L 0NtrE: EDEBiYATLA DOst)NCE, SOSYAL VE

SiYASt HAYATIN t:Lt§IdsL 7
L Edebiyat, Sosyal ve Siyasi Hayat Iliskisi 7
2. Yenilesme Donemi 10
n 'ON1TE: TANZtMAT 00NEMt mEBtYAl1 (J8.18lJ6) 23
L Tanzimat Donemi Edebiyatmm Olusumu 23
2. Ogretici Metinler , 27
3. Cosku ve Heyecarn Dile Getiren Metinler (Siir) 34
4. Olay Cevresinde Olusan Edebi Metinler 52
A. Anlatmaya Bagh Edebi Metinler 52
• Roman .52
B. Gostermeye Bagh Edebi Metinler 62
• Tiyatro 62
50 Tanzimat Donemi Edebiyatmm Genel Ozellikleri 70
m. 0NtrE: SERVET-t FCNuN EDEBiYATI (EDEBiYAT-1 CEDtDE
. 1896.1901) VEFECR-t Art TOPLULU(}U (l909-1912) 73
L Servet-i Fiinun Edebiyatmm OlU§UIDU 73
2. Ogretici Metinler 75
L Edebi Tenkit. 75
b. Gezi Yazrsi, 77
Co Haura 79
3. Cosku ve Heyecam Dile Getiren Metinler (Siir) ve Mensur Siir 82
• Mensur 93
4. Olay Cevresinde Olusan Edebi Metinler 97
• Anlatmaya Bagh Edebi Metinler 97
a. Hikaye 97
b. Roman 106
5. Servet-i Fiinun Edebiyatmm Genel Ozellikleri 111
6. Fecr-i Ali Toplulugu (1909-1912) 113
7. Fecr-i Ati 115
IV. UNiTE: MtLLt EDEBtvAT DONEMt (1911-1923) 119
L Milli Edebiyat Donerninin Olusumu 119
2. Ogretici Metinler 129
a. Makale 129
b. Ftkra 132
Co Sohbet ., 135
3. Cosku ve Heyecam Dile Getiren Metinler 140
a. Sade Oil ve Hece Yazrlrms 142
b. Saf (Oz) Siir 145
Co Halkm Yasayis Tarzim ve Degerlerini Anlatan Manzumeler 150
Milli Edebiyat Donemi Hakkmda Cikanmlarda Bulunma 154
4. 01ay Cevresinde Olusan Edebi Metinler 156
A. Anlatmaya Bagh Edebi Metinler 156
a. Hikaye 156
b. Roman 164
Co Anlatmaya Bagh Edebi Metinler Hakkmda
Cikanmlarda Bulunma 167
B. Gostermeye Bagh Edebi Metinler 169
5. Milli Edebiyat Doneminin Genel Ozellikleri 173
- -- ( ~ - - -- -= - - ~ - - - - -=- =-­
- =- =-_J)
1. EDEBIYAT, SOSYAL VE SIYASI HAYAT ILI$KISI
]
HAZIRLIK
r:
- - ~
1. a. Verilen sablon, edebt eserlerin yazildiklan donemden bagimsiz olmadi­
gml ve yazildiklan toplumdan izler tasryip, toplumu yonlendirdiklerini goster­
mektedir.
b. :tz1ediiiniz birdizi ya dafilmi edebt eserve dlmem i1iPisindcm hareket­
le deger1endiriniz.
2 Verilen eserler, edebi eserlerin yazildiklan donemi yansitngim gostermektedir,
1. Her iki metin parcasmda da 1930'Iu yillardaki cok partili yasama gecisle bir­
likte kurulmasi planlanan Serbest Firka'nm dogusu anlatilmaktadir,
2 Serbest Firka Hatiralan adh metinde anlanlanlar ile Yol Aynrm adh metinde
anlatilanlar her iki yazann da sosyal ve tarihi sartlardan etkilendiklerini goster­
mektedir. Aradaki farkhhk Serbest Fikra Hatiralari'run am, Yol Aynmr'mn roman
tiiriinde yazilrms olmasidrr,
3. Yazarlar da toplumun bir ferdi olarak yasadiklan donemdeki olaylardan et­
kilenirler ve bu da kacuulmaz olarak eserlerine yansrr. Ahmet Agaoglu yasadikla­
nm ani olarak anlatrrken, Kemal Tahir donemini edebi olcutlere gore diizenleyip
bir sanat eseri icinde anlatrmsnr,
4. Serbest Firka Hatrralan adh metinde islenen gerceklik, Yol Aynrm adh me­
tinde kunnaca gerceklik bicimine sokularak anlanlrmsnr,
5. Demokrasi kavrarm sosyoloji bilim dalma ait bir kavramdrr. Bu kavram Yol
Aynrru'ndaki kalrramanlann demokrasi cabalan icinde, yeni bir partinin kurulma­
sr, muhalefet fikrinin olusmasi, hiirriyet ruzgarlanmn daha kuvvetli esmesi icin
yapilanlarla sornutlasnnlmisnr,
7
6.Verilen §emaya gore, donemin siyasi rejiminin parlementer sisteme dayandi­
gl "parti, muhalefet, basvekil, Serbest Ftrka" ifadelerinden anlasilmaktadir,
Sosyal yasarnda "vapur, balo, gazete" sozcukleri, teknik anlamda ise "telgraf"
sozciigu doneminin zihniyetini gosteren anahtar sozcuklerdir,
1. Kavram haritasma gore guzel sanatlar ve onun bir dah olan edebiyat, done­
minin sosyal ve siyasi hayati ile dusunce hayatmdan yani doneminin zihniyetin­
den izler tasir,
2. Serbest Firka Hanralan ve Yol Aynmi adh metin parcalan anlamh birimle­
rin bir araya getirilmesiyle olusmus bir yapiya, "demokrasi" temasma sahiptir.
Dil ve anlatim acismdan ise, doneminde kullamlan bugiin kullarnrru daralan ya
da kullarnmdan dusen sozcuklerin de yer aldigt, kisa cumlelerin bulundugu, yer
yer konusma diline de basvurulan bir anlatima sahiptir.
I_ ( ETKINLIK
yazlDJZl yazarklm edebiyatm siyasi vesosyal hayat ile dUfUnce hayatmdan ba­
AunsIZ olma
dl
g. D1 glSz lSnUnde bulundunmuz.
(JLc;E D E ~ E R L E N D I R M E 1
1. (D)
(Y)
(D)
2.
sosyal hayattan ~
Edebi ::::::.. siyasi hayattan
eser - ....... ~ dusunce hayatmdan etkilenir.
............ teknolojik gelismelerden
8
3.
Kurulus
Cumhuriyetin ilk yillan
C::=osmanh'nm Kurulu§ Dtlnemi J
Nutuk K t l k t i i ~ k l = Donerni ]
Orhun Abideleri
4. D sikkmda verilen "Am CHama)" yazildig: donemin ozelllklerini daha cok
yansmr,
5. Zaman kavrarmm ele alan bir edebi eser, aym temada yazilmis bir felsefi
eserden somutlastirma bakimmdan farkhlik gosterir, <;iinkii felsefede soyut olarak
ele ahnan zaman kavrami, edebi eserlerde insan yasarmyla birleserek somutlasti­
nhr,
9
II
2. YEHILE$ME ODHEMI
\OC
HAZIRLIK
r
- - - - - ~
1. Osmanh Devleti 'ndeki yenilesme hareketleri 17. yuzyihn sonundaki Karlof­
ya Antlasmasi (1699) ile baslamisnr,
2. Osmanh lmparatorlugu, 17. yuzyiladek diinyanm btiyiik devletlerinden bi­
riydi. Ancak bu yiizyI1m sonlannda iilke ktiyiilmeye basladi, Karlofca antlasma­
siyla baslayan toprak kaybi, devlet adamlanm derin derin dusunmeye yoneltti,
Toprak kayiplanrun nedeni ordunun savas alanlarmda yenilmesiydi. Bu tespit, 01­
gunun bir yiiziinii, asked yonunu disa vuruyordu. Oysa sadece askeri orgutler de­
gil devletin ye§itli kurumlan yagm ihtiyaclanm karsilamaktan uzaklasrmsu. An­
cak bunu gormek isteyenlerin sayisi son derece azdi, 0 nedenle Osmanh Irnpara­
torlugundaki yagda§la§ma hareketi asked alanda baslatildi, Amac imparatorlugu
eski giiciine kavusturmakn.
Tanzimat devrine gelinceye kadar iilkede bazr yenilik hareketlerine girisildi.
Ancak bunlar planh programh yall§malar olmadrgi icin, sadece yeniligi baslatan
devlet adammm yasarmyla ozdeslesti, Yenilikci kisinin Oliimii ile yenilikler de or­
tada kaldi,
Paris ve Londra elciliklerinde bulunmus olan Hariciye Nazm Mustafa Resit
Pasa, Osmanh Imparatorlugu'nda Tanzimat Donemi olarak tarihe gececek bir ola­
YI baslatmistrr,
3 Kasim 1839'da Giilhane Hatt-i Hiimayunu adr verilen bir belgeyi devlet ile­
ri gelenlerinin, yabanci elcilerin, halkin onunde okumustur,
"Tanzimat ", diizenlemeler demektir. Her alanda diizenlemeler yapilacagmm
duyuruldugu bu fermana Tanzimat Fermarn; bu fermanm ilamyla baslayan done­
me de Tanzimat Donemi denir.
Fermanm en dikkat cekici yam , Osmanh Devleti'nin, Batih devletlerin anaya­
salarmda yer alan insanm temel hak ve ozgurluklerinin korunmasi ilkesini kabul
etmesi ve bunu resmi bir torenle duyurmastdir, Boylece imparatorlukta hukuk
devletine dogru bir yonelis de baslarrustir,
Tanzimatla gelen yenilik ve dtizenlemeler, hemen hemen yasarmn her alarum
kapsarrustrr,
10
Y/me!im Alamnda YapJhm yMiUkJer
Tanzimat Fermanr'nda, Batih anlamda bir duzene duyulan gereksinim
belirtilmisti,
Once yonetim merkezi olarak Babiali II. Mahmut zamanmda ku­
rulmusolan Meclis-i Ahkam-rAdliye yeniden duzenlendi, Yeni mec1islerin kurul­
masi kararlastmldr. Ceza ve ticaretle ilgili yasalar (l840'ta Ceza Kanunna­
mesi, 1850'de Ticaret Kanunnamesi).
Osmanh yurttasi olan herkesin yasa onunde esit oldugu vurgulamyordu. Ayn­
ca uyeleri arasma yabancilann da kanldigi karma ticaret mahkemeleri kuruldu.
1864 'te Vilayet Nizarnnamesi cikanld; Dike vilayetlere, vilayetler sancaklara,
sancaklar kazalara, kazalar da karyelere (koylere) aynldi. Vilayetlerin basina va­
liler, sancaklarm basina mutasamflar, kazalarm basma da kaymakamlar getirildi.
Aynca kazalarda, sancaklarda ve vilayetlerde birer idare meclisi kuruldu.
ElronomikAlanda YapJhm y""iUk1er
Osmanh yoneticileri devletin dtizltige icin ekonomik kaynaklann
verimli haIe getirilmesini istiyorlardi. Bu nedenle de vergi duzenini
maya karar verdiler. Cunku hem yeterince vergi toplanarrnyor, hem de vergi top­
Iayicilann baskisi ytizenden devletle halk kaT§l karsiya geliyordu. Bunu onleyebil­
mek icin merkezden sancaklara "muhasil" adiyla birer memur atandi, Bu memu­
run baskanhginda Muhasilhk Meclisi adr verilen bir mec1is kuruldu. Fakat bekle­
nen vergi toplanamadi, Vergi sistemi btiytik degi§tirildi.
1841'de ilk kagrt para cikanld; Hazine bonosu bicimindeki bu paranm adi
"kaime" idi. Fakat beklenen sonucalmamaymca, 1844'te kaldmldi, Bankalar ku­
rulmaya baslandi, ilk kurulan banka olan istanbul Bankasi cok gecmeden kapan­
di. Menafi Sandigi adiyla kurulan kurum ise Ziraat Bankasma donusturuldu. Dike
ekonomisinin kotuye gitmesi uzerine Ingiliz ve FranS1Z firmalanndan bore para
ahndi. Boylece ilk bore para Tanzimat doneminde almdi. Fakat faizleriyle birlik­
te btiyiik bir sorun olan bu bore, sonunda devleti iflasa siirtikledi ve 1881'de Dii­
yun-i Umumiye'nin kurulmasma yol acn.
Asked Alanda YapWm Yenilikler
Ordu, baslannda musirlerin bulundugu bes ordu biciminde duzenlendi, Adi
Asakir-i Nizamiye-i Sahane'ye cevrildi. Askerlik suresi bes yrl olarak belirlendi.
Askere alma i§i kuraya baglandi.
Toplumsal Alanda YapWm y""iUk1er
Toplumsal alanda ilk dikkati ceken, yeni1ik1erhaberlesme ve ulasimdaki gelis­
11
rrusnr,
EAitim
1846'da Meclis-i Maarif-i Umumiye kuruldu. Bu kurum daha soma nazrrhga
donusturttldtt (1846). Bu, Ttirkiye'de ilk egitim bakanhgi demektir. Rustiyelerin
sayisi artmldi, Daha onemlisi ilk kiz rustiyesi istanbul'da kuruldu (1858). Rusti­
yenin uzerinde ogretim yapan idadilerin ilki ise 1873'te kuruldu.
Ote yandan Robert Koleji, Galatasaray Sultanisi ve Darussafaka adlannda t i ~
ozel okul acildi, Tanzimat doneminde egitim konusunda gorulen onemli atihmlar­
dan biri de ogretmen yetistirmek icin okullar acilmasidir,
Dariilmuallimin-i Sibyan, sibyan adi verilen okullara, Dariilmuallimin-i idadi
de idadilere ogretmen yetistirmek icin kurulan okullardir (1868). Dariilmuallimat
ise kiz cocuklara bayan ogretmen yetistirmek icin acildi (1870).
Meslege yonelik egitimde de ilerleme kaydedildi. 1859'da, sonradan Siyasal
Bilgiler Fakultesine donusecek olan Mekteb-i Mtilkiye kuruldu. 1875'te askeri
rustiyeler ogretime basladi, Daha soma baska meslek okullanmn acilmasi surdu,
1846'daki ilk denemeden soma 1870'te Dariilfiinun (ilniversite) kurulmustur,
Ancak kimi medresecilerin iftiralan uzerine ertesi yil kapatilrr, 1876'da yeniden
aym adla acihr. 1851 'de ilniversitede okunacak kitaplann hazirlanmasr icin kuru­
Ian Encumen-i Danis ise bilim akademisi niteliginde onemli bir kurumdur. Aynca
bu donemde azmhk ve yabanci okullan da egitim dtinyasmda yerini alrmstir,
Gazetecilik
Ttirkiye'de yayimlanan ilk Turkce gazetenin 1831'de cikan resmi gazete Tak­
vim-i Vekayi'dir. Tanzimat doneminde cikan ilk gazete ise ahm-sanm, kira ilanla­
n, yangmlar, hirsizhk olaylan gibi haberlerin yer aldigt yan resmi Ceride-i Hava­
dis'tir (1840). Bu resmi, yan resmi gazetelerde zaman zaman yabanci dilde yayim­
lanan gazetelerden yapilan ceviriler yayimlamr; boylece batidan haberler, bilgiler
verilirdi. Ceride-i Havadis'i bir meslek gazetesi olan Vekayi-i Tibbiye izledi.
Turkce ozel gazeteler 1860'tan soma cikmaya baslarmstir, ilki, Agah Efendi ile
Smasi'nin cikardiklan Terciiman-l Ahval'dir (1860). ilk edebi tefrika da burada
12
yayimlamr, Bu, ~ i n a s i ' n i n ~ a i r Evlenmesi adh oyunudur. Gercekte, 0 donemde
hemen btittin yazarlar, ilk edebi yazilanm gazetelerde yayrmlamislardir. Bu ne­
denle Tanzimat Doneminde gazetecilik, edebi acidan cok btiytik onem tasir,
Tanzimat edebiyatmm yazarlan, edebi eserlerinin c;:ogunu gazetelerde yayimla­
makla kalmanus; kendileri de gazete cikarrmslardrr, Ornegin ikinci ozel gazete
olan Tasvir-i Efkar'i ~ i n a s i kurar (1862). Sonra ~ i n a s i ' n i n Paris'e kacmasi tizeri­
ne, gazete Narrnk Kemal'e kahr,
Abdtilaziz'in baskici yonetiminde bircogu yurtdisma kacan yazarlar, gittikleri
yerlerde de gazete cikanrlar. Ziya Pasa ile Narrnk Kemal1868'de Londra'da Htir­
riyet admda bir gazete kurarlar. Bu gazeteyi Ziya Pasa Cenevre'de de cikanr,
Narrnk Kemal Avrupa'dan donunce Ibret adh gazeteyi c;:ikarmaya baslar, En
onemli siyasal ve dusunsel yazilanm da burada yayrmlar,
Ktilttirel gelisimin onemli ogelerinden biri olan dergicilik de bu donemde orta­
ya cikmisnr, ilk dergi Mtinif Pasa tarafmdan cikanlan Mecmua-i Ftinun'dur. Gnu
resimli olarak cikanlan Mirat izlemistir,
Bu donemde vilayetlerde birer matbaanm kurulmasi ve gazete cikanlmasr, vi­
layet ytlhklanrnn hazirlanmasi ktilttirtin gelisimine onemli katkilar saglamrstir,
3. Yenilesme kavrarm, var olanm c;:agm gereksinim ve ozelliklerine gore yeni­
den dtizenlenmesidir.
4. Burada yenilik kavramma en uygun hareket konagi restore ettirip, ihtiyaca
gore eklemeler yapmaknr, Cunku konagi, yikip yerine yeni bir bina yapmak yeni­
lik degil, koklu bir degisimdir,
1. ME'I1N
1. Ondokuzuncu ASIf siirdeki 9, 13, 14, 15, 16, 17,20,21 ve 22. beyitler Orta­
cag'a ozgu dtinya gOrU§tinti yasitmaktadir, Diger beyitlerde ise sair, modern dun­
yada yasananlan dile getirmistir,
Modern dtinyaya ait ifadelerin bulunmasi Sadullah Pasa'rnn donerninin zihni­
yetinden etkilendigini gostermektedir, Sadullah Pasa, Ortacag'dan beri stiregelen
inaruslan da bilmekle beraber modern dtinyaya da kayttstz kalamarmsnr,
2. Sair, tercihini modern dtinya gorusunden yana kullanmaktadir, Cunku mo­
dern dtinya akh ve deneyi baz alarak bilinmezlere veya yanhs bilinenlere l§ik tut­
mustur,
3. Verilen beyitler Sadullah Pasa'rnn "insan haklan", "esitlik" ve "basm-yaym,
bilimsellik" ile olan ilgisini gostermektedir,
13
4. Ziya Pasa'mn yakmmasi Dogu medeniyetinin geri kalrmshg; ve cehaleti ile
ilgilidir. Buna ragmen Bah, stirekli gelisrnis ve bilimin onculugunde bir me­
deniyet kurmaya baslarmsnr, Bu durum da hem aydmlann hem de toplumun Ba­
t! 'ya yonelmesine sebep olmustur,
2.MEI1N
1. Ziya Pasa, Osmanh Devleti'nin istanbul' un fethiyle baslayan Ytikselme Do­
nemi ile 19. yuzyildaki C;okti§ Dcnemini karsrlasurmaktadir. Bu karsilasnrma
ihtisamh bir devletin nasil bir gittigini gostermek icindir,
2. Bkz. Hambk:
I_ ETKINLIK (
Osmanh Devleti'nde yonetim kurumlanyla birlikte askeri kurumlann da geri­
lemesinin en btiytik sebebi, bilim ve teknik alanda meydana gelen degi§iklik ve
gelismeleri takip edemeyistir, Bu sebeple gerisine dusmeye baslayan Os­
manh Devleti 'nde askeri basansizhklar gorulmeye baslarmstir, Gerilemenin go­
riildiigii ilk alan olan asked alan, yeniliklerin de baslangie merkezi olmustur,
3. Osmanh Devleti 'ndeki yenilikler oncelikle askeri alanda yapilrmsnr.
4. Tanzimat Fermam, Mustafa Resit Pasa tarafindan, 3 Kasun 1839'da, Giilha­
ne Parki' nda ilan edilrnistir,
EKBtLG1:
II.Mahmut'un 1826-1839 yulan arasmda tslshetler, 3. Selim
zamanmdan beriyspilen tslshetlsnn devsnu olup, Tanzimat islehetlennm oncusu­
diir. Bu noktada, Tanzimat kavrammm 1839'dan once kullemldig: ve 2. Mahmut
dbneminde ilan edilmesinin planlandlgmi gormekteyiz. Mustafa Resit Pese Os­
manh Devleti'nde bir reform yepmey: kafasma Bu projeye ''Tanzimat-I
Heyriye" adrnr vermis ve bu reform paketini hezulsyip bir heu-i hiimayunla ilan
edilmesi hususunda 2. Msbmut'u ikna etmisti. Bu emeclerl« 24 Mart 1838 yihn­
da Meclis-i Vala'YI Ahkam-I Ad/iye kutuldu. Meclisin gorevi Tanzimat-I Hayti­
ye'nin nasil hazITlanacaglIl1 miizakere etmek idi. Meclis 31 Mart 1838 'de ilk top­
lentisiru yepti. Meclis-i Vala-yl Ahkam-I Ad/iye'nin kurulmesi ile besleyen Tan­
zimat Heyriye 'nin Giilhane Hstti 'nda belirtilen esaslann btiytik bir kIsmlIl1 icerdi­
gi gorulmektedir: Nitekim, "2.Mahmut, Meclis-i Vala'YI kurdurarak, yeni diizen­
lemeler yapma yetkisini bu Meclise devtetmis, iktidannm bir ktstmnden feragat
etmistir. Resit Pese 'nm Hsriciye Nezm sttets ile talebi, bu tneclisin yetki alanma
gitmektedir. acil gotimenleti uygulamaya soketken, meclisin yetkiletini
14
fignememeye ozen gostermektedir: Tanzimat DOneminin eyut edici vests olen,
saray iktidanmn biirokresi (Meclis-i Ahkam-I Adliye )ile paylll§lldlgma dair bir
isereuir bu" Bu apdan Tanzimat meclisletinin, ksnunlsstums hareketi ile biilikte
idari, mali, adli ve egitimle ilgili olaniarda bir reform hareketi hazulamak ve ikti­
dana saray ve Beb-t Ali biirokrasisi ile psylssumesme gefi!ji noktasmda da islev­
sel olmasmdan doleyt, 2. MalImut donemi ile Tanzimat Donemi arasmda bit ge­
fi!j meclisi niteliginde oldugunu soyleyebiliriz.Mustsiu Resi: Pese, 2.Mahmut 01­
diigiinde Ingiltere'de bulunuyordu. Abdiilmecid tahta fIktIgmda istanbul'a gele­
rek Tanzimat hazuhklanna besled). Abdiilmecid'in DI!ji!jleri Bekum Mustafa Re­
!jitPIl§Il, Bsu uygarhgma hayran bir devlet adamlydJ.. ElfilikyaptltI Paris ve Londra'da
bu iilkelerin yonetim sistemlerini inceleyip yakmdan bakma imkam bulmu!jtu.
Mustafa Resit Pes«, devIet yonetiminin her din ve mezhepten tebaanm hak ve hiir­
riyetlerini giivenceye alacak ve kanun hakimiyetini tesis edecek sekild« yeniden
diizenlenmesini istiyordu. Bu diizenlemeleri ongoren bir ferman yaylnlamasl hii­
linde, Beult iilkelerin Huistiyen tebaanm haklanm bahane ederek, Osmanll'nm
ifi!jlerine kan!jmayacagma, diizenin yeniden saglanacagma ve boylece fokii!jiin
durdurulecegm« inemyotdu. Re!jit Pese, fikirlerini Sultan Abdiilmecid'e afarak,
tslehstm gerekliligini enlstti. Abdiilmecid de, M. Re!jit Pa!janID iikirlerini kabul
etti. Fermamn bezulsnmssuu M. Resit Pll§a 'ya busku. Bu vazifeyi iizerine alan
M. Resit Pss«, geceli giindiizlii fall!jarak, kendi kalemi ile bir ferman sureti heztr­
ledt, Abdiilmecid'e okudu. Permem begenen padi!jah, temize cektirip imza etti.
Pediseiun fmzaszm tll§/yan teblig ve emirlere "Heu-t Humayun" denildigi ifin bu
tslehst projesine de "Hett-i Humayun" denildi. Gtilhene Perki 'nda okundugu ifin
de "Giilhene Hett-i Humayiin" denildi" .
TANZtMATFERMANI'N1N1LANI
Tanzimat Fermanz, 3 Kesim 1839'da Giilhane Perki'nde, pedissh, diger devlet
biiyiikleri, ulema, lonca ve esnaf temsiJcileri ve halkm "Giilhane Hstti Humayu­
nu adlyla Mustafa Resi: Pese tarafmdan okundu verilen bu fermanla, Osmenh
Devleti 'nde, islam hukuku ve geleneksel kurumlann bUaktlgl luzis bir degi!jim sti­
reci bssledi. "
Tanzimat Fermem, ilemndsn yaklll§Ik yitmi giin sonre devletin tesmi gazetesi
olan Takvim-i Vekayi'nin 187 numarall ve 15 Ramazan1255/22 Ksstm 1839 ta­
rihli niishasmda yeyinledi. Arkasmdan Ftsnsizce 'ya terciime edilerek istanbul'da
bulunan yabancI devlet temsiJcilikierine goaderildi.
5.
Tenzimst't ortaya fIkaran nedenleti, 18. yy'da Osmenh toplumunun rum ku­
rum ve kurulusleruu ayakta tutan, inanf, dii!jiince, bilim ve felsefe, askeri', maliye,
hukuk, idsre, ekonomik ve siyeset alanmdaki degi!jim ve donii!jiimlerden ayn dii­
15
siinemeyiz. Nitekim , bu degi§im ve donii§iimlerin yssenmesuide, Beuh devletle­
rin Osttuuilt toplumu iizerindeki etkisi de onemlidir. Bu baglamda Tanzimat'l or­
taya ctksrsn nedenleri i9 ve dI§ tektorler olarak iki kistmde ele alabiliriz. i9 fak­
totler, Tanzimat'm bir sonu9 olarak ortaya pkOgl Osmenli Beuhlesme hsreketle­
rini snlsurken genel olarak iizerinde durulan hususlerdu, DI§tsktotler ise cereyan
eden hadiselerdir. Gercekien 16. yy'dan beti Osmenli Devleti sahip oldugu iistiin­
liigii kaybedip, devlet kurumlannm ve kanunlann esnn ihtiyeclsnne cevap vere­
cek nitelikte olmamasl, devletin maddi ve manevi giiciinii keybetmis olmasl, bu­
nun sonucunda her sahada yenilgiye ugramasl yeniden ve geni§ bit tslshst hareke­
tini zorunlu kiliyotdu. Bununla birlikte, OsmanlI Devleti 'nin miidahale edemedi­
gi alanlardaki gelismeler Tanzimat'm alanmda daha gii9lii belirleyiciler olarak or­
taya ctkmtstu. Bu gelismelere bakacak olursak;
Tanzimat'l hezulsyen siyasi gelistnelerden biri, Osmsnli kendi icinde bir kuv­
vet olan MISlT valisi Mehmet Ali Psssnm, Osmenlt 'ya ksrss elde etmis oldugu bs­
sertlerdu. Nitekim, 2. Mahmut zamanmda, MISlT valisi Mehmet Ali Pese, Fmnsiz­
lann yerdum ile bir 90k reform yaprru§ ve oldukc« gii9Ienmi§tir. Mora isyanmm
bestmlmesmda gosterdigi yararlI1Iklardan doleyi kendisine Girit veliligi vaat edil­
mistir. Ancak, Pss« bunun yanmda Suriye vsliligini de istemis ve bu istegi sultan
tarafmdan reddedilmistir. Bu gelistneler tizetine, Mis« ile Osmenli Devleti eresin­
da savas hf1li beslsrmstu, 2. Mahmut'un Mehmet Ali Pa§a kerstsind« aldlgl yenil­
giler Osmenli Devleti'ni Tanzimat'a zotleyict bir etki ysptmsttt. Bunun yanmda
Mtstt meselesi Tanzimat'm sadece yeni bir diizen isteginden degil, kendini kotu­
ma ihtiyacmdan keyneklendtgunn somut bir gostergesidir. Saltanata yepilmis en
somut tehdit Mtstr ve Mehmet Ali Psse'dir. MISlT, Tenzimet'i iki boyutta etkili­
yor. Hem bir model hem de zotlsytct bir neden olarak. Yenigerilige kaT§1 kszeni­
Ian zafer giiniinde Mahmut'un giysileri Mistr'tn Ttitkiye'deki yenilikler icin mo­
del olmssi boyutunu veriyor. Daha sonra MISlT ile sava§ ve bu savssm yol a90g1
utan9 vetici yenilgiler, MISlT'm zorlsytci yanml getiriyor. Fakat ister model olsun,
istersc zotleyici, Mistr 19. yy Tiirk aydIn ve yenilik teribinde onemli bit yere sa­
hip bulunuyor. Tanzimat'm ilanmda MISlT'm zorleytci etkisinin model olma etki­
sinden daha etkili oldugunu soyleyebiliriz. Nitekim, Mtstr meselesi, OsmanlI
Devleti 'ni ysbsnct devletlerle bitcok: sntlestne yapmak zorunda buuktmsur. Ozel­
likle lngiltetc ile yeptlen ticeret sntlesmesi, 2. Mahmut'un Mehmet Ali P8§a 'ya
kets: Ingiliz destegini saglamasmm bedeli olarak imzelsmistir. Tenzimet't hezule­
yan ekonomik gclismeler ise Misir meselesi ile baglantlll olan Tanzimat Ferma­
m'mn ilanmdan once, 16 Agustos 1838'de Ingiltere ile imzalanan Balta Limam
Antlesmesr'dtr. Balta Littuun Antlsstnssi ile birlikte, Ingilizlere ticsri alanda ge­
nis imtiyazlar seglsntmstu: Bu durum, Ingilizletin OsmanlIlar iizerinde daha faz­
16
la niifuz saglamasma olanak tsmmistir. 1838 Osmenli-Ingiliz ticaret entlesmestm
25 Kssim 1838'de Fransa ile imzalanan ticaret entlesmest izlemistir. Daha sonra
benzer hiikiimler ihtiva eden entlesmeler Sardunya, Gelemenk, Belcik«; Prusya,
Sicilya ve Brezilya gibi devletlerle de itnzelenmistu. Osmenli Devleti 'nin kotii
durumda olan ekonomisi, yabancI devletlerle yapI1an sntlesmelerl« daha kOtiiye
gitmistir. Aynca Betilt devletlere verilen imtiyazlar, Osmsnli Dev­
leti 'nde niifuz sahibi olmalarma yol
Balkanlardaki milliyetcilik hareketleri ve A vrupa devletlerinin baskIlan da
Tenzimet't hazulayan sosyal, siyasal onemlidir.1789'da
Ftunsiz ihtilalinin bir sonucu olarak ortaya pkan milliyetcilik hareketi A vrupa 'YI
etkisine elmts, bu durumdan Osmenh Devleti 'nin A vtupe'da yer alan eyaletleri de
etkilenmistir. Ozellikle Avrupa devletlerinin dini unsurlan kullanarak eztnhklen
kI§kIrtmalarI ve Hitistiyen tebaanm hekleruu korumak bahanesi ile OsmanlI Dev­
leti 'ne yapugI baskIlar siyasi ve hukuki islehetler yapma zorunlulugunu dogur­
mustur. "A vrupsli devletler, Huistiysnhklsnm bahane ederek, OsmanlJ Devleti 'ni
zeyd' dtisurmek icin gayrimiislim unsurlara hamilik yapmaya beslemtstu. Rusya
bir taraftan Balkanlarda Bulgarlan destekliyor ve Bulgar milliyetciligini koriikle­
yerek onlan Osmanh 'ya kar§I isyana tesvik ediyordu. Diger taraftan OsmanlI
Devleti'ndeki Rum ve Enneni Ortodokslarm dini haklanm gostererek bu
cemaatlerle iliskiye ve Osmenli Devleti 'nin islerine kenstyotdu.
Ennenilerin Katolik olduklan tezinden hareketle Fransa'da Katolik cemaati ile, il­
gili olduklan devlete telkinlerde bulunuyordu. Hiristiyen mezhepler vasltasl ile
kendi ctkerlermi koruyan Fransa ve Rusya'nm faaliyetlerini izleyen Ingiltere'de
aym yoneteme besvurerek bolgede ProtestanlIk propegendesi yepu ve bir Protes­
tan cemaati olusturdu. Ingiltere 'nin bu te§ebbiisiinii Almanya ve ABD de destek­
lemistir. Bununla birlikte, Tanzimat'a Baumn etkisinin devlet zilmiyetindeki de­
gi§melerde gormekteyiz. Nitekim, Ben memleketlerine elcilikle giden devlet
sdemlsnmiz, orada uyanan yeni de vlet enleytst, hiirriyet ve esitlik fikirlerinden et­
kilenmislerdir.
Osmenli toplumunda 3. Selim 'in yeniIiklerin 2. Mahmut tarafindan
daha keu ve ksrerli sekilde yiiriitiilmesi ile, iilkenin kapI1an Bsti 'ya oldu.
Devletin oncclikle esketi, idari ve mali alanlarda yapl1g1 degi§ikliklerle, merkezi
idarenin giiclenmesi ve oteritesinin iilkenin her yerinde hakim ktluunsst isteniyor­
duo Ancak sctlen kepidsn sadece askeri, idari ve mali alanlardaki kurum ve fikir­
let gelmiyordu. Avrupa'da koklt) bir degi§imin etesini kiuiikleycn Fmnsiz iluile­
linin devrimci fikirlerine de ilgi Iezleyd: Bu fikirlerin yurda girisini saglayan tiim
17
bu gelismelcr, Osmanh'mn icinde bulundugu durumdan kiutulusunun, yalmzca
eskeri ve teknik tslehetlsrle miimkiin olemsyeceg: iikrini dogurmu§tur. Bu nokta­
de, Tanzimat, siyasi-hukuki tslebstlen kapsayan bir program olarak giindeme gel­
tnistir. Peeliyetler, yeni kurulan askeri okullardaki Frenstz ogretmenlerin ral1§ma­
Ian ile Prsnstz hiikiimetinin istanbul'daki propaganda girisimleriydi. Aynca Ban
iilkelerine gondetilen ogrenciler, diplomatik gorevliler, Ban dillerini bilen ve bu
dillerde yuzilenlen okuyan genr biirokrat ve aychnlann faaliyetleri de Beuh iikir­
lerin tanmmasmr sagbyordu. 3. Selim doneminden itiberen Ban ba§kentlerinde
ecilsn diizenli temsilciliklerde goievlenditilen genr memurlar A vtupe 'daki geli§­
meleri ve tikirleri yerinde zanrrna olanagl buldulsr. Bunun yanmda 1821 'de kuru­
Ian Terciime Odes: 'nm Tiirk yenilik tarihinde onemi biiyiiktiir. l821'de Bsb-t
Ali 'de kurulan terciime odsstnde Ban dillerini ogrenen genr ku§aklar, Avrupa'da
r1kan yaymlan ve Ban 'yi daha yakmdan tamma imkem bulan genrler, devletin
yeni biirokrat suntuu olusturduler. Tanzimat Doneminin iinlii sadrazamlan, Ali,
Fuat, Resit Pssslsr da icind« olmak iizere pek rok yenilikri aychn ve biirokrat ilk
egitimlerini Terciime Odasl 'nda gordiiler.
. ===-.-.­
(
ANLAMA YORUMLAMA
.,]
, .
1. Ondokuzuncu Asir adh manzume kaside nazim §eklinin ozellikleriyle yazil­
mrs, Dogu - Batt temasi iizerine kurulmus, doneminin Osmanh Turkcesi dil ozel­
liklerini tasiyan bir eserdir.
Osmanh Devleti'nin Gerileme Sebepleri adh metin parcasi ise diiz yazi §ekliy­
