da yapl olay orgusu. Grup: Hikayelerin yaprsi.--.Yapr _ : Yapi bakimmdan bir farkhhk : I soz konusu degildir. milliyetci ve toplumsal : 1.--I L. zaman ve mekandan olusmus. I ~oz ~~nu~~ de~~ldir: __ I. kisiler. . Bu durum Milli Edebiyat Doneminde anlatmaya bagh edebi toplumsal ve milli temalarrn islendigini gostermektedir. Klasik TUrk edebiyatrndaki "ideal" olana ulasma arzusu.1 i ·~-----------------I Bireysel temalar : .Tema _ : Milli. C. .4. 2. k!~iler:_zam_~n v~_me~~nda~ olu~~n b!~ ya~~. zaman ve mekandan olusmus.-..-Sad---b' -dil-:.1 (-----------------:.--.

Dogru ceva E secenegidir.{jLCME DEiJERLENDIRME 1. 4. 3... [ Sinekli Billal l ] ( Y~~Ka~ Karaosman~~~0 [sodem ve Gomore J ~efIk Halit KarayJ Halide Edip Adivar 168 . 1 (Y) (D) (D) 2... Dogru cevap D secenegidir.- .

B. tarihi gercekligi kurmaca gerceklik haline getirmistir. Yeniceri Mehmet. halka hitap edildigi sade olmasi gerekmektedir.U EDEBI METINLER II i~in Mill) Edebiyat Donemi metinlerinde de tiyatro dilinin. 4. 3. Olumlu • • • I I • • • • • OIumsuz • 2 Anlatilanlann metinde g~tigi sekliyle yasanmasi miimkiin degildir. Birinci derece kisiler: a. Koprulu. c. 1. Metindeki olay orgusu tarihsel gerceklige kurmaca gerceklik kazandirrnak amaciyla olusturulmustur. Metindeki kisiler ile eserin yazildigi donem arasmda. Koptiiluleradll metnin olay orgiisii §oyledir: • Yeniceri Mehmet'in esir dusmesi • Yeniceri Mehmet'in kansi Mari'nin manastira kapatilmak istenmesi • Tiirk gemilerinin kusatma icin gelmesi • Yeniceri Mehmet ile kansmm kurtanlmasi • Yeniceri Mehmet'in babasmm ortaya eikmasi • Koprulu ile Morozi'nin konusmasi • Koprulu ile Morozi'nin antlasma imzalamast. donemin milliyetcilik akirrnrun etkisi bakmundan bir iliski vardir. Metindeki bu kisiler ana karakterler olarak olay brgiisiiniin merkezinde bulunurlar. Fazil Ahmet Pasa'dir. b. C(jSTERMEYE BA(. Ana karakterler anlatIlmak istenen tarihsel gercekligin verilmesinde kullamlan. Yazar. 5. 169 . Mari. her yonden idealize edilmis kisilerdir.

Bu unsurlar metnin tiyatro teknigi bakmnndan saglam ve edebi ~Idan olgun bir metin olmasirn saglamaktadir. TUrk neferi. 8. ikinei derece.1Jk ve 170 . 11.. yy. yapmm unsurlarmdandrr. TUrk ordusu. kahrarnan asker tipini. Metin anlatimak istenenlerin aynnnh. OyunJannm konulsruu. 12. Tema. Yenilmis olanlar zaten onun ezikligi altmdayken bir de onlara hakaret aneak zalimlerin yapacagi bir istir. MiDi Edebiyat Dllneminin Olufumu 13.. kahramanlar olarak gruplandumak mUmkiindiir. Biz Tiirkler" gibi milliyetciligin one ~ik.m ikinei yansmda Y3¥DJ1ll§tu. hareket ve davranislann aktanldigr yerler parantez icinde italik yazi ile verilen krsrmlardir. tiplerini Osmenli tarihinden ve toplumsal ge[fekJiklercien secen MusalIipzade CelalI868'de Istanbul'da diinyaya geldi. Tiirk askerinin kahramanhgrdir. diger kisimlar gosterme yoluyla dile getirilrnistir. 6.I_ ETKINLIK ( 1. tarihsel gerceklik bakimmdan gerceklikle iliskilidir. Metnin temasi. Tema. MusabipMde QJal Tiirk topJumunun degi§en kurumlanm ve insan iliskiletini geleneksel Tiirk tiyetrosu kehplenyl« hicveden oyun yazan MusalIipzade Celal. Metindeki kisiler. I_ ETKINLIK ( 1. Malazgirt Savasi'm kaybeden Romen Diyojen'e Alparslan'm davramsi da bu ifadeye bir ornek teskil eder. fedakar ve sadik e~ tipini. 20 Temmuz 1959'da Istanbul'da bldii. 2. Fazil Ahmet Pasa ise ciddi ve vakarh devlet adarm tipini sembolize etmektedir. Bkz. "Turk mirnarlar. Grop: Metindeki edebi dil yazi dili. b. Grop: Metindeki parantez i~i ifadeler anlatma. 17. yazara daha genis bir hareket alam saglamasi bakirmndan dUz yazi halinde kaleme ahnrrusnr. Grop: Yeniceri Mehmet. 7.. a. Kisileri birinci derece. Metinde anlatilan olay. Mari. 2.anlm~ ifadeler doneminin milIi ve milliyetci zihniyetiyle iliskilidir. tasvir ve tahlillerle daha rahat anlatilmasi..". Grop: Metinde kiyafet. 9. 10. donemindeki TUrk~iiliik aknmyla iliskilidir. kullamlan sade dil ise konusrna diline ozgu unsurlar tasimaktadir. Metindeki "bir Tiirk'Un bir parca tarih bilmesi.