Ie kaleme almrms, Dogu - Bati temasi iizerine kurulu bir makaledir. Metin parca­
simn ozgun bali verilmedigi icin dil ve anlanm yonunden bir degerlendirme yap­
mak miimkiin degildir,
Bunlardan hareketle Yenilesme Doneminin bilim, teknik, gelisme gibi kavram­
lanmn her iki metinde de ele almdrgi gorulmektedir,
2.
G e
~ Zihniyet devriminin temelinde yatan ~
~ ----i kavramlar ve dii§iince akunlan I - - - ~
G
18
3. Osmanh Devleti'nde modemlesme hareketleri yapilan yenilikler goz onune
almirsa yonetici suuf tarafindan gerceklestirilmistir, <;iinkii devletin devamhhgi­
mn tehkileye girdigini, bu sebeple basta askeri alan olmak iizere bircok yenilik ya­
pilrnasi gerektigini gorenler devlet yoneticileri olmustur,
4. Tanzimat Fermaru'run ilan edilmesinde etkenlerin de rolii olmasma karsm
dl§ etkenler cok daha baskindir,
5. Giiniimiizde sosyal, siyasi ve kiiltiirel alanda gereklerine uygun yeni­
likler yapilrnaktadir,
lJLC:E DE{;ERLENDIRME 1
1; CD)
CD)
CY)
2.
] ( = --J
( ILM;mUI J c: Ocagmmn ]
( Baron De TOll ]
( :=::: Tanzimat Fermanl == J
3. Yenilesme hareketleri 17. yiizyilm sonlarmda baslarmsnr, Cevap E secenegi­
dir.
4. R6NESANS
Rbnesens "yeniden dogu§" anlamma gelen bir siitectir. 15. yiizyild» ba§layan
bu siiref, aym yiizyll icind« biitiin Avrupaya yeyildi. Bu yenilikte, Roma ve Grek
besenlenntn yeniden cezelendmlmest istemi verdu, Ronesans §u temel anlaYI§la­
ra dayanlyordu.
• Yeryiizii ilgi yekici ve ara§tlnlmaya deger bir yerdir.
• insan giifliidiir ve bu giiciiyle biiyiik besenler elde edebilir.
• insamn siirekli faal olmesi §erefli bir seydi: ve "geryek" giizeldir. Bu an­
leyislere bagll alarak da ya§achgImIZdiinya 0 kedsr ilgi yekici bir yerdir ki, besk«
diinyalan dii§iimnenin bicbir enlam: yoktur, anlaYI§1 hakimdir.
Ronesans Doneminin yereualiguun eses yiiriitiicii giicii tiiccerlsrdtr. Bun/ar en
karll ticaretin hangi alanda oldugunu erestmiiler ve bu yoldan sagladIklan zengin­
19
likleri. sanat ve endiistri yeniliklerine yetirdilsr. Rbnesens; Floransa. Venedik, .in­
giltete, Portekiz, Hollanda gibi kiiriik kent-devletletinde ya da metropollerde dog­
mu§tur.
Nibeyet 11. yiizyl1m sonundan itibaren ba§layan Heel: Seferleri sitestnds A v­
tupshler Miisliiman iilkelerdeki par1akmedeniyet1e ilk defa kar§l kersiy« geldi­
ler. Daha sonra bu medeniyet Endiiliis Emevi1eri vssitsstyl« A vtupe 'ya gerti. is­
lam aIimlerinin fen sahasmda verdigi eserler A vrupa dillerine cevtildi ve oku­
tuldu. Bbylece Beti 'da ilmi sahada ilerleme ve teknik gelismelerin temeli stil­
mts oldu.
A vtupe'da sanat ve bilimin ge1i§tiriImesi, cenlendmlmssi irin girisilen ve da­
ha sonra Ronesens edi verilen estl hareket ise 1453 'te lstsnbul'un fethini miitee­
kip ilk defa ciddi bir §eki1de italya'da ortaya ciku. Hareketin onciiliigunii tui.
ya'mn yeptnesuun en onemli sebepleti sunlerdu:
Fetih Sultan Mebmet istanbul 'u fethettikten sonrs, isteyen bilim adamlarmm
italya 'ya gidebileceklerini bildittnesi: isliim medeniyeti ve ilmf hareketleri hak­
landa en fazla bilgiye sahip bu1unan bu Bizensli aIim1erin bilim ve sanat alanmda
yeptiklen cevirmelcr ve yazdIklan eserlerin yaymlanmasl sonunda italya'da ysse­
yan insan1ann bilgi ufuklan geni§ledi ve derinle§ti.
Dogu diinyest ile en cok ltely« gemici1erinin mtinssebette bulunmelen ve bun­
lenn islam iilkelerindeki zenginlik, refah, nizam, intizam, adalet ve iman hiirriye­
tini her vesileyle dile getirmeleri.
Ortarag A vrupest 'nda en zengin memleketin italya olmsst: italya'da bulunan
Cenova, Venedik, Piza ve Floransa sehirleri Hechlsrt benndtrmekren ve baharat
ticeretini ellerinde tutlnaktan doleyt diinyanm en zengin §ehirleri hfiline gelmislet­
di. Zamanla bu sehirlerde devlet idaresi tiiccsr prenslerin veya sadece tiiccerlenn
eline gecti. Bu zenginler de aynen islam iilkelerinde sehit olduklsrt uygulamalara
benzer olarak seirleri, sanatkiirlan, iikir adamlanm himayeye ve tesvik etmeye
besledilsr.
Ronessns iizerinde derin srestumelsr yapan Burkhard: "Ronesens inseam ke§­
fedilmesidir." demektedir. Gerfekten de Ortarag'da A vtupe 'de insemn hicbir kiy­
meti yoktu. Engizisyon mahkemelerinde yiizbinlerce insan heksiz yere ve rok de­
fa sirt servet1erini ele gecirebilmek: icin oldiiriildii. Papazlar re§itli menfaatlerkar­
§llIgmda giinahlan eitediyorlerdt. Hatta cennetten yerler settyorlerdt. Msnttk ve
insani esaslar knybolmustn. islam aIimlerinin kitaplanm okuyarak diinyanm don­
diigiinii ilan eden Galile ve daha pekrok dii§iiniir fe§itli iskenceler gonnii§ pekco­
gu oldiirulmustus. Bu itibarla Rbnesens hareketi ilim ve teknikteki ilerlemenin ya­
rnsrra insan ve tabiat sevgisini de beraberinde getirdi. Ronessnstn onciileti. sanat
faaliyetlerinin ytuusuu edebiyet, tarih ve erkeolojiye de onem verdiler. Resim ve
20
tesvir anlaYI§1 geli§ti. Mimaride gotik terz: terk edilerek barok ve tokoko iislubu
gelistltildi. Ronessns mimerhguun beslice ozellikleri Olfii, sadelik ve tabiiliktir.
Bu sekild« italya'da bssleytu: Ronesans hareketi kise zamanda biitiin A vru­
pa'da yeyildi. Rbtiessns daha ziyade Fransa'da sanat; Almanya'da dini tsblo ve
resimler; Ingiltere'de edebiyet; ispanya'da resim ve edebiyat alanmda geli§ti. ital­
ya 'daki Ronesans hareketinde eski Yunan veRoma ediplerinden Tacitus, Sophok­
les, Domosten, Pleton, C;iferon ve Virgil'in eserleri tekrer ortaya fIkanlcb.. italyan
fikir edemt ve yazarlanndan Machiavel (1469-1530), Ariosto (1474-1535), Tasso
(1544-1595) yetisip esetler verdiler. Mechievel'in Hiikiimdar edl: eseti mesbur­
duro Ressamlardan Rafael (1483-1520) aym zamanda heykeltr8§, mimar ve edebi­
yatfl da olan Leonardo da Vinci (1452-1591), Mikelanj (1475-1564) bu devirde
italya'da yetisen senetksrlerdir. Fransa, edebiyat ve Iikir sahalannda italya 'YI ge­
ferek; Ronsard (1525-1585), Montaigne (1533-1592), Rabelais (1495-1555), mi­
msrhkte Louvre Sersyuu yapan Pierre Loscot, Tuileries Sarayl 'm yapan Jean Bul­
lant, resimde de Francois Clouet yetistiier. FranS1Z krallanndan 1. Fmncois (1515­
1547) zamanmda College de France kuruldu. Almanya'da daha cok: dini alanda
degi§iklikler oldu. Almanya'da hiimanizm ekumnde Erasmus (1467-1536), Rok­
len (1452-1522), Luther (1483-1546), resimde Albrecht Diirer (1471-1528) yetis­
ti. ingiltere'de tiyetro sahasmda eserletiyle tanman Sekspir (1564-1610), Ispen­
ya'da Donkisot yezen Cervantes (1547-1616), ressam Velasquez (1599-1660),
Hollanda'da ressam Rembrand (1607-1669), Polonya'da islam alimlerinden son­
ra A vtups 'de ilk defa diinyanm giine§ etrafmda dondiigiinii soyleyen Kopemik
(1473-1543) yetistiler.
Diger A VlUpa OIke1erinde ROnesans
Fransa'da Ronesens 'a krallar onciiluk: etti. Piyer Lesko en onemli Ronesens sa­
natcisuhr. Almanya'da Ronessns hiimanizm ile beslsdt. Martin Luter (Luther) ve
Erasmus dinsel konulan ineelediler. Albert Diiter dini tablolar yepti. ingiltere'de
Sckspit (Shakespeare), ispanya'da Cervantes iinlii eserler yuzdiler Ronesens'tn
sonuclen: skolastik gOrii§ (kilisenin dar gorii§ii)yikilnnstu. Yerine pozitif (bilim­
se1) dusimce hakim oltnustur. Refonn hareketlerini heztrlermstit. Bilim ve teknik­
teki gelismeler luzlerutusur. Avrupa'da sanattan zevk alan aydm (burjuva) simi ve
halk sunit olu§mu§tur. Din edemlentun ve kilisenin halk iizerindeki otoritesi ser­
stlmtstu. A vrupa 'nm her yonden gelismesine ve giiflenmesine onculuk etmistir.
21
UNITE SONU 6L{:ME VE DE{;ERLENDIRME
1. Cevap E secenegidir,
2 sosyal, siyasi ve tarihi .
3. Cevap B secenegidir,
4. Soru hatahdir, <;ilnkli edebl eser, seeeneklerde verilenlerin tamarmyla iliski­
lidir.
S. Temel sebep, bilim ve teknik sayesinde modernlesen Bat! ordulannm Os­
manh ordulanndan ilstlin hale gelmesidir.
22
uu.
TANZ/MAT OiJNEM/
EOES/YATI
rlJMU'IJ'II
(1860-1896)
[ 1. TANZ/MAT OiJNEM/ EOEs/rATlNIN OLU$UMU ]]
HAZIRLIK
f__&
Tanzimat Fermaru'yla birlikte sosyal hayatta Batih bir tarz olusmus, dinin ha­
kimiyet alarn daralrms, ozellikle Fransizca sozcukler Batih dillerden Turkceye
girmeye baslarmstir. Bunun yanmda pek <;:ok yeni tur edebiyatirmza girmistir,
1.ME11N
1.III. Selim Avrupa ve Avusturya'mn ordu ve idare teskilati hakkmda rapor ha­
zirlamasmi isteyerek elci olarak gonderdigi Bekir Ranp Efendi'nin kisa zamanda
Avrupa'mn ilmi, siyasi ve asker! durumu hakkmda bilgiler toplayarak Avusturya
ordusunun teskilati, asker! okullan, subaylarm yetistirilmesi ve baska bircok ko­
nu ile ilgili sundugu rapor iizerine Nizam-i Cedid ordusu olusturuldu, Aynca bu
doneme Nizam-i Cedid donemi de denir. Sonra yenilik hareketlerine karsi cikan
devlet adamlan ve yeniceriler isyan cikardrlar.Bunun sonuncun da 3.Selim tahttan
indirildi.Nizam-i Cedit ordusu dagmldi ve yeniligi destekleyen devlet adamlan ve
kistler cezalandmldi, Boylece Nizam-I Cedit ordusu ve donerni sona erdi.
2. Tanzimat Fermaru'yla can guvenligi; In, namus ve malm korunmasi; vergi
tayini ve askerlik ile ilgili yeniliklerdir. Daha once ise metinde de belirtildigi gibi
memleketin iman ve halkm refahi ile fakirler icin birtakIm yenilikler yapilnusnr.
Onemi ise ilk defa kanun fikrinin ortaya cikmasi ve getirilen yeniliklerin kanun­
larla korunmasidrr,
3. Getirilen yenilikler elbette toplum hayatuu da kapsamaktadrr, Fakat getirilen
yeniliklerle Osmanh Devleti'ndeki "millet-i hakime (hakim millet)" fikri ortadan
kalkmaya baslarmstrr,
4. Tanzimat Fermaru'm ile getirilen yenilikler devlet yoneticileri tarafmdan,
23
devletin varhgmi siirdiirebilmesi ve devletin eski giiciine tekrar kavusmasi ama­
ciyla yapilrmsur.
S. Verilen §emaya gore hem Islamiyet'in kabulii hem de Tanzimat Fermam'nm
ilam ile her iki donemin edebiyatimn baslangici arasinda bir bosluk olmasi, bu de­
gi§iklik ve yeniliklerin hem aydmlar hem de toplum tarafmdan ozumsenip benim­
senmesi icm gecen siiredir. <;iinkl1 eskinin bir anda brrakihp, yeninin edebi ve top­
lumsal yasama hemen hiikmetmesi mumkun degildir, Bu nedenle boyle gec;i§ do­
nemleri gorulmektedir,
2.MBT1N
1.Tiirkiye'de yayimlanan ilk Turkce gazetenin 1831'de c;tkanresmi gazete Tak­
vim-i Vekayi'dir. Tanzimat donerninde c;tkan ilk gazete ise ahm-sanm, kira ilanla­
n, yangmlar, hirsizhk olaylan gibi haberlerin yer aldigr yan resmi Ceride-i Hava­
dis'tir (1840). Bu resmi, yan resmi gazetelerde zaman zaman yabanci dilde yayrm­
lanan gazetelerden yapilan ceviriler yayimlamr; boylece batidan haberler, bilgiler
verilirdi. Ceride-i Havadis'I bir meslek gazetesi olan Vekayi-i Tibbiye izledi,
Tanzimat'ta yaymlanan gazetelerin sayisi yetrnise yaklasirken, dergiler yuzu
gecer, Tanzimat Edebiyati'nm olusmasinda, yeni Tiirk nesrinin dogmasmda en
buyuk rolti oynayan, en onemli gorevi ytiklenen gazelelerle dergilerin belli
bashlan: Takvim-i Vekayi(183 I), Ceride-i Havadis.(l840) gibi resmi gazetelerle;
Namrk Kemal'in yaymladrgi Thret(l871); Hadika(l872) Ali Suavi'nin yonettigi
Muhbir(l866); Ahmet Mithat'm cikardig. Devir(l872); Slrac;(1873); Vakit(l875);
Ebtizziya Tevfik'in Mecmua-i Ebtizziya(l879); Hazine-i Ftinun(1882);
Gayret(l886), Asar(l886), Maarif(1890), ikdam(l894)'drr.
2. Metne gore gazeteler, devlet ve milletin ic; islerini, giinliik meselelerini, ya­
bancilarla ilgili haberleri, bilimsel gelismeleri ve yurtta ya da diinyada meydana
gelen her seyi ortaya koyar.
3. Gazeteciligin Tanzimat yrllannda ortaya crkmasr, gazetenin Batih devletler­
deki islevinin ve gucunun anlasilmasi sebebiyledir. Bu da Bah ile iliskilerin kuv­
vetlendigi Tanzimat yillannda meydana gelmistir,
4. Gazete ile birlikte "makale, ftkra" gibi tiirlerle, roman, hikaye ve tiyatro gi­
bi ttirler de Tanzimat'ta birlikte ortaya cikrmstir,
S. Verilen ciimleler gazetelerin, halkr aydmlatmak ve ona yol gostermek ama­
ciyla cikanldiguu gostermektedir, Bu da Tanzimat Donemi Edebiyatmda "fay­
da"nm on plana ylktlgmm bir isaretidir.
[.. ETKINLIK (
Bkz. Yenile§DlC D6nemi (2. Metin S. SOlU)
6. Tanzimat Donemi zihniyeti, yiiziinii her anlamda Bati'ya donrnus, Batr'daki
gelisme ve degisimleri yakm bir takibe alnus bir karakter gosterir, Bu donemin
edebiyatcilan da Batr'da gelen bu zihniyeti takip yoluna gitmis ve oradan aldikla­
n fikri ve edebi unsurlan Tiirk edebiyatma sokmuslardir,
7. Surlar icindeki Istanbul, Osmanli sosyal yasammm geleneksel yapisuu ko­
ruyan ve yasatan kisacasi Turk lstanbul'un canh bir merkezidir.
Beyoglu ise eskiden beri gaynmiislimlerin zorunlu ikamet yeri olarak Batih bir
yasarm surduren, Ban' dan gelen yeniliklerin goriildiigu ilk yer olma ozelligine sa­
hip bir yerdir.
== . ===
[
ANLAMA YORUMLAMA
\.. ETKINLIK (
Verilenbafhklar doAruItusunda bir duvar gazetesi haztrlayunz.
1. Verilen ifade Tanzimat Donemi edebi eserlerinin y a z I 1 1 ~ amaciyla ortusmez,
l;iinkii Tanzimat Donemi eserlerinde "sanat, sanat icin degil: sanat, halk icindir,"
Edebiyat amac degil, arac olarak gorulmustur,
2. Verilen metinler daha onceki donemlerden farkhdir, Daha onceki donemler­
de "esitlik, kanun iistiinliigii" gibi kavramlarla, gazeteden bahseden bir metin bu­
lunmamaktadir. Bunlar bir yenilik olmakla beraber Gazete adh metnin bir "maka­
le" olmasi ayn bir yeniliktir.
3. Verilen resinJler Batihlasma ile birlikte gornlen degisimlenn kiyafetlere ka­
dar yansidigun gostermektedir, Bu da once devlet hayatmda soma da sosyal ha­
yatta Banhlasrnanm basladigmm isaretidir,
4. Gazetelerin gorevini gunumuzde yazih ve gorsel basm ve internet iistlen­
mektedir.
2S
lJLC:E DEi1ERLENDIRME 1
1. (D)
(Y)
(Y)
2. . makale, fikra, roman, hikaye ve tiyatro .
........ fayda .
3.
[TakVim-i ]
(Yan resmt
G;ctiman;
[tlk ]
Ceride-i Havadis
[11k
4. Dogru cevap E secenegidir, Hakim millet anlayist yerine kanuni esitlik geti­
rilmistir,
S. Batihlasma ilk olarak askeri basansizhk ve yenilgilerden dolayi askeri alan­
da baslarmstrr, Devlet yoneticileri, ordunun guclenmesiyle devletin eski ihtisarm­
na kavusacagnn dusunmuslerdir,
2. METINLER
![
]]
I & HAZIRLIK
1. Bb Yenilqme D6nemi (Olyme ve Delerlendirme, S. soru)
Ronenans iIe Tanzimat hareketi "yeniIik" ve "degisim" acilanndan benzerlik
gostermektedir, Fakat Ronesans dogal bir gelisme gosterirken Tanzimat hareketi
devIet eliyIe yapilrms ve yapay bir hareket oIarak kalrmstir.
2 Ogretici metinIer, herhangi bir konu hakkmda bilgi vermek, sonuca varmak,
dusundurmek, inandirmak ve yargi He kamlan degistirmek icin kaIeme alman ya­
zrlardir,
3. Yenilesme Doneminde topIumu biIgilendinnek ve egitmek icin gazetelerdeki
fikra ve makaIeIer kullamlrmstir, Ortak ozellikleri ise ogretici metin olmalartdrr,
4. <;agda§Ia§ma, gereksinim ve ilkeIerine uyum saglamak olarak ozetle­
nebilir.
1. VB2. MET1N
I- ETKINLIK (
gore anlam birligine sahip kiimeler (soz, soz grubu, ciimle, paragraf)
bir araya gelerek metnin ana dusuncesini olusturmaktadir,
1. Grup: Tercuman-i Ahval Mukaddimesi adh metnin temasi, gazetenin gerek­
liligidir, Metindeki soz, soz grubu, cumle ve paragraflar bu tema etrafmda birles­
mislerdir,
2. Grup: Musavat adh metnin ternasi ise, esitliktir, Metindeki anlam birligine
sahip kiimeler bu tema etrafinda birleserek metni olusturmuslardrr,
1. Tercuman-i Ahval Mukaddimesi'nde gazetenin gerekliligi, Musavat'ta ise
esitlik ternasi islenmistir, Bunlar daha onceki metinlerde (Gazete, Tanzimat Fer­
rnarn) ve giiniimiizde de hem yazih hem de gorsel basmda islenmektedir.
2. Bugnn pek iletifim lIIlIC1 olduAunu unutmayuuz.
3. VeriIen metinler Tanzimat Donerninin sosyal ya§aYI§1 ve gercekligiyle iliski­
Iidir. Cunku 0 donemde gazete ve gazetecilik ile Tanzimat Fermaru'yla kanun ha­
line getirilen esitlik fikri mevcuttur.
27
4. a. Sinasi, bir gazete cikarmemn gerekliligini, bu sayede ilj: ve dl§ olaylar ile
cesitli bilimsel ve faydah haberlerin halka ulasacagmi savunrnaktadir,
Ali Suavi ise, kanun onunde herkesin esit olmasi gerektigini savunmaktadrr,
b. Yazarlann bu metinleri kaleme almalannm amaci bilgi vermek, halki
aydmlatmaktrr.
c. Metinlerdeki iletinin bir tiyatro ya da roman aracihgiyla verilmesi, ile­
tinin dolayh olarak anlatilmasma sebep olacagi icin etkisini kaybetmesine neden
olurdu. Makale turunde verilmesi sanat kaygisi tasimayip, bilgilendirme amacr
guttugu icin daha etkili olmustur,
5.
Tercuman-r Ahvdl Mukaddimesi Milsavat
,
Merkezi Otorite ! Halk Merkezi Otorite 1 Halk
r--------------:--------­
r-: -- ---.---; -:
• hukuk I esitlik
• Devlet-i Aliyye kazamlrms hak • kanun , 'I' •
• meclis • bilyiik memur i
• hukumer :
• hiikim millet I
• MilliEgitirn Bakanligi :
• mazbata I
• vekiller meclisi ,
• padisah i
Kavram ve ifadeler arasmda iliski, devletin Tanzimat'a kadar halktan tisttin bir
halde oldugu problemini gosterrnektedir, Bu, bir hakimiyet ve hakimiyetin smir­
landmlrnasi sorunudur.
I_ ETKINLIK (
1.Grup: Tercuman-i Ahval Mukaddimesi 'ndeki "mazbata", Miisavat'taki "ada­
let, insan (Islam hukuku); bent, kefil, htiktim" sozcukleri terimlerdir.
2. Grup: Tercuman-i Ahval Mukaddimesi 'ndeki "kanuni vazife, medeni millet,
hakim millet, politika", Mtisavat'taki "esitlik, muhakeme, simf, zumre" ifadeleri
kavramlardir,
3. Grup: Tercuman-r Ahval Mukaddimesi 'ndeki "kanuni vazifelerle yukumlu
olmak, fikir ileri surmek, tasan yazipsunmak, gazete lj:lkarrnak, dilekce sunmak";
Musavat'taki "hamal, muhakeme olmak" ifadeleri gunluk hayatla ilgili ifadeler­
dir.
6. Her iki metin de 10. simf Dil ve Anlatim dersinde islenen "Ogretici Anlanm"
teknigi ile yazilrrustir, Ogretici anlatimda; bir konu hakkmda aciklama yapma, bil­
28
gi venne, konuyu aydmlatma arnaci vardrr, Dil, gondergesel isleviyle kullamhr,
Sanat yapma amaci gudulmedigi icin soz sanatlan, yan anlamh kelime ve kelime
gruplan bulunmaz.
7. a. Her iki metinde de acik, anlasihr ve tutarh hukumler verilmistir, Her iki
metnin turn hukurnleri buna omektir,
b. Metinlerdeki acikhk ve kesinlik duzeyi, bu metinlerin ogretici metin 01­
malan dolasiyrsiyla son derece iliskilidir,
8. "Kanuni vazife, kazarnlrrus hak, medeni millet, meclis, kanun, htikilmet, ga­
zete, vekiller meclisi, esitlik, hukuk ustunlugu" ifadeleri Tanzimat'la birlikte kiil­
tur hayatirruza giren ifadelerdir.
9. Tanzimat Donemine ait paragraflarda kullamlan Arapca ve Farsca kokenli
kelime ve kelime gruplan klasik Tiirk edebiyati metinleriyle bir parelellik goster­
mektedir. Fakat kullarnlan dil sadelesmis ve ciimleler kisalrmsnr,
10.
MetinlerinTl1rI1 Metinlerin Y8,,1\1' Tarihi Metinlerin BAAh Oldub Gelenek
O ~ M e t i n
Tanzimat Dlloemi
OAretici Metin GeleneAi
11. Gazeteler, halki bilgilendirme amaci tasimasi dolayisiyla ve edebiyatmuza
ragmen makale, fikra gibi turlerin yayinlandigi arac olmasi sebebiyle onemli bir
isleve sahiptir.
12 a. Esitlik ifadesi metinde hamal ve biiyiik memurun kanun onunde aym
sartlarda yargilanmasr ornegiyle somutlasnnlrrusnr,
b. Tercuman-i Ahval Mukaddimesi 'nde savunulan herhangi bir soyut bir
ifade olmadigmdan bir somutlasnrmada soz konusu degildir,
13. Her iki metnin temasi da birbirinden farkh oldugu icin bir benzerlik yoktur.
Farkhhk ise temalann kendisidir.
14.$inasi, (1826-1871)
Haym
Ibrahim $inasi, 5 Agustos 1826'da Istanbul'da dogdu. Topcu yazbll§lsl DIan be­
best Mehmed Aga, 1829'da Osmsnli-Rus SavlI§l siresmds vurularak olimce, anne­
si onu yekinlenmn destegiyte bayatta. $inasi, ilkogretimini Mahalle Stbyen Mek­
tebi'nde ve Feyziye Okulu'nda tsmemlsdtktsn sonra Tophane Mii§iriyeti Mektubf
Kalemi'ne kfitip edey: olarak girdi. Burada gorevli memurlardan Ibrahim Efen­
di'den Arepcs ve Fersc« ogrendi. Aym kaIemde gore vli eski ed: Chateauneuf DIan
Reset Bey'den Frenstzce detsi sldi.
Bu gorevindeki raI1§kanlIgl ve besens: nedeniyle, once memurluk sonra hule­
falIk derecesine yiikseltildi. 1849'da bilgisini ertumesi icin devlet tarafindan Ps­
Z9
ris'e gondetildi. Burada edebiyat ve dil konulanndaki 9alI§malanm siirdiirdii. Or­
yantalist De Sacy Ailesi ile dostluk kurdu. Ernest Renan'la temsu, Lamartine'in
toplenttleruu izledi. Oryantalist Pavet de Courteille'e 9alI§malannda ysrdtm etti.
Dilbilimci Liure ile temsu. 1851'de Societe Asiatique'e iiye secildi.
l854'te Paris dOnii§iinde bir siire Tophane Kalemi'nde 9alI§tI. Daha sonra Mec­
lis-i Maarif Oyeligi'ne atandl. Enctimen-i Denist« (ilimler akademisi) gorev yap­
a. Koroyucusu Sadrazam Mustafa Resit Pese'mn gorevinden eyttlmsst iizerine
iiyelikten 9lkanldl. Resit Pese, l857'de yeniden sadrazam olunca, !jinasi de eski
gorevine dondii.
1860'da Agah Efendi ile birlikte Terciiman-I Ahv§J Gazetesi'ni 9lkardl. Devlet
islerini elestirtnesi ve Sultan Abdiilaziz'e kaI'§I girisilen eylemin diizenleyicileri­
nin yanmda yer elmest nedeniyle 1863'teki Meclis-i Maarif'teki gorevine son ve­
tildi. Gazeteyi Nsmik Kemal'e bsrskersk; 1865'te Fransaya gitti. Orada sozliik 9a­
hsmelerme yoneldi.
Societe Asiatique Oyeligi'nden eyttldt. 1867'de lstanbul'a dondu. Kise bit siire
sonra yeniden Parise gitti. Burada kalchgI iki ytl« yekm siirede, Fransa MilJj Kii­
tiiphanesi 'nde IITIl§tlnnalar yepti. 1869'da Istanbul 'a dontince bir matbaa a9a ve
eserlerinin besumyle ugr8§maya b8§lach. Kis« bir siire sonra da 13 Eyliil1871'de
beyin tiimoriinden oldii.
!jinasi, Bsu, ozellikle de Fmnstz kiiltiirii etkisinde eserler verdi. Olkenin, Baa
ornek almarak egitim alanmda uygulanacak radikal ybmemlerle geli§ebilecegini
savundu. Baa hatta Prenstz aktannacI1Ijpm tek 90ziim gordii. Bu ama9la yezerlt­
gmda 90k yonlt: bir 9aba icine girdi. Gazete 9Ikarch, makale, siir ve oyun yezdi,
sozluk. 9alI§malan yepti.
o da helk), eydmlsnlmsst gereken bir YIgm olarak goren Beticilsr gibi, degi§­
meyi mekanik bir hadise olarak algI1ama yanlI§ma dii§tii. Tanzimat'la besleyen
Betihlesm« hareketinin onciilerinden biri olarak dil, edebiyat ve diistmce heyeti­
tun degi§mesinde etkili olmu§tur.
Diiz yezilsrtnds sade bir dil kullsnmistu, Dildeki yslmlesme 9abasmI, edebiyat
ve tiyatro alanlanndaki eserleriyle desteklemi§tir. BatI §iirini tsmtme, yeni siir bi­
9im1erini edebiyata sokma smeciyle Fmnstz §airleri'nden terciimeler yapmI§t:Ir.
Ba,b.ca Eserleri
Tcrciime-i Manzume (Ceviri siirler, 1859)
!jair Evlenmesi (Bir perdelik komedi, 1860)
Miintahabat-I E§'ar (!jiirler, 1863)
Durub-i Emsal-i Osmaniye (Atssozleri, 1863)
Miintahabat-I Tesvit-i Efkar (Se9me makaleler, 2 cilt, 1885)
30
Ali Suavi
Ali Suevi (dogum»:1838 Istanbul - a1iimii:1878 lstenbul) Tiirk dii§iiniirii ve ye­
zsndtr. Medrese egitimini tamam1adIktan sonra 1866'da Muhbir gazetesinde yez>
1ar yazmaya bssled). Devrin yonetimini ele§tirdigi icin Kastamonu'ya siirii1dii.
1869'da oradan Avrupa'ya kayo. Londra'da Muhebir, Peris'te Ulum gazetelerini
yeymledi. 1876'da yUrda doniince Bssiret'te Mithat Psse'y: sed bir dille elestitdi.
lssiz kaldlgl bit sued« V. Maret': tekrar tabta fIkarmak icin be§ yiiz kadar Rume­
li gafmeniyle 9Jragan Sereyi'n: bsstt. otsy yerine yetisen Be§ikta§ MuhafIZI Ha­
san Pes« tarafIndan oldiiriildii.
Ali Suavi, Ingiliz parlamentarizmine benzeyen bir mesrutiyet arzusunu daimi
olarakdile getiriyotdu. Frenstz fiIozofIanndan biiyiik oranda etkilenmisti. Peris'te
kis« birsiire La Republique admda birgazete fIkartml§O. Bu gazetede halk toplu­
luklanmn bit araya gelerek talepIerini hiikiimete ozgiirct;., sunabilecekleri bir sis­
tem tesvir etmisti.
Digertaraftan kIasik medrese tshsili gormemi§olanSuavi, kimi yazarlarea mu­
haddis ve miictehid olarakgoriilmii§tiir. Suavi, dinde reformyapmak gerektigini,
hutbenin her milletin kendi dilinde okunmaslm isrsrt« savunmu§tur. Suavi 'nin bu
iikirleri daha sonra CemaleddinEfgani tarafIndan geli§tirilecektir.
Nemik Kemel'in Abdiilhak Hkmid'e gonderdigi bir mektubunda, Ali Suevi
hakkmda soyledigi §u sozler bir heyli dii§iindiiriieiidiir: "Ali Suevi hif de senin
tehminin gibi bir adam degildi. Bir fehre ntimeyisine eldenmissm. Onunle iki se­
ne arkada§1Jk ettim. a oyle bir edsmdi ki, garazkiir ve diinyada misli goriilmedik
bit §arlatandl. Ben her §eye oyl« kolay inanmadIglm hMde, banakendini yedi-se­
kiz dil biliyotmus gibi gbsterdi. a kadar cehil, cehaletiyle beraber 0 kadar mag­
rurdu. Tiirkfe iif setsrbir §ey yazsa, Meme maskara olurdu. "
B8er1eri
Ksmus-iil-Ulum vel-Maarif
Ali Pa§a 'mn Siyeseti
Hukuk-ii§-$evari
Hive HanlIgl
15. ~ i n a s i ve Ali Suavi 'nin Bau'ya gidip oranm sosyal ve kulturel hayatmda
bulunmalan, Batt kiiltiiriinii tammalan, gazetecelik yaprnalan, yenilik taraftan 01­
malan ortak yonleridir,
Buna ragmen ~ i n a s i 'nin kiiltiirel ve toplumsal degisimi gerceklestirmeye cahsma­
si, Ali Suavi 'nin ise dim reform ugraslan iki yazann farkh yonlerini gostermektedir,
31
3. ME'I1N
1. Ataturkcu dusuncede uygarlasma ve Banhlasma kavramlarmm
ortak yonu, hepsinde de "agda§ ve medeni milletler seviyesine cikrnaktrr,
Fakat cagdaslasip uygarlasirkcn milli kulturun korunmasi, milli unsurlann "ag­
daslastmlmasi esasur, Batihlasma tarnanuyla bir yasam tarzi benimsemek degil,
Bati'rnn ilim ve tekniginin ahnrnastdrr,
2 Cagdaslasma Turk toplumu icin bir yasam davasi ve var olma mucadelesi­
dir. Bunun dayandrgi temel ise rnilli kultur, bilim ve tekniktir.
3. Tanzimat Doneminden beri gerceklestirilen yenilikler bilim
ve teknik yonunu gostermektedir,
t ANLAMA YORUMLAMA .
1.
]
( ]
Yeni KavramlanKaynagi
Ball Kiiltiirii
(Ronesans, Aydtnlanma Donemi)
2 Tanzimat Doneminden itibaren gazete cevresinde makale ve fikra tiirleri ge­
lismistir, Bu ogretici tiirler ile okuyucu kitlesi bilgi alma, haberdar olma bakmun­
dan iliski icerisindedir.
3. a. TANZlMAT DONEMl OGRETtd MBT1NLER1
1. Hurriyet, esitlik, kanun ustunlugu, bilim ve teknikle ilgili konular is­
lenmistir,
2 Makale ve fikra gibi yeni turler kullamlnustir,
3. Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalar kullamlmasma karsm dil sa­
delesmistir,
32
4. Toplumsal konular ve sorunlar islenmistir,
S. Sanat, sanat icindir yerine sanat toplum anlayisi benirnsenmistir,
b. Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalar eskiyi, diger ozellikler yeniyi
gostermektedir,
Hiirriyet, esitlik, kanun iistiinliigii, makale ve fikra ise Batih ozellikler goster­
mektedir.
c. Bu durum Tanzimat Donemindeki ikilemi yansitmaktadrr, Eski - yeni
catismasi olarak da adlandinlabilecek bu durum, donemin aydmlanm ikileme dii­

Hem Tanzimat'ta hem de giiniimiizde gerek devlet gerekse toplumsal
yasamda Dogu - BaH ikilemi vardrr, Bugun de gecmiste oldugu gibi Batih devlet­
lerin birtakim isteklerine cevap verme kaygisi bu ikileme sebep olmaktadir, Top­
lum tarafmdan degil de, devlet tarafmdan yapilan yenilikler, Tanzimat'ta oldugu
gibi tabandan gelerek dogal bir seyir gostermedigi icin ikilemin ve Dogu - BaH ca­
trsmasmm kuvvetlenmesine sebep olmaktadir,
4. Cagdaslasma, zarnarun ilerlemesine bagh olarak gelisen, hareketli bir yapl­
ya sahiptir. Cunku her giin yeni bir gelisrne, yenilik, bulus vs. gorulmekte ve bu
da cagdaslasmanm zamanla orantih oldugunu ifade etmektedir.
I_ ETKINLIK (
"E§itIik" kavra
m m m
sizdeuyandmhlJ, duygu, dU§Unce ve hayalleri dile getiri­
niz.
6LCME DE(;ERLENDIRME 1
1. (D)
(D)
(Y)
2. Dogru cevap A secenegidir, Siir ve lnsa makalesi, Ziya Pasa'ya aittir.
3.... Dogu - BaH ...
4. Dogru cevap C secenegidir,
5. Atatiirk, bu sozuyle Tiirk milletinin milli kiiltiiriinii koruyarak, bilim
ve teknigiyle guclenerek, medeniyet seviyesinin iistiine cikmasi gerektigi­
ni ifade etmektedir.
33
[ 1. CO$KU VE HEYECANI ViLE GETIREN METINLER ($IIR) ]]
I
1. Kaside, divan §iiri nazim §eklidir. 33-99 beyit arasmda yazihr, aa - ba - ca ....
seklinde kafiyelenir. En methiye nazim bicimiyle yazilrmstir, Nesib, girizgah,
methiye, fahriye, dua gibi bolumlerden olusur,
2 Robot adh §iirin 1870'li ya da 1920'li yillarda yazilmasi miimkiin degildir,
Edebi eserler, yazrldiklan donemin zihniyetini yansitngi icin, 0 yIilarda robotla il­
gili herhangi bir gelisme olmasi miimkiin olmadigmdan dolayi bu §iirin 0 donem­
de yazilmasi da miimkiin degildir,
3. Otretmenolarak Tanzimet Dlmemi tiirini Da81l an
l8
h1cap m belirtiniz.
1.MB'I1N
1. L Her beytin ikinci dizesinin - etten sesleri ile bitmesi §iirin ahengini sag­
layan unsurlardandir,
b. Verilen kelimeler uzun ses degerine sahip kelimelerdir. Bu kelimelerin
kisa ses gibi okunmasi §iirin ahenginin bozulmasma sebep olur,
2. L oONOMOz TOR.K.<;BSlYLB
1. 1lkbahar riizgm esti, sabah vakti giiller afIldI. Saki, Cem 'in
rap kadehini sun; bizim de gonliimiiz afIIsm.
2. Yine nisan aYl geldi, hava anber tabiatll oldu. Diinya eennet ifindeki
bir cermet; her bueak bir lrem bagI hMini alth.
3. Gill devrinin (bahann) giinleri yiyip ifip eglenme gimletidir ve bu de­
vir iiziintiiyii blraklp senlik: etme ve zevk siinnenin fagldlr. Bu kutlu,
mutlu, ugurlu mevsim icin bayram zememdtr.
4. Kadehler dolsun, meyhaneler boselsm. Mutriplerin ezgileriyle mestler
teks etsin, oynasmlar.
7. Sevgili, insanm yanmda olunea, Cemsid'in kadehi oluncs, boylesine
gtmli: mesut bir zaman olunea; arife bu demde
yiyip, icip, giiIiip oynama iirsstuu elden kecumemskur.
8. Eksiksiz zevk eyleyen, tam zevk alan aneak 0 rinttir ki; mert ve mesut
olarak bir eliyle Isle renkli kadehi obiir eliyle de sevgilinin biikliim
biikIiim ziilfiinii tutsr.
34
Hurriyet Kasidesi ile NefTnin kasidesi soyleyis tarzi (vurgu ve tonlama) baki­
mmdan farkhdtr, <;iinkii Hurriyet Kasidesi 'nde hurriyet, NefTnin kasidesinde ise
Murat Han'm ovgttsu islenmistir, Temalarm farkh olmasi, soyleyis tarzmm da
farkh olmasma sebep olmaktadir,
b. Nef'i'nin kasidesi doneminin kaside gelenegi, devlet biiyiikIerini ovme
gelenegi ve doneminde yapilan bahar eglenceleri gelenegini yansitmaktadir,
Hurriyet Kasidesi 'nde de hurriyetten bahsedilmesi, donemin yonetiminin eles­
tirilmesi ve nazirn §ekli aym kalmakla birlikte kasidenin degi§tirilmesi
acrsmdan doneminin edebi, siyasi ve sosyal ozellikleriyle iliskilidir,
3. L Hurriyet Kasidesi 'ni olusturan birimlerin yerlerinin degi§tirilmesi §iirin
akisim ve anlarmm bozmamaktadir, <;iinkii kasidede her birim kendi icinde an­
lamhdir. Diger birimlere sarkmadan anlam, aym birim icinde baslar ve biter.
b. Hiiniyet Kasidesi 'ndeki birimleri anlamh birer biitiin hlUine getiren un­
sur "hiirriyet" temastdir,
4. L Hl1triyet Kasiclesi'Din Yap1 0ze11ik1eri
• 31 beyitten olusmustur,
• aa/ba/ca §eklinde kafiye dnzenine sahiptir.
• Hiirriyet temasi i§lenmi§tir.
• Aruz yazilmrsnr,
b. Hiirriyet Kasidesi'nin kaside nazim §ekliyle yazilmasi divan §iiri gele­
neginin devam ettigini, buna ragmen hiirriyet gibi bir temanm i§lenmesi nazirn
§eklinin bir yenilik yapildigmi gostermektedir,
5. Hiirriyet Kasidesi 'ndeki "cihangirfule bir devlet bir lI§iranen" ifade­
si tariht bir degeri; "mUriivvet-mend olan mazluma el i 'llnetten",
as&--1 rahmet ihtilaf-, re'y-i ummmetten" ifadeleri de sosyal degerleri gostermek­
tedir.
6. Hiirriyet Kasidesi 'ndeki hiirriyet temasi, Tanzimat Doneminin ana unsuru 01­
rnasi dolaytsiyla deneminin sosyal ve siyasi gereekliglyle ili§kilidir.
7. a Hiirriyet Kasidesi'nin temasi, hiirriyettir. Bu tema, divan §iirinde i§lenen
temalardan doneminin gercekligi yonuyle farkhdir,
b. Namik Kemal'in divan §iirinden farkh olarak hiirriyet temasiru isleme­
si, Tanzimat Donemiyle birlikte "birey"in on plana gostermektedir,
8. Hiirriyete Dogru ve Hiirriyet adh §iirlerdeki hiirriyet temasi, §iirin biitiiniine
yaytlarak i§lenmi§tir. Hiirriyet Kasidesi 'nde ise, hiirriyet temasi birimler i§­
lenmistir,
3S
\_ ETKINLIK (
"HUrriyet" kavramJm
D
sizde duygu, dl1lflnce ve hayalleri dile ge­
tiriniz.
9. "Yere dusmekle cevher SMa olmaz kadr u kiymetten" dizesi bir atasozu 01­
mast dolayrsiyla "irsal-i mesel" sanan vardir,
"ittihad" ve "ihtilaf" siizciiklerinde ZIt anlamh olmalanndan dolayi "tezat" sa­
nan: "cikar 1Is1lr- rahmet ihtilaf-t re'y-i iimmetten" dizesi Hz. Muhammed'e ait bir
hadis olmasi dolayisiyla "iktibas" sanati vardu.
10.
Vatan yolunda
(--: 1
toprak olmak
Hamiyyet karnyla
( r-y,-e-n-i-K-av-r-am-/-/
yogrulmak
ve Imgeler
11. HUrriyet Kasidesi'ni ilk akhm7,8 ilk gelen kavram, hayal ve
dUlflnceyi belirtiniz.
12. HUrriyet Kasidesi'nin size hissettirdiklerini belirtiniz.
13. Narruk Kemal, edebiyat tarihlerinde de amldig; gibi bir "vatan sairi'tdir,
Cunku iimriinii bu ugurda harcarms, eserlerini "vatan" merkezine oturtmustur,
14. a. Narrnk Kemal, doneminin yenilik yanhsi ve ilerici sahsiyetlerinden bi­
risidir. Giinliik konusma dilinden yaptigi ahntilann yamsira, Tiirk siirinde a zama­
na kadar gorulmemis hurriyet, esaret, vatan, kalb-i millet gibi kavram ve temala­
n kullanmisur. Diiz yazilannda etkili bir iislup yaratrmstrr,
b. Namlk Kemal
Hayab
Narmk edim ona stut Pese vermistir. Bebest, II. Abdiilhamid doneminde
tniineccimbesthk yapml§ alan Mustafa Asrm Bey'dir. Annesini kiifiik yesuuie yi­
tirince cocuklugunu dedesi AbdiiIIiitif Pese'nm yamnda, RumeIi ve Anadolu'nun
cesitli kentlerinde gecirdi. Bu yiizden ozel 6grenim gordii. Arepcu ve Ferscs og­
rendi. I 8 yeslermde Istenbul'e babaswm yanma dondii.
36
1863reBsbteli Terciime Odest'na kiitip olarakgitdi. Dort ytl falI§tlgI bu gorev
strssmdu donemin onemli dii§iiniir ve sanatp1arly1a tentsme olanagI bu1du.
1865'tekuru1an ve daha sonra Yeni Osman1I1ar Cemiyeti edtyl« ortaya pkan Itti­
fak-I Hamiyet edlt gizli demege kuuldi. Bir yandan da Tesvit-i Etkiir gazetesinde
hiikameti elestiren yeztlsr yazlyordu. Gazete, Yeni Osmenliler Cemiyeti'nin go­
tiisleri aogruluisunde yaptIgI yaym sonucu 1867'de kepsttldt.
Nemik Kema1,lstanbul'dan uzsklesunlmsk icin Erzurum'a vali muavini olarak
stendt. Bu goreve gitmeyi cesitli engeller cikenp erte1edi ve Mustafa Feztl Pe­
se'mn fagnsl iizerine Ziya Psse'yl« bir1ikte Psris'e kecu. Bir siite sonra Londra'ya
geferek M. Fezil Pese'mn parasa1 destegiy1e Ali Suevi'nin Yeni Ostnsnhler adma
pkardlgI Muhbir gazetesinde yazmaya besledt. Ama Ali Suavi'y1e enlessmemesi
tizetine Muhbir'den eyttldt. 1868'degene M. Feztl Pss« 'tun destegiyl« Hiirriyet ed:
a1tmda besk« bir gazete pkardl. ge§itli anl8§mazlIk1ar sonucu, A vtupe 'de destek­
siz kelince, 1870'te zaptiye nazm Hiisnii Pese'mn fagnsl iizerine istanbul'a don­
dii.
Nuri, Reset ve Ebiizziyu Tevfik beylerle bir1ikte 1872'de lbret gazetesini kire­
Iedi. Aymyl1 bureda pkan biryezis: iizetinegazete hukametr,;e dort ay siirey1e ka­
petikh. Nemtk Kema1gene lstanbul'dan uzeklastmtmek icin Gelibo1u mutasamf­
lIgma etend). Orada yazmaya ba§lacb.gI Vatan Yahut Si1istre oyunu, 1873'te Ge­
dikpes« Tiyatrosu'nda sehnelendiginde balk: costutup oleylsre neden oldu. Bu he­
beri Ibret gazetesinin yazrnasr iizerine 0 strsde lstanbul'a donmiis olan Nemik Ke­
mal bitcok arkada§IyIa birlikte tutuklendi. Bu kez ka1ebentlikleMagosa'ya siirgii­
ne gtmdetildi.
1876'da I. Mesrutiyet'in ilenmden sonra Istanbul's dondii. $ura-yl Devlet (De­
nistey) iiyesi oldu. Ksnun-i Esasi'yi (Anayasa) hezirleyen kuru1da gorev skit.
1877 Osmenlt-Rus Sava§l cikmc« II. Abdiilhamid'in Meclis-i Mebussn'i kapatma­
Sl iizerine tutuklundt. Bes ay kadar tutuk1u keldtkten sonra Midilli AdasI'na siitiil­
dii. 1879'da Midilli mutasamfi oldu. Aym gbtevle 1884'te Rodos, 1887'de Sekiz
Adest'ne gonderi1di. Ertesi YII burada Oldii ve Ge1ibolu'da Boleyit'de gomiildii.
Edebl kifiligi
Nemtk Kema1ilk siirlerini cocuk denecek yeslsid« yazmaya beslenustu. lsten­
bul'a ge1dikten sonra eski ve yeni kusaktsn seitletin bir araya ge1erek kurduklan
Enciimen-i §uiirii'ya ve kimi divan seitlcrine nazire1er yezmtsut. Sinesi'yle tam­
smcay« degin, siirlerinde tasavvuf etkileri gottiliit. Bu donemde ozellikle Yeni§e­
hirli A vni, Lcskotceh Galib gibi ssirlerden etkilenmistir. Sinesi'yle tanI§masmdan
sonra siirletindeki icetik de degi§mi§tir.
Gtinliik konustne di1inden elmulenn yam sire, 0 zamana degin ge1enekse1 Turk
siirinde gonilmemis olan "hiutiyct ksvgsst ", "essret zinciri", "vatan ", "kslb-i mil­
37
let" gibi yepyeni kavramIarIa birlikte, dogrudan dogruya dii§iincenin ektsnlmesi­
m amaflayan bit tiir "manzum nesir" olusturmustur. Bosne-Hersek Sava§lan, 93
Harbi gibi oleylenn yaratogl sonuclsr, onun yazdlgl vatan siirlerini etkilemistit.
Bu siirlerin en tsmmmslen arasmda "V§veyIa", "Vatan Mersiyesi", "Vatan $arkl­
si" ve "Hiittiyet Kssidesi" yer ehr. Nermk Kemal siirleriyle siir teknigine biiyiik
bir katklda bulunmus seytlmszse da °giinler ifin all§lImaml§ diri bir sesle konus­
mu§ olmesi ve yepitlenne kattJgl yeni kavramIarIa Tiirk §iirini divan §iirinin edil­
gen edasmdan kurtemnstir. Biitiin bu niteIikIer onun Vatan $airi olarak smlmesi­
na yol afml§tlr.
Tiyetro tiiriine ozellikle onem veren Nemik: Kernel, elu oyun yezmisur. Bir
yurtseverlik ve kebrsmenhk oyunu olan Vatan Yahut Silistre yelmz iiIke icin de­
gil, Avrupa'da da ilgi uyandlnnl§ ve be§ dile cevrilmistir. Magosa'dayken yazdlgl
Giilnihal'de beskiye ve zulme kar§l duydugu tepkiyi dramatik bir bicimde dile ge­
tirmistir. Oyunun sahnelenmesinde pek fok boliim sansiir tarafindan flkanIml§tlr.
Nemik Kemal yine Magosa'da yazdlgl AkifBey'de, yuttsever bir deniz subeyt­
tun giireve ko§tugu suede kensmm kendisine bagllllk gostermeyisini snlstuken,
ahlaksal bir yorum da getirir. Zevelli Cocuk't« goriicii yoluyle evIenmeye kar§l fl­
kar. On bes perdelik Celaleddin Herzemsen, Nsmtk Kemal'in en begendigi ysptt:
olarak bilinir. Oyun, Mogollar'a kers: Islsm dimyesun koruyan Celaleddin Her­
zemssh'tn ki§iligi cevresinde gelisir. Bu eserdc Nemsk Kernel, Islem birligi dii§iin­
cesini kspsemlt bir bicimde sergilemistir. Nemik Kemsl'in ilk romam olan "jnti­
bah" I876'da yeytmlentmsttt. Ruhsal cozumlemelerinin. bir olayt toplumsal ve bi­
reysel yonleriyle gormeye fall§masmm yanl sirs, dJ§ diinya betimIemeIeriyIe de
Intibeh Tiirk romanmda bir ba§langlf seytlebilir. Elestittnenler Nsmik Kemel'in
bu romanda yiiksek bir edebf diizey tutusremedtgt gorii§iinde birlesirler.
Dott YII sonrs yaylmladlgl "Cezmi", tarihsel bit romsndtr. Kinm senzedesi
Adil Girsy'm ya§adlgl a§k ve Cezmi'nin onu kuttermek: isterken gefirdigi seriiven­
lerle gelisen romanda, Nemtk Kemel'in tam entemtyle Avrupa Romantizmi'nin er­
kisinde okiugu izIenir. Nsnuk KemaI'in yesenu boyunca ilgi duydugu alanlardan
birisi de turihtir. Osmenlt lmperetortugu'nun Kutulus ve Yiikselis donemletini an­
lattlgl Devr-i lstil« yeytmlendigmd« biiyiik: ilgi gormii§tiir. I872'de flkan Evtsk-t
Perisen'de, Selahaddin Eyyubi, Fatih gibi tarihf kisilikleri, Berike-i Zeter'de lsten­
bul'un sluusttu enlstir.
AhmedNiifiz takma edtyl« yayJmIadlgl Silistre Muhsserssi ve Kanije, yine Os­
msnlt tarihine iliskin kahramanllk oleylermt ele alan kitaplardlr. NamJk Kemal'in,
tarih konusunda en kapsamll p1J§masl alan Osmanll Tarihi'nde, Hammer'in etki­
sinde kaldlgl, yapltJn bilimsel olmaktan fok, egitici deger ta§ldlgl konusunda go­
rii§Ierileri siiriiImii§tiir. Yanm kalan bu yapltm ilk baslml II. Abdiilhamid tarafin­
38
dan yessklsnmistu. BUyiik Islam Tarihi edh yepumdeys« Nemtk. Kemal, Ibn Hal­
dun, Ibn Rii§d gibi yazar1ardan yarar1anml§ oldugum: belirtmistir. Nemik Kemel
romanr ve tiyatroyu top1umsa1 ya§ama soktugu gibi, edebiyat elestirisini de Ttir­
kiye 'ye ilk getiren ki§i1erden biri olmustur.
En bnemli elestiri eserleri Tehrib-i Harabilt ile Takip'dir. Elestitiletinde csnlt,
dolays1z bir iislup kullsnmqtir. Tehrib-i Harab§t, Ziya Psss'tun HaraMt edlt giil­
destesine ksrst yaz1lm1§ sert bir elestiti niteligindedit. Takip de yine eytu giJIdes­
tenin ikinci ciIdini elestitir. Muksddeme-i Celal ele§tirisinde Nermk Kernel, Bst:
edebiyen ile Dogu edebiyetuu kll1'§llB§t1nn1§, tiystro, roman tiJrleri iistiJnde dur­
mustut. Nsmik Kemal gazeteci olarak da TiJrkkiiltiJriJ icinde onemli bir yet eht.
Doneminin hemen hemen biJtiJn yenilik ysnltst ve iletici gezetelerinde yazm1§t1r.
Siyasal ve toplumssl sorunlardan edebiyet, sanat, dil ve kiJltiJr konulenne dek fok
fe§itli alanlarda yazd1g1 makalelerin seyts: 500 kederdir. Bunlarda diiz yaz1daki
iistim yetenegini ortaya koydugu ve fok etkili bir iislup yaratt1g1 kabul edilir.
Siyasi gih1Jflm
1868 yihnde Hiirriyet sdh gazetede yaymlanan bir makalesinde Nermk KemaI
Islem'tn ba§lang1f donemletinde bir fe§it cumhuriyet oldugunu ve eger helktn
egemenligi ilkesi kabul edilirse, kimsenin bir cumhuriyet yonetimi kurulmasma
ksrs: gelme hekk: olmeyecegtm yszttusts.
Eserlm
~
Vatan Yahut Silistre, 1873 (yeni harfJerle, 1940)
Zsvellt Cocuk; 1873 (yeni harfler1e, 1940)
Akif Bey, 1874 (yeni hertlerle, 1958)
Celsleddin Hurzemseh, 1885 (yeni hsrilerle, 1977)
Kara Bela, 1908.
R011lBlJ
Intibsh, 1876 (yeni herilerle, 1944)
Cezmi, 1880 (yeni bertlerle, 1963)
EIestiri
Tahrib-i Harabfit, 1885
Takip, 1885
Renan Miidafaanamesi, 1908 (yeni hsrflerle, 1962)
lrfan Pa§a'ya Mektup, 1887
Mukaddeme-i Celal, 1888
39
Tarih kitaplan
Devr-i lstile, 1871
Barika-i Zafer, 1872
Evrek-t Perisen, 1872 (yeni harf1er1e, 1973)
Kenije, 1874
Silistte Muhssaresi, 1874 (yeni harf1er1e, 1946)
Osmsnli Terihi, 1889 (yeni harf1er1e, 3 ci1t, 1971-1974)
Biiyiik islam Terihi, 1975
Qesitli
Riiya, 1893.
2.METtN
1. fenadan> - dan: redif
____a
.......... beladan - a : yanm kafiye
____a
> -
___b
.......... cihane dan : redif
.......... kazadan -a : yanm kafiye
____,a
~ i i r i n ritmi, aruzun "mefillii/mef1Ulti/mefliilti/feilitin" kahbiyla saglanrmstir,
2. Terkibibent'teki soyleyis tam, Tanzimat Doneminin ikilemini ve cokmeye
baslayan bir imparatorlugun buhranh havasim yansitrnaktadir,
3. Terkibibent'teki birimler birbirine tema etrafmda birleserek baglanmisnr,
Son beyit ise, terkibentteki "vasIta" beytidir. Bu nedenle kafiyesi diger beyitier­
den farkh ve kendi icindedir,
\.. ETKINLIK (
1. Grop: Bent olarak kaleme almrrusnr, 10 beyit ve bir vasIta beytinden olus­
maktadir,
2. Grop: Bent olarak kaleme almrmsnr, 7 beyit ve bir vasita beytinden olusmak­
tadir,
Her iki terkibibentte de aruz olcustt kullamlmisttr, aa/ba/ca... seklinde bir kafi­
ye dtizenine sahiptir.
Her iki terkibibentte de bir usanma ve bikkinhk havasi vardir.
Ziya Pasa'nm bu nazim seklini kullanmasi divan siiri geleneginin etkisi altm­
da oldugu gostermektedir,
4. Terkibibent'teki "adalet terazisi" ve "Hiima'mn golgesi" ifadeleri hem tari­
hi hem de sosyal degerleri yansitan ifadelerdir.
5. Terkibent'in temasi "zamandan sikayet'fir, Imparatorlugun 19. yuzyildaki
buhranh donemiyle parelellik gostermektedir,
6. Her iki terkibibentte de "zamandan sikayet'femasr islenmistir,
7. Ziya Pasa'nm Terkibibent'inde dile getirdigi, eksik olan kisilerin olgunlan
cekememesi, akil sahiplerinin, dusunurlerin rahat bir yasam siiremedikleri
dusuncesi giiniimiizde de gecerliligini korumaktadrr,
8. "Kemal" ve "nakis" sozcukleri arasmda tezat, nakis insanlann yarasaya, ka­
mil insanlann l§lga benzetilmesiyle tesbih sanati vardir,
"idrftk" ve "akil" ile "terazu" ve "siklet" sozcukleri arasmda tenasiip sanati vardir.
Ziya Pasa'rnn doneminin devlet ve siyaset iliskilerinde ehil olmayan kisilerin
yer almasma, kendisinin arka plana dusmesine ve ozellikle Batr'daki rnuthis ge­
lismelerle kendi toplumunun degerleri arasmda sikisrnasma bir itirazi bu beyitler­
de dile getirilmistir,
i. ETKINLIK (
1. Grup: Gerek Ziya Pasa'nm gerekse Bagdath Ruhi'nin terkibibendinde sos­
yal hayattaki aksakhklara bir tepki soz konusudur.
2. Grup: Sadullah Pasa'rnn manzumesinde ise toplumdaki bazr deger yargilan­
nm ve bilimsel geriligin artik degismesi gerektigi dile getirilmistir,
Terkibent bu acrdan Bau'nm her alanda hissedilmeye baslayan etkisiyle, yerli
degerler arasmdaki cansmayi gosterir.
9. Terkibent'in size hissettirdilderini belirtiniz.
10. Ziys PIlfS
Hayab
1825'te lstanbul'da dogdu. Galata Giimrugii 'nde katipJik yapan Erzurumlu Fe­
rideddin Efendi'nin ogludur. Bayezit Riisdiyesi'ni bitirdi. Ozet detslerle Atepce ve
Fersce ogrendi. Bit siirc Sadaret Mektub-i Kalemi'nde fall§tl. 1855'te Mustafa Ra­
sid Pusa aracl1lgwla sarayda Mabeyn Ketipligi'ne etendi. Bu suede Frenstzce og­
tendi. Ali Pese sadrazam olunca saraydan uzeklustmldi.
1861'de Ktbtis, 1863'te Amasya Mutsssmii ve Meclis-i V§]a-YI Ahkilm-l Ad­
liye iiyesi oldu. 1865'te Yeni Osmenltler Cemiyeti'nc ksttldt. Yeniden Kibns'e ata­
mnca 1867'de Nemik Kemal ile birlikte Londra'ya kaftl. Birlikte Yeni Osmenli­
lsr'tn yaym otgent olan Hiittiyet gazetesini ysymlediler. Nemik Kemel'in aynlma­
smdan sonra gazetenin sotumlulugunu iistJendi. 1870'te Cenevre'ye gitti. Ali Pa­
p 'run oliuniinden sonra 1871 'de Istsnbul'e diindii.
41
1872-1876 srssmds. $ura-I Devlet iiyeligi ve maarifmiiste§arIIgI yepti. Anaya­
say: hezirleyen Kanun-i Esasi edh kurumda gorevlendirildi. Birinci Mesrutiyet'in
iIanmdan sonra 1877'de vezir nitbesiyle once Sutiye Valiligi'ne ardmdan Adana
ValiIigi'ne etendi. 17 Mey:« I880'de Adana'da ya§amInI yitirdi.
BserleriIJin ~ e r i
Eserlerinde 2. AbdiiIhamit yonetimine klII'§I ozgiirliikleri ve mesrutiyeti savun­
duo Betihlesme yenhsi, yenilikci Tanzimat Edebiyen'mn onctileti eresmde yet sldt.
Neimk Kernel ve $inasi ile birlikte yeni Tiirk; edebiyeumn temelletini eui. Tiirk
edebiyatmm kendi gelenegine sahip {:IkmasmI istedi, siit ve yez: dilinin helkm di­
Ii olmssi gerektigini savundu. $iirlerinde divan siir bicimlerini kullend: ama i{:erik­
te hak, adalet, uygsrhk, hiirriyet gibi temalan isledi. "Terci-i Bend" ve "Terkib-i
Bend" isimli iki siirind» ise insanm yUgISI ve gelfegi kavramanm olanaksIzIIgI,
Tann'nm mutIak egemenligi gibi metafizik konular iizerinde durdu. I874-I875'te
Arap, Fars ve Tiirk seirlerin siuletini "Herebet" adlI 3 eiItIik ansiklopedide topledt.
B8§bca Bserleri
Zafemame (/868, diizyea siit)
Riiy« (oliimiinden sonre, 1910)
Veraset Mektupleri (iiliimtinden sonre 1910)
Es'er-t Ziya (oltunimden sonra siir, 1881)
Endiiliis Tarihi
$iir ve inse makalesi
3.MEI1N
1. ........ wem -em: tam kafiye
___a
........ adem
___a
........ dem
___a
........ matem
___,a
........ mahrem
___a
........ hurrem
____a,
___b
........ halidir -dir: redif
........ mealidir -ali: zengin kafiye
___b
........ malidir
___b
___b
........ widir
........ mahrem -rem: zengin kafiye
___,a
........ hurrem
____,a
~ i i r , aruzun "metailiin/mefalliin/mefailiin/mefalliin" kahbiyla yazilrmsnr.
42
2. Kursi-i Istigrak ile Hurriyet Kasidesi siirlennin soyleyis tarzlannm fark1t 01­
mast §iirin temasiyla iliskilidir, <;iinkii tema, soyleyisi (vurgu ve tonlama) etkiler.
3. a. Daglarda Sarki Soyle §iirinde anlattlanlar §iirin butunune yayilrmstir,
Kursi-i Istigrak siirinde ise her birim ternayi kendi icinde tasimaktadir, Bu nedenle
Daglarda ~ a r k l Soyle adlt §iirden bir birim cikanlmasr siirin biitiinliigiinii bozar.
b. Siirdeki her birim, temayi degi§ik yonlerden isleyen birer arac duru­
mundadir,
4. ~ e y h Galip'in Museddes-i Mutekerrir adlt siiri a1tt dizeden olusan, son iki
dizesi her bentte tekrar edildigi icin mutekerrir olan bir museddes (alttlt) omegi­
dir.
Kursi-i lstigrak adlt siir de aym yapiya sahiptir. Bu nazim seklinde ilk bent ken­
di arasmda kafiyeli; diger bentlerin ilk dort dizesi serbest, son iki dizesi ilk bent­
Ie kafiyelidir. (aaaaaa/bbbbaa....) Genellikle felsefi ve lasavvufi konular islenir,
5. Kursi-i Istigrak adlt §iirde tarihi ve sosyal degerleri yansrtan ifadeler 4, 5, 6
ve 7. bentlerde dile getirilen tasavvufi ifadelerdir,
6. Kursi-i lstigrak adlt siirde dunyayi algilama yabast icindeki bireyin yalmzlt­
gt. Museddes-i Miitekerrir'de ilahi ask, Hiirriyet Kasidesi'nde ise hiirriyet islen­
mistir,
Kursi-i Istigrak'taki tema, daha onceki donernlerden farklt olarak "birey"in et­
rafmda sekillenmistir, Bireyin dunyayi algilama cabasi Tanzimat aydmmdaki iki­
lerni ve bunahrm da yansitmaktadir,
I_ ETKINLIK (
1. Gmp: Kursi-i lstigrak adlt siirin temasi, Allah'm birligidir,
2. Gmp: A§tk Veysel'in siirinin temasi daAllah'm birligidir,
Tema, her iki siirde de Allah'm her §eyde varhgmi gosterdigi ve her §eye huk­
mediciligi iizerine kurulmustur, Allah'm birligi temasi, divan §iirindeki levhitler­
de de islenirken, bireyin kendisini merkeze koyarak, kendi gozuyle anlatirru mo­
dem donerne aittir. Cunku divan siirinde Allah'm birligi bireyden soyutlanarak,
genet bir algilayisla yansrtihr,
7. Siirde anlatilanlarla gunumuzde daha da siddetlenen sehir yasantisnun bogu­
culugu ve giiriiltiisii ile gittikce yalrnzlasan insanm trajedisi arasmda bir iliski ku­
rulabilir.
8. Verilen misralarda, siirin biitiiniinde de gorulen Tann-diinya-birey ucgeni an­
latilmaktadrr. Tann'mn "01" emriyle dunyayi yaratmasi, yaratngi her §eye kendi­
43
sinden bir seyler gizlemesi ve insam da yaratilanlan seyredip kendi yuceligini ve
yaraticr gtictinti gormesi icin dunyayi bir temasagah kilmasi anlatilmaktadtr,
9. Kursi-i lstigrak adh §iir nazim §ekli bakimmdan divan §iiri; anlatilanlar ba­
kimmdan ise tasavvuf gelenegiyIe iliskilidir,
10. ~ i i r i n size hissettirdilderini belirtiniz.
11.ABDOLHAKHAM1T
2 Ocak 1852 giinii Istsnbul'de dogdu. Hekimbes: Abdiilhak MolIa'mn torunu,
tenmtms terihci ve Tahran biiyukelcisi. Hayrullah Efendi'nin ogludur. Bir yandan
mahalle mektebine ve rU§tiyeye giderken, bir yandan da Yenyeh Tahsin Hoca i1e
Edremitli Bahaeddin Efendi'den oze! detsler eldi. 1862'de, 10 yestndeyken agabe­
yi Nasuhi Bey ile bir1ikte Peris'te bu1unan babasmm yamna gitti ve bit siire orada
okuduktan sonra l864'te lstenbul'e dondu. Yusuun kiifiikliigiine kersm Babiali
Terciime Odesi 'nda falJ§tI. Bir yI1 sonra, Tahran Biiyiike1fi1igi 'ne atanan bebssty­
1a birlikte Iren 'a gitti. OradaPessce agrendi. Babasmm Oliimii tizerine lstenbul'e do­
nerek, 1867'de Ma1iye Miihimme Ka1emi'ne gitdi. $ura-YI Devlet ve Sadaret ka­
lemlerinde cehsn. 1871 'de Fatma Hamm'le evlendi. 1876'da Paris Biiyiike1filigi
ikinci ketiptigine getiri1di. 1878'de Psris'te yayImlanan, Nesteren adlJ oyununda
halkm zalim bir hiikiimdara bnskeldumesun an1atmasmdan tehetstz olen II. Abdiil­
hamit'in emriyle gotevden slmdi. 1881'de Giircistan'daPoti, 1882'de Yunanistan'da
Go10s, 1883'te Bombay baskonsoloslugune atandi. Bombay'dan gemiy1e Istnnbul's
donetken ugradIklan Beytut'tu e§i Fatma Hemm aldii (1885) ve orada gomiildii.
Istenbul'un iti1af dev1etlerince i§ga1i iizerine Viyanaya gitti (1920). Burada bii­
yiik maddi sikmti icinde yesedt. Daha sonra Ankara Hiikiimeti'nce yurda donmesi
sagiandl. 1928'de lstenbul milletveki1i olarak TBMMye girdi; bu gorevi oliimiine
degin siirdii. Abdiilhak Hamit siir yazmaya l8701erde beslsdt. Bu donemde Ebiiz­
ziya Tevfik, Recaizade Mahmut Ekrem, Nemik Kemal gibi Tanzimat doneminin
yeni edebiyetcilsn arasmda yer eldt. Gerek ysbsnct di1 bilmesinin, gerekse yurtdi­
smdeki gorevlerinin sagladIgI olanaklarla Beti edebiyatmm Shakespeare, Comeil­
le ve Racine gibi yazar1anm yakmdan tsmdi ve yepulsnnm etkisinde knldi.
Dize ve uyak diizenlerinde degi§iklik1er ysptt, heceye onem verdi. Divan §ii­
rindeki belirli konu1ann suunru a§maya ceb« gosterdi. Tema olarak giin1iik yeso­
mI, doga ve insan iliskiletini de isledi. Lirik, epik ve felsefi siirler yezdi. Tiyetro
a1amnda Namik Kemal'in, daha sonra Butilt yazarlann oyunlanm omek sldi.
Abdiilhak Hamit, 12 Nisan 1937'de lstenbul'ds bldii.
Onemli Yap1tIan; "D1ii" (1886), "Hac1e" (1886), "Bir Sefilenin HasbIhiili"
(1886), "Biilii'den BiT Ses" (1911), "Validem" (1913), "Ilhsm-t Vatan" (1918),
"TayfalarGefidi" (1919), "Ruhlar" (1922), "Gerem": yezd: (1923). Oyun1an, "jf­
li KIZ" (1874), "Sebr ii Sebat" (1875).
t " N L " ~ " YORUM"t"I,ji'" ]
1. AYDINLANMA FELSEFBSI
Aydm1anma fe1sefesi ya da 18. yiiZyl1 fe1sefeleri gene1 olerek insamn kendi­
sinin, yessmm diizen1enmesini yeniden giindeme a1ml§, hem dii§iincenin hem de
top1umsa1 ya§amm kbkli: degi§im1ere ugrayacagl bir siitecin fikirse1/fe1sefi besle­
tlCISI olmustur. Bu yiizYllm sonlenne dogru meydana ge1en Frensiz devrimi
(I789), ve srdmden gergek1e§en modemlesme siitecleri, dii§iinsel enlsmde etkile­
rini ve keynsklsruu aydm1anma felsefesinde bulmektsdir.
Din ya de Tentt merkezli toplutnssl yepuun ve diizenlemelerin yerini bu siire9­
te akJ1 merkez1i toplumsel diizenlemeler araYI§1 elir. Genis ve genel enlemiyle ay­
dmlanma, Orta9ag'da hiikiim siiten diinya gbriisiine kar§l yeni bir diinya gorii§ii­
niin ortaya ctktnsst ve temellendirilmesi olerek belirtilir. Bu yiiZYII yeni bir ideal
ile terih sahnesinde yer slit; bu idesle gore, skhn aydm1attIgi kesin dogru1ara ve
bilginin i1erlemesine dayanan entelektiiel bir kiiltiir egemen olmelidir ve bu kiil­
tiir sonsuz bir sekilde i1erlemelidir. Boylece iler1eme ideali, insetnn ge1enegin kt»
1e1iginden kurtulerek siirekli mutluluk ve ozgiirliik yolunda geli§ecegi dtisimcesi­
ne deysndmltr.
Aydm1anma fe1sefesinin kaynagl Ronesans felsefesi ve ozeIlik1e de 17. yiizytl
fe1sefesinin ortaya koydugu iIke1erdir. Ronesans'tan itibaren dii§iincenin tarihse1
otorite1erden kurtulmesi, bi1gi ve yesem hakkmda ak1a ve deneyime dayanmaya
beslemesi soz konusudur. 17. ytizytlds bu gelismelet sistemlcstirilip temel i1ke1e­
re donii§tiirii1meye beslenmis, rasyonalizmin belitginlestigi bu yiizyild« aydm1an­
ma fe1sefesinin diisiinsel temelleri bir an1amda hezulennnsur. Sekiilcrlesme ay­
dm1anma felsefesinin ve gene1 anlamda eydtnlenmucthgm her tiir girisitninde te­
mel olmus olan bir ytmelimdir.
18. ytizysl felsefesinde bir yanda rasyonaIizmin ore yandan empirizmin gii9Ien­
mesi ve bun1ardan meydana ge1en teorik sonmlsrm yeni birtskim sentez1er1e esil­
maya celtstlmast soz konusu olecskttr. Aydm1anma 9agl, eklm l§lgmda fe1sefenin
de yepyeni bir etkileyici1ik1e ortaya 9Ikl§ma, yeygmlesmssme, yeni sentez1er1e
sistemetiklestitilmesine etki etmistir. Bu bekunden bu ytizyil» "felsefe yiizytlt"
denmesi de soz konusudur.
Aydm1anma 9agl, 'ekil't kurucu ilke olarak benimseyetek, tiim toplumsa1 ya­
§amm ve dii§iinii§iin buna gore sekillendirilmesine yonenilen donemdir. Kant, ay­
dmlunmectligi, "skli kullanma cesareti" olarak tsntmlendtgmde, gene! olarak Ay­
dm1anma 9agl'mn fe1sefesini vertnektedit. 18. yiizytldn Avrupa'da ortaya csktp
gelismis ve "eydmlsnme" fikriy1e yeygmlusmistir.
Kant, aydm1anma diisiincesinin kurucu ilkesi olan ekil konusunda soyle der:
4S
"Aydmlanma, insanm kendi sUfu ile dii§mii§ oldugu bit ergin olmama duru­
mundan kuttultnestdtr. Bu ergin oImaYl§ durumu ise, insemn kendi 81lIm bir bes­
kesuun kilevuzlugune besvuttnekstzm kullensmsytsidir. l§te bu ergin olmsytse:
insan kendi sUfu ile dii§mii§rur; bunun nedenini de eklm kendisinde degiI, f81at
81Iml beskestnm kllavuzIugu ve yerdutu olmsksizm kullenmak ksrerhugm: ve
yiirekliligini giisteremeyen insanda eremeluiu: Sepsre Aude! Aklml kendin kuI­
lsnmsk ceseretini gbster! Sozi: simdi Aydmlanmanm psrolesi olmsktedu:"
Aydmlanma fagmm ana Iikri; 8111 aracllIglyla dogru bilgilere ulesilsbilecegi
ve bu dogru bilgi ile de toplumsal Y8§amm duzenlenebilecegidir. Ote yandan bi­
lim eletnndski onemli geli§meler de eydinlenme fagma tmctiliik eder ve bu fagda
aynca fok yogun yeni bilimseI gelismeler keydedilir. Daha 15.yiizyJ1dan itibaren
meydana gelmeye besleyen yeni ke§ifIer ve icetler bu siireci hezutemu, bunun so­
nunda da "ksrenltk fag" olerek. degerlendirilen Ortafag'm sonuna gelinmistir. De­
ney ve gozlem, 811m uygulama araflan olsrek: bu donemde bilitnsel yontemin il­
keleri biciminde ortaya pkml§ ve doga bilimlerinde onemli gelismelete ksynekhk
etmistir.
Dinde meydana gelen yenilesme hareketleri de, dinseI diistmcenin giderek ge­
riletilmesi ve eydtnlenmscihkle birlikte kuruculuk ve egemenlik giicimii kaybet­
mesiyIe sonuclsnmtstu: Ronesans ve reformlarla ba§layan bu geli§meler, eydtn­
lsnmscthkle dorugun« VaTml§ ve buradan itibaren modemite denilen siirecin oIu­
§umunu beurlsmisur. Bu siiref eydmlemecibkie ifadesini bulan koklii bit zihin
degi§ikIigi anlamma gelmektedir.
Newton ve Kopemik ile rum bir evren-diinya kavraYI§l degi§ime ugraml§, Des­
cartes ve Kent gibi isimlerle bu degi§en zihniyetin felsefi dii§iincesi geli§tirilmi§­
til'. A vtupe 'deki endtistri devrimleri'de bu stirecin maddi temelini olusturmsktsdu.
Yeni ve bembesk« toplumsal ve ekonomik iIi§kiler iferisinde ya§amaya bssleyen
insenlsr, orteye flkan yeni dii§iince bifimIeriyIe diinyaya bamb8§ka gozIerIe b81­
maya ba§Iaml§Iardlr.Bunun sonucunda modem Y8§amm temelIleri ettltmstsr. 1789
Frenstz ihtilalinin temelinde, Fmnstz aydmlanmaclllgmm belirleyici bir etkisi var­
dir.
AydlDlanmanlD dolufunda ve gr:Jipnesinde belirleyici olan bazz isimler:
Newton
Kopemik
Galileo
Laplace
Dekert
Jean-Jacques Rousseau
Francis Bacon
David Hume
Immanuel Kant
Claudie Andrien Helvetius
Ettienne Bunnot de Condillac
Lois Rene de Caradeux de la Chalotais
Gothold Ephraim Lessing
Julien Offrey de Lamettrie
Thomas Hobbes
John Locke
Berkeley
Leibniz
Denis Diderot
dalambert
Voltaire
Montesquieu
Tanzimat'Ia birlikte edebiyatnmza giren "akJ1, deneyim, ilerleme" kaVIlllll1an
aydmlanma dU§fincesiyle m§kiHdir.
I_ ETKINLIK (
1. Gtup: KLAStslZM
17. ytizytid« Fransa 'da ortaya flkan bir ekimdir. BOILEAU bu aklmm kUTUCU­
su olarak kabul edilir. Klasikler Eski Yunan ve Latin edebiyetuu bilgi ve esin kay­
nagl olarak benimsemislerdir. Temel olarak §u ilke1ere deyemr:
Sanat, "insen tsbietins" onem vettneli, ona sevgi ve seyg: duymalldlr. Klasik
bir eser "skil" ve "segduyurye deyenmehdtr. Eser, "dil", "anlatlm" ve "sekil" de
en olguna varmaya fall§malldJr.
Klssikler, insanlann her zaman, her yerde, her toplumda aym duygu ve du§un­
cede olduklanm kabul ederler. Onun ifin eserlerinde degi§mez tipler yereurler.
Klasisizmde fiziksel ve sosyal fevre bnemli degi1dir; funku bunlar degi§kendir.
Bu aklmda, sanatta makemmeli bu1mak essstir. Mtikemmeli bulmak ise konu­
nun sefili§inde degil, onun ele sluup enlstihsmdsdu. Onun ifin anadi1i en giize!
bicimde kullanmak da esas olmslidtr. Boylece klasikler giinltik:konusme dilinden
terkh kitabi bir dil kullenmtslsrdtt.
Sanatta sikt kurallann bulunmest ve senstctleru: bunlara uymest gerektigine
inanan klasikler, "uf birlik" kutelmm dogmssine neden olmuslerdir (Yer, zaman
ve eylem birligi)
Eserlerinin kahramanlanm hep soylu tabakadan secen klesikler, eserlerinde ka­
47
ba ve cirkin sozlete de yer vermezler. "Ablske uygunluk" ilkesine stk: sikiye bag­
ltdtrlst. Yepitlsnmn etkileyiei olmesuu , hos« gitmesini, tarih biliminden eytile­
bilmesini ve din dl§l konulara egilmesini temel ilke olarak kabul etmislerdit.
Edebiyat tiirii oleiek daha 90k tiystroyu, tiyatro tiirii olerek da trajedi ve kome­
diyi benimsemislerdir.
B8§hca temsilci1eri.:
Boileau (siit)
La Fontaine (fab])
Racine, Comeille (trajedi)
Moliere (komedi)
Madame de La Fayette (roman)
La Bruyere (karakterleriyle)
Bossuet (bitebet)
"Klssisizm; gllfici ragbeti degil, sfJrekli ragbeti arar". Andre aide.
2. Grup: ROMANTtzM
1830'lu ytllerde klasisizme tepki olarak dogmustur. Victor Hugo 'nun "Hems­
ni" edu oyunuyla bir edebiyat ekum olarak beseny« ulustmstu. I 789'da Frenstz
ihtilaliyle birlikte derebeylik ve aristokrasi 90kmii§; yeni bit ysptlsnme ortaya 91k­
ttusttr. Buna bagli olarak romantizm, yeni duygu, dtlsiince ve idealleri snlatmeyi
ama9Iaml§, sanatm ve sanatpnm kurallardan kurtulup ozgiirlesmesini savunmu§­
tur.
A vrupa 'da 0 zamana kadar siiregelen Latin ve Yunan hayranlIgl yerini Shakes­
peare, Goethe ve Schiller hayranlIgma btrskmistir.
Klasik ogretinin biitiin kurellen ytkilmts, Latin ve Yunan edebiyetlen yerine
Huistiyenhk mucizeleri, milJf efsanler i§lenmi§; konular ya terihten ya da giinJiik
olaylardan ctkunlttustu: Tabiat manzara/annrn, yerli ve ysbsnct torelerin betitn­
lenmesine geni§ yer vetilmis, insan psikolojisinin soyut olarak ineelenmesi bits­
kilerek. insanlar cevrelerinde incelenmis, insanm Isliihmdan once toplumun Isliihl
amacr on plana ehnmisttr. Klasik edebiystm sktl ve sagduyuya onem vermesine
kar§llIk, romantizmde hayal ve fanteziye geni§ yer verilmistir. Yazarlar eserlerin­
de kisiliklerini gizlememisler. olaylar kersismde duygu ve gorii§lerini apk9a an­
letmisierdtr. Romantik siirde, doga sevgisi; bireycilik; Orta9ag'a, yebsnct iilkele­
re, Dogu 'ya hayranlIk; toplumsal geleneklere isyan; duygulara, dogaiistii giiclete,
riiyalara, ihtiraslara baglI1Jk dikkat ceker.
Znltklann uyumunu ilke olarak benimseyen romantikler heyeu gtizel, cirkin...
biitiin yonletiyle vermeye 9a1J§lrlar.
Klasiklerin onemsedig] din duygusuna geni« yer veren romantiklerin kahra­
manlannm dindsrdit. Din, her seyin gelip oldugunu soyledigi icin de
kahramanlar , genellikle kuskulu, iiziintiilii ve ksremserduler.
Edebiyat dilindeki kalIpla§ml§ kelimeler yerine, giinlUk konu§ma dilini kullan­
maYl benimseyen romentiklet, her smitten insam da eserlerine konu olarak elmts­
lerdtr.
Genel oIanm yerine ozeli, tipin yetine gozehc: olam secmislerdir. Ask, oliim,
tabiat en belli bash konular olarak dikkat Bu ekimde oyun tiirlerinden dram,
edebiyat tiirlerinden de roman gelismistir.
BB§hca temsilci1eri:
Victor Hugo (Sefiller. Notre Dame 'in Ksmbutu, Cromwell, Hemani )
J.Jack Rousseau (Emile, ltiretler, Toplum Stizlesmesi)
Goethe (Faust)
Lamartine (Greziella)
A. Dumas Pere Silehsorlet, Monte Kristo Kontu)
A. Dumas Fils (Kemelyeh Kadmr-
Alfrede de Musset (siirletiyle)
Schiller ("Haydutlar" sdlt dremt ve denemeleriyle)
Lord Byron (Don Juan, diger siirleriyle)
Chateaubrian
Puskin
Shakespeare
Stendhal (Romantizmden realizme
Balzac (Romantizmden realizme
"Romantizm, agIayan yJ1dJz, inleyenrfizgar, iJrperen gece, kendinden geyen