Kates Arkasmda (1929-1930). yeyunlsnsn ilk oyunu Turk KJZI 'nr (1910) Tetciime Odes: 'ndski memuriyet yillennde yezd). yazi dilinin konusma diline yaklastinlmak istenmemesi dolaytsiy ladtr. kisiler. Unutulmaya beslsysn ge~­ misi giizel ve cirkin yanlanyla sahnede cenlendumsk isteyen yazann 1927'de Deriilbedeyi'de sehnelenen Fettnenh Deli Hazretleri edh oyunuyla iitni yaygml8§tJ. halk yesemuu kullanan ve 0 gimlete I§Jk tutJnayl ama~layan. 1889'da Bebieli Tercume Odest 'na katip olersk girdi ve emekli oldugu 1923'e kadaryqitli kademe1erde memur1uk yuptt. Turk Km 'nm degi§tirilmi§ hali olan Giilsum (1937) ve Mehmet $ukril Erden ile birlikte Gen~ Osman (1937) edh oyunlan keleme eldi. yy. ikinci oyunu lstsnbul Efendisi'ni ise 1913'te yezd). konusma dili ozellikleri yansitan bir yazi dili kullamlmakta. 4. Bit Kavuk Devrildi 1939'da Muhsin Ettugtu! tarafindan filme elmdi. 1927'de Dsriilbedsyi'de kiitiiphene memuru oldu ve bu gorevini hayatJn son ytllsrme kadar siirdiirdu. ordu-millet anlayismm hakirn oldugunu gostermektedir. Tiyatroya cocukluk ytllennde merak salan Musahipzade Celsl. Bir Kavuk Devrildi (1930-1931) edl: oyunlan Deriilbedeyi'dc setgilendi. Ahmet VefJk Pese'nm Moliere cevirilermi inceleyerek ve Mmakyan'm Osmanb Dram Kumpenyesi temsillerini izleyerek tiyatro bilgisini geli§tirdi. Bir tiyatro metninde konusma ve yazi dilinden ahnan unsurlann bir arada kullarulmasi. rnilli ve milliyetci temalar ile toplumsal temalar islenmektedir. jJk oyunu Koptuler'! 1912. 2. Bu tarihten itibaren Aynaroz Kedisi (1928-1929).one ogrenimini Istenbul'de tamamladt. hareket ve davrarnslann aktanlmasi Kdpriiliiler metnindeki kadar aynntih ve ustaca degildir. 3. Konusunu tarihten almadlgl Selma (1934) sdlt drsrm beklenen ilgiyi goremedi. EmekIi olunca Evkat Muzesi'nde koleksiyon uzmam olarak cahsmeye bsslsdt. Milli Edebiyat Donemi tiyatro eserlerinin yapIsIm olay orgusu. Sair Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh Tanzimat Donemi tiyatrolannda tiyatro teknigi bakimmdan kiyafet. askerligin Turk milletinin yasammda normal bir unsur olarak algilandiguu. Fon olarek 18. Bu tiyatronun ilk ornekleri olmasi dolayisryla normaldir. 171 . 5. Bu ifadeler. zaman ve mekandan olusmakta. Bundan SOnTa yeni eser verrneyen yazar. ANLAMA YORUMLAMA L Koprululer adh tiyatrodaki Yeniceri Mehmet ile Vatan Yahut Silistre adh tiyatrodaki Abdullah Cavus kahraman ve fedakar asker tipinin idealize ornekleri 01malan acismdan parelellik gostermektedir. oyunlennds Beti tiyatrosuyla ortaoyununun bit bilesimini elde etmeye ~all§an Musahipzade Celel'in oyunlanndan Aynaroz Kedts: 1938'de. Bugun asker ugurlamalannm ne§e icinde yapilmasi bunu en basil gostergesidir.