Mussel
"Romanitzm, varbldann olduldanndan ba§ka tarla olmadlgma, olmayacagma
iiziJlmektir",
A. Gide
Verilen ozelliklere gore, Tanzimat Donemi sairferinin sanatta faydayi on plan­
da tutmalan klasisizmin bu donem siirinde tutunarnarnasina, buna ragmen daha
rahat hareket alam saglayan romantizmin etkili olmasma sebep olmustur,
2, konusu degismis: siire vatan, millet, ozgurluk, insan sevgisi, esitlik,
adalet gibi toplumsal kavramlar girmistir, Nazrm sckilleri degismemis, divan siiri
nazim sekilleri kullarurrnru surdurmustur, Olcu olarak aruz varhgirn devam ettir­
mistir, Dilde ise eskiye gore bir sadelesme meydana gelmistir,
3, Kursi-i Istigrak siiri dismdakiler tema bakimmdan bir benzerlik sergilemektedir.
I_ ETKINLIK (
Tanzimat §iirindeki tema1ardan. birini bir §Dr yazunz.
( ( Tanzimat ]
BENZERLiKLER J
r-----------------------------------------.----..
: Kaside, terkibibenl ve miiseddes nazun §eklinin, aruz Arllp(ta ve Farsca

,
I. v: _. __. . __. ..i
FARKLILIKLAR
r ------------ -----I r -.-----.---------::I
: Ask, labial, tasavvuf, ahlak, '-+- Tema __ : Hurriyet, esitlik, adalet, kanun, '
l.din l. ..!
r ------" - -. - .. -":::1
: Kaside, terkibibent, museddes ,
I. ..i -+-
Yapl -- I gibi nazim sekillerinin i
: iceriginin degi§mesi. :
\.... ------_. --.-'-- _.......
r-- ------------- --:-I r ----- ------ - -- - -'1
: Arapca ve Farsca kelime ve, Dil ve : Arapcave Farsea kelime ve ,
I aidlgl i -+-Anlatmi--! lamiamaiarm daha i
\.... . __
'sadebir dil,
.
:
. __
agrr bir dl!.:
. __._ L. __.. _. __ ......
:
s. kullandiklan nazim §eklinin adim bashkta kullanmalan gelenekle
iliskili olmasma karsm, §iirin eskisinden farkli olrnasi gelenekten aynl­
diklan noktayi gostermektedir,
(jLCME J
1. (Y)
(D)
(Y)
2 ..... klasisizrn ve romantizm ......
50
3.
Mtintahabat-i Es'ar, ~ a i r Evlenmesi
[ ~ a m l ~ e m a l ]
: Vatan Yahut Silistre
4. Dogru cevap E secenegidir,
S. Tanzimat §iiriyle birlikte §iirimizde gerceklesen degi§menin temel sebebi,
her alanda gorulen degi§im ve Bat!' dan gelen fikirlerdir,
SI
,
"
4. OlAY ,-EVRESINDE OlUSAN METINlER
A. An/atmaya BallI Edebt Metinler
R O ~ A N
,_.-&
HAZIRLIK
1. Tanzimat'tan once Turk edebiyatmda mesneviler, destanlar, menkibeler, halk
hikayeleri ve masallar anlatmaya bagh edebi metinler olarak yer almaktadir,
Roman tiirii ise, Batr'dan gelen edebi tur olarak daha onceki donemde yer alan
tiirlerden yapi, tema, dil ve anlatim bakirmndan farkhhklar gostermektedir,
2. Eserinizde hangi konulan iflemek istedilinizi belirtiniz.
1.
Yash kadirnn
Dilber'i istemeye gitmesi
lmam'm yash kadimn
evine gelmesi
Dilber'in Latife'yle
diyalog
Dilber'in MustafaEfendi'nin
evinegeri goturulmesi
Dilber'in esircilere
satilmasi
Dilber'in evden
Dilber'in blUmti
kacmasi
2 Sami Pasazade Sezai'nin Tanzimat Donemi toplumundaki olaylardan, sosyal
yasamdan etkilendigi aciktir, Yazann, ya§adlgl donemdeki olay ve kisilerle karst­
lasma ihtimali donernin sosyal yasarrunda var olan halayikhktan dolayi mumkun­
dur.
3. Romanda sizi en cok etkileyen bolumu belirtiniz.
52
I
4. Metindeki kisiler duygu, dii§iince, konusma ve davrarns bakirmndan birey­
sel nitelikler gosteren, olay orgusu ve icerigi ile birlikte ele ahnrp cozum­
lenebilen, baska eserlerdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir.
KARAKTER I;OZUMLEME TABLOSU
KARAKTER AD! Dilber Kadm Teravet
Karakterin/tipin en OzgtirIiigu icm OlUmU Yardimsever ve Acimasiz, sert biri
belirgin ozelligi bile goze alrrustrr, olusu. olu§u.
nedir?
Karakter/tip olaylar
bir yolu Yardimct olmaya Acimasrzhguu
karsismda nasil bir
olarak gormektedir. cahsmaktadrr. surdurmektedir.
tavrr takmmaktadir?
Sosyal ortam ve
Sosyal ortam ve Sosyal ortam ve
OzgUrlUgti elinden
cevre bu
cevrenin karakter cevrenin karakter
ahnrmsnr,
karakter/tipi nasrl uzerinde bir etkisi tizerinde bir etkisi
etkilemistir?
yoktur. yoktur.
Bu karakterin/tipin
Diger karakter Diller karakter Dilber'in tizerinde
diger karakterler
uzerinde bir etkisi uzerinde bir etkisi bir etkisi vardir.
uzerinde etkisi var
yoktur, yoktur.
rrudir?
Bu karakterin/tipin
yerinde olsaydimz
Nasrl davranacagiruzi belirtiniz.
olaylar karsismda
nasrl davramrdmiz?
Sizce gercek
hayatta bu
OzgUrltigu icin Dilber Yardrm etmek
romandaki Acrmasiz, sert
gibi davranacaklar isteyen sefkath
karakter/tip gibi kisiler vardir,
vardir, insanlar vardrr.
davranan biri
olabilir mi?
5. Sergiizest romanmdaki mekilnlar:
Mustafa Efendi 'nin evi
Y1l§1I kadmm evi
Satildrgi esircinin evi
Asaf Pasa'run konagi
Misir
Sergiizest romamndaki zaman:
- Gece
- 0 sabah
Romandaki rnekanlar olaylann yasandigi yerler olarak gecmekte ve tasvirlerle
anlatilmamaktadrr,
Zaman ise, belirtildigi gibi yaklasik olarak gosterilmekte ve herhangi bir aynn­
tiya girilmemektedir,
53
6. L gore metindeki kisi, zaman ve mekan romandaki olaylann kim­
ler arasmda, ne zaman ve nerede Ya§andlgl gosterrnektedir,
b. Romandaki kisi, zaman ve rnekan arasmda herhangi bir uyumsuzluk soz
konusu degildir,
7. Metindeki teme! .;:atl§ma "esaret-hiirriyet" cansmasidrr.
8 L Romamn temasi "esaret meselesi"dir.
b. Serguzest; seruven, macera, birinin basmdan gelip gecen §ey anlarmn­
dadir, Bu bakimdan Dilber'in macerasmm anlatrlmasi yonuyle parelellik goster­
mektedir.
c. Sergl1ze§t rornamnane ad verecelinizi belirtiniz.
9. Serguzest romarnndaki toplumsal bir sorun olan esirlik ile esaretin giiniimiiz­
Ie ili§kilendirrnek miirnkiin degildir,
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Bkz, Romantizm (Co§kuve HeyecamDile Getiren Metinler
5. Etlrinlik
2. Grup:
REAL1zM(GERr;EKf;1LtK)
19. yiizylim ikinci yansmda romantizmin 8§In duyguselhgme tepki olarak or­
taya flkmI§ bir ekundtr.
1857 yilmde Gustave Fleubert'in "Madame Bovary" edh romanlyla, realiz­
min, romantizm ksrsisind« iistiinliik sagladIgI kabul edilmektedir.
Realizmde, duygu ve hayalleryerini, toplum ve insangeJfeklerine bireku. Konular
gerrekten elnur. Yesenen ve goz}enen geJfek biitiin fIplak1ItIyla anlatI1Ir. Bunun sag­
lenmesi ifin gerektiginde anket gibi bezt sanat ch§I yontemlere bile besvurulmustur.
Bu sktmde, gerfegin snlettlmest icin kisiletin psikolojileri, onlann kisilikleri­
ni etkileyen cevreterinin uuutum, icinde bulunduklan ortam eynntilsnyle verilir.
Onun icin de betimleme, realist yazarlarda en onemli anlatIm bicimi olarak dikket
r;:eker. Yalmzca yssenetun enleulmssms yonelen gerr;:ekfiler, o/ay/ar ve kisilet
kersismd« tereisiz devremrlsr. Eser/erine kendi duygu, dnstmce ve yorumlanm
katmazlar. Yine, gerr;:ek hayatm enleulmssi esas o/dugu icin eser/erinde top/umun
sueden insanlanna restlemr. Eserlerinde daha r;:ok Y8§amm olagan o/ay/anna yo­
ne/dik/eri icin cok basit bir konu bile ele sltmp islenir.
Gerr;:ekfi yazar/ann okuyucuyu egitme gibi bit amar;:/an yoktur. Gozletn, eres­
tutne ve beIge/ere dayanarak, yesenent nesnel bir sekikie ektermeyi amar;:lar/ar.
Gerr;:ekfi yazar/ar, bicim giizelligine fok onem vettnisler, dilde ve enletunde
siisten, ozentiden kecmmislsrdir.
54
BlJfhcs temsilciIeri:
Stendhsl (Kimuz ve Siyah, Panna Menestm)
Balzac (Goriot Bebe, Vadideki Zambak, Eugenie Grandet)
G. Flaubert (Madame Bovary)
Lev Tolstoy (Sava§ ve Ban§, Dirilis, Anna Karenina)
Dostoyevski (SUf ve Ceza)
A. (:ehov (Vanya Deyi, Yisne Bahfesi)
M. $olohov (Ve Durgun Akerd: Don)
E. Hemingway ((:anlar Kimin /fin (:allyor)
I.Steinbeck (Gazap Uziimleti)
Herman Melville (Moby Dick)
Charles Dickens (Oliver Twist, David Copperfield)
Gogol (Miifetti§, Olii Canlar)
Turganyev (Babalar ve aguIlar)
M.Gorki ((:ocuklugum, Benim Universitelerim, Ekmegimi Kezsmrken)
"Roman dedigin, bir lIZUlJ yol Uzt:riIJde cIolBfl:m1Bn bir aynadu. Bir babrmI
gijIderin maviJilini. bir babrsm yolun irili ufakh fukutiJumda birilanif falDuru
gikiJrsfin. Sonra daka1bp Mybesinde buaynaYJ tJlpysm abJaJcsrzlr1cla l1J1 suflaya­
caksuuz? Aymw falDuru g{Jst«iyor diye aynaya bbahat bu1mJIk olarmu? BiJyle
falDurlu fukur bulUDJJlJ yola, dabs cIojrusu sayan a1anasuu, k(>kma.mu. falDar fU­
kurlan meydana getirmesini iJnlemeyen tmnizlik mUfet/ifiDe.....
Henri B.Stmdbal
Serguzest romanmm toplumsal bir sorun olan esareti ele almasi, toplumsal IS­
laha cahsmasi, duygunun on planda olmasi romantizmin etkilerini gostermektedir.
Yine romanda toplum sorununun islenmesi, kisilerin psikolojilerinin, ~ e v r e l e ­
rinin tamtirm, siradan insanlara yer verilmesi ve anlatimda susten, ozentiden kaci­
mlmasi realizmin etkilerini yansumaktadrr,
10. Temanm aile hayati etrafmda gelismesi, toplumu olusturan en kii<;:iik biri­
min aile olmasmdan, aileyi etkileyen veya etkileyecek herhangi bir seyin toplumu
da etkileyecegi bilincinden kaynaklanmaktadir,
11. a. Metinde tiim olaylardan haberdar, her §eyi bilen, ilahi bakis acisma sa­
hip bir anlatici vardtr,
b. Anlatici romandaki kisileri, olaylan, ilahi bir bakis acisiyla anlatrrusnr,
12. a. Romanda islenen esaret meselesi, toplumsal bir sorun olarak islenmis ve
okuyucuyu bilgilendirrnek amaclannustir,
b. Tanzimat Donerni rornancilan, halki egitmeyi amacladiklan icin top­
lumsal sorunlan, ahlaki degerleri i§lemi§lerdir.
13. Serguzest romam, divan nesrine oranla daha sade bir dille kaleme ahnrms­
tir, <;iinkii hitap edilen kitle halktir,
ss
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Serguzest romam isledigi esaret temasi, kullandigi dil ve roman tiirii
olmasi dolayisiyla donerninin sosyaI ve edebi ozelliklerini yansitmaktadrr,
2. Grup: Romandaki esir ticareti ve halayikhk yerli ve mahalli unsurlardir,
Bu ozelliklerden dolayi Serguzest romarn, tarihi bir beIge ozelligi tasimaktadir,
14. a.Sarnipapzade Sezai (1860-1936)
1860'ta istanbul'da dogdu. Devrin i1eri ge1en isim1erinden Sami Pess'mn oglu­
duro Ozel ogrenim gordii. Yirmi yesme kadar resmi bir gorev elmeyip, edebiyat
konusundaki bilgilerini ertumsyt tercih etti. 1880'de EvkafNezareti Mektubi Ke­
lemine memur oldu. Babasmm Oliimiinden sonra da Londra elfiligi ikinci katipli­
gine atanan Seziyi, orada kaldlgl dart ytl boyunca ingiliz ve Frenstz edebiyatlan­
tu yakmdan izledi. Elcilikteki gotevinden istifa ederek istanbul'a dondiigiinde is­
tisere Odesi 'na memur oldu. Yedi ytl siiren bu ikinci donem memuriyetinde
(1885-1901) sensum olgunlsstttdt. Sergiize§t roment yiiziinden goz hapsine ehn­
dlgml dtisimerek bundan kurtulmak icin Paris'e gitti ve Mesnuiyet'in ilanma ka­
dar da oradaksldt (1908). istanbuJ'adondiigiinde Madrit elcisi olarak gorevlendi­
rikii. Birinci Diinye Sava§l b8§laymca Madrit'ten Isvicre'ye gecti, sava§m sonuna
kadar burada keldt. Miitareke devrinde emekli olarak istanbul'a dondt: (1921).
Son ytllertnde kendisine, Biiyiik Millet Meclisi'nin karanyla "Hidemet-t Vataniy­
ye tertibinden maa§ baglandl (1927) ve 26 Nisan 1936 tarihinde lstsnbul'de Oldii.
BSBRLERl
Romen.Sergiizest
Hikaye:Kiifiik:jeyler.
Oyun.Sit
Arestmne.Rumuzu'l-Edeb
Mektup-SohbettIclel
b. Sami Pasazade Sezai'nin Serguzest adh romarn, i§ledigi esaret temasi ve rea­
lizm etkilerinden dolayi Tanzimat Doneminin onemli eserleri arasmdadrr,
ingiliz ve Fransiz
edebiyatlanm tamnusnr,
Donemine uyarak sade
Romantizm ve realizmden
bir dil kullanm isur,
etkilenmistir,

-.......
I
--
Batth tiirlerdeeser
Sami Pasazade

Toplumsorunlanm
vermistir, Sezai
islemistir,
I_ ETKINLIK (
y lIlAIAJDlz bikAyeyi slIllfta okuyunuz.
2. ME'I1N
1. a. Metnin olay orgiisii su sekildedir:
- Canan'rn satin ahnmasi
- Felatun Bey'in Polin'i ile birlikte olmaya baslamasi
- Can'm Rakim'a ll.§lk olmasi
- Rakim' in Felatun ile karsilasmasi
- Rakim'm eve donmesi
- Jozefinonun Rakim'rn evine gelmesi
- Felatun'un mutasamf olmasi
- Can'm iyilesip evlenmesi
- Raknn'm Canan'Ia evlenmesi
b. Yazann romanda goruslerini belirtmesi roman teknigi acismdan buyuk
bir kusurdur. Yine yazann bu tarz miidahaleleri okuyucuyu egitme amaci guttu­
giinden olay orgusunun sekillendirilmesinde etkilidir.
2 Romandaki kahramanlar Tanzimat Doneminin sosyal gercekligine uygun­
duro 0 donemdeki mirasyedi tiplerin Batih ya!jam tarzmi benimseyip romandaki
gibi olaylarla karsilasmasi mumkundur,
3. Metindeki kisiler (Felatun, Rakim) belirli davramslar sergileyen, zihniyeti ve
cevreyi temsil eden. benzerleri baska metinlerde de bulunan tiplerdir.
KARAKTER C;:OZUMLEMETABLOSU
KARAKTER ADI
Karakterin/tipin en
belirgin ozellig! nedir?
Sosyal ortam ve cevre bu
karakteri/tipi nasil etkilemistir?
Bu karakter/tip olaylar
karsismda nasrl bir tavir
takmmaktadir?
Bu karakterin/tipin diger karak­
terler iizerinde etkisi var rmdtr?
Bu karakterin/tipin yerinde
olsaydmiz olaylar karst­
smda nasil davrarurdnuz?
Sizee gercek hayatta bu
romandaki karakter/tip gibi
davranan biri olabilir mi?
Felatun Bey
Mirasyedi
birisidir.
Mirasyedi,

se eo olmusiur.
Kendini
birakrmstrr,
Yoktur.
Rakrm Efendi
bir



sa lam! tIT.
Daha dikkatli
davranmaktadir,
Can. Canan ve
Jozefino iizerinde
etkisi vardir;
Canan Jozefino
Sevgisini sak- Dost canhsi
layan birisidir, birisidir.
OzgiirIiigii Elkisi
ahnnustir, yoktur,
Olaylar kar­
C;:aresiz
§Jsmda belirii
kalmaktadu.
bir tavn yoktur.
Etkisi Etkisi
yoktur. yoktur,
Olaylar karsismda nasil davranacaguuzi belirtiniz.
Dost canhsr
Mirasyedi Cahskan Caresiz
insanlar
kisiler vardir, kisiler vardir. kisiler vardir,
vardrr.
57
4. Karikatiirdeki fesli kisi, geleneksel yasamm temsilcisi R§kun'I, filtr §apkah
ki§i ise Batih yasamm temsilcisi Felatun'u karsrlamaktadir,
(Bunaglke roman
d a1rj
olaylara uygunbir diyalog yavDlZ.)
,.. ETKINLIK (
1. Grup: Romandaki mekanlar sunlardm
- Hendekbasi
- Rakim'm evi.
Romanda mekanlar, tasvirlerle anlanlmarrns, sadece olaylann g ~ t i ~ i yerler
olarak amlrrusnr,
2. Grup: Romanda "aksam, ikindi" gibi aynntisiz zaman ifade eden sozcukler
kullamlrmsnr.
Romandaki mekan ve zaman arasmda bir uyumsuzluk soz konusu degildir,
5.
Dogu Batl
1 1
Tema
Yanhs Banhlasma
6. Romandaki Rakim Efendi ve Canan, romantizmi en iyi ifade eden kahra­
manlardrr, Rakim'in geleneklerine bagh yapisi ile Canan'm ona duydugu ask ro­
mantizmin ilkeleriyle ortttsmektedir,
7. Romandaki en onernli toplumsal sorun, yanhs Banhlasmadir, Kendi milli
ktilttiriinti bir yana birakip, Banh ktilttirlere koru korune baghhk bugtin icin de soz
konusudur.
8. Romanda ~ olaylan, temayt g6z lmUnde bulundurarak D8SI1 bir ~
gerc;:ekle¢receAinizj belirtiniz.
9. a. Felatun'un basma gelenler ile Rakim'm sergiledigi durus, Ahmet Mithat
Efendi 'nin ahlaki ve sosyal sorunlarla ilgili fikirlerini okuyucuya aktarmaktadir,
<;tinkti okuyucuyu egitmek amaclannusnr,
b. Tanzimat Donemi romancilarma gore, roman, halki egitmek, ona ders­
ler vermek icin kullarulabilecek bir aractir, Sanatta faydayi bu sebeple on planda
tutmuslardir,
10. Romanm halka hitap etmesi sebebiyle romanda konusma dili unsurlanyla
birlikte sade, bir dil kullamlrmstrr,
58
11. Donemindeki sosyal bir sorunu yansitmasi, romanm tarihi bir beige degeri
tasimasnn saglamaktadrr.
12. a.Abmet MitbstBfetJdi
Ahmet Mithat Eiendi, (d:1844 - 0:1912) asl1adl Ahmet olan Tiirk yazar. Baba­
suun oliimii iizerine focuk y a ~ t a faII§maya bll§laml§tIr. 1854 ythnd« agabeyinin
gore vi doleytstylt: bulundugu Vidin'e gitmi§ ve orada bll§ladlgl ogrenimine Top­
hane Slbyan Mektebi 'nde devam etmistir. 1863 ytlmde Ni§ Rii§tiyesi 'ni bitirerek
Ruscuk'e bir devlet dairesine memur olarak etentmstu, 9aII§tItI donemde Prensiz­
caYlogrenmi§ ve bu nedenle Tuna Valisi Mithat Psse'mn takdirini kezenmistir.
Bunun iizetine sd: Ahmet Mithat olarak entlmeye beslentr.
Yazann Tuna gazetesinde yezilsn ysymlemistu: 1869 ythnde Mithat Pes«
Bagdat Yaliligi'ne atanmca 0 da onunla birlikte gitmistir. Bagdat'ta hem gazete
yonetmenligi yapml§ hem de sanat okulu ogrencileri icin dets kitebt heztrlemisur.
1891 yilmde eilevi sebepletden donmek zorunda kaldlgllstanbul'da kendi matba­
ahanesini kurmus ve eserlerini besmssttr. Kendi bastlgl eserlerinin yentssre gaze­
terlerde de yeztlen flkml§ ve 1873 ytlmds. yazdIgI yazllar tiedeni ile Rodos'a sti­
riiImii§tiir. Abdtileziz'in olmesi iizerine lstanbul'a geri donmii§ ve saraya girerek
vak'aniivislik gore vine getirilmistir.
Emekliligi stresinde Dariilfiinun'da ogretmenlik yeptp ve Deriisseieke'ya gef­
mistir. Ogretmenlik gorevi esnssmde burada heyeum keybetmistir. Ahmet Mithat
roman hik5.ye oyun gibi oldukce cesitli tiuierde esetler vettnistir.
ESERLER1: Leteit-i Riveyet, Hasan Mellah, Hiiseyin Fellah, Felstun Bey'le
Rekim Efendi, Heniiz On Yedi Ya§mda, Diitdene Hemm, Jon Tiirk...
Tanzimat Doneminin
en onemli yazandrr,
Geneedebiyatcilan etrafmda
Toplumsal konulan i§lemi§tir.
toplarmstir,
Tanzimat Doneminin
en cok eser veren
yazandrr.
Ahmet Mithat
Efendi
_ Sadebir dil kullanml§t1r
59
b. Felatun Bey ile Rakim Efendi, Ahmet Mihtat Efendi'nin toplumsal bir sorun
olan yanhs Batihlasmayi islemesi, halki egitmeyi amaclamasi ve sade bir kullaml­
masi dolayrsiyla yazanyla ili§kilidir.
. =­
(
ANLAMA YORUMLAMA . .]
I_ ETKINLIK (
Serguzest ve Felatun Bey ile Raklm Efendi romanian donemlerindeki sosyal
sorunlar olan esaret ve yanhs Banhlasmayi islemeleri, roman gibi yeni bir edebi
turle yazrlmalan, sade bir kullanmalan ve sanatta faydayi gozetrneleri dolayisiyla
donemleriyle iliskilendirilebilir,
2 Aym temayi islemelerine karsm eserlerin farkhhgi, hem sanatcmm kendi tis­
lubuyla hem de kullarulan tekniklerin (sinema, hikaye, roman, tiyatro...) farkh 01­
masmdan kaynaklanmaktadrr,
3. Serguzest ve Felatun Bey ile Rakim Efendi romanian, anlatmaya bagh ede­
bi metinler olmasi ve olay cevresinde gelismesi dolayisiyla destan, masal, halk hi­
kayesi ve mesneviyIe iliskilendirilebilir,
4.
Destan Masal Mesnevi Roman
Hayal!ve oJaganti,tii Hayali ve olaganusn; Hayal! ve olaganustu Gercekci,
ozelikleresahip ozeliklere sahip ozeliklere sahip betimlenrnis
mekanlar mekiinlar mekanlar mekiinlar
Belirsiz zaman Belirsiz zaman Belirsiz zaman Belirli ve dolayh
ifadeleri ifadeleri ifadeleri zamanifadeleri
\_ ETKINLIK (
Serguzest ve Felatun Bey ile Rakim Efendi romanian, bu edebi turun TUrk ede­
biyatma yeni girmis olmasi dolayisiyla teknik bakimdan zayif, hikaye ile roman
arasmda bir yere sahiptir.· Dil, daha onceki donemlere gore daha sadedir. Roman­
larda toplumsaI sorunlar, toplumu egitmek ve ona bilgi vermek arnac guduldugu
icin agirliktadrr, Bu durum romanlann sanatsal yonunun geri planda kalrnasma ve
teknik bakimdan kusurlu olmasma neden olmaktadir,
60
iJLCME DE(;ERLENDIRME 1
1. (Y)
(D)
(D)
2 ... iIahi. ..
...romantizm, realizm...
3. Dogru cevap E secenegidir.
4. Destandaki mekanla romandaki mekarnn ortak yonu, yapryi olusturan bir un­
sur olmasi ve olaylann yasandrgi yeri gostermesidir,
Farkhhk ise destanda hayali ya da olaganustu mekanlar kullamlmasi, buna kar­
sin romandaki mekanlann gercek mekanlar olmasidir,
61
B. GiJstermeye Ball, Edebt Metin/er
T/YA'tRO
HAZIRLIK
1_-4
1. "Tiyatro, biiyiiklerin mektebidir," ve "Tiyatro bir ahlak muessesesidir," ifa­
deleri tiyatronun egiticiligi ve bilgilendiriciligini ifade etrnek icin soylenrrnstir,
2.
GelenekselTiyatro:
Yazih bir metne dayanmayan, olarak ve herhangi bir sahne yaplsl
gerektirmeyen, yanhs anlamalar iizerine kurulu, karagoz, meddah, or­
ta oyunu ve koy seyirlik oyunlanndan olusan, kokeni Orta Asya'ya dayanan tiyat­
rodur.
Modem Tiyatro:
Yazih bir metne dayanan, sahne yapisi olan, dram, trajedi ve komedi gibi alt
tiirlere aynlan, Yunanistan' daki Dionysos §enliklerine dayanan tiyatrodur.
I_ ETK/NLIK (
1.MBTIN
Bvlenmeai adh tiyatro metDiDi 8DI1fta een
1end
mmz.
1. Metnin temsilinde rol alan tlgrencilerle temsil ettikleri kisiler arasmda "kur­
maca"nm smirlan icinde bir gerceklik soz konusudur.
I_ ETK/NL/K (
1. Grup: Ikinci sahnede gelinin yola sahnede gelinin eve gel­
mesi, dorduncu sahnede gelinin geliglyle yasananlar, besinci sahnede yine gelinin
gelisiyle yasananlar anlatilmaktadrr,
2. Grup: Altmci sahnede mahalledekilerin eve gelmesi, yedinci sahnede mahal­
lelilerin eve gelisiyle yasananlar anlatilrmsnr.
Sahne sahnede yasananlar bitirilmeden yapildig; kusurludur.
Sahneler bu ynzden ara bashklar gibi kalmisnr.
62
2 Tiyatroda anlatilanlar Tanzimat Doneminde gorucu usuliiyle evlilige bir
elestiri niteligi ta§ldlgl icin doneminin gercekligiyle iliskilidir,
3. Sair Evlenmesi OOh tiyatro eseri doneminde yasanan gerceklikler iizerine ku­
rulu oldugu icin tarihi bir beIge niteligi tasunaktadir,
4. Olay OrgUslt bakkJndaki dU§flncelerinizi. belirtiniz.
5. Metindeki kisiler duygu, dii§iince, konusma ve davrams bakirmndan birey­
sel nitelikler gosteren, olay orgiisii ve ile birlikte ele ahmp
lenebilen, baska eserlerdeki benzerlerlnden ayirt edilebilen karakterlerdir.
KARAKTER f;OZUMLEME TABLOSU
KARAKTER ADI Mii§tak Bey Zlbll dudu HabbeKadm Ebullaklaka
Karakterin/tipin en Heyecanh, Saf rnizach
Acikgoz' Firsatcr bir
belirgin nedir? aceleci birisidir. birisidir.
birisidir. kisidir,
Karakterin/tipin olaylar
karsismdaki tavn nasildir?

Fayda
gOzetmektedir.
Karakter/tip eserden
eserin
ve yapismda
Yapl bozulur, Yap; bozulur, Yapi bozulur. Yapi bozuJur.
nasil bir olur?
Sosyal ortarn ve
bu karakterler Uzerinde
Vardir, Yoktur. Yoktur. Yoktur.
etkisi var midir?
Bu karakterin/tipin diger
karakterler Uzerinde etkisi Yoktur. Yoktur, Yoktur. Yoktur.
var rmdir?
Bu karakterin/tipin yerinde
olsaydmizolaylar kaT§lsmda
Olaylar karsismda nasil davranacagrmzi belirtiniz.
nasil davramrdiruz?
Metninyazildigr donemde
ve gercek hayatta bu
Olabilir. Olabilir. Olabilir. Olabilir.
eserdeki karater/tip gibi
davranan biri olabilir mi?
6. Evlenmesi'nde rnekanla ilgili ifadeler yoktur. Fakat yasanan olaylardan
hareketle rnekarun Mustak Bey'in evi oldugu anlasrlmaktadrr, Bu bakimdan me­
kamn gerceklikle iliskisi vardir,
7. Verilen §emaya gore, olaylar, belli bir zamanda, belli bir mekanda ve belli
kisiler arasmda yasarur,
63
,.. ETKINLIK (
1. Grup: Sair Evlenmesi'nin ternasi "gorucu usulunun yanh§hgl"dlf.
2. Grup: Isledigi tema dolayrsiyla halki egitmek, bilgilendirmek amaclanrmsnr,
Bu bakimlardan temanm hem sosyal hayatla hem de gerceklikle iliskisi vardir,
8.
TURK TlYATROSU
!-__II__­
l
Modem Tiirk
Geleneksel Turk
Tiyatrosu
Tiyatrosu
~
~
Orta Oyunu
~ a i r
Karagoz
Evlenmesi
9. Eserde konusma dili ozellikleri gorulmektedir, Bu ozellikler yazann halka
hitap ettiginin de bir gostergesidir,
10. Sair Evlenmesi'nin temasi olan gorucu usulu bugun de varhgim devam et­
tirmektedir. Fakat eski donemlere oranla bugiin gorucu usulunun daha da azaldigi
gorulrnektedir.
11. Bkz. Ogretici Metinler-,sinasi
2.MET1N
I_ ETKINLIK (
Zavalh Cocuk adh tiyatroyu smifta canlandmmz,
1. a. Metnin olay orgiisii §u sekildedit:
- Sefika'run P8§a tarafmdan istenmesi
- Halil Bey ile Tahire Hamm'm durumu konusmasi
- Seflka'nm Tahire Harnm'a Ata'YI sevdigini soylernesi
- Sefika'nm verem olmasi
- Ata'mn intihar etmesi
b. Zavalh <;ocuk adh tiyatroyu nasil sonlandJracalmm belirtiniz.
2 Zavalh Cocuk'ta yasananlann Tanzimat Donemindeki sosyal yasamda go­
riilmesi miimkiin oldugundan metnin, doneminin gercekligiyle iliskisi vardir,
3. Zavalh Cocuk'ta "suslti bir oda" ve "diger oda" mekan olarak gecmektedir,
Zaman ile ilgili ise herhangi bir ifade mevcut degildir,
64
4. Edebi eserler, yazann kurrnaca gercekliginin icinde yapi unsurlanyla (kisi,
zaman, mekan, olay orgusu) bir billiln oldugu icin, bu unsurlardan herhangi biri­
nin degistirilmesi eserin anlammda bir degi§iklige sebep olur.
S. Zavalh Cocuk adh metindeki olay orgusunun yasandig: zamanla, metnin ya­
zlidlgl donem arasmda siki bir ili§ki vardir, <;iinkil edebi eserler, yazildiklan do­
nemin zihniyetini banndmr, Bu nedenle bir edebi eserin, yazrldig; donemden ba­
gimsiz dusunulmesi mumkun degildir,
6. Metindeki kisiler duygu, dil§ilnce, konusma ve davrarns bakimmdan birey­
sel nitelikler gosteren, olay orgusu ve ile birlikte ele ahmp cozum­
lenebilen, baska eserlerdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir.
KARAKTER C;:OZUMLEME TABLOSU
KARAKTER AD! Halll Bey Tahire Hamm
Karakterin/tipin en
Anlayish arna Fedakar
Anlayrsh birisidir.
belirgin ozelligi nedir?
caresiz birisidir. birisidir,
Karakterin/tipinolaylar
Caresizdir, C;aresizdir. C;:aresizdir.
karsismdaki tavn nasildir?
Sosyal ortarn ve yevre bu
Sevgisine
karakteri/tipi nasil
Etkisi yoktur. Etkisi yoktur.
mal olmustur,
etkilemistir?
Bu karakterin/tipin diger
iizerinde uzerinde Ata iizerinde
karakterler iizerinde etkisi
etkisi vardu, etkisi vardtr, etkisi vardir,
var rmdir?
Bu karakterin/tipin yerinde
olsaydmiz olaylarkarsismda
Olaylar karsismda nasil davranacagimzr belirtiniz.
nasil davramrdmiz?
Sizce gercek hayatta bu
tiyatrodaki karakter/tip
Olabilir. Olabilir. Olabilir.
gibi davranan biri olabilir
mi?
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Zavalh Cocuk adh metnin temasi "gOriicii usuliiniln yanh§hgl"dlr.
2. Grup: Zavalh Cocuk adh metnin yazihs amaci, halki egitmektir,
Metindeki terna, eserin yazildrgi donemde karsilasilabilecek bir durum oldugu
icin hem sosyal gerceklikle hem de halki egitmekle iliskilidir,
6S
I
7. Zavalli Cocuk adh metinde, daha onceki donemlere gore daha sade bir dil
kullamlrmsnr, Evlenmesi 'nde oldugu gibi yerel soyleyis ozelliklerine yer ve­
rilmemistir, Bunun sebebi Evlenmesi adh metnin komedi unsurlanyla, Zaval­
It Cocuk'un ise dram unsurlanyla kaleme almrms olmasidir,
8. Zavalh Cocuk adli metinde "gelenek - modemite" cansmasr vardir, Ev­
lenmesi adh metinde de aym catisma gorulmektedir, Bu catisma Tanzimat toplu­
munun sosyal yasantismda gorulen Dogu - Bah ikileminin dogal bir sonucudur.
9. a. Bkz. Tan
zimat
Dlmemi ve Heyecam Dile Getinm MetiDler
Tanzimat Doneminin
oncu sanatcilanndandir,
roman, tiyatro, elestiri, makale,
Gazetecilikyapml §trr. ]
fikra tiirlerinde eserler vermistir,
b. Yukandaki ozelliklerle, Zavallt Cocuk adh metinde islenen, sosyal bir konu
olan "gtiriicU usuliiniln yanlt§ltgl" temasi Narmk Kemal'in edebi tizelIikleriyle or­
tii§mektedir.
. ,
ANLAMA YORUMLAMA
[
. - ..J
\_ ETKINLIK (
Bvlenmesi ve Zavalh c;ocuk adh metiDlerden belirlediliniz b(lIUmleri 81­
mfta ca
n1
andll'JD1Z,
I. Evlenmesi'ndeki isim sembolizasyonuna gore isimlerin anlamlan §un­
lardir,
• MU§tak: ozleyen, can atan.
• Ziba: siislii, ozentili, (dudu sozciigii ise, tftti (papagan) stizciigiiniin TUrk­
cedeki halidir.)
• Habbe: hileci, hile yapan
• BblJUakiaka' konusanlann, gevezelerin babasi,
Buna gOre gUnumuz D881l bir isim1endirme yapacaPJZl be1irtiniz.
66
2. BATILl ANLAMDA TORK 71YA7ROSU
Turk helkt Batl modelinde tiyatroyla ezmhklenn sundugu tiyatrogasteri/eriyo­
/uy/a bir o/r;ude tsiustyordu. Osmsnli ssrey: ise yabancl topluluklenn gostetilerinc
biiyiik onem vennistir, Bah tiyatrosunu Tiirk helkinden daha once benimsemistir.
Bsu tiyatrosunun Tiirk kiiItiiriine tam anlam.Jy/a sktenlmesi Tanzimat'ta o/u§mu§­
tur. Beti tiyatrosunun, /839 Tanzimat Permeni'nm ongordiiguilkeler dogrultusun­
daBeu 'ya yonelen Ostnsnlt toplumunagirisi, gelenekse/ Tiirk tiyatrosuna bit yen­
dan bircok olumlu katkJda buJunurken, bir yandan da onun r;agda§ dogrulruda. ge­
lismesini engeliemistir. Bah modeli tiyatronun benimsenmesiyle Tiirk tiyatrosuna
yeni bit yoneli§ icine girmistir. Her seyden once tiyatro da yszih metne ger;ilmi§,
yebenct yazar/arcIan yspilsn r;eviri ve uyar/amalar yanmda Tiirk yazarlan da oyun
yazmaya beslemisler; boylece Bah 'ya omnIar;ok ger; de o/sabir dram gelenegi bes­
lsnusttr. Bah modelinde tiyatronun Tiirkiye'yege/mesi sonucunda r;err;eve sahneli
yeni tiyatroysptlsn kurulmu§, toplulukIar bu tiysirolerde diizenIi o/arakoyun ser­
giIemeye beslemislerdir. Boylece tiyatroyu kutumsellestume yoniinde onemli bir
adrm sulttnsur. Bah tiyatrosumodelini benimseyen Ttirk tiyatrosunun gelisimi r;ok
genel biryeklessml« iki a§amada ince1enebilir. Tanzimat Ferrnam'mn ilemyle, Tiir­
kiye Cumhuriyeti'ninkurulmasl arasmda (1839- 1923) yet alanhaZlrIJk 8§amas/ ve
Cumhuriyetin kuru/u§undan giinamiize uzanan geli§me 8§amas/.
9agda§ Tilrk tiyatrosuna ilk onemli sdun 186O'ta yspilsn Gedikpss« Tiyetro­
su'yla stilmtstu: 1861'de bu tiyatroyukiraIayan GiilIaAgop, 1868'de Osmenlt Ti­
yatrosu edls bir topluluk kurarak Tiirk yazarlanna ve Tarkr;e oyun1ara yoneldi.
1870'teSadrazam Ali P8§a'nm!stanbul'unr;e§itli blilgelerindeTilrkr;e oyunlar ser­
gileyen tiyetroler kurmest ko§u1uy1a kendisine sagladlgl destekle, Tilrkr;e oyun1ar
oynama imtiyezuu 10 y/l elinde tutan GalIiI Agop'un top1u1ugunda Brmeni oyun­
cu1ar yanmda Miis1aman Tiuk: oyuncularcIa yeti§ti. Bu oyuncu1ar ir;inde en ilnli1­
sa Ahmed Fehim'dir. Osmenli Tiyatrosu'nda NamJk Kemsl, Ahmed Mithat Bien­
di, Abdiilhak Hamid, Recaizade Mahmut Ekrem gibi iinlii §airve yazarlann yepu­
Ian, Ahmed Vetik P8§a'nm usta i§i Moliere uyar1amalan, ozeIIik1e iinlii Ptenstz
me1odram, gii1diirii ve vodvillerinin r;evirileri, kemolsr, milzikIi oyunlar ve ope­
retler sshnelendi. GalIa Agop'un Osmenli tiyatrosuna yon verdigi 15 yihn en
onemli sonuclsnndsn biri de izleyicinin tiyetroy«al/§masl oldu. Buarada padi§ah­
/arda tiyatroya biiyiik ilgi gosteriyordu. Abdulmecid 1858'de Dolmsbshce Sara­
YJ'mn yakmInda bir saray tiyatrosu, tiyatroya beski ve sansilr koymesiyle tmli:
A bdiilhamid de 1889'da YJ1dJZ SarayJ 'nIn behcesinde yabancJ tiyatro ve opera
oyunlsrunn sahnelendigi bir tiyatro salonu yspttrd).
Tiirkiye'de BahIJ an1amda tiyatronun kutumsellssmssi ve Tilrkr;e oyun sergi­
lenmesi yolunda Ermeni sanatr;IIann ketkis», melodrama ag/r11k veren MarcIiros
67
Mmakyan ve Ahmed Vefik Pll§a'mnMoliere uyarIamalanna aglrIlk veren Tomas
Pesulyeciyen'in ketkilsnyle siirdii. Bu donemde halk tiyatrosu sanatfIIanmn tulu­
at adI veriIen yeni tar bir tiyatro goriiIdii. BatI tiyatrosunun konukIan
ve tipIeriyIe geIenekseI tiyatronun tipIerini ve oyuncuIuk bicimini birlestiten ve
dagafIamaya dayanan tuIuat, bir anIamda orteoyunun sahne tistiine bi­
fimiydi. Ortaayunu ustalarmdan Kavuklu Hamdi'nin onderliginde I875'te artaya
fIkan bu tar, cumhuriyet'in ilk ytllsnn« degin yaygm bir bicimde Aynlmaz
ogesi alan kantayla birIikte !stanbuJ'un $ehzadebll§I semtinde ramazan aymda
senlenen Direkleremsi'nm beslic« gosterilerinden biri olmeyt siirdiirdii. Tiirk
oyunculenn egitimi ifin bir konservatuvar ve yerel yonetimce parasal afldan des­
teklenen bir uygulama sahnesi yolunda ilk edun ise I9l4'te Deriil­
bedayi'nin kurulmesiyle enldt; ilk Tiirk-MiisJiiman kadIn sanatfI olan Afife Ie­
le'de sahneye ilk kez 1920'de Dariilbedayi'de fIktI. Tiyatroda BatI modelinin be­
nitnsendigi nenrhk. ll§BIDasI doneminde ayun yazar1Igmda parlak bir etihm gOriil­
medi. Yazarlar, daha once hif denemedikleri bir tarde kalem oynatlrken ister iste­
mez Bstil) ustalara oykiindii1er. TUrk yazarlan en fak etkileyen yabancI kaynak­
Iar Victor Hugo 'nun, Shakespeare'in, Moliere'in ayunlanyIa yabancI melodramlar
aIdu. Bu bakImdan Tiirk dram seneumn Ibrahim $inasi'nin yazdIgI ve ilk ozgiin
Tiirk ayunu olan $air Evlenmesi'yle (I 860) bll§ladIgI kabul ediJir. Bu oyunu, ozel­
likle romantik yurtsever duygu1anyla yiikJii oyunlar izledi. Bu yepttler icinde en
iinliisii Nemik Kemal'in Vatan Yahut Si1istresi'ydi (I873). sonra da
ozgiirliik konusunu romantik tarihsel oyunlar aglrlIk kezendt. 1839- 1923
donemi ifinde yezilen oyunlar genel olarak komediler, tarihsel dremler, romantik
dramlar, orta simi trajedileri ve melodrsmlsrdi. Bu donemde yuzlerce
oyundan giiniimiizde de aynanabilir olanIann seyts: fok ezdir. Bu tar oyunlann
besmd« Ahmed Vefik Pll§a'nm Moliere'den yaptIgI uyarlamalarla oyun yazarlIgI­
m cumhuriyet doneminde de siirdiiren Musaphizade Celal'in Beti'nm tOre kame­
disi gelenegi icind« Osmenlt toplumunu oyunlar gelir.
3. Tanzimat tiyatrosunun modern TUrk tiyatrosunun baslangici kabul edilmesi,
Batih tarzm ornek ahnmasi, yazih metinler halinde olmasi, sahne tekniklerinin
uygulanmasi sebebiyledir.
4. Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyatro metinleri, sahne gecisleri ve
sahne unsurlan bakimmdan teknik kusurlara sahiptir. Fakat edebiyanrmza yeni gi­
ren bir turun ilk omekleri olmasi acismdan boyle kusurlann bulunmasi son dere­
ce dogaldir,
5. Miinevverin Hasbihali adh tiyatro metnindeki sahne dekorunun anlatildigi
bolumdeki aynntilar sahne tekniginin, Sair Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyat­
rolardaki gibi sadece mekan olarak verilmeyip Bau'daki omekleri gibi aynntih
68
olarak verildigini, bu da modem Turk tiyatrasunun teknik bakimmdan giderek ku­
sursuzlasngim gostermektedir,
6. Sair Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyatra metinleri, tiyatra turunun yapi
ozelliklerini gostermektedir, Geleneksel Turk tiyatrosu yazih bir metne dayanma­
makla birlikte belirli yapl ozelliklerine sahiptir.
Geleneksel Turk tiyatrosunda halki eglendirmek, eglendirirken de kissadan his­
se vermek amaclandigi icin tema genellikle ahlakidir, Evlenmesi ve Zavalh
Cocuk adh tiyatro metinlerin de ise toplumsal bir sorun ele almrmstrr,
Geleneksel Turk tiyatrosunda yanhs anlamalara dayanan, konusrna dili ozellik­
leri yansitan, sade bir dil kullarulrmstrr, Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh ti­
yatro metinlerinde sade bir dil kullarnlmasma ragmen Arapca ve Farsca kelime ve
tamlamalara da yer verilrnistir,
(jLCME 1
1. (D)
(Y)
(Y)
2. halki egitme ..
...... geleneksel Turk tiyatrosu.... ..... modem....
3. Dogru cevap E secenegidir,
4. Yazih bir metnin bulunmasi, sahne anlayismm varhgi, dram, komedi, traje­
di gibi Batt tiyatrosu ozellikleri gostermesi modem tiyatronun Hacivat - Karagoz
ve Meddah gibi halk tiyatrosu omeklerinden farkh yonleridir,
[5. TANZIMAT OiJNEMI EOEBIYATININ GENEL
I_ ETKINLIK (
a. 1 Orup: Tanzjmat DOnemini etki1eyen sosyal Yap!:
Osmanh Devleti 'nin son donerndeki savaslarda aldlgl yenilgiler, halkm dev­
lete karsi olan sorumluluklanm sorgulamasma neden olmus, devlet eliyle
yapilan bir takim yeniliklerin halk tarafmdan yerinde, bazilarmm ise gerek­
siz gorulmesi halkta bir huzursuzluk yaratnnstir, Bunun yarusira ozellikle
gazete aracrhgiyla halkm bilgilendirilrnesi, halkm Bati'yi daha yakindan ta­
mma ve bazi yerlesik degerleri sorgulamaya baslamasi Tanzimat'm olusu­
munda etkilidir,
2. Orup: TRuzjmat DOnemiui etkileyen siyasi Y8p1:
Askeri basansizhklar sonucu pek cok yerin elden cikmasi, Osmanh Devle­
ti 'nin kozmopolit yaprsi icinde bulunan degi§ik irklann, milliyetcilik akirrn­
run etkisiyle ulus devletler kurmalan, devletin kendi valisi Kavalah Meh­
met Ali Pasa'ya bile soz geciremeyip, maglup olmasi, Batih devletlerin Os­
manli'daki azinhklar icin bazi haklar talep etmesi Tanzimat'm olusumunda
etkilidir.
3. Orup: TanzjmatDOnemini etkileyen kUltl1rel Y8p1:
Osmanh aydmlannm Batr'daki felsefi ve edebi akimlan takip etmeye basla­
malan, gazeteciligin ortaya cikmasr, yeni edebi turlerde eserler verilmeye
baslanrnasi Tanzimat't etkileyen kliltiirel sebeplerdendir.
b. Tanzimat Donerni yazar ve sairleri, Batr'yi tarnyan, devletin kurtulusu ve
toplumun refahi icin yenilik taraftan olan, sosyal sorunlar tizerine egilen, bu ne­
denle sanatta faydayi gozeten birer kisilige sahiptir.
1. Grafige gore, onceki donemlerde btiytik farkhhklar gosteren Tiirk ve
Bat! klilttirti, Tanzimat Donemine yaklasilirken aradaki farklihklan azaltrrus, Tan­
zimat Donerninden itibaren ise parelellik gosterrneye baslarmstir.
2.a. Tanzimat Donemi Edebiyatl
__-t_---JI L-I--t----.
Romantizm Realizm Klasisizm Aydmlanma Gag.
Narmk Kemal Sami Pasazade Sezai Sinasi Akil, deney,
(Zavalh Cocuk) (Serguzest) Evlenrnesi) kanun, ilerleme.
Ahmet Mithat
(Felatun Bey ile
RakirnEfendi)
70
b. gore Tanzimat Edebiyatmm kaynaklan Bati'daki fikri
ve edebi akimlardir,
3. Tanzimat Donemi Edebiyati eserlerinde daha onceki donemlere gore sa­
de bir dil kullamlnnsnr, Halki egitmeyi amacladiklan ic;:in donemin sanatcrlan,
konusma dili ile yazi dili arasmdaki farklihklan azaltmaya
4.
Sade bir dil kullamlrmstu,
r
Donernin flkri, edebi ve
Gazetenin
-
Makale, fikra gibi yeni
sanatsal tartismalan
i§levi turleri benndmmsnr,
gazetelerdeyapilmrsttr,
­
I
Halki bilgilendirmede arac olmustur,
71
UNiTE SONU OU;ME VE DEGERLENDiRME
1. (D)
(D)
(Y)
2. Dogru cevap C secenegidir,
3 1860-1896 .
4. Dogru cevap B secenegidir,
5. Dogru cevap B secenegidir,
6. Dogru cevap C secenegidir,
7. Dogru cevap E secenegidir.
8. Dogru cevap E secenegidir,
72
« 4 ~ - --------- -- ----­
SERVET/FONUN EDEB/YATI
uuu.
(7896-1907) VE FECR/AT/
rfJNU71E
TOPLULU(;U (1909-1972)
---- -- - ------- - - - ~ )
7. SERVET/FONUN EDEB/YATININ OLUSUMU
]
I :
HAZIRLIK
1. "Sanatta ne soylediginiz degil, nasil soylediginiz onemlidir," sozuyle, sanat ese­
rinde, sanatcmm iislubunun onemi vurgulannustir, Bu, sanatcirnn hangi sanat dalmda
olursa olsun, sananrun estetik yonunun kuvvetli olmasi gerektigini ifade etmektedir.
2 Cemil Meric, "Dergiler, hiir tefekkiiriin kalesidir," sozleriyle dergilerin, sa­
nat, edebiyat, dusunce konulanmn ozgurce konusuldugu, yaymlandrgi birer yer
oldugunu ifade etmektedir,
am-.
1. ve 2. MIIT.tN
I_ ETKINL/K (
1. Grup: Servet-i Fiinun, "fenlerin zenginlikleri" anlamma gelmektedir.
2. Grup: Servet-i Fiinun, 1891 yilmda Ahmet lhsan tarafmdan cikanlmaya bas­
lanrms, 1896 yihnda da derginin basma Tevfik Fikret getirilmistir,
1. Servet-i Fiinun dergisi, bu dergi etrafmda toplanan edebiyatcilann, savun­
duklan edebi goruslerini aciklamada, savunduklan gorusler dogrultusunda kale­
me aldiklan eserlerini yaymlamada bir ara't gorevi yuklenrnis, hatta bu donern
edebiyatcilanna bir edebi topluluk olarak admi verrnistir,
2 Tanzimat Donemi EdebiyatI bir yenilik getirdigi icin "Edebiyat-i Cedide"
olarak adlandmlrms. daha soma Servet-i Fiinuncular icin onceleri bir alay olarak
kullamlrms daha soma ise isim olarak yerlesmistir, Yeniligin iistiine yenilik yap­
maya cahstiklan icin Servet-i Fiinunculara da Edebiyat-i Cedideciler denilrnistir,
3. Muallim Naci, Tanzimat sonrasi TUrk edebiyatmda ihmhlann basmda bulun­
rnaktadir, Eskiyi savunanlarla ihmhlar geleneksel yasama tarzim siirdUriirken, ye­
niyi savunanlar Batih yasama bicimin uymak istemislerdir.
73
4. Servet-i Fiinun dergisi etrafmda toplannus, Fransizca basta olmak iizere yO­
cukluk yillannda Bati dillerini ogrenmi§, Bati edebiyati zevkiyle yetismis, lstan­
bul'da Batih bir yasama bicimi siirdiirmeye yah§ml§, edebiyatta zevki ve estetigi
on planda tutmus, toplumsal sorunlardan uzak durmus, bireysel konulara yonel­
mis sanatcilardir,
5. a. Tanzimat Donemi metinlerinde "hurriyet, adelet, esitlik, goructl usulii­
niin yanhshgi, gazetenin gerekliligi" gibi toplumsal konular islenmisken, Servet-i
Fiinun ve KIrk yil adh metinlerde bireysellik on plandadir,
b. Servet-i Fiinun doneminde "Sanat, sanat icindir," ilkesi benimsenmis,
toplumsal konulardan ve sorunlardan uzak durulmustur,
6. Servet-i Fiinun Doneminde estetik zevkin on planda olrnasi, donem sa­
natcilanm sadece sanatla ugrasmaya sevk etmis, siyasi ve sosyal problemlerden
uzak durmalarma sebep olmustur,
t-.......;.... A",.NL""A""'MA=Y.... .... ... ..... O-R-U..,.M . .
1. Tanzirnat Donemi Edebiyatrm hazirlayan sebepler ile Servet-i Fiinun Edebi­
yatuu hazirlayan sebepler arasmdaki en onemli farkhhk, Servet-i Fiinunculann
aradan gecen zaman icinde bazi yeniliklerin oturmasmdan, fikri ve edebi alan ile
toplum tarafmdan benimsenmis olmasmdan sonra ortaya cikrms olrnalandir,
2. Servet-i Fiinun ile KIrk yil adh metinler tema bakmundan toplumdan uzak,
bireysel bir konuyu islemislerdir, Buradaki bireysellik, sahsi degil, topluluk adma
bir bireyselliktir.
Her iki metin de ani tiiriiniin yapi ozelliklenni yansrtmaktadir, Anlatimda ise
cesitli betimleme ve benzetmeleri yapilrms, Tanzimat Donemine gore daha edebi
ve siislii bir dil kullarnlmisttr,
3. Bir edebiyat dergisi editlhi1 olarak, derginin sanat anlaYJPIl1 aytklayan bir
y8Z1 YllZU11Z.
lJLcME DE(;ERLENDIRME 1
1. (D)
(D)
(Y)
2. ... Servet-i Fiinun dergisin...
... Edebiyat-i Cedide...
3. Dogru cevap D secenegidir, Recaizade Mahmut Ekrem'in tesvikleriyle eser­
lerini yazrruslardir,
4. Dergi, Servet-i Fiinunculann edebi gorii§ ve cahsmalanru siirdilrdilgii bir
merkez olrnustur,
74
II
2
2. 6{;RETlcl METINLER
HAZIRLIK
1· -----4
1. Ogretici metinlerde dilin, sanatsal bir bicimde kullarulmasi, anlatilmak iste­
nenin karmasik bir hill ahp anlasilmarnasma sebep olabilir.
Belirli bir diizeyde sanath anlatim ise ogretici metinleri, anlatim bakimmdan
daha estetik kilabilir,
a. GiIn1f1k YlI§8DtImzda ell'§tiri YaplP yapmadJ.gmm ve neyi, n i ~ elestir­
d i ~ belirtiniz.
b. Elestirinin amaci, olumlu ve olumsuz yonlerin ortaya konarak, daha
"iyi"nin ortaya cikmasrm saglamaktir,
3. Hanra ve gezi yazilan, kendilerinden sonraki donemler icin birer tarihi beI­
ge niteligi tasirlar,
4. Servet-i Fiinun Doneminde, II. Abdiilhamit'in baskici yonetirni altmda bulu­
nan aydmlann bircogu Avrupa'ya ozellikle de Paris'e kacnuslardir. Ulkedeki bu
baskici yonetim zamanmda herhangi bir savas olmamasma ragmen Ban
karsismdaki gerileme devam etmistir, Sosyal yasamda, ozellikle Tanzimat'in
ilanmdan sonra meydana gelen degisiklikler yava§ yava§ toplum tarafmdan kabul­
lenilrnis ve devletle birlikte halk da yiiziinii Ban'ya donrneye baslanustrr,
amm­
1. MB'I1N
EDEBt TENK1T
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Biraz Daha Hakikat adh metnin yazihs amaci, bilgi vennektir.
2. Grup: Biraz Daha Hakikat adh metin iletisi, Servet-i Fiinun ve yeniliktir.
3. Grup: Biraz Daha Hakikat adh metindeki kelime gruplan, cumleler, parag­
raflar metinde anlam birligine sahip kiimelerdir.
Metindeki bu anlam birligine sahip kumeler, metin iletisini ifade etmek, onu
aciklamak, hakkmda bilgi vennek amaciyla bir araya getirilmislerdir,
75
1. Biraz Daha Hakikat adh metnin ana fikri, "Servet-i Fiinun ve yenilik"tir. Bu
ana fikir, metnin ait oldugu sosyal ve siyasi §artlarla, Servet-i Funun'u olusturan
sartlar dolayrsiyla iliskilidir,
2. Metin elestiri (tenkit) dusuncesiyle kaleme ahnrmsnr.
3. Metindeki ifadeler, bilgi vermek, aciklama yapmak amaclandigi icin aciktir,
Metindeki "gazete, makale, Dekadan, edebiyat okulu, edebi hareket, sanat, sa­
natkar, taklit, estetik, roman, ilerleme" gibi terim ve kavramlar kullarulmisnr,
Metinde gunluk hayatia ilgili olarak, her alandaki isbirliginin bugiin icin zorun­
lulugundan bahsedilmistir,
4. Metinde anlam tutarsizhgi veya birbiriyle celisen dii§iinceler mevcut degildir,
5. a. Metinde somut ifadeler daha ~ o k kullarulrmstir,
b. Bu durum ogretici metinlerin, bilgi vermek, aciklarna yapmak, yonlen­
dirmek, haberdar etmek gibi amaclanmn olmasmdan kaynaklanmaktadir,
6. Metin, ogretici metin gelenegi icerisinde edebi tenkit alanmda yazilrmsnr,
7. Biraz Daha Hakikat adh mew hangi. yaym orgamnda yaymlayacalmlZl be­
lirtiniz.
8. HiJseyin Cabit YalfUl
Hiiseyin Cahit YalfIn (d. 1875 - o. 1957) yszi hayatma Servet-i Fiinun done­
minde edebiyetct olerek bsslsmts, II. Mesrutiyet, Atatiirk, lsmet lnont: ve DP do­
nemlerinde her daim serf kalemiyle yazdlgl polemik ve elestirilerle ve eyru za­
manda da kiiItiiriin yeygmlesmsstne destekIeriyle alallarda ksltms, gazeteci, ya­
zar, siyaset edsmuhr.
1908'de II. Mestutiyet'in ilam ile edebiyeu buskmts ve politikaya gitmistit.
Agustos 1908'de Tevtik Fikret ve Hiiseyin Keum ile birlikte Tanin Gazetesi'ni
kurdu, ittihat ve Terakki'nin siyasi alandabir nevi keletnsotu oldu. Aymytl, 1908­
1912 OsmanlJ MecIisi Mebusam'an istanbul milletvekili secildi. 1911'de Diiyunu
Umumiye Dayinler vekili oldu. 1913'ten sonra tek parti hfiline gelen lttihet ve Te­
rakki'yi elestirmeye besledi. Haziran 1919'da Malta'ya siiriildii. 1922'de Tenin'i
yeniden cikurmeyu beslads. Hiikiimete yonelttigi aglr elestirilet ve eski lnihetcite­
tt savunmaSI doleytsiyle 1923'te istikIal Mahkemesi'nde ysrgtlends. 1925'te mii­
ebbet siirgiin cezest ile Corum 'a gonderildi. Bu tarihten sanra, Atatiirk'iin otiimii­
ne kadar politikanm dtstnd« keldi.
1933'te Ak§am gazetesinde yuztler yazmaya ve Tiitk kiiltiir hayatmm onemii
yaym organ1anndan biti alan Fikir Hareketleri dergisini yaYJmlamaya bssledi.
Atatiirk'iin oltimiindcn sonra, lsmet lnonu'nun tekliflyle tekrar palitikaya dbtulii.
1939-1954 yillen arasmda Cenkin, istanbul ve Kars milletvekilligi yspti. 1954'de
79 yssmds tutuklanarak hapse girdi fIktl.
1957 yilmda Olmii§tiir.
76
Biraz Daha Hakikat adh metin yazann sert ki§iligini, elestirici yiiniinii ortaya
koymasi bakirmndan, kitabm adirun "Kavgalanm" oldugu da dusunulurse iliskili­
dir.
2.MET1N
GEZtYAZlSI
1. On Birinci Mektup adh metnin yazI11§ amaci, gezilen yerler hakkmda bilgi
vermektir. Metnin ana fikri, Misir ve piramitlerdir. Tiirii ise, gezi yazisidtr,
2 Metindeki "iki sent gibi ekilmis araziler", "deve kervam", "bedeviler",
"merkepciler, deveciler, fotografcilar", "mnzik ve dilenci grubu" ifadeleri done­
minin sosyal gercekligini yansitan ifadelerdir.
[. ETKINLIK (
1. Grup: Biraz Daha Hakikat ve On Birinci Mektup adh metinler, okuyucuya
bilgi vermek amaciyla yazilnuslardir,
Bu durum iigretici metinlerin yazihs amaciyla parelellik gosterir,
2. Grop: Biraz Daha Hakikat adh metinde "Servet-i Fiinun ve yenilik", On Bi­
rinci Mektup adh metinde ise "M1SIf ve piramitler" ternasr islenmistir, Temalann
birbirinden farkh olmasi hem metinlerin tiirii hem de anlatilanlann birbirinden
farkh olmasmdan kaynaklanmaktadir,
3. On Birinci Mektup adh metindeki ifadeler, bilgi vermek amaclandigi icin
acik ve kesindir.
I_ ETKINLIK (

2. Grop: Metindeki "delta, ucgen, piramit, mumya, ebu'l-hevl" ifadeleri terim
ve kavramlardir,
Bu bakirndan On Birinci Mektup adh metin, iigretici metin olmasi dolayisiyla
yogundur.
4. Metinde somut ifadeler daha baskmdrr, Fakat yazarm edebi iislubundan kay­
naklanan birtakim benzetmeler ve sanath soyleyislerde soyut ifadelere de yer ve­
rilmistir,
5. On Birinci Mektup aldi metin "gezi yazrsr'tdir,
6. Cenap
1870'te Menestir'de dogdu. Bebssttnn Plevne'de selut dtismesinden sonra aile­
siyle Istanbul'e geldi. llkogrenimini Tophane'deki Fevziye Mektebi'nde yepti.
77
Giilhane Askeri Riisdiyesi ili bitirdi. Ttbbiye Idedisi 'nden sonra Askeri Ttbbiye
'den mezun oldu. Hekim yiizba§l oldu.
Psris'te 4 yll cilt hsstshklsn ihtisesi yepti. Yurda dondiikten sonra Mersin, Ro­
dos, Cidde'de ksrsntine hekimJigi, sihbiye miiietti§Jigi yspti. 1914'te emekliye
eynldi.
Detiiliunim 'da Tiirk Edebiysti Tsrihi detsleti okuttu. Kurtulus Sav8§1 stresm­
da Kuve-yi MiJIiye 'ye kers: olumsuz tutumu nedeniyle ogrencileri taraimdan isti­
iaya zorlendi. Daha sonre cumhuriyeti destekledi ama yelmzhktsn kurtulsmedi.
11k siiri 1885'te daha ogrencilik yillennd« Saadet gazetesinde yeyimlendi. On­
celeri MuaJIim Naci 'nin etkisiyle divan ffim siirle ugr8§tl. Daha sonre Receizede
Mahmut Ekrem ve Abdii1hak Hamit Tsrhen'den etkilenetek Bets tarzl siite yimel­
di. Servet-i Fiinun dergisinde siirleri yeytmlsndt. Tevfik Fikret ve HaJit Ziya
Usekligil'Ie birlikte Servet-i Ptinun edebiyatmm iif onetnli isminden biri oldu.
Gelenekc! seirlerin en fok saldJrdlgl yenilikfi ssdrdi. Diger Servet-i Fiimmculenn
tersine bireysel siiri tercih etti. Edebiyet-t Cedide 'nin en a§lrJ omekletini verdi. $i­
ire "nesirmusikisi" dedi. $iir1erinde kuJIandJgI "S11at-i sementkm ", "ceng-i miizeb­
hep", "nay-i ziimiirriit" gibi deyimlet, imgeler dbneminin sanat diinyasmda onem­
Ii tartl§malar yeretu. Heceleri miizik duzeyinde uyumlu kullenmsyt savundu. Bu
tarzda yazdlgl en iyi iki omek: "Yakazat-l Leyliye" ve "Elben-t $ita" siirletidir. 12
$ubat 1934 'te lstanbul'da beyin kanamasmdan ya§amlm yititmistir. Kabri Bsktr­
koy'dedir.
Eserleri:
$iir: Tamat (1887)
Sefme $iir1eri (1934, oliimimden sonra)
Bilffin $iir1eri (1984, oliimiinden sonra)
Tiyatro:
Korebe (1917)
Diizyezi:
Hac Yolunda (1909)
Evrek-i Byyam (1915)
Aiak-I lrek: (1917)
Avrupa Mektuplsn (1919)
Nest-i Harp, Nesr-i Sulh ve Tiryaki Sozleti (1918)
Vilyam $ekispiyer(1932)
OnBirinci Mektup adh metindeki birtaIam S8Dath s6yleyi§ler ile an1ah18l!1arm
kurguland$ Uslup Cenap ~ b a b e f f i n 'in edebt kipliJiyle 6rtI1§mektedir.
78
3. ME'I1N
HATIRA
\_ ETK1NL1K (
1. Gmp: Ahmet Hikmet'i Nasil Tamdim? adh metin bilgilendirmek, haber ver­
mek amaciyla yazilrmsnr,
2. Grup: Metnin ana fikri "Ahmet Hikmet"tir.
3. Gmp: Metin hatrra (am) dusnncesiyle yazrlrrusur,
1. Verilen metinlerde dikkati ceken yon daha once de belirtildigi uzere toplum­
dan, sosyal sorunlardan uzak ve bireyseldir. Bu durum, Servet-i Ftinun Donerni
ogretici metinlerinin bireysellik etrafmda sekillendigini gostermektedir,
2 Metinde doneminin siyasi gercekligini yansitan ifadeler "Turkculuk" fikridir,
Sosyal gerceklik olarak ise, sanatcilann ev toplantilan gosterilebilir,
3. Anlatlm bozuklugu olan ciimleler sunlsrdu:
• Bu sebeple °zamana kadar tarumadigmuz, gormedigimlz bircok adamIara
rastgeliyor ve bircok kisilerle temas ediyorduk. "(cogul eklerinin yanhs kul­
lamrm)
• "Uzanan ellerirniz birbiriyle kuc
a1r1a
§tl."
(Kelimenin yanhs anlamda kullarulmasi.)
• "Baska herbangi yazarlar arasmda ihtimal kirgmhga varabilecek..."
(Gereksiz sozcuk kullamlmasi)
• "Fransizcada bircok Latin(ce) kelimeleri var, lngilizcede de bircok
Fransizfca) kelimeleri oldugu gibi ..."
(Ek eksikligi ve cogul ekinin yanhs kullammi)
4. Metin giintimtiz icin Servet-i Fiinun Donemine tutan bir onerne ve dege­
re sahiptir.
5. Verilen ctimlelere gore dergiler, doneminin, sanat ve edebiyat hayatma yon
veren, sanatm fikri ve edebi ylintintin yer aldig: birer merkez konumundadir,
6. Mehmet Rauf (d: 12 Atustos 1875 - 6: 23 Arabk 1931)
1stanbul'da ve kiifiik edebiyat ile ilgilenmeye beslermstir. Bah­
riye Okulu'na gitmis ingilizce ve Frensizce Yakmdan takip ettigi He­
lit Ziya'mn eserlerine ve realizm akImma ilgi Fmnsiz yazar Paul Bo­
urget'yi okurmus ve ondan etkilemistir... 1896 ythnden itibaren Servet-i FiinOn'da
yazmaya besledt.
Romanlannda genelde 1stanbul ve fevresinde seckin ailelerin erestti­
da gecen iliskilerini konu elmtsur. Zaman zaman siirler de yezmistu.
79
Eserleri
Romanian:
EyIal
Ferde-yi Garam
Karanfil ve Yasemin
Geny KIZ Kalbi
Bbgiirtlen
Son Ytldtz
Halas
Ceriha
Kan Demlesi
Hikaye:
Ihtizer
Son Emel
A§k Kedim
Eski Ask GeceJeri
jlk Temas
jlk Zevk
Oyun:
Pence
MensurFlee:
Siyah lnciler
.=
(
ANLAMA YORUMLAMA
1. Servet-i Fiinun Donerninde edebiyat ve sanat tartismalan "sanatm sanat icin
mi, toplum icin rni?" yapildrgi eksenindedir.
2. Tanzimat Doneminde Bati' dan gelen fikirlerin ve edebi unsurlann yaym
kaynagi, halki bilgilendirip egitmeyi amaclayan aydmlar icin herkese hitap eden
gazetedir.
Servet-i Fiinun Doneminde ise, herkese degil de sadece belirli aydm ziirnreye
hitap eden dergi, gazetenin yerini almisur, Bunun temelinde ise "estetik kaygi"
vardir,
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Servet-i Funun Donemi ogretici metinleri elestiri, gezi yazisi ve hatira
olarak kaleme ahnmis ve bireysel temalar islenmistir,
Tanzimat Doneminde ise, makale ve fikra gibi turler yapryi belirlemis ve top­
lumsal sorunlar ele ahnmisnr,
2. Grup: Servet-i Funun Donemi ogretici metinlerinde edebi bakrmdan daha
oturmus bir dil ve uslup kullarulrms, dil agula§ml§t1r.
Tanzimat Doneminde ise eskiye oranla daha sade bir dil kullarnlmis ve edebi
sils ve sanattan kaYIDllml§tu.
I" ETKINLIK (
Edebitenkit, gezi Y8Z1S1 ve haluatllrlerinden biriyle biryaZl kaleme ahmz.
(JLCME DEl:ERLENDIRME 1
1. (D), (D), ('()
2. ... tenkit, gezi yazlSl ve hatira...
3.
( ( Avrui
a

Cenap $ehabettin ve
Hilseyin Cahit '(alym
--+.
4. Dogru cevap A secenegidir, Tevfik Fikret'in Riibab-I Sikeste adh eseri siir
kitabidir.
5. Servet-i Filnun Doneminde bireysel konulann islenmis olmasi, sanatta "es­
tetik kaygr" ve "zevk" anlayismm benimsenmesi dolayisryladrr,
81
3. VE HEYECANI DILE GETIREN ItfETINLER
VE ItfENSUR
l:
HAZIRLIK
1. Verilen dortluk bir resimle ifade edilebilir. Verilen dortlukte yapilan betim­
Iemeler, okuyucunun zihninde canlanan bir goruntuye sahiptir. Bu nedenle Servet­
i Fiiniin Doneminde "resim gibi siir yazma" anlayrsr oldukca hakimdir,
2 Bir donemde yazilan §iirlerin kendilerinden onceki donemlere ait siir sekille­
rinden farkh olmasi, birtakirn yeni edebi tiirIerin §iire girdiginin bir gostergesidir.
1.MEI1N
1. Kucuk, muttarid, muhteriz darbeler
Kafeslerde, camlarda pur-ihtiaz
OIur dem-be-dem nevha-ger, nagme-saz -az: tam kafiye redif
Kafeslerde, camlarda pur-ihtizsz
Kucuk, muttarid, muhteriz darbeler...
... agla§lf >_Iqu: redif
... yaklasir
... bir
>-ir: tam kafiye
... gelir
... hep
>-eb: tam kafiye
... §eb
Siirin ritmi aruz saglanrrustir, Aynca §iirdeki ses benzerIikleriyle de
ahenge yardimcr bir soyleyis olusturulmustur,
2 Verilen bendin soyleyisine dikkat edilirse, siirin basligmda oldugu gibi yag­
murun yagl§ sesi ve ritmi verilmeye
3. basta ve sonda birer bent ve arada beyitlerin yer aldlgl bir yaplya sahip­
tiro Tevfik Fikret bu §iirinde klasik divan siiri kahplanm kirrms, soyleyis He tema
arasmda bir yapi meydana getirmistir,
82
4. a. Siirdeki bentler ve beyitler §iirin birimleridir. Birimlerde gunnmuz
Turkcesiyle kismmda da verildigi gibi yagmurun yagl§1 ve yagmur yasarken sai­
rin izlenimleri dile getirilmistir,
b. Birimlerde anlatIlanlar siirin temasuu farkh yonlerden isleyerek bir bu­
tun olusturmaktadir,
5. a. Siirin basmda ve sonunda bent, bentler arasmda ise beyitlerin kullaml­
masi, yagrnurun yagl§1da dusunulurse, once hafiften baslayan (l.bent), daha son­
ra hizlanan (beyitler) ve yine bitmeden once yavaslayan (sonuncu bent) yagmur
sahnesi canlandmlmaya cahsilrmsnr,
b. ~ i i r i n Y8p1S1y1a temast lIl'IlSUldaki. ilifkiyi resmediniz.
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Ahmet Muhip Diranas'm Yagmur adh §iirinin ternasi, Fikret'in siirin­
de oldugu gibi "yagmur'tdur, Tema sairin duyusuna gore anlatilrmstrr,
2. Grup: Hay-Kay, Japon siirine ait ozel bir nazim§eklidir. lslenen tema ise yi­
ne yagmurdur.
Bu durum temanm evrensel bir ozellik tasidigmi gosterir,
6. ~ i i r i n temasiyla devrin siyasi ve sosyal gercekligiyle bir iliskisi yoktur. Cun­
ku Servet-i Funun sanatcilan toplumsal konu ve sorunlardan uzak durmus, birey­
sel kanunlara yonelmislerdir,
7. Tanzimat Donemi sanatcilannda gorulen toplumsal sorumluluk duygusu,
Servet-i Funun sanatcilarmda yoktur. Bu nedenle islenen temalar Tanzimat Done­
minde toplumsal, Servet-i Ftinun Donemlerinde bireyseldir.
I_ ETKINLIK (
Temas; yatmur alan bir yBZI yllZlIl1Z.
8. Verilen beyitlerde dogal dil, §iir dilinin birtakim benzetIne, mecaz ve sanatla­
nyla kullarulrmsnr, Bu durum beyitlerde §iir dilinin agrr basnguu gostermektedir,
9. Siirdeki bentler ile iki, dort, alti, yedi ve sekizinci beyitlerde anjambman var­
dir, Bu durum siir dilinin nesir (dtiz yazi) diline yaklasngim gosterir,
10. Yagmur siirinde anlatilanlar, Servet-i Ftinun sanatcilanrun resim gibi siir
yazma anlayislarma uygun oldugu icin resimle ifade edilebilir. ~ i i r bu yonuyle
pamasizm akimma uymaktadir, Siirin her birimi birer sahne niteligi ta§ldlgl icin
§iirin tamarm parnasizm akumna omektir,
83
PARNASlZM
Fransa'da tiJriinde oneye bir ekundu. diyebile­
cegimiz pemssizm, bir anlamda teelizmle nstiirelizmin sentezinden olus­
mu§tur. 1886'da "Pamas" edlt derginin yeyintenmesiyt« ortaya cikmisnr (Pamas:
Mitolojide ilham perilerinin ya§adlgma inamlan efsanevi dagm adl).
Pamasyenler siiti salt bicim olarak goriirler. Bu nedenle bicim giizelligini her
seyin iistiinde tutarlar. Yine aym nedenlerle Olyii ve uyaga onem vermisler,
ritmi on plana pkannl§lardtr. Sozciiklerin birarada kullemlmesmden dogacak mii­
zigi de siit icin gerekli gormii§lerdir. Pamasizm, romantizme tepki olarak dogdu­
gu icin bu ekimds duygunun yetini dii§iinceleralml§, psmesyenler siirde synntth
ve nesnel betimlemelere yer vermisler, duygusalllgl teddetmislerdir.
Siin, golg», tenk ve cizgilerle saglamayl
"Ssnst, ssnst icindit" olan pamasyenler siirde yarar degil, guzellik
srarlsr.
Tarihteki mutlu dbnemlere duyuJan ozlem, yabancI iilkelerin manzara ve gele­
nekleri islenen konulardtr.
Pamasyenler Eski Yunan ve Altm mitolojisine biiyiik heyrenhk duyarlar. Do­
leytsiyle ele elmsn bazr konular klasisizmle benzerlikler tesu.
BBfbca remsilcileri:
Th. Gautier
TD. Banville
Francois Coppee
i.Maria de Heredia
SEMBOLlZM (slMaEC1LtK)
19.yiizYllm ikinci yensmde pemssizme tepki olarak ortaya ylkml§ bir ekimdir.
Pamasyenler insan duygulanna, izlenimlete anem vertniyorlerds. Onlar is:in
onemli olen gercekti, dustmcelerdi.Sembolistter bu anlaYI§a kar§l y1kmI§, duygu­
sallIiJa, insemn i y diinyasma yimelmislerdir. Onlaragore somut vsrliklsr, dl§ diin­
ya ile insanm duyulan arasmda koprii kurmaya yarayan biret simgedir. (:iinkii
geryek ancak insamn bicimiyle var olur. Yani insan onu nesil slgtltyorse
oyle degerlendirilir. Sembolistler, sembollei aracIIIglyla dl§ fevrenin insan uze­
rindeki etkilerini ve izlenimletini enlstmislerdu.
Siiri sessiz bir ssrk: olarak tsrumlstmsler ve miizigi siirin emeci durumuna ge­
tirmislerdir. Onlara gore siir diistmcelere degil duygulara seslenmelidit; ciinku si­
ir bir anlatmak ifin yazllmaz.
Siirde anlam kspeli olmsluhr ve hetkes kendince yorum getirebilmelidit. Soz­
ciigiin anlam degerinden 90k mtizikel degeri onemlidit. Anlam kapanlkIIgl ve
farklI 9agn§lmlar yaratabilme amacr, 001 bol rnecaz ve istiarelerin kullemlmssme
yol a9m1§, doleyistyle dil de aglrl8§ml§tlr.
Gercekletden ka9ma, hayale slgmma, 9irkinlikIeri hayal yerduniyle giizelIe§­
tirtne, bunlere bagll olarak ortaya 9lkan keremserhk, sembolizmin en belirgin
ozeliiklerindendir.
Durgun suler, ay l§lgl, alacakaranIIk, tan agarnsl, perdede gezinen gOlgeler ve
oltim beshc« temelendtr. Litizm, bu anlaYl§m en onemli ogesi dutumundedit.
Pamasyenlerin genelIikIe "sone" naznn bicimini kullanmalarma ksrsm, sem­
bolistler daha 90k serbest naznn bicimlerine yonelmi§lerdir.
B8§hca t:emsilci1eri:
Baudelaire
Rimbaud
Mellerme
Verlaine
Puskin
11. Yagmur siirinde tabiat, yagmurun yagmaya baslamasi, sokaklann durumu,
gokyuzunun aldig; hal ile hayvanlann hfili goz onune serilerek anlanlrmsur,
12. Verilen rmsradaki "yash sarkilar" (nevha-ger magme-soz) ifadesi gercek
anlami dismda kullamlrmstir, Cunku "yash" sozcugu insan icin kullaruhrken bu
dizede sarki icin kullamlrrnstir,
Siirde aynea "cekingen darbeler, aglasan seller, can cekisen dalgalanmalar, so­
guk golge, sonen heyula, hayalet, solgun, tukenmis kadin, hazin kuslar, ruhumun
kulagi, soguk bir sessizlik, heves dolu damlalar" gibi bircok ifade gercek anlarru
dismda kullamlrrnsnr,
13. Verilen imgeler Tanzimat Doneminden farkh olarak Servet-i Fiinun sairle­
rinin yeni ve eski kahplarmdan cok farkh imge ve tamlama bulma arzulanmn yan­
srmasidir,
14. a.
• "rnuhteriz darbeler" -.: te§his (ki§iselle§tirme)
• "Sokaklarda seyl-abeler aglasir" ~ te§his (ki§iselle§tirme)
• "gU§-1 ruhum" ~ te§his
• "sukun u tanin" ...... tezat
b. Soz sanatlan Yagmur siirinin ahengini ve soyleyisini yansitmakta birer
a r a ~ olarak kullarulrmstrr,
85
15. Yagmur siirindeki beyitler ile bentler divan §iiri ve Tanzimat §iiri gelene­
giyle iliskilidir, hem eski hem de yeni unsurlar bir arada kullamlrmsnr,
irdeki tema, sairin duyus ve gozlernlerini yansitacak sekilde islenmistir,
16. Yagmur siiri bireysel duygulann dile getirildigi bir §iir olmasi dolayisiyla
doneminin sosyal §artlanndan uzak bir §iirdir. Kiiltiirel anlamda ise ancak Server­
i Fununun siir anlayisiyla iliskilendirilebilir.
17. Yagmur §iirinde anlanlanlann herkeste aym duygu ve ruh halini yansitma­
m beklenemez. anlatilanlar Fikret'in ruh halini yansttmaktadir, Bu durum,
edebi eserlerin cok anlamhhgiyla ilgilidir.
18. Yagmur siirindeki, yagmura atfedilen ifadeler ve yagmurun sairin zihninde
yarattiklan hayal unsurlan, "yagmurun kendisi ise bir gerceklik unsuru olarak
yorumlanabilir.
19. anlatilan olaylar, yasananlar, §3.irin yani anlaticmm gozlem, duygu ve
ruh halini yamsitngi icin ona ozeldir, Bu da olaylar ile anlatrci arasmda siki bir ili­
siki oldugunun gostergesidir.
I_ ETKINLIK (
gunumuz Turkcesi bolumunde verilen h1Ui bir diiz yazi metni gibi dusu­
nulurse, §iirdeki anlamm degil, ahengin, duygu halinin ve §iirin okuyucu uzerin­
deki etkisinin kayboldugu g0ri.\lmektedir. i1
20.TevtikFikret
(24 AralIk 1867, lstanbul-19 Agustos 1915), 1888'de Galatasaray Lisesi'ni bi­
tirdi ve yine Galatasaray Lisesi'nde ogretmenlik yepmtstu, Devlet dairelerinde
memuriyet, okul1arda ogretmenlik yaptI. Okul ytllsrmde ba§ladigi siirl« ilgilen­
meyi siirdiirdii.
Servet-i Fiinun dergisinin fevresinde §ekillenen topluluga keutd). ilk kiteb: Ru­
beb-i (Kmk Saz) 1900'de yayimiandi. Tevtik Fikret'in Tiirk: siirinin BatIII
bir kimlik kazanmasmda rolii biiyiiktiir. Fikret Abdiilhak Hemit'in ve Galatasaray
Sultanisi'nden hocesi olan Recaizade Mahmut Ekrem'in tesiriyle Beuh anlaYI§ta­
ki siire ytmelmistir. Fikret'in Servet-i Fiinun anlaYI§ma baglI §iirlerinde i§ledigi
konular ozellikl» a§k, tabiat ve gtinliik: ya§amda k8T§IIa§llan bezt kiifiik sorun1ar­
dtt. Fikret, Servet-i Fiinun toplulugunun dagzlmasmdan sonra yazdlgl siirlerde
toplumsal konulara yonelir.Bu siirletinin ana temesi "hiimyet" ve "medeniyet'tir.
j1k siirlerinde sanat icin sanat diistmcesindc olan seir, daha sonraki siirlerinde top­
lumcu bir an1aYI§a yonelir. Toplumu siken biiriiyetsizlig» k8T§1 yazdlgz "Sis" sii­
ti, biiyiik: yenki uyendtnr. Fikret.senetmm bu ikinci doneminde insan1an bitbirine
86
dii§iirdiikleri icin biitiin dinlere dii§mandlr. Tarihe ve kutsel degerlere de kerstdn.
Fikret siirlerinde rogu zaman aruz alriisiinii kullsnmtstit.Siirde beyit biitiinliigii­
nii kunns.enlemm bir beyitte tamamlanmasl gelenegini ortadan kulduttusur.Nsz­
ml nesretsiui diiz yazlya)yakla§tIrml§tIr. Prensiz siirinden alman soneyi siirlerin­
de kullenmis, divan siirinin miistezat nazIm §eklini temnmez hale getirerek "set­
best mustezet'bicimini gelistitmistir. Fikret, pamasizm akImmdan etkilenmistit
ve pamasyenlere baglIdlr.Fikret'in "manzum hikaye" tiiriinde siirleri verairiBehk­
csler.Nesrin.Rsmszsn Sedekesi.Hest« C;ocuk"gibi. Fikret cocuklsr icin yazdlgl si­
irleri hece alriisiinii kullanarakysztmsttt ve bu siirlerini "Sermin"sdh bir kitspte
toplemisur.Siirlerini "Riibsb-i Sikeste" ve "Heluk'un Defteri" edh kitaplarda top­
lenustu.
Tahsin Nabit
Tahsin Nahit (d. 1887, lstenbul- a. 12Mayls 1919, lstenbul), Galatasaray Spor
Kuliibii'niin 9 numaralI kutucu iiyesidir. Hukuk egitimi elmtstu; seir ve oyun ya­
zendtr. Fecr-i Ati ekuntntn bir iiyesidir.
Eserleri
Oyun:
Hicrenler(1908)
Jan Tiirk (1909)
Kosem Sultan (1912)
Firar (1911)
$iir:
Ruh-I Bikayd (1911)
~ i i r d e k i . karamsar rub bllinin Tevfik Fikret'i y8DSlttJil rahathkJa s(lylenebi1ir.
Bunun yamnda Servet-i FI1nuneulann genell»'.eJ.l.i#i olan tablo gibi §iiryazma an­
laY1§1Yla, pamasizm alrnnJDJD Ozellikleri §8ir ile eseri arasmdaki baAlantl1ardlr.
I_ ETKINLIK (
Verilen resmi an1atan bir ,iir yazarak 8DI1fta okuyunuz.
2.ME'I1N
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Elhan-i siirinin ahenk unsurlan:
... >. -11§: tam kafiye
... kus
... kar > -ar: tam kafiye
... arar
... -S1: redif
... ne§l?eleri tam kafiye
... ferdasr - 1. tam kafiye
... yeri -er: tam kafiye
... karlar > -lar: redif
.., aglar
Siirin ritmi, aruz olcusuyle saglanrrustrr, Aynca siirdeki her tiirlii ses benzerli­
gi siirin ahengini saglayan unsurlardandir,
2. Grup: Elhan-i adh §iir bent, iki dortluk ve aln beyitten olusan hem
divan hem de Ban §iiri ile halk siiri etkilerini tasiyan bir yapiya sahiptir.
1. Verilen bentte kar yagrsmm ritmi saglanmaya cahsilrmsnr, Karm ritmi
tiim siirde verilrnis, tipki Yagrnur siirinde oldugu gibi, resim gibi siir yazma anla­
YI§ma uyulmustur,
2 Elhan-i siirinin birimleri bent, iki dortluk ve alti beyitten ibarettir. Bu
birimler §iirin temasl olan "kar" etrafmda bir araya gelerek siiri olusturmuslardir.
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Behcet Necatigil'in Kar Kar adh siirinde kar ve kar- kinayeli kullaml­
rmsnr, bu iki sozciigii tiim siir boyunca gelisen bir tema icinde islemis­
tiro
2. Grup: Herman Hesse'nin §iirinde lu§ temasi islenmis ve bu tema siirde sii­
rekli gelisen, iistiinde bir §eyler soylenen bir sekilde verilmistir,
Farkh donemlere ve iilkelere ait §iirlerde de aym temanm islenmesi, temanm
evrensel bir nitelik gostermektedir,
88
3. Elhan-i siinndeki kar temasiyla, Yagmur siirindeki yagmur temasi Ser­
vet-i Fiinun Doneminde dogamn ve izlenimlerinin tema olarak secildigini gos­
termektedir.
Aynca Tanzimat Donemi farkh olarak bireysel ternalann, duyus ve
algilayism on planda oldugu gorulmektedir,
4. Verilen bentte dogal dil, sairin algilayisla diline oZgii soyleyislerle, ken­
di anlamlan drsma tasarak kullamlmisur.
5. Elhim-: §iirinde anjamaman ozelligi tssiysn tntsrsler §unlardIr:
- Esini gaib eyleyen bir kus
gibi kar
Gecen eyyam-r nevbahan arar
- Kapladi bir derin siikuta yeri
karlar
Ki hamil§iine dem-be-dem
- Bir beyaz rise-i cenah-i melek
gibi kar
Seni solgun hadikalarda arar
- Na'sm iistiinde ey milrde
Basladi parca parca pervaze
karlar
Ki semadan duser duser aglar
- Kucucuk, set-sefid baykuslar
gibi kar
Sizi dallarda, liinelerde arar
- Yuvalarda -yetim-i bi-efganl­
Son kalan ma-i tiiyleri kovalar
karlar
Ki havada ucar ucar aglar
- Destinde ey sema-yi §ita tilde tildedir
Berg-i semen, cenah-i kebuter, sehab-ter...
Dok ey sema -revan-i tabiat gunildedir;­
Hak-i siyahm iistilne safi §ilkilfeler!
89
- Her §irndi -ne yaprak, ne bir
Bir tOde-i zllal ii siyah-reng ii na-iirnid...
Ey dest-i asman-I §ita, durrna, durrna
Her ustune bir sutre-i sefid!
- Bir bad-; harnfi§un per-i sMmda uyuklar
Tarzmda durur bir arahk, sonra
- Soldan saga, sagdan sola lerzan Ugirizan,
Gab ucmada Wyler gibi, gab olmada rizan.
- Ezhar-I bahann yerine berf-i sefidi,
Elhan-i tuyfirun yerine samt-i Umidi.
Budurum tiir dmnin nesir diline yaklaftl#Jm gOateJ:mektedir.
6. Elhan-r tabiatla ilgili ifadeler, betimlemeler (tasvirler) yapila­
rak verilmistir, Bu ozellik resim sanatiyla iliskilendirilebilir, Bu baktmdan par­
nasizm akimmm ozelliklerini yansitmaktadrr,
7. ElhAn-l $itl §iirindeki yan anJam
h
kelime veifadeler:
"Beyaz titreyis, dumanh kalplerin ezgileri, gUvercinlerin §arkIlan,
derin sessizlik, beyaz rnelek kanadmm mavi Wyler, tabiatm ruhu, golgeler
siyahhklar ve umitsizlikler yigim, beyaz ortu, emelller gibi yagan kar, hayal gibi
kosan kar, sessiz rUzgar, saf kanat, sukut ilahilerinin ezgileri, semanm eli, comert­
ligin eli, kism eli, kuslann ezgileri, umit sessizligi."
8. Verilen irngeler Tanzimat Doneminden farkh olarak Servet-i Funun §airleri­
nin eski kahplardan cok farkh, yeni imge ve tarnlarna bulma arzularmm yansirna­
stdrr, Bu imgelerin kulIamlma nedeni bireysel duyus ve en yeni ve fark­
11 bicimde yansitma arzusudur.
9. a. Birinci beyitte karlar emellere ve hayallere benzetilerek tesbih; kann
kosmasi ifadesiyle de teshis sanati yapilrmsnr,
Ikinci beyitte kann uyuklamasi ifadesiyle teshis, ruzgann kanadi ifadesiy­
Ie istiare sanan yapilrmstir,
b. Soz sanatlan siirin ahengini saglamakla birlikte aym zarnanda anlatil­
mak istenenin de daha etkili anlatrlmasim saglamaktadir,
10. Elhan-i ;lita §iirinde anlanlanlann herkeste aym duygulan uyandirmasi
beklenemez. Bu durum edebi metinlerin anlamhhgiyla ilgilidir. Edebi metin
okurun duygu, zevk, kultur diizeyi, bilgi birikimine gore anlarn kazanan bir sanat
eseridir,
90
11. EIMn-l ~ i t a §iiri doneminin siyasi gercekligi ile iliskili degildir, bireysel bir
duygunun dile getirilisidir,
12. EIMn-l ~ i t a §iirindekiler duz yazi ile ifade edilemez. ~ i i r i n duz yazi ile ifa­
de edilmesi onun ahenk ve ritim unsurlanmn kaybolmasma neden olacagi icin §i­
irde anlatilanlann da tam olarak ifade edilememesine sebep olur.
13. Db. Hac Yolunda
Elhan-i ~ i t a §iiri Turk edebiyatmm ahengi, ritmi ve soyleyi§i ile nadir eserle­
rinden biridir.
1. Servet-i Funun §iirinde yapi bakirnmdan eski kahplar yikilrms, soylenmek is­
tenene gore yeni ve eski unsurlann bir arada kullamldigr bir yapi olusturulmustur,
Tanzimat Doneminde ise yapi bakimmdan eski nazim §ekilleri surdurulmustnr.
Tanzimat Doneminde toplumsal ve siyasi konular i§lenirken Servet-i Filnun
Doneminde bireysel konular islenmistir,
Tanzimat Doneminde eskiye gore sade bir dil kullamhrken Servet-i Filnun Do­
neminde sanat iyin sanat anlayrsi benimsendigi iyin aglr bir dil kullarnlrmsnr,
2. L Tevfik Fikret'in §iirindeki, lstanbul'a bir facialar §ehri gibi bakl§ tarzi,
Yahya Kemal'in ayrn manzara karsrsmdaki §iirinde yoktur. Bu, §airlerin ruh MI­
lerini gosteren en onemli unsurdur. Hastahkh bir ruh halinin yansimasi olan Sis si­
iri doneminin sosyal ve siyasi sartlenrnn da bir sonucudur. Yahya Kemal'de ise
sosyal ve siyasi §artlann olumsuz bir etkisinin olmamasi, ayrn zamanda ruh hali­
nin olgunlugu Siste Soylenis gibi bir §iiri ortaya cikarrmsnr.
b. Yukanda da belirtildigi gibi imparatorlugun sosyal ve siyasi durumu,
Servet-i Funun sanatcilannm da psikolojik durumlanm etkilemis, karamsar ve
bedbin bir ruh halinin olusmasma sebep olmustur,
3. Servet-i Funun Doneminin modem TUrk siirinin baslangicr sayilmasi, Tan­
zimat Donernindeki yenilik denemelerinin artik olgun ve Batr'yla esdeger bir hal
almasmdan dolayidir,
I_ ETKINLIK (
Servet-i FlJnun §iirinin getirdigi yenililder ve edebiyannnzdaki yeri konulu bir
yazi yamz.
91
2
(jLCME DEiJERLENDIRME 1
1. (D)
(Y)
(Y)
... terza-rima, sone...
... sembolizm ve parnasizm...
... bireysel...
3.
Toplum sorunlarma deginmernis, ask ve doga temah
§iirler yazmrsnr, Sembolizmin etkisi altmdaki sairin aynca
gezi yazJ1an dabulunmaktadtr.
Sis, Millet Tarih-i Kadirn, Doksan Bese Dogru
§iirlerinden bazJ1ardrr. l;ocuk §iirlerini adh ldtabmda
toplarmsnr. Servetifiinun §iirinin enonemli §airlerinden biridir.
4. Dogru cevap D secenegidir,
S. Nazmm nesre yaklasmasi, sanat ic;:in sanat anlayisirun benimsenmesi, yeni
kavram ve imgelerin kullamlmasi, bireysel duygulann one cikmasr, bir dilin
kullarnlmast Servet-i Funun §iirinin Tanzimat §iirinden aynlan yonleridir,
92
\[
MENSUR 5/1R ]1
HAZIRLIK
I
4
1. ~ i i r denince akla ilk olarak vezin, kafiye, l l l ~ i i , ahenk ve ritim gelmektedir.
2. Dostluk konulu bir paragraf yazarak okuyunuz.
amma­
1. Bilrful-l Bahar ve San gill adli metinler daha onceki donemlerde ornegi bu­
lunmayan metinlerdir.
Mensur §iir, edebiyanrmzda XIX. yy. ortalannda Fransa'da Rimbard ve Baude­
laire'in omeklerini verdigi "Prose Poetique"lerden gelmistir, Bu turun ilk ornek­
lerini ise daha Servet-i Funun kurulmadan once Halit Ziya, Mensur ~ i i r l e r (1890)
adh kitabiyla vermistir,
I_ ETKINLIK (
1. Grup, 2. Grup: Her iki §iir de nesir ciimleleriyle yazilrms, ses, soyleyis ve te­
rna bakimmdan siirden farkh olmayan, vezin ve kafiye gibi ogelerden baglmslz
metinlerdir. Bu llzellikler mensur §iirin aym zamanda §iir ve diiz yazidan farkh
yonleridir,
2 Bilrful-l Bahar adh siinn ternasi "bahar", San Gul adh §iirin temasi ise
Ua§kUtu.
3. Verilen ifadelerde ahenk kullamlan elder ve benzer seslerle saglanml§. §air, ifa­
de etmek istediklerini §iir kurallannabagli kalmadan daha rahat ve acik ifade etmistir,
4. a. Bilrful-l Bahar adh §iirdeki "bahar" motifi, yeniden canlanrnamn ve ne­
§enin kaynagr olarak kullamlmistir,
San Gtil adh §iirdeki gill motifi ise, askm ve sevgilinin saclanmn sembo­
Iii olarak kullamlnusnr.
b. Gunumuzde de bahar ve gill motifleri aym anlam degerleriyle kullam­
Iabilrnektedir.
5. Mensur silr, Turk §iir gelenegi icinde ornegi olrnayan, Fransiz §iirinin etki­
siyle edebiyatirmza girmis bir tiir olarak, gelenekle iliskilendirilmemektedir, Bu
dururn da onun §iir gelenegimiz icinde §iir oIarak kabul edilernernesine sebep 01­
maktadir,
93
6. B8r8n-l Bahar ve San Gf1l adh flirler bakJnndaki dUfUncelerinizi belirtiniz.
7.8. HaJit Ziya UpHlgil
Halit Ziya (d. 1866-0. 23 MaYIs 1945) lzmit'de heh ticareti ile tanm-
mI§ Usskl: "Ussekizedelet" diye bilinen bir aileden olan Heci Helil Efendi 'nin og-
ludur. Cumhuriyet Donemi yezerlertndsndtr. 1stanbul'da dogmustur. 11k ogrenimi-
ni lstenbul Fatih Rustiye'sinde tamamlayan Halit Ziye, daba sonra ailesel neden-
lerle ortaogrenimini lzmir Riisdiyesi'nde tamamladl (1878). Halit Ziya, ideali
olan hariciyecilik meslegine giremeyince ogretmeni o/du. Daba sonra bir
siire Osmenli Benkest 'nda faII§tI.
20 yestnde gazetelerde yezilen flkmI§, daha sonra da roman denemelerine bss-
lemisur. 1893 'te 27 yusmdeyken 1stanbul'a gelip Servet-i Fiinun 'a keulsrek: edebi-
yat arttIran Halit Ziya, 'ten sonra bir siire Dariilfiinun
Edebiyat Fekiiltesi 'nde garev eldt. Cumhuriyetin ilanmdan sonra Son Posta gaze-
tesinde yezilsr yezmtstu:
HaIit Ziya Usskltgil, Ttitk edebiyatInda BatIJJ anlamda ilk romanIan yazan sa-
netcidu. Servet-i Filnun Doneminde roman ve hikllye tiiriiniln en anemli ismidir.
Eser/erinde reaIizm akmmm etkisi goriiliir.
En iinlil oyktilermden biri olan Kar Yagarken oyktistmde anJatIgI 'reaIizm' bu-
nun bir omegidir.
Dili silslii, sanatiI ve aglrdlr. Dili ba§anyla kullemr. Ierkls bir ciim-
Ie diizeni verdir. Romanlannda aydm anlatIr.
"Mai ve Siysh" romanmdaki Ahmet Cemil karakteri Setvet-i Fiinun sanatflsl-
m temsil eder. Ruh tahlillerine onem verir. Kahramanlan ya§achklan fevreye uy-
gun olarak enlsur. Romanlannda yaImz 1stanbul'u anlatan sanatfl, hikayelerinde
Anadolu ve kay hayatIns, kasabaIardaki ya§aYI§a yer vererek 1stanbul ch§ma flk-
tmstu.
Bs«I«i.
R()RIIIIIlan:
Nemide
Bir Oliiniin Defteri
Ferdi ve $iirekasl
Mai ve Siyab