6LC:E DEC1ERLENDIRME 1 1.enegidir. (D) (Y) (D) 2. J.. Dogru cevap E se.. Musahipzade Celal . 17Z . Milli Edebiyat Donemi tiyatrosunun en onemli ozellig! Batih anlamda tiyatro anlayisirun ve kurumunun varhgtdir. ... 4....

~ M. 173 . bilgisizlik dUzeyi. Akif Ersoy 2. MILL1 EDEBIYAT D(JNEMININ GENEL (JZELLIKLERI ]] I_ ETKINLIK ( 1. L Islamclhk Safaha! . 2.[ 5. halk soyleyisleri edebi eserierde kullamlmaya baslarmstrr. 3. Yeni bir edebi dil olusturan kaynak konumunda olan donemin konusrna dili boylelikle onern kazannustir. devletin ve milletin varhgirn devam ettirebilmesi icin benimsenen farkh fikir hareketleridir. Grup: Milliyetcilik akirmmn etkisiyle milli unsuriar on plana I(lkml§. Grup: Milli Edebiyat Doneminde konusma dili. fikri gelisirni il(in yapilmasi gerekenler ile millet olarak ileriemenin onemi bu donerndeki sosyal sorunlar i§lenmi§tir. yazi dili haline getirilmeye l(all§l1ml§. Grup: Milli Edebiyat Doneminde toplumun fakirlik. Bu nedenle doneme "Milli Edebiyat" adi verilrnistir. toplum hedef kitle olarak benimsenrnistir. ~emaya gore Milli Edebiyat Doneminin kaynaklan.

.. v~~m~li~. 4. 7. J ... sanath bir anlanma sahip.:. Osrnancihk.. lslamcihk. Dogru cevap C secenegidir... hikaye:iiyatr~-:§ii~. Bunlardan dolayi Refik Halit. _ '-"-----'-'---'-"1 Dii§iince ve . Refik Halit. §iir i : __ . Dogru cevap D secencgidir._ .:--. ! l..! Doneminde roman. r-Rom~~. .TlIr~9(j1ll. .....J ('-j(omiimadili ve-halk"-! DII ve : soyleyislerinin bulundugu l..__..': tiy~iro. rnilliyetci temalar: '-. _. . 8. p~~. ~k.. Anadolu 'yu ve Anadolu insanmm hayatmi elestirel bir bicimde islemistir... Tiirk hikayeciliginin donurn noktalanndan birisidir.. ~ade. ' tlIrUnde bireysel temalar L . _ ._. ~akai~-. _ .! '_ _ : Servet-I Fiinun ve ~:I Ali de .J UNiTE SONU OL{:ME VE DEGERLENDiRME L (D) (Y) (D) 2. ~.._ .~... 174 ----- . .l 11 r-S~rvei~i FlI~un ~~ Fe~ri-i Ati! makale..'--'-. 6.._ .BENZERLiKLER : gibi toplumsal konulann islenmesi. __ . _ . romannzm: I ..._. / ! FARKLILIKLAR <... . klasisizrn... Dogru cevap C secenegidir.sade.. 3.~r . ve __ .~~. sade bir dille hikayelerini yazmistrr..fi1O-a v~-§iir itirUyl~ Tanzim~i Dti~~i'~de ~idu~~! l . Dogru cevap B secenegidir.. _ . _.. _.~ bIT. _ . Orner Seyfettin.. !Iil.. Anlaltm 1"----·':-"----.. '_ Ed bl t _ :PoZltiVlzm.tCtlt~_ ve ~aliz~j Ak~mfa~1 I.:'-'---. Dogru cevap D secenegidir. __ . ~: C · ._.Maupassant .. __ ..[~~~~BtyAT DONEhfl ) E~!~Jlr~MnIDENJ " ..__.._.i rHikiy~~~.a tll~leriyle millt i" Edee~r.~.!~t.. _ ... 5. hikAye.::1 .__.. tasvir ve tahliller bakmnndan zengin. Dogru cevap A secenegidir. 9.