Ktnk Hayatlar
Hik4yel«i.:

Bir Muhtuunm Son Yapraklan
Nektl (4 cilt, yerli ve yabancI aykiiler)
BuMuydu
Heyhat
KUfuk Fikrsler (3 Cilt)
Bir YazJn Tarihi
Solgun Demet
Bir Si'r-i HayaJ
Sepette Bulunmus
Bir Hikiiye-i Sevda
Hepsinden ACI
Gnu Beklerken
Aljka Dair
Ihtiyer Dost
Ksdm Pencesi
lzmir Hikuyesi
Hatua1an:
KIrk ro
Bir ACI Hikiiye
Saray ve Otesi
Deueme:
Sanata Dair
b. BlirfuJ-I Bahar ve San Gul adh §iirler, islenen bireysel konular ve §airlerin
psikolojik durumlanm yansltmasl baklmmdan sanatlfllanyla iliskilidir,
[: AN!;:;"A YORUMLAM£ ..]
1. Verilen metinlerden Cemil Meric'e ait alan mensur §iir, Sabiha Sertel'e ait
alan duz yazt, Siileyman Nazif'e ait alan §iir ozelliklerini gostermektedir,
2. sttR MENSUR $ttR
............. /'
BENZERLlKLBR
Ses, soyleyis ve tema bakirmndan bir benzerlik vardrr,
FARKLILIKLAR
Mensur siirin duz yazmm yapisma sahip olmasi, vezin ve kafiye gibi §ekle ait '
onceden belirlenmis sirnrlayici ogelerin bulunmamasi, sanatcmm duygulanru da-
ha rahat ifade edebilmesi farkhhklar olarak gosterilebilir,
9S
I_ ETKINLIK (
TeD1IIS1 lIfk oIan birmensur §iir yazarak SlDlfta okuyunuz.
DLCME DE(;ERLENDIRME 1
1. (Y)
(D)
(D)
2 .... Fransiz.... ... Servet-i Ftinun...
3. Dogru cevap A secenegidir,
4. Duz yaziya ozgu olup mensur §iirde kullamlan ozellik duz yazmm yapisidir,
96
4. OlAY ,EVRESINDE OlU$AN f D E B ~ METINlER
ANlATMAYA BA(;U EDEB METINlER
a. Hik6ye
HAZIRLIK
1_-4
1. Hikayenin yapisi olay orgusu, kisiler, zaman ve rnekandan olusur,
2 Tanzimat Donemi Edebiyatmdan onceki donemlere ait anlatmaya bagh ede-
bi metinler sunlardir:
- Destan -t Oguz Kagan Destaru
- Halk Hikayesi -t Kerem ile Ash
- Mesnevi -t Hiisn ii Ask
3. Bir roman ya da hikiiye yazanmn gozlern giiciiniin, dil ve anlatim teknigi-
nin, hayal gucunun, bilgi ve kiiltiir birikiminin, edebi giiciiniin son derece guclu
olrnasi gerekir.
\.. ETKINllK (
Tiirk edebiyeunde, bir olay anlatan sozli: ya da yezih enlatilem hep hikiiye edt
verilmis, manzum olanlara destan da denmistir. Divan edebiyatmda mesnevi tU-
rii (Leyle ile Mecnun, Hustev ve $irin, Yusuf ve Ziileyha vb.) bunun en iinlii or-
negidir. Halk edebiyetinde hikiiyeci-ii§lklar tarafmdan kebveletde, koy odalann-
da, diigiin vb. toplenulennde soylenen hikiiyeler,halk hikayesi diye etultr. XV.
ytizyild« yazrya gefirildigi semlen ve destensi bir nitelik gosteren Kiteb-i Dede
Korkut 'teki hikayeler bunun ilk otnekleri seyilsbilir. Anadolu'da XVI. yiizylldan
bu ysns.sozlt: halk geleneginde siiriip gelen halk hikiiyelerinde olaylar nesir ile
snletihr, duygusal, coskulu, heller nezimle ve saz e§liginde soylenir. Halk hikii-
yeleri, konulan bekunmden, a§k hikiiyeleri ve kahramanlIk hikayeleri olmak iize-
re ikiye eyribr.
Tiirk edebiyetmde fagda§ hikiiye Beu'dekinin tersi olerek, halk hikaye ve ma-
sellsnntn gelistnesiyle olusmemis; XIX. ytizytlm ikinci yansmda dognuien dog-
ruya bett edebiyetunn hikiiye yolundaki vetimleri otnek tutularak yazllmaya bes-
lsnrmsttr. Bets uygarlIgl fevresindeki Tiirk edebiyatmda, hikiiye kar§llIgl olarak
kiifiik hikiiye terimi kullamlmisur. Edebiyenmtzde Beu'daki enlemiyle ilk hikaye
Ahmed Midhat tarafindan yezilmisur. Hikiiyelerinin kimi ceviri kimi yerlidir.Bu
yolda ikinci yazar Emin Nihet'tu; Miisameretname sdlt kitebmde 7 hikiiye toplan-
tmstir. Aym donemde kurgu ve snleum bekimmden besen): seytlsbilecek ilk or-
nek Semipesszsd« Sezai'nin Kiifiik $eyler adlI hikiiyesidir. Bu dbnemin beske bir
yazan ise Nabizade Nezun'du.
Tiirk oykiiciiliigiinii yetkinlige kavu§turan yezer ise Halit Ziya Usekltgil oldu.
Edebiyst-i Cedide doneminde yalm diliyle dikkst feken U§akIIgil, titiz gozlemci-
ligiyle ge}fekfi oyki: gelenegini besleten yezerdir. Bu donemin diger yazarlan
Hiiseyin Rahmi Giitpmer, Mehmet Raul, Hiiseyin Cehit Yalfm, Ahmet Hikmet
Miiftiioglu ve Saffeti Ziya idi.
Mesrutiyet'in ilemnden sonra gelisen yeni edebiyat ekumyl« birlikte oykiide
toplumsal ve siyesi sorunlar islenmeye bssled). Ttirkcede yabancl sozciiklerin te-
ttiizlenmesi, yuzimd«konusme dilinin hakim olmest, tesr« ya§amlmn gerfekfi bir
iislupla edebiyata tesmmesi gibi ozelliklerle bilinen bu donemde Omer Seyfettin,
Tiirk oykiiciiliigiinde yeri bir flglr aftl. Onu Halide Edip AdlVar, Reset Nuri Giin-
tekin, Refik Helit Karay izledi. F. Celaleddin, Selahattin Enis, Sadri Ertem, Cemal
Keygili, Sabahattin Ali, Kenan Hulusi Korey, Nahit Stm Orik, Bekir Sitk: Kunt,
Mahmut $evket Esendal cumhuriyet donemi oykiiciiliigiinii hezttleytm isimlerdir.
Cumhuriyet donetni 1930'lar sonrssuu kepser. Bu donemde eltstlmtsm dismd« bir
oyku dimyest kuran Seit Faik Abssiyemk, Hslikemss Behkcis: (Cevat $akir Ke-
baagaf), diyeloglenn usta yazan Orhan Kemal, Mehmet Seyde, Samet Agaoglu,
Sabahattin Kudret AksaI, Kemel Bilbeser, Kemel Tahir ve Ahmet Hamdi Tsnpi-
nar oykt: yazarlan olarak on plana fJktl. Giiniimiizde Tiitk oykiiciiliigii geni§ bit
konu ve iislup zenginligiyle siitmektedit. Bunlar eresmde Muzaffer Buytukcu ve
Osman <;eviksoy iislupculuklenyle on plana !slam Gemici, Neceti To-
suner (Ctkmezde, Neden Kitap) gibi isimler de fall§malanna erehksiz olarak de-
yam etmektedirler.
Hikiiyeler genel yepilen itiberiyle ikiye aynlmaktadJrlar:
1. Olay hikiiyesi
2. Durum hikiiyesi.
Oley hikiiyesinde olaylar zinciri kisi, zaman ve meklin unsurlanna bagll olarak
verilir. Merak unsurunun on planda oldug», geli§me bOliimiinde stitsn diigiimle-
rin, sonuf boliimtmde fozaIerek merakm giderildigi bu terz hikiiyelere, Ftsnsiz
yazar Guy de Maupassant (Guy do Mopassant) tereitnden geli§tirildigi ifin Mau-
IMUBD.t tsrzI bikJyeler de denir.
Olaydan fok yoruma, psikolojik tehlillere aflk olen genellikle bit sonuca bag-
lanmadlgmdan okuyucuda farkll fagn§lm ve izlenimler uyandJran durum hikiiye-
si ise, Rus yazar Anton <;ehov tarafindan olgunla§tlnldlgl ifin t;ehov tsrzI bildye
edtyle da enlsnlmektsdtr.
Tiirk Edebiyatmda Omer Seyiettin, Maupassant terzi hikiiyenin, Sait Faik Aba-
slyamk da <;ehov tarzl hikiiyenin onciisii kabul edilir.
98
1. ME'I1N
1.a
a
Olumlu
Olumsuz
c d
b
b. Yukandaki olay orgusu grafigine gore hikaye, olumsuz olaylar tizerine ku-
rulmustur,
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Hikayedeki kisiler anlanci kahraman ve arkadaslandir, Hikayedeki bu
kisiler, hikayenin yapl unsurlanndan birini olusturmaktadir, Olaylan belli bir za-
man ve mekanda yasayan kahramanlardu.
2. Grup:
• Kahraman anlatici
• Kahraman anlaticmm arkadaslan
Hikayedeki kahraman anlatici, yapmak isternedigi diger kahramanlarla
birlikte kisidir,
Hikayedeki olaylar ve kisiler gtinltik hayatta karsilasrlabilecek ttirdendir.
2. Hikfjyedeki mekmlar sunlerdu:
"Kosk, tarla, Bostanci civan."
Hikayedeki bu mekanlar, hikayedeki olaylann yerdir. Bu nedenle hi-
kayenin yapi unsurlanndan birisidir. Hikayede bir kullamlmasi olaylar ile
uyumsuzluk gostereceginden aym olaylann gerceklesmesi beklenemez,
3. Hikayedeki mekanlar uygun olarak tasvir edilmistir,
4. Hikayede "eyltiliin karanltk bir sabahi, ortahk hentiz agarmaya si-
rada, dogmus, bir hafta sonra" gibi zaman bildiren ifadeler kullamlrrustir,
Hikayedeki zaman, olay orgtisti dikkate ahndigmda C;Unkti hi-
kayenin yaplsl kendi icinde btittindtir. Bu yapi, olay orgttsu, kisiler, zaman ve me-
kandan olusur, Bunlar uzerinde yapilacak bir hikayenin yapisiru bozar.
5. Servet-i Fiinun Edebiyati sosyal ve siyasi hayat ile iliskisini koparrms, birey-
selligi on plana cikarrrus bir edebi donem olmasi dolayisiyla donemindeki zaman-
la yakm bir iliskisi yoktur.
6. a. Hikayedeki yapl unsurlar birbirini tamamlayarak yapiyi olusturan un-
surlardir.
b. Hikayenin yapi unsurlarmdan herhangi birinin cikanlmast eserin biitii-
rniindeki uyumu bozar. Cunku yazar, kurguladiklanm hikayedeki gibi yansitmis
ve hikayenin yapl unsurlan arasmdaki uyumu buna gore belirlernistir,
7. Hikayede "olurn-yasam" catismasi vardir, Hikayedeki bu temel catisma ya-
zann bireysel duygulanmn bir yansimasi oldugu icin toplumsal bir yam yoktur,
8. Hikayenin temasi "bireyin ruhi sikmtisi" dir,
9. Hikayede anlattlanlar giinliik hayatta karsilasrlabilecek dogal bir gercekligi
olan olaylardir, Yazar, bu dogal gercekligi hikayedeki olay orgusu, kisiler, zaman
ve mekan etrafmda kurgulamis ve insana ozgu kurmaca bir gerceklik haline getir-
mistir, Bilimsel ve felsefi metinlerde ise dogal gerceklik oldugu gibi yansitihr,
10. Hikayede kahraman anlancmm bakis a<rlSl vardir, Kahraman anlaticmm
psikolojik durumu ve ruh hdli en iyi birinci aglzdan anlatilacagi icin yazar boyle
bir tercihte bulunmustur,
11. Bir onceki soruda da belirtildigi iizere, aym etkiyi birakamazdr. Bireysel bir
duygunun ve ruh halinin islendigi bir hikayede her zaman icin kahraman anlaticr-
mn bakl§ a<rlsl daha etkilidir.
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Anlatici olaylan ve mekarn anlatirken tasvirlerden ve tahlillerden ya-
rarlanrmsnr,
2. Grup: Anlatici yaptig; tasvirler ile ruh tahlillerini anlatirken dile yeni deger-
ler yuklernis, sozcukleri yan ve mecaz anlamlanyla kullanrmsnr,
I.. ETKINLIK (
1. Grup: Bir Damla Kan adh hikaye, hikaye gelenegine baghdir,
2. Grup: Hikaye "Maupassant tarzr (olay hikayesi)" hikaye ozelliklerine gore
yazrlrmsnr,
12. Bir Damla Kan adh bikAyede i§lenen sorunu nasil ele alaca#JDlZJ belirtiniz.
13.Ahmet Hilanet MiJfti10lJu
1870 ytlmde !stanbul'da dogdu. Bebesi Miiftiiog1u Sezai Bey'dir. Dedesi Yu-
100
nanlIlar tarafindan sehid edilen Mora Miiftiisii Abdiilhalim Efendi'dir. Dedesinin
miiftii olmesi sebebiyle Miiftiioglu edim eimtstu:
Ahmed Hikmet; stk sik: hestelenmssi sebebiyle okula muntazaman devam ede-
memesine ragmen, Dokmeciterdeki Ta§ Mektebi ile Mahmudiye Yskit ve Soguk»
ge§me Askeri Rtisdiyesi 'ni bitirerek Galatasaray Mekteb-i Sultanisi 'ne girdi. Dot-
diincii suniteyken ilk eserinin besths) edebiyata ilgisini srtudt. 1888'de Galatasa-
ray'l bitirdi ve Hericiye Nezereti Umur-l $ehbenderi Kelemine memur tayin edil-
di ve vazifesi dl§mda Frensizcedsn roman terciimeleri yepti. Marsilya, Pire ve
1890 yiluide da Katkasya 'ya gcmderildi. Seieretlerde 9alI§anyazar, 1896'da lsten-
bul'a donerek: Umur-t Sehbendeti Kalemi Ser-hsliteligi'ne getirildi. Me§rutiyete
kadar Hericiye Nezareti merkezinde 9alI§tl. Bir yil« yakm Nafia Nezaretinde, Ti-
caret Miidiriyet-i Umumiyesi 'nde vazife eldt. Tekrer Hericiye Nezeretine donerek
1912 'de Peste Bussehbenderi oldu. Bu tarihe kadar gecen zaman icinde Ahmed
Hikmet, 1908 ytltnde Tiitk Demegi'nin ve 1911 ytltnde da Tiirk Yurdu 'nun kuru-
cu iiyesi olarak hizmet verdi. 1918 'de lstenbul'e donen yazar, 1924 yiltnde Heli-
fe Abdiilmecid Efendi'nin Ser-ketinligine, iki yil sonra da Hariciye Vekaleti Miis-
te§arlIgl 'na getirildi. Anadolu-Bagdat Demiryollen Idere Mec1isi AZallgl ve Elek-
trik Sirketi Mare Meclisi AzalIgl gotevlerini de iistlendi. Ahmed Hikmet 19 Me-
yis 1927 giinii karaciger kanserinden aldii.
Ahmed Hikmet'in edebiyat merekt daha lise ytllennde bsslamtstt. Bu a1andaki
mcrukmm, eileden ge1en bit haslet oldugunu ifade eder. ilk olerek Aszr Kiitiiphe-
nesi Nesriyett arasmda ciksn Ley1a Yahut Bir Mecnu'nun lntikemi yeymlendt.
Daha sonra Frensizceden Tuvelet ve Letafet ve Bit Riyazinin Muesekesi ad1ann-
da iki eser terciime ettiyse de, Dogu ile Bett kii1tiiriiniin 90k farklI oldugunu gore-
tek bir daha eser tetciime etmedi.
Setvet-i Fiinun devtinde, lkdsm ve Setvet-i Fiinun detgilerinde yazd1g1 hikaye
ve nesirlerini 1901 ytltnde Haristan ve Giilistan sdh eserlerde topledt. Bu iki esc-
rinde Ahmed Hikmet Miiftiioglu, daha iyi tesir yapmak, gonulleri heyecenlendtr-
mak i9in miibalagalI bir iislup kullsndigun, ag1rve enlestlmesi gii9 Servet-i Fiinun
dilini isledigini ve hayal mahsuJii konular enlstugm: bizzat kendisi soyler. Kendi-
sinin de ifade ettigi sebeplerden doleyt bu iki eseti fazla itibet kszensmemtstir.
Ikinci Mestutiyetten sonra, zamamn modasma uyarak 0 da Turencthk edebiys-
tt ektmine uymustur. Bu skims beglt olarak yazmg1 yezilenn biiyiik: ktsmtnt <;ag-
1ayan1ar (1922) edli eserinde topletmsttr. Bu esetinde yazar, an Turkcecilig« yo-
nelmis, fakat bu defa da kelime uydunna ve Setvet-i Fiinun 'dan kalma haya1ci/ik-
ten kendini kutterememtstir.
Goniil Hamm adli romam Tesvir-i Etkar Gezetcsi'nde tefrika edilmis ve
1970'de kitap olarak bestmlmistu. Ahmed Hiktnet, yezilennds daha ziyede keli-
101

• • • • • •

me bu/maya ve iis/uba dikkat ettigi icin, konu1ara dikkat etmemis ve bu yiizden
zamamndakiJerin ayannda bir edebiyatfl olememsstu.
Eseneri:
Patates (llmi, 1890), Ley1a yahud Bit Mecnun 'un lntikems (Hikfiye, 1891), Tu-
valet yahud Letafet-i Aza (Terciime ve i/ave/er, 1892), Bir Riyazinin Muesskss:
yahud KamiJ (Terciime, roman, 1892), Haristan ve Giilistan (Hikaye, 1901), Go-
niiJ Hsmm (Roman tetriksst, 1920), <;ag1ayan1ar (Hikaye, 1922).
2.MBT1N
I_ ( ETKINLIK
1. Grup: Kay Diigiinii edh hikfiyenin o1ay brgiist):
• Okuyuculann arabalarla gecmesi
• Kahvede yasananlar
• Carsida yasananlar
• Yapilacak guresleri seyretmek icm herkesin gures alanma gelmesi ve ora-
da yasananlar
• Gureslerin bitmesiyle at yanslannm yaprlmasi
• Diigun alayimn gecisi
2. Grup: Hikayede kahraman anlatici ve koy halki ile onlardan one crkanlan
Nesim, eskici, Arnavut, zerzevatci, kebapci, Koca Ali gibi kisiler vardir, Bunlar
hikayenin yapi unsurlanndan biri olarak yapiyi tamamlarlar.
3. Grup: Hikayedeki Yakacik, Yakacik Carsisr'ndaki kahve, gureslerin ve ya-
nslann yapildigi tarla, Zekeriya Koyu mekanlardir,
Hikayede 10 Eyliil Carsamba, gece; 11 Eyliil Persernbe, gece, bir gece evvel,
bu sabah, sabahleyin, dun, namazdan soma gibi zaman bildiren ifadeler kullarul-
rmsur, Yine zaman ve mekan unsurlan, yapiyr olusturan ogelerdir.
Bunlara gore hikayenin olay orgusu;
Olurnlu
Olumsuz
102
I_ ETKINLIK (
Kay Dugunu adh hikayedeki olay iirgiisii Bir Damla Kan adh hikayeden daha
yogun, zaman daha uzun, rnekan daha ve kisiler daha kalabahk olarak veril-
mistir, Her iki hikayedeki yapl; olay iirgiisii, kisiler, zaman ve rnekandan olusmus-
tur. Yine her iki hikaye serim, diigiim ve biiliimlerinden olusan bir biitiin-
liige sahiptir.
1. Hikayedeki rnekanlar gercek hayatta karsilasrlabilecek mekanlardir,
2. Koy Diigiinii adh hikayede temel bir soz konusu degildir, Hikaye,
olaylar iizerine kurulmus; yasananlann, kurmacarnn smirlan icinde anlatilmasm-
dan ibaret oldugu icin temel bir catisma yoktur.
3. Hikayenin tamarmnda anlatilanlar insana iizgii gerceklik tasimaktadrr, Yasa-
nanlar, yasananlann kalrraman anlatici iizerindeki etkileri bunun en belirgin gos-
tergeleridir.
4. Koy Diigiinii adh hikayede Bir Damla Kan adh hikayedeki gibi kahraman
anlaticmm bakis acisi vardir,
5. Anlatici olaylan, mekaru ve kisileri anlatirken Bir Damla Kan adh hikayede
oldugu gibi birtakim benzetmeler, tahliller ve tasvirlerle oznel yargilara dayana-
rak anlatrmstir,
6. Hikayedeki koy diigiinii temasi, temanm etkili gozlemlerle anlatilmasi ve bu
yapihrken de dilin edebi kahplar icinde kullarulrnasi metnin yazrldigi donemle
iliskilendirilebilir,
7. Kay Diigiinii adh hikaye, hikaye gelenegine bagh bir metindir.
8. Kay Dugunu adh hikaye "Maupassant tarzi (olay hikayesi)" hikaye ozellik-
leri gosterir. Hikayenin olaylar iizerine kurulmasi bunun gostergesidir, Bu neden-
Ie metnin tamami omek olarak verilebilir.
9. Kay Dugunu adh hikaye de anlatrlanlar, hikayenin yazildigi donernin sosyal
ozelliklerini yansitan bir ozellige sahiptir. Bu bakimdan tarihi bir beige olarak da
degerlendirilebilecek hikayede anlanlanlar aradan gecen zamanda cogunlukla
unutulmus birtakim geleneklere de l§lk tutmaktadir,
10. Bkz. Servet-i Fiinun Bdebiyatmm OIU§UDlU
103
1.
HALK HiKAYESi MASAL MODERN HiKAYE
Olay, orgusu, kisiler, Olay, orgusu, kisiler, Olay, orgusu, kisiler,
YAPI zaman ve mekandan zaman ve mekandan zaman ve rnekandan
olusan yapisi vardir, olusan yaprsi vardir, olusan yapisi vardir.
Genellikle ask, Genellikle ask, insana ozgu her sey
TEMA kahramanhk konulan kahramanhk konulan konu olarak
islenmistir, islenmistir. secilebilir,
Sade ve sanatlar aylsm- Sade ve sanatlar aeism- Edebi, tasvir ve
DiLVE
dan yalm bir dil kulla- danyahn, tekerleme ve tahlillerle
ANLATIM
rulrmsnr, Halk soyle- kahpla§lIl1§ ifadelerinyer zenginlestirilrnis bir dil
yislerine yer verilmistir, akhgt birdil kuIlaruInu§trr. kullarulrrustrr,
2. Setvet-i Fiinun Donemi hikiiyesinin genel ozellikleri:
• Modem hikaye yapisma uygun bir yapi kullarulrmstir,
• Maupassant tarzi hikaye tercih edilmistir,
• Bireysel temalar islenmistir,
• Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalann kullamldigi, tasvir ve tahlille-
rin yapildigi, edebi acidan ustahk isteyen bir dil kullanrlrrnsnr,
I_ ETKINLIK (
Servet-i FUnun hik8.yesinin b e s l e n d i ~ kaynaklan ve bu dOnem hik8.yesinin
TUrk edebiyabnagetirdigi. yenilik1eri konu alan bir yazi yazarkenServet-i FUnun
Donemi hik8.yesinin llzellilderini gllz lmUnde bulundurunuz.
I_ ETKINLIK (
Verilen hik8.yeyi hayal gilclinUz ve kurmaca yeteneltinize g6re tamamlayunz.
104
liLCME DE{;ERLENDIRME 1
1. (Y)
(Y)
(Y)
2.... Bat! tarzi.... ...Servet-i Fiinun Donemi.;
3. Dogru cevap D secenegidir,
4. Dogru cevap D secenegidir,
5. Bkz. Anlama - Yornmlama 2. SOIU.
lOS
b. Roman
I[
II
HAZ/RLIK
1_-;4
I_ ETKINLIK (
Yapt1lmJz laqJlaft:umada hiklyenin Yap18Jmn olay OrgUsU, kittler, zaman ve
meUn unsurlan olmadan olupmayacatI sonucunu gin tmtlnde bulundunmuz.
1. Edebi eserler, yazildiklan donemden bagimsiz olmadiklan icin, donemleri-
nin her tiirlii ozelligini eserlerde bulmak miimkiindiir. "Roman, sokaga tutulan ay-
nadir." soza de bu gercegi anlatmaktadir, Bu nedenle edebi eserler bir yonuyle ta-
rihi beIge niteligi tasirlar,
2. Bu, Tanzimat ve Servet-i Fiinun romancilanmn yetisrne ve ya§am tarzlanmn
bir yansimadir, Kiiltiirlii ve maddi durumu iyi ailelerin cocuklan olan ozellikle
Servet-i Fiinun romancilan, Bati'yi da yakmdan takip etmelerinin neticesinde, ye-
tisdikleri ya da sonradan icinde bulunduklan ortamlan kurmacanm smirlarma da-
hi! etmislerdir, Boyle bir durumda da tanmmayan, bilinmeyen bir cevrenin ve in-
sanlanmn anlatilmasr beklenemez. Bu ancak Cumhuriyet Donerninde "mektepten
memlekete" anlayrsmm sayesinde gerceklestirilmistir,
3. Yasak Ask adrm tasiyan roman, admdan da anlasilacagi uzere yasanmamasi
gereken bir a§kl anlatmaktadir,
amm.
1. A§k-! Memnu sdh metnin oIay orgiisii:
- Bihter ile annesinin konusmalan
- Bihter'in enistesinin ve Peyker'in gelmeleri
- Behlul ile Bihter'in konusmalan
- Nihal'in bayilmasi
- Besirin Adnan Bey i!e konusmasi
- Bihter He Behliil'iin konusmalan
- Bihter'in intihar etmesi
- Nihal'in iyilesmesi ve babasi Adnan Bey ile Ada'ya gitmeleri.
106
• • •
2 A§k-I Memnu'nun A§k-I Memnu'nun
ba§langlcl sonu
Romandan alman
bolum
A§k-I Memnu'dan alman bolum dogrunun sonlannda bulunur. Giinkii ahnan
bolum, romanm olaylannm li=oziildiigunii, sonuca baglandignu gosteren li=0ziim
kisrmndandir,
3.
Metin percesutdski olayla-
Metne biitiinIak kszendiren
oleym romanm olay
ra biitiinliik kezendirsn
otgiisiindeki yeri: "Romanm
olay: "Behliil ile Bihter ara-
kurgusunun temelini o l u ~ t u ­
-
sindaki yasak iliski"
ran olaylann merkezidir. '
4.Metindeki kisiler duygu, dusunce, konusma ve davrarns bakirmndan bireysel
nitelikler gosteren, olay orgusu ve ili=erigi ile biriikte ele ahmp cozumlenebilen,
baska eserierdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir.
KARAKTER <;OZUMLEME TABLOSU
KARAKTER ADI Bihter Behliil Nihal Adnan Bey
Karakterin/tipin en
belirgin ozellig! nedir?
Aldatan
birisidir.
Yasak aski
goze alan
birisidir.
C;aresiz
birisidir.
Aldatilan,
habersiz
bir kisidir.
Karakter/tip olaylar karsi-
smda nasil bir tavrr takm-
maktadir?
Her seyi
acrklamak
istemektedir.
Kacmayi
secmistir,
Guclu olmaya Guclu olmaya
cahsmektadrr, calrsmaktadrr,
Romandaki olaylan
dikkate aldigmuzda en
Bihter'dir.
giiC;;lii karakter/tip kimdir?
Sosyal ortarn ve c;;evre bu
karakteri/tipi nasil
etkilemistir?
Yasak ask yasamalanna
sebep olmustur,
Yasak askm magdurlan
olmalanna sebep olmuslardir,
Karakter/lipin ya§adlgl lop-
lumsal yapmm sizin toplum-
Yoktur. Yoktur. Yoktur. Yoktur.
sal yaptruzdanfarki var rrudir?
Bu karakterin/tipin diger
karakterler/tipler iizerinde Vardrr, Vardir, Yoktur. Yoktur,
etkisi var rrudir?
Melnin yazrldrg: donernde
bu romandaki karakter/tip
Olabilir, Olabilir. OJabilir. Olabilir,
gibi davranan biri olabilir mi?
107
I_ ETK1NL1K (
1. Grup: Toistoy'un Anna Karenina adh romamrun yaprsim olay orgusu, kisi-
ler, zaman ve mekiln olusturmaktadrr, Romanm birinci derece kahramam olan An-
na, temel karakter olarak Vronski ile yasadigr iliski sonucunda hazin sonia karst-
lasrmsur. Romanda Anna, temsil ettigi aristokrasinin koksuzlugunu yansitmakta-
dir,
2. Grup: Madam Bovary adh romanm yapisim olay orgusu, kisiler, zaman ve
mekan unsurlan olusturmaktadir, Romanda Emma, birinde derece temel karakter
olarak okudugu romanlann etkisiyle aristokrasiye ve biiyiik burjuvaya hayranhk
duyan, aristokrasinin bir parcasi olmayi hayal eden, buna ulasmak icin cabalayan,
bu sintfa giremese de en azmdan onlara yakin olmayi arzulayan bir kadmdir, Bu-
nun icin de tek yol olarak 0 simftan erkeklerle birlikte olmayi tercih etmistir,
Anna ve Emma ile Ask-i Memnu romarunm kahrarnam olan Bihter, yasadikla-
n asklar yiiziinden hiisrana ugrarrus kadmlar olarak karsirmza cikmaktadrr.
5. a. Memnu romamndaki mekanlar olan "konak, Ada ve camhk'ttan
herhangi birinin dcgistirilmesi romanm yapIslmn ve kurgusunun bozulmasma se-
bep olur. Bu nedenle mekan, romamn yapisuu olusturan temel unsurlardan birisi-
dir. Romanda verilen rnekanlar, insanda gerceklik duygusu uyandiran, gercekligi
olan mekanlardir,
b. A§k-l Memnu'nun yazan olsaydJInznasI1birmeldln belirtiniz.
6. Romandaki zaman, yapl unsurlanndan birisidir. Metindeki zaman ile done-
minin sosyal yapisi arasmda konakta yasanmasi, dinlemek ve tatil yapmak icin
Ada'ya gidilmesi, rnurebbiyelerin olmasi, Bogaz'da mesire yerlerine gidilmesi ve
sandal gezintilerinin yaprlmasi gibi baglantilar vardir, Bu nedenle sosyal yapl ile
romamn yazildigi donern arasmda bir iliski vardir,
7. Verilen semaya gore Memnu romamndaki olaylan, kisiler belli bir za-
manda ve rnekanda yasamaktadir, Bu sebepler bu yapl unsurlan arasmda cozule-
meyccek kadar gtiylti bir iliski vardir.
\.. ETK1NL1K (
1. Grup: Memnu'daki zaman ve mekan belirli ve gercekligi bulunan bir
zaman ve mekan iken, destandaki zaman ve mekanlar belirsiz, olaganustu ya da
gercekligi olmayan zaman ve mekanlardir,
2. Grup: Yine masalda da belirsiz, olaganustu ya da gercekligi olmayan zaman
ve mekan kullaruhrken Memnu'da belirli zaman ve mekiln vardir.
108
3. Grup: Mesnevilerde ise bazen belirli zaman ve mekanlar bazen de belirsiz,
olaganustu ya da gercekligi olmayan zaman ve mekanlar vardir,
Romandaki zaman ve mekarun destan, masal ve mesnevideki zaman ve mekan
ile bu farkhhklanmn yamsira anlatmaya bagh metinlerin yapi unsurlan olmalan
onlann ortak yonudur,
8. A§k-I Memnu adh roman yapi ve anlam bakimmdan kendi icinde baslayan,
gelisen ve biten bir blitlinllige sahiptir.
9. a. A§k-I Memnu romammn temasi "yasak a§k"tlr.
b. Tema ile romanm adi birbirine esdegerdir,
c. Romandaki tema ile aym ya da benzer pek filme, romana, hikayeye
vb, rastlamak mumkundur, Bu da temanm insana oZgii bir gerceklik olarak her za-
man islenebilecegini gostermektedir,
10. A§k-I Memnu romamnda anlatici, "ilahi bakis acisi'Ina sahiptir. Kisi ve
olaylardan tamamen haberdar, her seyin bilincinde bir anlatictdtr,
11. Yazar, mekan ve kisilerle ilgili tasvir ve tahlil yaparken sanatsalligi ve ede-
bi degeri goz onunde bulundurrnusrur, Bu nedenle metindeki tasvir ve tahliller
okuyucunun kendisini romanIa butunlesmesini ve anlanlmak istenenin en iyi §e-
kilde anlatilmasmi saglanmaktadir,
12. A§k-l Memnu romanmdaki kahramanlar ve ya§am tarzlan Tanzimat'la bir-
likte ortaya cikan Batih yasarn tarzmi yansrtmaktadrr, Tanzimat Donemi eserlerin-
de yerilen ve begenilmeyen bu yasam tarzi, A§k-I Memnu romanmda yerilip hor
gorulmernis, onlann yasam tarzmdan bir kesit olarak sunulmustur, Bu, Tanzimat
Donerni eserleriyle bir farkhhk gostermektedir,
Aym hayat tarzi gunumuzde de bir ikilik gostermekte, geleneksel ile modem
arasmda sikrsan ama ne geleneksel yasama ne de modem yasama baglanamayan
bir tuhafhk olarak karsimiza cikmaktadir.
13. A§k-I Memnu'daki yasak ask ve sonucu doneminin ahlak anlayisi ve sos-
yal yaplSl ile uyusmaz. Yazar, eserin konusunu secip kurgusunu olustururken Ba-
trh eserler ile bireyselligi tercih etmistir,
14. a. A§k-I Memnu romam, roman geleneginin ve realizm akimmm bir deva-
midir,
b. Romanda realizmin etkileri gorulmektedir, Romandaki kisilerin ruh co-
zlimlemelerine iliskin kisrmlar ile tasvirlerin yapildigr yerler realizmin etkisini
gostermektedir,
15. Roman' daki basanh ruh ve tasvirleri realizmin etkili bir bi-
cimde yansiuldigun gostermektedir,
16. A§k-I Memnu romam, Batih romanlarla esdeger sayilabilecek teknikle ka-
109
Ierne almrms bir olgunluk eseri olmasmm yamstra, kadmm kesfedildigi ilk roman
olma ozelligini tasimaktadir;
Bkz. Tanzimat I>Onemi An1almaya Balh Edebi Metinler- Roman
17. a. A§k-I Memnu'da kisilerin davrams ve dusunceleri aktanhrken realist bir
yaklasrm sergilenmistir, Kisilerin ruh bunun gostergesidir,
b. Realist romanlar, duygulann okuyucuda gerceklik fikri uyandirmasi icin
ruh cozumlemeleri ve tasvirieri derinlemesine kullarnrlar, A§k-I Mernnu'da bu
ozellik basanh bir bicimde kullamlrmstrr,
18. Bkz. Mensur

I_ ETKINLIK (
A§k-l Memnu'daki k:i.§ilerin karakter6zelliklerini koruyarakfarkh bir olay Or-
gUs11yle bir bikAye kaleme ahmz.
1. a. Felatun Bey ile Raknn Efendi romanmm temel catismasi "Dogu-Bati'tdir,
A§k-I Mernnu romanmda ise "evlilik-yasak ask" causmasi vardir. Bu cansmalar
sosyal olma ve bireysel olma bakimmdan catismaktadrr,
b. Bu farkhhk Tanzimat Doneminde sosyal, Servet-i Fiinun Doneminde bi-
reysel konulann islendigini gosterir,
2. A§k-I Memnu romani, her bakimdan acemilikten uzak, Batih romanlarla ya-
nsabilecek bir teknik olgunluga sahip bir romandrr, Tanzimat Doneminin yeni ola-
rak edebiyata giren bir tiir olan romandaki bazi teknik kusurlan, Servet-i Fiinun'a
gelindiginde artik bitmis ve yerini dil, anlaum, yapl bakrmlanndan olgunluk dii-
zeyine ulasrmsnr,
iJLCME DEliERLENDIRME 1
1. (D)
(Y)
(Y)
2. ...realizm...
3. Dogru cevap D secenegidir,
4. Servet-i Fiinun romanlan ile romandaki kahramanlann Tolstoy ve Flau-
bert'in romanian ve roman kahramanlannm benzerlik gostermesi, Servet-i Fiinun
sanatcilannm Batilr roman gelenegini takip edip ornek almalanndan kaynaklan-
maktadrr,
110
[5.SERVET-1 FONUN EDEBIYATININ GENEL 6ZELLIKLER/]
I_ ETKINLIK (
a. 1. Grup: Setvet-i Fiinun Doneminin Sosyal Yap1S1:
Servet-i Funun Doneminde Tanzimat Fermaru'run ilanmdan sonra sosyal ha-
yattaki bir takim Bati ornegi yenilikIer -ki genellikle sosyal durumu iyi olan cev-
relerde - hayatm bir diger ytiztinti olusturmustur, Banh bir yasam tarzi etkisini es-
kisine nazaran daha baskm bir sekilde hissettirmeye baslarrustrr,
2. Grup: Servet-i Fiinun Doneminin Kiilttiret Yeptst:
Servet-i Ftinun doneminde gazete sayrsi cogalrnasma karsm dergicilik de on
plana crkmaya baslarrnsttr. Batt ile iliskilerin daha da belirginlesmesi; cevirilerin
artmasi, Bali' daki ktilttirel ve edebi hareketleri izleyen sanatci sayisirun cogalma-
SI kiilttirel hayatm daha da zengilesmesini saglarmsnr,
3. Grup: Setvet-i Fiinun Doneminin Siyasi Yeptst:
II. Abdtilhamit'in Osmanh-Rus Savasi'rn bahane ederek Mebusan Meclisi'ni
kapatip, baskici ve sansurcu bir yonetimi benimsemesi jurnalciligin (istihbaratci-
hk) korkutucu boyutlara ulasmasi, bu donem sanatcilanru siyasi ve sosyal konu-
lardan uzaklasmaya sevk etmis, sanatta estetik zevkin ve bireyselligin benimsen-
mesine sebep olmustur,
b. Verilen ozellikler Servet-i Fiinun sanatcilannm karamsar, bedbin, bunahmh,
toplumdan uzak olmalanna sebep olmustur.
La.
Servet-i Fiinun Diinemi EdebiyatJ
• ._----'1 11----.-----.
Romantizm Realizm Parnasizm Sembolizm
Halit Ziya Tevfik Fikret Cenap
(Ask-r Memnu) (Yagmur)
Cenap
(Elhan-t
b. Yukandaki §emaya gore Servet-i Ftinun Edebiyatinm kaynagi Batr'dan ge-
len edebi etkilerdir.
\_ ETKINLIK (
Servet-i Fl1nun Edebiyatmm size belirtiniz.
111
2.
ServetifilnunEdebiyatI
'<.; BENZERLiKLER
L- __ --l
FARKLILIKLAR

,-----------------1
: Roman, hikaye ve siirde '+ Edebi Tiir .... : . Roman, hikaynqiirde. ;
! toplumsal ve siyasi konulann i ve Tema l_
'\... islenmesi '
------------------'
:-----------------1 (-----------------,
i Klasisizm ve romantizm j_ Edebi _ iReaiizm, pamazim vesembolizm.:
. ------------------ Akimlar ..1
("-----------------1 :-----------------1
'I Sade ve edebi sanatlar : Oil ve i Aglr, siisHi ve edebi sanatlar :
, bakimmdan zayifbir dil. 1- Anlanm-, bakinundan zengin bir dil. I
) :
(jLCME DEGERLENDIRME )
I. (D)
(D)
(Y)
2.......Edebiyat-l Cedide.....
3. Halit Ziya Usakhgil
Halit Ziya U§akhgil I [
( ) (Kink HayatlarJ
Hiiseyin Cahit Yalym
4. Dogru cevap D secenegidir,
5. Ice kaparuk, karamsar bir ruh hali ile bunu besleyen siyasi ortam ve sanat
icin sanat anlayisnun benimsenmesi sebep olarak gosterilebilir,
112
6. FECR-/ AT/ TOI'LULUiJU (1909-1912)
Ir II

l_:--4
Sanat ve edebiyat hareketleri kendilerinden onceki sanat ve edebiyat hareketleri-
nin birikiminden, geleneginden tema, tur, anlanm, teknik ve yapismdan etkilenirler.
Bu etkilenme kabul boyutunda oldugu gibi eskiyi reddetme boyutunda da olabilir.

N=L:;::/ K====?(
FBCR-l A71D<>NBM1
Fectiett edebiyeu, Servetifiinun edebiyetme devaml olerek dogmu§ bir eksm-
dtr. Serveti-i fiinun detgisinin Abdiilhamit donemi sensiuti tarafindan kepeulme-
style, pek 90k sanat91 Istanbul dtstndski dergi ve gezetelerde yazmak zorunda kel-
dtlsr. lstenbul'dski edebiyat etkinlikleti yok denecek keder ezeldi. lkinci Mestu-
tiyet ilan edilir edilmez (1908), hemen biiWn dergiler, sayfalanm yeniden kiiltiir
ve senet konularma ecttler. Donemin gen9 edebiyetcilen, "Fecrieti Erctimeni Ede-
bisi" ediyl« bir topluluk kurdulsr ve kendilerine yet veren Servet-i Fiinun dergi-
sinde bit bilditge yaymlayarak (24 1909) kendilerini toplutne temtulsr. Bil-
ditgeyi, Ahmet Hesim, Emin Biilem (Serdaroglu), Hamdullah Suphi (Tsnover).
Siileymen, Izzel Melih (Devtim), Ali Canip (Yontem), Ali Siiha (De-
lilbes), Faik Ali (Ozansoy), Fazll Ahmet (Ayka9), Mehmet Bebee: (Yezer), Kop-
tiiliizsde Mehmet Fuet, Miifit Retip, Yakup Kadri (Kereosmsnoglu) gibi seir ve
yezsrler imzelemislerdi. Servetifiinunculan elestirerek ve sruk. onlann doneminin
kapandlgml ileri siirerek. kamuoyuna kendilerini ranrran Fectieticiler. sanat ve
edcbiystui duygulann egitimine yardlmcl oldugunu ileri siirerek; ulusun gelisme-
sini ilke edindiklerini bikiirmislerdir. Arna9lan Tiirk edebiyetuu Bett'ye, Beu ede-
biyetim da Dogu'y« tenttmekti.
"Senet sanat icindir" ilkesine baglJkalan, "sanat, kisisel ve saygmdlr''gorii§iinii
savunan Pecrieticiler, eslmde, kar§l pktlklarl Servetifiinunculann a9tlg1 edebiyat
gclenegini simliirdiilet; siirlerinde, doga ve ssk. konulenm genellikle romentik bir
anleyisl« islediler, toplum sotunlutun ytizeysel bicimde ele sldtler. Mestutiyetle
canlanan tiyatro etkinlikletine, Sshebettin Siileyman, Miitit Retip, Tahsin Nahit
bssenlt yupulenyle ketkide bulunduler. Siileyman ve Koprtiliizedc
Mehrnet Fuat, elestiri ve edebiyet terihi cehsmutsnne "Bstih" bit nitelik kezsndir-
rnaya 9all§tJlar.
113
1. Tanzimat ve Servet-i Fiinun Donemini hazrrlayan sosyal, siyasi ve kiiltiirel
§artlarla Fecr-i Ati'yi hazrrlayan sebepler arasmda farkhhklar vardir, Bunun teme-
Iinde II. Abdiilhamit'in tahttan indirilmesi ve Mesrutiyet'in ilan edilmesi yatmak-
tadir. <;iinkii bu gelisrneler sonucunda sosyal, siyasi ve kiiltiirel hayatta bir hiirri-
yet havasi esmeye baslarms, sansiire ugrayan dergiler sayfalanrn yeniden kiiItiir
ve edebiyata acrmslardrr, lste Fecr-i All'de boyle bir ortamda ortaya cikrrusnr,
2. Fecr-i Atf Donemi sanatplan sunlsrdtr:
Ahrnet Hasim, Emin Biilent (Serdaroglu), Hamdullah Suphi (Tarmover), Seha-
bettin Siileyman, izzet Melih (Devrim), Ali Canip (Yontem), Ali Siiha (Delibas),
Faik Ali (Ozansoy), FazI1 Ahmet (Aykac), Mehmet Behcet (Yazar), Kopruluzade
Mehmet Fuat, Mufit Ratip, Yakup Kadri (Karaosmanoglu), Celal Sahir (Erozan),
3. Verilen metinlere gore Fecr-i An sanatcilan, hikaye, roman, §iir ve mensur
siir alanmda eserler vermislerdir,
Fecr-i Aticiler ayrn zamanda Banh eserleri Dogu'ya, Dogulu eserleri Batr'ya
aktaracak nitelikte terciimeler ve eserler vermeyi amaclarmslardir,
4. Sahabettin Siileyman ve Fecr-i Ati adh metne gore Fecr-i Atl sanatcilanndan
bir kisrm sonraki yillarda MilI'l Edebiyat Donemi sanatcrsi olarak, bir kisrru da ba-
gimsrz sanarci olarak varhklanm siirdiirmii§lerdir.
( ANLAMA YORUMUMA _-J
1. Servet-i Fiinun Donemi sanatcilanrun getirdikleri yenilikleri benimseyen ve
devam ettirmek arzusunda olan Fecr-i Atl sanatcilan aynca Servet-i Fiinun sanat-
cilanndan farkh olarak, bir yonuyle yuzlerini halka donmeyi amaclarmslardir, Bu-
nun temelini de halkJ egirip edebi ve kiiltiireI zevki asilamak da bulmuslardir,
2. "Sanat sahsi ve muhteremdir," sozu, Fecr-i Aticilerin arasmda bir birlik sag-
lanamayacagmi gostermektedir, <;iinkii sanati kisisel temele oturtmak, aynhkla-
nn, gorii§ farkhhklanmn ve bireyselligin on planda oldugunun gostergesidir,
3. incelenen metinlerde giiniimiizii de i1gilendiren halkm kiiltiir ve bilgi diize-
yinin dii§iikliigu, kitap okuma ahskanhgmm azhg), bilim ve sanata karsr var olan
ilgisizlik gibi konular ele almrmstir,
iJLCME DE(;ERLENDIRME 1
1. (D)
(Y)
(D)
2..... "Sanat §ahsi ve muhteremdir,"...
3. Dogru cevap B secenegidir.
4. Dogru cevap E secenegidir,
114
II
7. FECR-I ATI $IIRI
IOC
HAZIRLIK
I:
-----4
Verilen her li'i' siirde de anlarn son derece aciknr, Islenen konularda goze 'i'ar-
pan en onernli ozellik toplumsal sorun ya da degerlerden uzak, bireysel konular
olmasidrr, Sairlerin duyus, dli§linli§ ve algilayrslanmn birer yansrmasidir,

K===/=l(
1. Gmp:
... bilsen ) - en: tarn kafiye
a
... rnalulu - u: redif b
... mechulu - til: tam kafiye b
'" herkesinkinden a
... blnasibimde -e : yanm kafiye c
... sefkatsm - in: tam kafiye d
'" tanin
d
... nagme c
>
ritmi ve ahengi kullamlan ol'i'li ve her ttirlli ses benzerligiyle saglanrms-
nr,
2. Gtup: Siirdeki imgeler sunlerdir:
• kalbimin sakat istirabi
• ruhumun bilinmeyen duygulan
• nasipsiz 'i'0l
• kucuk bir merharnet ve sevgi l§lgl
• hasta bir tel
• hasta bir ses
• ezici duygular
• hirpalanan, hasta, bliytileyici limit
• umitsiz ve gamh dustmce
• saf deniz
115
• kederdi gokyuzu
• aCI giilii§
• sefkat dagitan umut
• riiyamn golgelenis sernasi
• taze bir hayal
soz sanatlsn aunlardlr:
• kalbimin sakat istirabr: teshis
• kucuk bir merhamet ve sefkat 1§lgl: tesbih
• hasta bir telde, hasta bir ses: tesbih
• bu kederli gokyuzu: teshis
• deniz... bir kadmdi: tesbih
• sular artik menekse olmustu: tesbih
• (hayal) bana senden sarkilar okudu: teshis
Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagme adh siirdeki ahenk unsurlan, imgeler ve soz
sanatlan ile kullanllan dil, Servet-i Fiinun siiriyle benzerlikler gostermektedir,
\_ ETK1NL1K (
1. Grop: Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagme adh siir basta iki dortluk, bir bent
ve son ktsimdaki dortlukten olusmustur,
2. Grup: Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagrne adh siirin temasi "ruhi sikmti ve oz-
lem"dir. Tema, bu bakimdan bireysel bir ozellik gostermektedir, Bu bakimlardan
siirin temasi ve ahenk unsurlan ile yapisi ve soyleyis tarzi arasmda bir iliski vardir,
1. Bkz.Servet-i FUnun DOnemi eoam ve HeyecamDile Getiren Metinler
"Hasta bir telde, hasta bir nagme, feyfa-yi binasibimde, hasta bir kadmdi
sanki deniz" ifadeleri sembolizm akimma gore dl§ diinyadaki varhklann algilarus
bicimini gostermektedir, lnsamn diinyasmm somut varhklar aracihgiyla anlatil-
rnasi soz konusudur.
Siirdeki imgeler (bkz. 1. Etkinlik) yine sembolizm akimma uygun olarak duy-
gulann ve izlenimlerin, dl§ diinyadaki varhklar ile simgelestirilmesi, boylelikle de
insan duygulan ve dis diinya ile bir baglanti saglanmasi amaciyla kullamlrmsnr,
2. Basta Bir Telde Hasta Bir adh aiirin sizde uyandJrd1gJ. duyguve dii-
§iinceleri belirtiniz.
3.TshsinNabit
Tahsin Nahit (d. 1887, istanbul- 0.12 Meyts 1919, istanbul), Galatasaray Spor
Kuliibtt'niin 9 numaralJ kurucu iiyesidir. Hukuk eifitimi slmtsttr, seir ve oyun ya-
zsndtr. Fecr-i Ati uktmuun bir iiyesidir.
116
Bser1eri
ANLAMA YORUMLAMA
1. Fecr-i Ati adr ile bu toplulugu olusturan sanatcilar arasmda, edebiyat ve kul-
tur hayatim yeniden canlandirmak, halki egitip yeni bir nesil yaratmak arzusu ba-
kimmdan bir iliski vardir. Onlar bu gelecegin, gelecekte dogacak gunesin safagi-
dirlar,
2. Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagrne adh siir ile Tevfik Fikret'in Mai deniz ad-
h yapl baknmndan, Tahsin Nahit'in ruhi durumunu gosteren basta ve sonda-
ki dortlukler ile bunahrmmn arttig; orta bent arasmdaki iliski gibi, denizin dalga-
larnsmm yapiya hali olan uzun ve ktsa dizelerle yazilrms Ma-i Deniz ara-
smda bir benzerlik vardir.
Her iki siirde de ic diinyaya yonelinmis, ruh hali ifade edilmistir,
Dil ve anlatim bakirrundan her iki de yeni imgeler, soz sanatlan ve aglf bir
dil bakrrmndan benzesmektedir.
3. Sembolizm a1gmm8 gllre tabiat temah bir §iir yazmtz.
6LCME DEGERLENDIRME 1
1. ... Servet-i Fiinun ...
2. Dogru cevap D secenegidir.
3. Dogru cevap A secenegidir,
4. Her iki donemin ask ve doga temalanmn islenmesi, sembolizm ve par-
nasizm akirmndan etkilenmeleri, yapi ile tema ve soyleyis arasmda siki bir iliski
kurmalan, aruz olcusunu kullanmalan ve aglf dille yazilmalan bakimlanndan
benzerlik gosterir,
Aynldiklan yon ise, Fecr-i Aticilerin bir nebze de olsa halka yiizlerini donme-
leridir.
117
2
ONiTE SONU OL{:ME VE DECERLENDiRME
1. (D)
(Y)
(D)
... Tevfik Fikret. ..
... resim ....
3.
( Ziya U!akli
g
il ] (Hac Yolunda J
( Cenap J @:i01iiniin
( J
4. Dogru cevap D secenegidir,
5. Dogru cevap E secenegidir,
6. Dogru cevap A secenegidir,
7. Dogru cevap B secenegidir,
8. Servet-i Fiinun Edebiyati, halktan kopuk, bireysel konulan isleyen, karam-
sar, bedbin bir ruh haline sahip, sanat sanat icindir anlayisim benimseyen, yeni im-
geler ve tamlamalarla aglrla§ml§ bir diI kuIIanan sanatcilann olusturdugu bir ede-
biyatur,
118
II
(( - ~ - - - - - ~ - --- - - - - ~ - - -
MILd EDESIYAT D(JNEMI
(1911-1923)
1. MILd EDESIYAT D(JNEMININ OLU$UMU
Mi11f Bdebiyat D6nemi
Mesrutiye: (I908)'ten sonre mem1ekette besleyen ve 0 devirde ' Tiirkfiiliik' am
veri/en mi1liyet hareketi, 'edebiyatta mi11f kaynak1ara donme' dtisimcesinin dog-
masma yo1 afml§tlr. 'Mi11f kaynak1ara donme' soziiyl« ; diIde sedelesme, eruz vez-
ni yerine hece veznini kullanma, yerli hayatI yensttm« ksstedilmistir. Bunlen ger-
fek1e§tinneyi iilkii edinen edebiyat akImma 'Milli Edebiyat' am vetilmistir.
a. DildeSlldelClflDebJlreketi 1911 nisanmda Se1anik'te OmerSeyfettin, Ali Ce-
nip ve Ziya Gokulp tarafindan flkan1an Genf Ka1em1er dergisinde 'Yeni Lisen'
edtyle ileriye siiriiImii§tiir. Bunler, konusme dilini yez: dili heline getinne de-
vasmr benimsemislet, 'MiIlf edebiyst'm milli Iisan'dan dogacagl'm (Omer Seyfet-
tin) soylemisletdir. Bu hareket kis« zamanda tutunmu§ ve xx. yiiZYII edebiyatmm
eyutct niteligi olmustur.
b. Aruz vezni yeriIJe bece vezrJinikuUanma daVIl81 ilkin Mehmet Emin'in 1897
Yunan savB§1 doleyisiyle yaym1adlgl Tiirkfe siirler sdli kitebi vesiIesiy1e ortaya
stmilmtu; Rize Tevfik'in halk siirleri yolundeki kosme ve nefesIeriyIe desteklen-
mis ise de, uzun zaman gerfekIe§ememi§; ancak Birinci Diinya SavB§1 icinde,
ozellikle 1917'de Servet-i Fiinun dergisi tereimden '$air1er Demegi' ediyl« tople-
nan gencler (Orhan Seyfi, Yusuf Ziya, Faruk Nafiz, v.b.) tarafindan benimsenmis-
tir.Bu donemde aruz vezni de bit yandan siiriip gitmis ve Mehmet Akii, Ahmet
Hesim, Yahya Kema1 gibi iif kuvvetli senetcmm elinde verebilecegi gelismenin
en yiiksek noktasma erismistir.
c. Yetli bayatlYllllS1tma daVll81 ise, yalmz birkec §air(Mehmet Emin, Mehmet
Akit, kimi siirieriyle Yahya KemaI, Cumhuriyet devrindeki bezi siirlcriyle Faruk
Neiiz, v.b.) ve daha fok hikaye ve roman yazarlan teretmden benitnsenmistir.
f. $iir alanmda, bece veZDillin ilk fJtiJD1eriIJj veren seirlerin (Mehmet Emin 'den
beske) hemen hepsi bir yandan aruzla yeztmslst; bir yandan da, Tiitkciiliik: hare-
ketinin ve Ziya Gokalp'in etkisiy1e, hece veznine ybnelmislerdir. Ne var ki, bun-
Iann hece vezniyIe ortaya koydukleri iiriinIer, yslmz bicim (di1, vezin, nezun bi-
cimi) kayglSly1a yetini1en, derinligi olmayan, yaImkat manzumelerdir.
119
Gercek: deger testysn siirler, aruzun son ii9 ustasmm 'Mehmet Akii, Ahmet Ha-
sim, Yahya Kemal'in kaleminden pkml§tJr. Bunlardan Mehmet Akit, once Tevfik
Fikret'in uyguledig: 'nazml nesre yeklsstume' hareketini siirdiiriip gelistirmis; Ah-
met Hesitn ile Yahya Kemal ise, bunun tam tersi bir tutumle, '$iir nesre cevntme
olanagl bulunmayan nezimdn; (...) musiki ile soz arasmda, sozden 90k musikiye
yakm, ortalama bir dildir' (AHesim), ve 'Siir, nesirden bembesk« bir hiiviyettedir
: musikiden besk« tiirlii bit musikidit' (Y. Kemal) gOrii§iinii savunmu§ ve uygu-
lsrmslsrdtr. Bu ii9 seir, bir yandan da, Tiirk siitinde ii9 eyrt ekimm temsilcisi 01-
tnuslerdtr : Mehmet Akit, siitde Tevfik Fikret'ten devir aldlgl 'Reslizm' aklmml
gelistirmis, 'hayal ile ehsverisi olmedigim, her ne demisse gOriip de soyledigini,
en begendigi meslegin hakikat oldgunu' bilditmis, Fecr-i Ati toplulugundsn gelen
Ahmet Hesim, bstiden gordiigii 'Setnbolizm' skumm benimsemis, 'diinyanm se-
killerini hayal havuzunun sulennde seyrettigini; onun icin, diinyanm tsslenm ve
bitkilerini renkli bir akis gibi gordiigunii' belittmis; Yahya Kernel de, yine Beude
gordiigii 'Rotnentizm' skunttn benimsemis ve bu enleytsl«, Divan siiri yolunda
klasik siir denemelerine girismis; sade dille ve yeni nazim bicimletiyle yazdlgl si-
irleritide de yine bicim kusutsuzluguns, yepmectkstz ve saglam snlsttme onem
vetmistir.
Mestutiyeuen Miitareke sonuna kadar siiten ve Trablusgarp Seves: (1911),
Balkan Sevest (1912-1913), llcinci Dtinye Saves: (1914-1918), Miitareke yillen
(1919-1922) gibi biiyuk oleylen icine alan ve Osmenli lmpamtorlugu'nun psrce-
lamp yikilmestyle sonuclenen bu donemde, onemli ssytlen yalmz iki suit (Meh-
met Emin, Mehmet Akif) toplumsal konulara ybnelmis; otekilet, ortehkie sanki
hicbir §ey yokmu§9asma, sedece esk, ozlem v.b. gibi, bireysel ve duygusa1 konu-
lar ve temalar iizeriude durmuslsrdir.
llikkye ve roman alanmda, bit bOliigii 'Fecr-i Ati' toplulugutuien gelen 'Yakup
Kadri, Refik Halit), bit bOliigii bu topluluk dtstnde kalan (Ebubekir Hszim. Omer
Seytettin, Halide Edip, v.b.) ssnetctler, aralanndaki sanat enleyts: ve diinya gotii-
§ii aynhklanna ragmen, yerli, heyet: yensttme konusunda birlestnis gorumiyorler.
Tanzimat ve Edebiyet-t Cedide hikfiye ve romanlannda vakalarm istanbul suutlsrr
icinde kapah durmasma kersihk, bu devirde, hikfiye ve roman yutdun her kosesi-
ne apk tutultnus, her tabakadan halkm y ~ a Y l § l konu olarak de elmmisur. Ozel-
likle koy ve tesrs hayatlm an/atan besenli ilk omekler (Ebubekir Hizim: Kii9iik
Psse; Refit Ha1it: Memleket Hiktiyeleti; Reset Nuri: Celikusu, v.b.) bu devirde
verilmi§tir. Kimi kitaplann adlan dahi (Refik Halit: Memleket Hikfiyeleri: Omer
Seyfettin: Yalmz Efe - Anadolu romanl; Yakup Kadri: yanm kalan Ate§ten Gom-
lek - Anadolu romam) sonradan 'memleket edebiyatl diye adlandmlan bu pgm
apk9a belirtir. ilkin edebiyat dl§l bir ama9la, 't8§ralannne hfilde olduklanm, koy-
120
Iiilerin ne yaptlgml, ne istedigini, memleketin neye muhtar oldugunu yerinde go-
tiip inceleme' icin Tanin gazetesinin Anadolu'ya gonderdigi bir yazannm Anado-
lu'daki sehir, kasaba ve koyleri dokuz ay (1909-1910) adlm sdim dolsserek
hazIrladIgl roportej niteligindeki gezi notlan (Ahmet !jerif: Anadolu'da Tanin) ve
sytu yll icinde 'Anadolu fatihalan' m dile getinnek amaclyla yezilen, fakat
yaymlandlgI zaman hir de ilgi uyendirmedigi halde, Cumhuriyet devrinde dikka-
ti ceken bir roman (Ebubekir Hszim: Kiiriik Pess) ile arIlan bu rlff1r; Refik He-
lit'in Anadolu siirgiiniinden getirdigi hikiiyeler 'Memleket Hikilyeleri' ile g e n i ~ bit
ilgi gonnii§; Kurtulus Sevess ytllennde ise Anadolu insenimn cetin elmyezisi iize-
Tine egilme hareketi (Halide Edip: Daga t;lkan Kurt, Atesten Gomlek / Yaban,
Millf Sava§ Hikilyeleri) sruk zorunlu ve yeygm bir hill elmtstir.
Gozleme dayanan bu yerli hsyett yansrzma isteginin sonucu olarak, rogu yaza-
ler Realizm (Omer Seyfettin, Yakup Kedti, Refik Helit, Rese: Nuri, Memduh !jev-
ket, v.b), hatta kimileri Natiiralizm (Bekir Fehri, Seliihattin Enis, kimi hikilyele-
riyle F. Celillettin, kimi romanlanyla Osman Cemal, v.b.) ilkelerini benitnsemis-
lerdir
t;ogu Frenstz (Yekup Ksdri, Refik Helit, Reset Nuri, Peyami Safa, Abdiilhek
Sinesi), kimisi Ingiliz (Hsilde Edip), kimisi Rus (Memduh Sevket) edebiyetlennm
etkisi eltmde kalan bu devir ssnstctlsrunn bir boliimii de Hiiseyin Rahmi ve Ab-
met Rasim yolunu stirdiumtislerdir (Erciitnent Ekretn, Sertnet Muhtsr, Osman Ce-
mal, kimi hikilyeleriyle F. Celiilettin).
Petti ksvgelenmn klZI§tlgI Mesrutiyet ve Miitsreke devirlerinde okuyucunun
mizaha ve toplumsal yergiye d i i ~ k i i n l i i k gostennesi, bircok yazann (Orner Seyfet-
tin, Refik Helit, Erctiment Ekrem, Settnet Muhter, Osman Cemal, Reset Nuri, F.
Celalettin v.b) mizaha egilim gostermesine yol ecmisur.
Tiyatro aIanmdaki verim, hikilye ve roman kadar bssertlt sayllamaz. Getci,
Mesrutiyetin ililmyla birlikte bircok. tiyatro toplulugu ortaya pkml§; hattil bit de
tiyetto okulu apIIp ilk resmf tiyetro (Diiriilbedayi-i Osmanf) kutulmus; bunlar
eser yetistirmck icin pek rok yazar 0 alanda bittsktm denemelere girismis ise de,
bunlenn rogu besen cizgisinin cok eltuidsdtr. Ceviri ve uyarlama arasmda bir tek
cevirmenin (lbniirreiik Ahmet Nuri) uyarlamalan belli bir deger cizgisinin tistiine
ctktntsttr.
Bu devrin beshca yazar ve senstctlen sunlerdtt:
Bilim yolunda: Ziya Gokelp. Fuat Koptiihi. v.b.
Siir elemnde : (Aruz vezniyle) Mehmet Akit, Ahmet Hesitn, Yahya Kemal Be-
yeth, v.s,
121
(Hece vezniyle) Mehmet Emin Yurdakul, RIZa Tevfik Halit Fahri
Ozansoy, Enis Behif Koryiirek, OrhanSeyfi Othon, Yusuf Ziya Ortaf, Faruk Ne-
fiz Cemlibel, v.b.(Bunlardan Ahmet Hesim fikra ve gezi notlan; Yahya Kemal
makale; Helit Fahri, Yusuf Ziye, Faruk Nafiz manzum oyun da
Hikfiye ve roman elsntnde: Ebubekir HfizJm Tepeyran, Omer Seyfettin, Halide
Edip Adiver, Yakup Kadri Kereosmsnoglu, Refik Halit Karay, Erciiment Ekrem
Telu, Selfihattin Enis, F. Cemslettin, Osman Cemal Ksygib, Nuri Giintekin,
Peyami Safa, Memduh $evket Esendal, Halikamas Behkcis), Sermet Munter
Alus, Abdiilhak $inasi Hiser, Mahmut Yesari. v.b.
(Bunlardan Orner Seyiettin, Yakup Kedri, Refik Helit, Rese: Nuri, Sermet
Muhtar, Mahmut Yesari oyun da yezmislerdu. lflerinde anI yazanlar da verdu:
Ebubekir Hiizun, Omet Seyfettin, Halide Edip, Yakup Ksdri, Refik Helit, Mem-
duh $evket, Halikamas Behkcisi. Bircogu fJkra ve makale de yezilmistir.)
Tiyetro alanmda: Musahip-ziide Celfil,1bniirrefik Ahmet Nuri, v.b.
Gezi ve ropottsj alanmda: Ahmet $erif.
Roportej - Miilfikat alanmda: Rusen Uneydm.
Gezi, stu, deneme, fikra, makale alanlannda: Falih RI[J(J Atay, vb.
HAZIRLIK
L
--&
1. "Bir milletin edebiyati, 0 milletin kimligidir," soza millete ait maddi ve ma-
nevi biitiin kiiltiir unsurlanrun, 0 milletin sanatcilan tarafmdan edebi eserlerde sa-
natkarane bir soyleyisle islenerek sonraki kusaklara birakrhr anlarmm tasimakta-
dir,
2 Savaslar milletlerin milli duygulanmn kuvvetlendigi istisnai durumlar oldu-
gu icin, bu hisler milletin bir ferdi olan sanatcilan da etkiler. Bu da 0 donemlerde-
ki eserlerin milli yonden kuvvetli olmasmm sebebidir.
3. XVI. yy.da cumhuriyet rejiminin uygulanmasi mumkun degildir, Cunku 0
donernde dtinyada cumhuriyet gibi bir kavram mevcut degildir, Cumhuriyet kav-
rarru 1789'daki Fransiz ihtilali'nden sonra ortaya cikan milliyetcilik akimlannm
etkisiyle kurulan uJus devletlerde gorulrneye baslannusnr, Her bireyin veya vatan-
dasm yonetimde soz sahibi olmasi anlayrsi, devleti, XVI. yy. daki amac olarak al-
gilayan zihniyetin aksine, toplumun huzur ve saadetini saglayan bir arac gorme
sonucunu dogurmustur, Bunun icin de en ideal rejirn, oldugu gibi cum-
huriyettir.
122
1. ME'I1N
1.OSMANUDEVLEIt'NDE D ( ) ~ O N C E AKIMLARI
20. yiiZyil beslennde Osmenli Devleti'nin yokii§ donemine girmesi ye§itli dii-
siinceletin ortaya pkmasma neden olmustur. Osmenli Devleti 19. ytizyild« daha
diizenli ve progremli bir tslshet hareketine girismistir. Fakat dI§ beskiler ve iilke
icindeki kensikhkler besenye ulssmesme engel olmu§tlir. Yspilen her tiirlii hare-
kete ragmen devlet, icinde bulundugu durumdan kurtulamamI§; "bests adam" ola-
rak tanimlanan Osmenli Devleti iyilesememistir.
Fakat, 19. ytizythn ikinci yansmdan sonra devleti batmaktan kurtarmak amacr-
m giiden birtekim ekimler 20. ytizyil bsslsnnd« II. Mcsrutiyet'le daha belirgin
olarak ortaya YlkmI§lardir.
Tamamen devletin birlik ve biitiinliigiinii saglamaya yall§an bu fikir ekimlen
kiiyiik cept« biter de vIet doktrini ozelligi gosterirler. Siresiyle Ostnenlicthk, Is-
lsmcihk, Beticihk ve Tiirkyiiliik seklind« ortaya yIkan bu ekimlsr, 1. ve II. Mesru-
tiyet devresinde devlet hayatma hakim olmusler ve etkilerini gbstetmislerdir.
a. OsmanhcJhk::
OsmanlI tarihinde ilk defa olarak bezi aydmlar tarafindan Gene OsmanlIlar
edtyle hiikiimetin yalI§malanm denetleyecek bir cemiyet kurulmustur. Bu cemiye-
tin iiyesi olan eydtnler Osmenli Devleti'nde yeseyen ezmhklenn aynlma istekle-
tine ve isyanlarma son vermek icin yall§malar yeptyotlsrdt. Azmhk unsurleruu
kazanmak ve onlan OsmanlI birligine yagirmak basit manada Osmenhcihk diistm-
cesini dogurdu.
Tanzimat Devri'nin sonlanna dogru ortaya pkan bu skim Iertlerin siyasal, sos-
yal ve hukuki olarak esitliklerini seglemey: hedeflemektedir. Devletin sunrlen
icituie yesayen Iettler arasmda dil, Irk, kiiltiir ve din bekumnden bicbit fark gbzet-
meksizin, hepsinin aym hak ve yetkilere sahip olmasmm gerektigi savunulmakta-
dtr. OsmanlI toplumunda olmesi istenen kayna§manm ancak bu diisimceyle sagla-
nacegme inenmskteduier.
Osmenhctlik, milli birligi, millf dii§iinceyi ve milli ideelleri saglamayl Osman-
1I birliginin saglanmasma baglamI§tIr. Aym zamanda bu sozletin teorik bir gOrii§
oltnemest icinde Meclis-i Mebusen'm kutulmsstm ve Kanun-I Esasi'nin (ilk ana-
yasa) illin edilmesini istemislerdir.
Osmenltcthk: fikrinin uygulama saihasma geyirilmesi II. Abdiilhamit'in tahta
cskmesiylu bsslemtsttr. Pediseh, Mithat Pese'nm etkisiyle Kanun-i Esasi'yi (ilk
123
anayasa) ilan etmis, parlamentoyu (Mec1is-i Mebusan) kurmustur. Osmsnhcsbk
fikrinin yesemess Mesrutiye; idaresinin varbgma bagbdlr. Her kesimin ve mille-
tin temsilcileri parlamentoyu dolduttnus ve herkes kanunlar onunde esi: seytltms-
ur. Btitiin bu gitisim ve 9abaIarm sonucu olarak Osmenlt toplumunun kayna§ma-
Sl beklenirken, meydana gelen iki onemli olay tamamen tets bir durum meydana
getitmistir.
Birincisi: Azinhklsrtn Mebusiin Mec1isi'ndeki temsilcilerinin uynlikc: ve uz-
lesmsz tutumlen,
lkincisi: Yeni bssleyen 1877-78 Osmenh-Rus sevesmds Balkan uluslerunn Os-
manb Devleti aIeyhine Rusya'mn yanmda yer almaIan ve sevestn Balkan cephe-
sinde Miisliimen halka koti: davranmalan. Bu gelismelcrden sonra II. Abdiilhamid
9agm gelisen diisiincesi milliyetcilig» ters dtismesi ve ihtiyectere cevap vereme-
mesi iizerinc Mec1is-i Mebusentn verligm« son vettnistir. Mec1isin kapsulmesi,
Osmenhcilik fikrinin de uygulamadan keldinlmesi sonucunu ortaya pkannl§tlr.
b. Islsmcsbk:
Isletncihk, siyasi ve sosyal biitiinliigiimiizii korumak emeciyle degi§ik donem-
lerde stk sik: bit kuttulus cetesi olarak ileri siitiilmiistiit: OzeIlikle Mesrutiyet
devrindc uygulama aIanmda gotulmustut.
lslsmcihk, diinyanm degi§ik yerlerinde Y8§ayan Miisliimanlar arasmda bir bit-
ligin gergekle§tirilmesini hedefleyen, devletin sosyal beglerun din bitliginde ara-
yan bir dii§iince ekutndir, I. Mesrutiyetin sonlanna dogn: biiyiik bir gelisme gos-
tcrmistir.
II. Abdiilhamit ozellikle somiirge altmda bulunan Miisliimanlan hilafet kana-
liyle merkeze (istanbul) beglemaye 9ab§ml§tlr. Boylece buralardaher an isyan 91-
kurmeyi ve biiyiik devletleti kontrol altmda tutmeyi emsclenustir.
lslemcilik, 1. Mesrutiyct'te iki tiirlii olarak islenmistir.
Birincisi; Pedissh tarafindan uygulanan ve dts siyasette etkili olan ve de vlet
doktrini haline gelen islemcihk.
lkincisi; Bezi fikir adamlan tarafmdan temsil edilen bilim, hukuk, toplumsal
gelenek ve egitim alanmdaki dtisimcesiyle lslemctlik. Bu iikir Mehmet Akif, Sa-
id Halim Pese, Cemaleddin Afgani, M. Semseddin ve Muse Kezim gibi kisiler te-
rafmdan savunulmu§tur.
Islamctltk: ekimi etkili oldugu donemde biitiin diinya Miisliimanlanmn i9 a91cI
bir durumda olmemesi nedeniyle besertlt sonuclsr dogumuurusur. Bunun yanmda
tnilliyetcilik gibi sktmler da lslemctltge engel oltnustur.
II. Abdiilhamid'in son yillennde iiIke dismd« lslemcthk onemli bir potansiyel
gii9 olarak dururken iilke icindeki ittihatplarda mestutiyete dayanan Osmenlicih-
124
gl sevunuyotlsrdi. Islemcthk kisec« birlik ve biitiinliigii dinle saglamayl amafla-
yan bir ekundtr. II. Abdiilhamit doneminde ysptlen faaliyetlerin faydalan Millf
Mticedele Doneminde Hindistan ve Buhara Miisliimanlanndan gelen yerdimler
seklinde kendini gostermi§tir.
c. Babclhk:
Bu gOrii§, devletin ancak Bsultlusmsk yoluyla kurtulsbilecegini ve bunun icin
cesitli alanlarda tslehetler yeptltnest gerektigini savunmu§tur.
Beucibk kaynagml, Tanzimat ve onceki devirletin islehe: tesebbiisletinden
ehr. Bat/ medeniyetinin siyasi, sosyal ve felsefi gOrii§lerinden azami detecede fay-
dslsnmeyt istemektedir.
Beucihk, Abdullah Cevdet, Celal Nuri ve Siileyman Nazif tarafmdan temsi/
edilmistis. Beuctler tek kadmla evliligi, kadm ozgiirliigiinii, medeni kanunun ksbu-
liinii, li/ik mahkemelerin kurulmesmi, Latin harflerinin kabuliinii, tekke ve zaviye-
lerin kepeulmesim, modem giysiler giyilmesini istiyorlerdi. Goriildiigii gibi Bsti-
cthk sadece bir teklitcilikten ibaret kelmisur. Her §eyden evvel Beticilik fikrinin
Ostnsnlt toplumunun biinyesini ve iilkenin imiyeclsrmi dikkate slmesi gerekirdi.
1. Mesrutiyet'e kadar yepuen Beuhlesme hereketlerinin onderleri padi§ahlar ve
onlann destekledikleri devlet edemlertdu: 1. Mestutiyet'ten sonra ise Beuhlesme-
tun fikir yoniinden onderligini devleti yonetenler dismd« ve yonetime ragmen Jon
Tiirkler ysptmslsrdsr.
Beticthk da bszi hatalanndan doleyi ba§anya u/a§amaml§t/r. Buna kar§lbk ba-
Zl o/um/u sonuclert da olmustur. Mesels, sagladlgl tecriibelerinden Ttirk lnkilebi-
mn olusumunde teydslemltmsur. Yeni Anayasa Dm hezirlsnmssmde Beuhlesme
hareket/erinin onemli bir paYI verdir.
Bsucihk aklmmm, diger fikir akImlanndan farkb bir ozelligi vsrdu. Bu da Os-
tnenli Devletini yesstmsktsn ziyede, yeni bir dev/etin kutulmesi icin yepilen fa-
hsmeler biitiinii olmesuitr.
d. TUrkfUIilk::
Tiirkfiiliik hareketinin esas unsuru cojjrafyada, dilde, kulttirde, tarihte birlik ve
biitiinliigii saglamaktlr. Tiirk'Yiiliik II. Abdiilhamit devrinde dil, edebiyat ve tarih
alanlannda bir fikir bereketi o/arak geli§mi§, Osmenhcihk veya Islemcthk gibi bir
idare ve siyaset sistemi hiiJine gelememistir.
A vrupa 'da Tiirkler aleyhine yepilen olumsuz propaganda/ar, Tiirk milletinin
ikinci smiigoriilmesi, Tiirk tarih ve kiiltiiriiniin incelenmesi ihtiyecttu ortaya pkar-
mistit. Rus isgeline ujjrayan Tiirk illerinden kecen Tiirk gO'Ymenlerin etkisiyle
Tiirk'Yiiliik giderek onem kazand1. Ozellikle II. Me§rutiyet'in iliinmdan sonra Tiirk-
fiiliigiin etkisi daha da ertu. Ittihatplar genellikle bu diistinceyi sahiplendiler.
12S
Tiirkfiiliik alaml Osmenh Imperetorlugu sunrlsn icinde ya§ayan Tiirklerin dil,
din ve kiiltiir degerleriyle birbitlerine baglanmasml, disendeki Tiirklerle de birles-
me yollan eranmesmt amafllyordu. II. Abdiilhamid'in kurmak istedigi islam bit-
ligi gibi Tiirk birligini kurmak smsclenmisttr.
Tiirkfiiliik fikrinin savunuculan Ziya Gokelp, M. Emin Yurdakul, Omer Sey-
feddin gibi yezerlerdi. ilk kez Ziye Goketp Tiirkfiiliigii sosyolojik bir metotla in-
celeyerek eksik, daiJmk, cekingen fikirlerin toplsnmestm ve bir sistem hMine ge-
tirilmesini miimkiin ktltmstu.
Tiirkfiiliik ekum, II. Mesnuiyet'in ilemndsn once yslmz enevetem
le kslmemis, biitiin Tiirklerin kurtulus imkanlanm da Pantiirkizm cere-
yamna dogru yonelmistir.
Milliyet fikrinin etkisiyle ortaya flkan Tiirkciiliik, bicim TurancI-
hk'ten Misek-: Millf esaslanna Tiirk Kuttulus ve Tiitkiye
Cumhuriyeti'nin temel ideolojilerinden olmustur.
II. Mesrutiyet doneminde olgunlesen fikir sktmlen eshnde 19. ytizytlut ikinci
yenstndsn itibaren zaman zaman devlet modeli olarak uygulenmtstir. Bune
ragmen fikir ektmlen besetth olamayarak kendinden beklenen sonucu vereme-
mislerdir.
PiJdr AlamIannm BBfIU'J61Z1Jk Neden1eri:
1. Olke icinde fikir sktmlenne halk desteginin saglanamamasl.
2. Fikir ektmlenmn halk kitlelerine indirgenememesi.
3. Fikirlerin birbirlerine ottsy« olmest.
4. besktlenn ertmest.
5. if isyanlar ve baglmslzllk hareketleri.
2. a. Verilen ciimlelere gore, ortaya cikan dii§iince akimlan "ulus devlet" anla-
YI§1 etrafmda birlesmektedirler,
b. sozcugu, doneminin buhranh ortammda devleti ayakta tutup var-
hgnu devam ettirmesini saglamak amacryla dii§iince akimlanmn ortaya
gostermektedir.
2. MB'I1N
I_ ( ETKINLIK
1. Grup: "sizler" kelimesiyle ifade edilenler "sanat sanat icindir" anlayi-
§ml benimseyip, toplumdan uzaklasan, kendi kabuguna ask ve tabiat te-
malanm isleyen sanatcilan ve edebi anlayislanm kasdetmektedir.
2. Grup: "ben" kelimesiyle anlalIlanlar ise "sanat toplum icindir" anla-
126
yisim benimseyen, toplum sorunlanm isleyen. mill! yonii kuvvetli sanatcilan ve
edebi anlayislanm kasdetmektedir.
Sairin savundugu sanat anlayisi, doneminin milli edebiyat anlayisma baghdir,
1. Sizler: "gul, gene kizlann turkusu, bulbul, ask"
Ben: "yilan disli diken, aCI ses, telli saz, cevretmendil)"
I_ ETKINLIK (
1. Gmp: Cereyan ve Benim OOh metinlere gore Mill! Edebiyat Do-
nemindeki eserlerde milliyet, milli, tarih gibi temalar islenmistir. Bu temalar hal-
km anlayacagi sade. bir dille kaleme almrrnsnr,
2. Gmp: Verilen metinlere gore bu donemdeki eserler makale ve siir turunde
verilmistir,
2 Benim adh metin kullamlan sade dil ve anlatim ile icerik bakimm-
dan telli saz, milletimin felaketli hayati, milliyetci edebiyat; Harab Ma-
bed adh metin ise dil ve anlatim (mihrab.nigah, kiblegah, baht-i siyah) ile icerik
(ummet) bakimmdan rnilliyetci edebiyat olarak adlandmlamaz.
3. Mill! edebiyat, milletin maddi ve manevi kiiltiir unsurlanm, gelenek ve go-
renekler cercevesinde isleyen bir edebiyattIr.
Milliyetci edebiyat ise, Turkculuk hareketi olusan, milliyetin on
plana cikanldigi bir edebiyattIr.
Bu iki kavram, kullamlan sade dil, hece vezni ve halkm yasama biciminin ve
degerler diinyasmm islenmesi bakimmdan birlesrnektedir, Aynldiklan nokta ise,
mill! olma - milliyetci olma anlayislanndadir,
4. "Ulus-devlet" kavrami milliyet esasma dayanan devlet yapisidir, Verilen me-
tinier ulus olma bilinci ve ulusculuk (milliyetcilik) temasrm islemeleri yonuyle
ulus-devlet kavrarmyla iliskilidir, Bu da Mill! Edebiyat Donemindeki edebi ve fik-
r! faaliyetlerin ulus devlet ortak paydasmda bulustugunu gosterir,
3.ME11N
1. Verilen metne gore cumhuriyetcilik ilkesinin en belirgin ozelligi, mill! ege-
menligi, mill! idareyi ve hur secimi esas kabul etmesidir.
2 Tiirkiye Cumhuriyeti'nin metne gore nitelikleri verasetin olmamasi, ege-
menligin millete ait olmasi, yoneticilerin milletin oyu ve iradesi ile isbasma gel-
mesi, medeni bir hukuk devleti olmasidrr,
127
£: ANLAMA YORUMLAMA . _]
1. a. Ikinci siirdeki sade dil ve milliyetcilik temasi onun rnilliyetci edebiyat
urunu oldugunu gostermektedir.
b. Verilen §iir parcalanndan ilki Mithat Cemal Kuntay'a, ikincisi Ziya Go-
kalp'e aittir.
2. Osmanh Devleti'nin son donemlerinde Baticrhk, Islarncihk, Osmancihk ve
Turkculuk gibi fikir hareketlerinin ortaya cikmasi hem fikri hem sosyal hem de si-
yasi yapmm bir calkann ve bunahm icinde oldugunu, devletin varligiru siirdiirme-
si icin cabalarm arttigmi gostermektedir,
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Milli Edebiyat Donerninde sade bir dil kullamlrmsnr,
2. Grup: Tema olarak ise millilik, milliyetcilik, vatan, millet temalan islenrnis,
metinler yapi bakrmmdan §iir ve duzyazi olarak kaleme ahnrmsnr,
Bu ozellikler Millt Edebiyat Donerninde ulus devlet haline gelme kaygisi oldu-
gunu, donemin tiim unsurlannm bu payda etrafinda birlestigini gosterir,
3. Bir cumhuriyetin demokratik olabilmesi icin esitlik ve iizgiirliik temelinde,
sosyal ve gii9lii bir hukuk devleti olmasl gerekmektedir.
lJLCME DEl';ERLENDIRME 1
1. CD)
CY)
CD)
2 ...BatIclhk...
3.
[ J
Said Halim Pasa
]
[ Cevdet ] Turkculuk
4. Atatiirk bu siiziiyle cumhuriyetin Turk milletinin, kendisine en uygun idare
sekli oldugunun ve insanca yasamasmm kendi hakimiyetinde oldugunun bilincine
varmasi gerektigini ifade etmektedir.
128
2. METINLER
\[
l\
HAZIRLIK
I_-d
1. Hedeflenen okuyucu kitlesi ve amaclar, ogretici metinlerde dilin gonderge-
sel isleviyle kullarulmasma, soylenmek istenenin dogrudan ve soz sanatlanndan
uzak soylenmesine sebep olmaktadir,
2 Milli Edebiyat Doneminin sosyal ve siyasi bu donemdeki ogretici
metinlerin milli, milliyetci, tarihi, ilmi konulan isledigmi gostermektedir,
3. Bir toplumu millet yapan temel ozellikler, dil ve kultur birligidir,
4. Yasayan Turkce ve konusma dili ifadeleri, doneminde konusulan, yazilan,
edebi dil ve gunluk dil anlamlanm belirtmektedir.
a. Makale
1.MBT1N
1. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin iletisi, bizim drsimizdaki milletle-
rin bilimsel anlamda ne yaptiklardir, Metindeki sozcuk gruplan, curnleler ve pa-
ragraflar metnin iletisini anlamlandirmak ve anlatmak icin bir araya getirilmistir,
2 Metnin amaci okuyucuyu bilgilendirmektir.
3. Metnin ana fikri, bilimsel gelismenin ve cahsrnarun gerekliligidir,
I_ ETKlNLlK (
1. Grup: Baska Milletier Ne Yapiyor? adh metnin ana fikri ile Cereyan ad-
11 metnin ana fikri rnilliligin ve milliyetciligin islenmesi nedeniyle paralellik gos-
termektedir.
2. Grup: Yine Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin ternasi ile Benim
lerim adh metnin temasi milliligin ve milliyetciligin islenmesi bakimmdan ben-
zerlik gostermektedir.
Bu durum aym temanm farkh metin turlerinde islendiginin bir gostergesidir,
129
4. Bssk« MilletlerNe Yaplyor?edlt metinde diinemin teribi ve sosyaJ §artJany-
Ja iliskili ciimlelet:
o Bugun mefkftreci Turk genci goruyor ve duyuyor ki asnrmz milliyet asndir
ve aym zamanda §una da kanidir ki milliyetperverlik telakkisi menfi bir histen iba-
ret kalamaz.
o Bugun muhtelif milliyetIer aym suretIe cahsiyorlar...
o Muhtelif milliyetlerin lisan ve mazisi hakkmda XIX. am esnasmda cok mil-
him tetkikIer yapildr,
o Filhakika somurge siyasetinin ruhu da bundan baska bir §ey degilse de onda-
ki iktisadi huhll, siyasi hulul ile beraber olur.
o Rus hukumetinin muhtelif yerlerde "Turkiyat" muesseseleri vucuda getirerek
Turk milliyetini, Turk tarihini, Turk lisan ve edebiyanm tetkike cahsmasi ve bu-
nun icin her sene binlerce lira fedakarhk etInesi acaba ne icindir?
• Bugun TiirkIiik hakkmda tetkiklerde bulunan Garp alimleri hakkumzda ne
kadar iyi dusunur; tarafsiz, ciddi davramrlarsa davransinlar bizim 0 ~ a h § m a y a i§-
tirak §oyle dursun hatta 0 mesaiden bile gafil kalmanuz kadar bnyuk bir curum,
bu kadar tabii olmayan bir hill tasavvur edilemez.
5. Metnin tamammdaki cumleler anlam bakrmmdan tutarh, metni olusturan bi-
rimIer olan paragraflar birbiriyle uyumludur.
I_ ETKINLIK (
1. GNp: Baska Milletler Ne Yapiyor? ve lJ¥ Cereyan adh metinlerde Turk ta-
rihi ve halk kulturu yogun bir bicimde i§Ienmi§, bunlar sade bir dille anlanlrmstir.
2. GNp: Servet-i Funun Donemi metinleri ise toplumdan ve tarihten uzak, son
derece aglr bir dilin kullamldrgi metinlerdir.
Bu durum tarih, kultur ve dil bakirmndan Milli Edebiyat Donemi metinlerinin
yogun oldugunu, bu donemde soz konusu degerlerin merkeze almdigmi goster-
mektedir.
6. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metinde yazar, tarihe bir butun ve genis
halk kitlesine de bir millet nazanyla bakmaktadir,
7. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metinde anlam bakimmdan kapah ya da
kesinlik tasrmayan ifadeler bulunmamaktadir,
Bu durum Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin bir makale olmasi ve bilgi-
lendirmek amacryla yazilmasmdan dolayidir,
8. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metin, ogretici metin gelenegiyle kaleme
ahnrmstir,
130
9. Mehmet Fuat KlJpn1I1U
Kopriilt: Mehmet Pes« 'mn ailesindendir. Ayasofya ve Mercan ldedi-
si'nden sonra Istanbul Hukuk Fakiiltesi'ne devam etti. 1909'da bu fakiilteyi bire-
karak edebiyat, felsefe ve tanh alanlannda ozel olarak Bundan
sonra Istanbul okullannda ogretmenlik yspti. 1924'de Milli Egitim BakanIIgI
atandl. Aym ytl lstsnbul Darii1fiinun'dab gorevine dondii. Bu ara-
da Tiirkiyet Enstitiisii'nii kurdu. T. T.E. (Tiirk Tanh Enciimeni) secil-
di.
1929'da Ord. Prot. oldu ve Edebiyat Fakiiltesi Dekem secildi. 1934'de siyasi he-
yata atIlarak Kars'dan meclise milletvekili olarak girdi. 90k partili doneme
strssmdu c.H.P.' den aynlarak D.P. 'nin kuruculsn srsstne girdi. 14 Mayls 1950'de
D.P. iktidan dotteminde 1. Menderes kabinesinde Bakam olarak gorev el-
di. 1956'da Devlet BakanIIgI gorevini siirdiiriirken bir ytl sonra kutuculsn ile anla-
semsyersk: D.P. 'den istiie etti. Mil1etvekilligi de 27 Mayls 1960'dan sonra
Yeni Demokrat Parti 'yi kurdu. Ancak bu parti pek ilgi gonnedi. Amblem olarak
seftigi "Kueti" A.P.' ye bIrakarak siyasi eynkii. Arasmda Tiirk Dili ve
Edebiyeu Hakkmda 1934, Tiirk Saz $airleri Antolojisi 1940, Anado-
lu'da Tiirk Dili ve EdebiyatI'nm Tekamiiliine Bir 1934, Osmenli Dev1eti'nin
Kurulusu 1959, On The Way to Democracy 1964, Edebiyat Kiilliya-
ts 1966 adlannda bir fok kitap ve eser ve makaleleri vardIr. Ote yandan
Islam Ansik1opedisi'nde sehss: ile ilgili ilmt makaleler yazdI.
\_ ETKINLIK (
1. GNp: Besk« MiIletIer Ne Yepiyor? edlt metindeki terimler:
"Cografya, lisan, edebiyat, §arkl, rnasal, mesel, TUrkiyat,
folklor"
2. GNp: Milletlet Ne Yepiyor? edh metindeki kavramlar:
"Milliyet, mefkure, rnilliyetperver, &det, itikat, mutehassis, somurgecilik, mus-
temleke, terakki"
3. GNp: Milletler Ne Yaplyor? adlI metindeki giindelik hayatla ilgili ke-
limelet:
"Hukumet, mesai"
Metinde bu kavramlann kullamlrnasi, metnin bilgi verme amaciyla yazrlmasm-
dan dolayrdir,
131
2. ME'I1N
b.Flkra
1. Muharebeyi Kazananlar adh metindeki soz gruplan, cumleler metnin iletisi-
ni vermek amaciyla bir araya getirilmistir,
2 Muharebeyi Kazananlar adh metin haber vermek, bilgilendirmek amaciyla
yazilrmstrr,
3. Muharebeyi Kazananlar adh metindeki TUrk askeri temasi, Milli Edebiyat
Doneminin diger metinlerinde islenen milli ve milliyetci temalarla benzerlik gos-
termektedir.
4. Metinde donemin savas yillan anlatilrmsnr. Bu bakimdan gercekligi de bu-
lunmaktadir, AnlatIlan sahneler, metnin temasi olan Tiirk askeri ile de paralellik
gostermektedir,
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Muharebeyi Kazananlar sdh metindeki enlssilmes: zor ya da celiskili
diisimcelet yoktur.
2. Grup: Metinde kullamlan ifadeler, yazann oznel yargilanm da tasimakla be-
raber, yazara gore bir kesinlik ve acikhk tasimaktadir,
3. Grup: Metindeki kelime ve soz gruplannm seciminde Milli Edebiyat Done-
minin etkisiyle halkm anlayabilecegi sade bir dil olrnasma onem verilmistir,
\_ ETKINLIK (
1. Grup: Muharebeyi Kazananlar adh metinde tarihi ve kiiltiirel degerleri yan-
sitan ifadeler:
"i§te ~ a m u r icinde, barut ve kan icinde, cehennem atesi icinde kayalara tirma-
nan nefer, olum yagmuru altmda memleketini calmaya gelenin girtlagma atilan
nefer budur,"
"lcimden selamhyorum onu ve onun gibi ates altinda, duman icinde memleke-
ti icin olmeye atilanlan birden selamhyorum.'
"Cinar gibi, kaya gibi, ta tabiattan gelen basit, yenilmez bir kudretle dusrnan
akuu anmda varan bu ~ a v u § , bu kuvveli ve kudretli insan ve Tiirk orneg! biliyor
mu ki yannki Tiirkiye'nin hakiki miman, arka kemigi, oziidiir."
"... biraz yardirgadiklan alafrangadan donme bir sarkmm havasma uydurmus
gidiyorlar,'
"Askerlerin alafranga tiirkiilerine elindeki ip ucunu, kocaman basmi da uydu-
rarak salhyor."
" ... gozlerinde belki krrrmzi yemenili, krrrrnzi salvarh bir kadm hayaliyle.;."
132
2. Grop: Muharebeyi Kazananlar adh metindeki terim, kavram ve gundelik ha-
yatla ilgili kelimeler:
"Tumen, batarya, boluk, alafranga, topcu, cavus, on beslik mermi, sarapnel, ye-
meni, §alvar"
Biitiin bu ke1ime ve kavram1ar
S. Yazar, verilen cumlelere gore tarihe ve halka hamasi (kahramanhk) duygu-
lanyla bakmaktadir,
6. Muharebeyi Kazananlar adh metinde ogretici metin geleneginin ozellikleri
gorulmektedir,
7. Halide &lip Amvar
Haym
1884 ytltnde Istanbul'da dogdu. Oskiidar Amerikan KIZ Koleji'nde okudu. Os-
kiidar Amerikan KIZ Ko1eji'nde Rize Tevfik Boliikbesi'mn FranSIZ edebiyet: dets-
letine ksuldi ve Dogu, edebiyetiyle ilgi1endi. Bu sirelerde ilk kocssi Salih Zeki
Bey'le evlendi. 1899 ytltnde heniiz 15 yestndeyken revirdigi J. Abottin "Ana" ad-
It esetiyle II. Abdiilhamit tarafmdan ~ e f k a t Nisent ile odiillendirildi. 1901 ytltnde
Oskiidar Amerikan KIZ Ko1eji'nden mezun oldu. I 908 'de gazete1erde ksdtn hak1a-
nyla ilgili yeztler yazmaya besledi. Bu neden1e Osmenh icerisindeki muhafazakar
cevreletin tepkisini cekti. 31 Mart Ayaklanmasl sirssmde kis« stire icin Misu'«
gitti. 1909'da Istanbul'a geri dondii ve ogretmenlik ile tniiiettislik gorevlerinde bu-
lundu. Balkan Seveslen siresmde hastane1erde hizmet verdi. Halide Edip Kuttu-
lu§ Sava§I strestnds eskeri iinifonna giymistit. "Onbsst" olarak emlmtsttr. Egitim
ve sagbk a1amnda yiiriittiigii bu ralI§malar Halide Edip'e re§itli kesim1erden in-
sanlan tanIma imkem tsmdt. 1917'de ikinci evliligini Adnan Adiver ile yspti.
1919'da Sultanahmet Meydeni 'nda, lzmir'in isgslini protesto mitinginde cok: etki-
li bir konusme yepu. Bir donem Amerikan mendesim savundu. 1920'de oabes:
ttitbesiyle Kurtulus Sava§I 'na ketildi, sonra da iistravu§ oldu.
KUrtI11u§ Sevsst'nt miiteakiben Cumhuriyet Halk Fukssi ve Mustafa Kemal Ata-
tiirk ile siyasi fikir eynhklsn yesedi. KOCasI Adnan AdIVar ile bir1ikte Tiirkiye'den
eyttldt. 1939 ytltne dek yuitdismd« yll§adl. 1939'da lstanbul'a dondi: ve 1940 yilin-
da Istanbul Universitesi'nde lngiliz Fi1olojisi Boliimu ba§kanbgma getirildi.
1950 ytltnde Demokrat Parti listesinden TBMM'ye girdi ve bagImsIz tnilletve-
kili olarak gorev sldt. 1954 ytlmde bu gorevinden eynldi ve inzivaya cekildi. AdI-
var, 1964 yilmde Istanbul'da yesemuu yitirdi.
Eserlerinde millf ve toplumsal konulan islemis, doneminin siyesi hareketi
icinde Tiirkrii1iigii savunmu§ ve bunu da eserlerinde yensstmisur.
133
Bsederi.
RomanIan:
Heyula
Seviye Talip
Handan
Yeni Turan
Mev'ud Htikiim
Ate§ten Gomlek
Vurun Kahpeye
Kslp Agnst
Zeyno'nun Oglu
Sinekli Bakkal
Yolpalas Cinayeti
Tstsrctk
Sonsuz PanaYlr
Doner Ayna
Akile Hemm Sokagl
Kerim Ustetun Oglu
Sevde Sokagl Komedysst
(:aresaz
Heyet Percelen
Hikayeleri.:
Herep Mabetler
Daga pkan Kurt
Kubbede Kalan Ho§ Seda
lzmir'den Bursa'ya
0yuD:
Kenan Cobenlert
Maske veRuh
Am:
Tiitk'iin Atesl« Imtibem
Mor Sulkimh Ev
Diger:
Talim ve Terbiye
Turkey Faces West
Conflict of East and West in Turkey
Inside India
Ingiliz Edebiyeti Tarihi, 3 cilt (1940-1949)
134
Doktor Abdil!hak Adnan Adlvar.
Universite Keies: ve Tenkid (1942)
Hayvan C;iftligi (George Orwell'in "Animal Farm" edheserinin fevirisi)
Nesil Hosunuze Giderse
Edebiyatta Tercilmenin RoliJ (1944)
Tiirkiye'de ve Amerikan Tesisleri (1955)
Dr. Adnan AdIvar (1956)
3.MET1N
c. Sohbet
1. Ya Vedild adh metnin birimleri olan paragraflar metnin iletisini anlatmak,
okuyucuya aktarmak amaciyla bir araya getirilmistir.
2. Ya Vedild adh metin "Ya Vedild"un kim oldugunu anlatmak amaciyla yazil-
rmstir.
I_ ETKINLIK (
1.Grop: Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin temasi ile Ya Vedild adh met-
nin temasi mill! ve milliyetci unsurlan islemesi bakimmdan benzerlik gostermek-
tedir.
2. Grop: Muharebeyi Kazananlar adh metnin temasi ile Ya Vedild adh metnin
ternasi mill! ve milliyetci unsurlan bakimmdan benzerlik gostermektedir,
Bu durum mill! ve milliyetci unsurlann 0 donemde yazilrms makale ve fikra gi-
bi turlerde de islendigini gostermektedir,
3. Verilen ciimlelerde iilkenin bir savas ve felaket icinde oldugu "kara gunlerin
Tiirkleri" ifadesiyle belirtilmektedir. Yine "asirlarca payidar olacagiz" ifadesiyle
sosyal ve siyasi boyutuyla Turk milleti var olmaya devarn edecektir dusuncesi 00-
lirtilmistir, Bu durum ana fikrin donemiyle iliskili, donemindeki olaylardan etki-
lenen bir boyutu oldugunu gosrermektedir,
\_ ETKINLIK (
1. Grop: Ya Vedl1d adh metindeki ifadeler dusunce ve anlarn tutarhgi bakrmm-
dan bir birlik gostermektedir,
2. Grop: Metindeki ciimleler ve ifadeler kesinlik ve acikhk baknnmdan birlik
gostermektedir,
135
3. Grup: Ya VediJd sdlt metindeki tetim, kavram ve giindelik hayatla iliski ke-
1ime1er:
"Sur ici, sur disi, evliya, nur, lakap, sehit, dervis, padisah, fetih, makam, kilise,
Terler Direk, VedGd, cemaat, namaz, masal, kale, kayser, elci, lslambol, yeniceri,
meczup, padisah, il.lim, salih, fazil, gazi, zahiri, lediinni"
4. Verilen ifade yazann, annrms, duru ve sade bir Turkce kullandigrm goster-
mektedir. Bu durum Tanzimat ve Servet-i Fiinun donemlerine gore ogretici rnetin-
lerde de sade bir dil kullaruldigrm gostermektedir,
5. Ya VediJd edli metindeki tarihf ve sosya1 deger1eri ysnstten otneklet:
"Eyup'te bir makam oldugunu soylemislerdi fakat her nedense Ya VedUd'u ls-
tanbul mezarhklannm servilerinden yiikselen bir nida samrdim."
"Istanbul'un fethinden once, Ayasofya heniiz kilise iken ..."
"Ceddim Turk-i Turkan Hace Ahmet Yesevi"
"Aksemsettin Hazretleri..."
"Halife Harun Resit'm Rum Kayser'ine gonderdigi bir elcidir ki..."
"... Sarachane yakmmda ve Keskin Dede yakmmda ve Kariye ve Fethiye yol-
Ian iizerinde ve Sehzade Camii icre ve Zeyrekbasi semtinde ve Unkapam gune-
yinde ve cogunlukla yenicerilerin odalan..."
"Aksemsettin ve Sivash Kara 1;)emsenin..."
" ... 1;)ehit Kapisi'ndan gecerek simdi Kopru dedigimiz Eminonu lskelesi'nde
duruyor, oradan kayiklarla kiirek cekmeden ve yelken acmadan, Halic boyunca
Eyiip' e dogru gidiyor..."
"... bu kara giinlerin zavalh Tiirkleri ya§amIYoruz..."
6. Yazar, verilen ciimlelerde tarihi ve halk kiiltiiriinii hamasi duygular yanmda,
menkibevi ve destansi bir anlayisla degerlendirmektedir,
Bu ozellik Yahya Kemal'in tarihe ve halka bir biitiin olarak bakngiru, maddi
ve manevi inane ve kiiltiir unsurlanyla birlikte degerlendirdigini gostermektedir.
Yahya Kemal'in tarihe bakis anlayisi, tarihi roman yazan Walter Scott'm etkisiy-
Ie belirginlesmistir, Bunu tiim §iir ve duz yazilannda gormek mumkundur, Onun
"koku mazide olan ati" anlayisi bunun en guzel ifadesidir.
7. Ya VedUd adh metin ogretici metin gelenegiyle kaleme ahnrmstrr,
8. YahyaKemal Beystb (1884-1958)
2 Arehk 1884 yihnde Uskiip'te dogdu. ASl1edt Ahmed Ag§h'tlr.l1k ogrenimi-
ni lstanbul'da Vefa Lisesi'nde temsmlsdt. Peris'e giderek (1903) bit ytl bir kolej-
de Prensizcssun i1er1ettikten sonra Siyasal Bi1gi1er Fakii1tesi'ne girdi. Dokuz yil
ka1dlgl Paris'ten dondiikten (1912) sonra, lstanbul'da iiniversitede ~ e § i t J j ders1er
okuttu (1915-1923), Urfa milletvekili oldu (1923); VaT§ova (1926), Madrid
136
(1929) Otteelciliklerine utendi, Tekirdag (1935-1942) ve istanbul (1943-1946)
milIetvekilIiklerinde bulundu.
Biiyiikelfi olerek Pakistan 'a gitti (1948), bir ytl sonre emekliye eynlerek yur-
da dondti (1949). Rumelihisert mezerligmd« gamiilii. Spor ve Sergi Ssrey: civs-
rmdaki parka bir anrn dikildi (1968). Ki§iligini Peris'te okutken iinlii tstibci Al-
bert Sorel'in derslerinden aldlgl tarih zevkiyle, Fmnstz seitletinin (Jean Moress,
Baudelaire, Verlaine, vb.) alfii ve bicim giizelJiklerinde buldu.
Paris 'e gidisi, II. Abdiilhamit beskistndsn bir kap§ oldugu hillde, orede siyasi
teeliyetlete kuutmeysrsk senet cevtelennde kendini yetistirdi. Paris oncesi Hamid
ve Servet-i Fiinun siiri etkisinden kendisini boylelikle kurtsrdt, klasik divan siiti-
mizi Beu siirindeki biitiinliik enleyisiyl« ele eldi. Avrupa danii§ii Yeni Mecmu-
e'de "buluntnus seytelsr" ba§lIgJyla yaylmladlgl gazel ve §arkllarla tenmdi
(1918). Bu neoklesik siirler, onun pkl§ noktssttnn Osmenli tarih ve siiri oldugu-
nu gasterdigi gibi, sonradan yeni sekiller ve sade dille yezdiklsrmde da seirin ge-
nel olsrek Osmsnli medeniyet ve kiiltiiriine baglJ kaldl#J gariiliir.
Onda tarih, vatan, millet ve istanbul sevgisi, hep bu uciden islenit. OsmanlI me-
deniyeti yiizyJIlar boyu en yiice eserlerini lstenbul'de yarattlgl icin. Yahya Ke-
mal'deki istanbul, Bogazifi ve Tiirk musikisi hayranllgma, tsbiet giizellikleri ya-
m sire, tarih degerleri de girer. Duygu, dii§iince ve hayali ustehkle kuynestusn §a-
ir, pek foguna hikeye kerekteri verdigi lirik-epik siirlerinin konulsntn esk, tsbiet,
deniz, aliim ve sonsuzluktan de sltr. if ahengi her seyden iistiin tutu§u, siiri "mu-
sikiden besk« tiirlii bir musiki" kabul edisi; "Ok" siiri bir yana, biitiin siirletini; bu
ahengin seglenmesm« daha elverisli gardiigu aruzla yezmesine sebep oldu. Yah-
ya Kemal, siirletini, meksle ve hikayelerini saglIgmda kiteplerde toplamamJ§,
eserleri dergilerde, dagmlk kelmisu.
Oliimiinden sonra dostlan ve hayranlan tereimden bir Yahya Kemal'i Seven-
ler Cemiyeti kuruldugu gibi, istanbul Fetih Cemiyeti 'ne bagll bir de Yahya Kemal
Enstitiisii ve Miizesi apldl (1961). Bu Enstitii'niin yaylmlamaya ba§ladJgJ Yahya
Kernel Kiilliyeti 'nde seitin ilk iifii siirlerini; digeri mskele, deneme ve smleruu
derleyen §u eserleti ciku: Kendi Gok. Kubbemiz (1961), Eski $iirin Riizgeriyle
(1962), Riibeilet ve Hayyam Riibai1erini Tiirkce Sayleyi§ (1963), Aziz istanbul
(1964), Egi! Daglar (1966), Siyasi Hikeyeler (1968), Siyssi ve Edebi Pottteler
(1968), Edebiyata Deir (1971), Cocuklugum, Genfligim, Siyasi ve Edebi Hsurs-
lanm (1973), Tarih Miisahabeleri (1975), Bitmemis $iirler (1976), Mektuplar-
Msksleler (1977) Hskkmde yaylm1anan kiteplsnn seyisi yirmiyi gecet.
137
4.MEI1N
1. Atatiirk Milliyetciligi adli metne gore, milliyetcilik milli bir degerler siste-
midir, milli benlige sahip cikmaknr, Bu yonuyle kafatascihk olan irkcihktan ayn-
hr.
2 Atatiirk'iin milliyetcilik anlayismm temel ozellikleri §unlardlr:
• Sosyal ve medeni insan hiirriyetidir.
• Milli benligin bilincine ulasmaktir,
• Devletin aynlmaz bir parcasidir,
3. Milliyetcilik ilkesi, giiniimiizdeki kuresellesme ile birlikte daha da onern ka-
zanrmstrr, Milli benligin korunmasmda, drstan gelen tehlikelerin artmasi dolayt-
SlYla, milliyetcilik ilkesinin cok daha guclu bir bicirnde sahiplenilmesi giiniimiiz-
de zorunlu bir hal alrrusnr,
. -""--,0-
ANLAMA YORUMLAMA
1.
B.a MIlletler Ne Vaplyor? Muhaberebeyi Kazananlar Va Vedud
Tema Bilimsel gelisme Turk askeri Ya Vedud
Dil ve Anlatim Sade bir dil Sade bir dil Sade bir dil
Vazlll§Amaci Bilgilendirmek Bilgilendirmek Bilgilendirmek
Metnin Tiirti Mahle Fikra Sohbet
2 Biraz Daha Hakikat ve Fecr-i Ati Enciimen-i Edebisi Beyannamesi adh me-
tinlerde toplumsal ytinii bulunmayan temalar ele almrrus, aglr dille islenmistir,
Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metin ise milli bilinci ele alnus ve sade bir dille
islenmistir, Yapi bakmundan her i i ~ metinde de birim olarak paragraflar kullaml-
misur,
3. Milli Edebiyat Donemi tigretici metinlerinin en belirgin aymci ozelligi sos-
yal, tarihi, fikri ve ilmi temalan sade bir dille, dogal bir soyleyisle ifade etmeleri-
dir.
4. Milli Edebiyat Donemi tigretici metinlerinde ele alman milli ve milliyetci
anlayis cercevesindeki ana fikirler giiniimiizde de ele almmaktadir,
5. Milli Edebiyat D6nemi /Siretia metinlerinde ele ahnan ana fikirlerden biri
etrafinda bir Y8Z1 kaleme abmz.
6. Milliyetcilik ilkesi, toplumu ve devleti, bir arada tutmasi, bir biitiin haline
getirmesi yonuyle cok onernli bir isleve sahiptir.
138
OLCME DEtERLENolRME 1
1. (Y)
(D)
(Y)
2 ...islam sonrasl Tiirk... ....Osmanh...
3. Dogru cevap D secenegidir,
4.
[ Yahya BeyatiiJ (
( Gokalp J
Tan-l siyaseQ
[ M. Fuat Kopriilii ] ------;>,.0,,..-+ Tiirk Edebiyatmda 11k Mutasavvlflar
[ : :]
[ Aziz ]
5. Atatiirk bu sozuyle, mill! benligine sahip cikmayan milletlerin coznlmesi,
birlik ve beraberliklerini kaybetmesi cok kolay oldugu icin, diger milletler tarafm-
dan kolayca esaret altma ahnabilecegini anlatmaktadir,
139
[3. CO$KU VE HEYECANI aiLE GETIREN METINLER ($IIRJ]]
I HAZIRLlKd
1. Bir §iirde vezm, kafiye, stiz sanatlan, ritim ve ahenk bulunmas;
gerektigini gOz 6nUnde bulundurunuz.
2 D,< farkh siir anlayisimn bir arada bulunmasi, Milli Edebiyat Donerninde sa-
natcilann farkh fikir ve sanat hareketlerini benimsemelerinden kaynaklanmakta-
dir, Fakat onlan birlestiren ortak payda, devletin devamhhgmt saglamaknr,
1.
Edebiyat Saf (Oz) 1iiir Manzum Hikaye
Altm Destan / Ziya Gokalp
Hasim
Maballe Kabvesi
M. Akif Ersoy
2 Ziya Gokalpin cevresinde Turkculuk hareketinin de etkisiyle sade bir dil ve
heee vezniyle siirler yazilrmsur,
3. Yabya Kemal'in Bir Tepeden adh siiri, ses ve musikiye deger vermesi, sanat-
h soyleyis ve sekil guzelligi bakimmdan adli §iirle benzerlik gostermek-
tedir.
4. Mehmet Akif'in siirinde isledigi konular ve manzumelerini yazma amaci,
halkm ya§aYl§1 ve degerlerini anlatmak, hayattan bir kesit sunarak toplumu her
yonuyle anlatmaktir,
5. Gozlerim Mest Acihrken ve Dervis adh siirler, Servet-i Fiinun ve Feer-i Atl
Donemi siirleriyle siir anlayisi ve edebi zevk bakinundan benzerlik gostermekte-
dir. Bu durum Milli Edebiyat Doneminde Servet-i Fiinun ve Feer-i Ati anlayisina
uygun eserlerin de verildigini gostermektedir,
1«>
t
ANLAMA YORUMLAMA
1. a. Vatan adh sade dille yazilrms olmasi, hece vezni kullamlmasi, di-
daktik olmasi ve fikrin on planda olmasi dolayisryla milliyetci edebiyat anlayisi-
na uygundur.
Biilbiil adh siir ses ve musikiye onem vermesi, sanath ve suslu bir dil kullaml-
masi dolayisiyla saf (oz) siir anlayisina uygundur.
Kocakan ile Orner adh siir ise, halkm inane degerlerinden birini islemesi, aruz-
la yazilrnasi dolayisiyla manzum hikaye anlayisina uygundur.
b. Vatan adh siir Ziya Gokalp'a, Biilbiil adh siir Abmet Hasim'e, Kocaka-
nile Orner aldi ise Mehmet Mif' e aittir.
2. Kendinizi hangi sana! anlaY1flDlL yakm hissettilinjzj belirtiniz.
(JLCME DEi'iERLENDIRME 1
1. (Y)
(D)
(Y)
2 ...Mehmet Akif Ersoy... ...Safahat...
3. DOgTU cevap E secenegidir,
4.1911-1923 ytllan arasmda ses, soyleyis, yapi, tema, dil ve anlatim bakmun-
dan sade dil ve hece olcusuyle yazilrms saf (oz) siir, halkin tarzuu
ve degerlerini anlatan manzumeler olmak iizere iio;: gruba aynlabilir.
141
[ a. SAOE OiL VE HECE ilL,OSOYLE YAZILMIS SUR]
1. Dilde yozlasma ifadesi, toplumun dil bilincini kaybetmesiyle, dilin yabanci
dillerin etkisi altma girmesi, boylelikle de mill! kiiltiiriin hissedilmeden yavas ya-
va§ yok olmasi anlamma gelmektedir.
2 Dilin sadelesmesi, halka yon vermek, halk ile devlet kopuklugunu gidermek
bakimlanndan sosyal ve siyasi hedeflerle iliskilidir,
amm-
I_ ETKINLIK (
1. Grup
... ruhum
... var
... yaralar
ar: tam kafiye
a
b
b
... dogmusum -urn: tam kafiye a
... eksilmez > -ilmez: redif c
... kesilmez -s: yanm kafiye c
ritmi, hece saglanml§tlr.
2. Gmp: dizelik dort bentten olusmustur,
1. Birak Beni Haykirayim adh §iirde onceki donemlere gore ses ve soyleyis ile
modem siire oZgii soyleyis birlikte kullamlrmsur,
2 ritim hece olcusuyle saglanmrstir, Bu da Mill! Edebiyat Donerninde
benimsenen milli olan hece ile siir yazma anlayisryla iliskilidir.
3. "Esir yaratmayan bir Tann" imajmda doneminin, Osmanh Devleti'nin esa-
ret altma ahnmak istenmesi ile iliskisi vardir.
"Zaman ona kan damlayan dislerini gosterir" ifadesinde zaman ve kan damla-
yan disler arasmda benzetme sanan vardir, Aym zamanda Osmanh Devleti 'nin
icinde bulundugu felaket ortamma dair bir ifade mevcuttur.
aynca "mazlumlann intikarm, volkan, alev, bora, kopuk, oksuz cocuk,
siirii" imgeleri kullarnlrnrsnr, Bu imgelerin kaynagi olarak halk siiri ile modem si-
ir gosterilebilir,
142
4. "pacavralar altmdaki yoksul, kan damlayan disler, sert bakish goz,
aglr bir yumruk" gibi tarihi ve sosyal degerleri yansitan ifadeler mevcuttur.
5. Servet-i Funun ve Fecr-i Ati §iirleriyle Birak Beni Haykirayim adh §iir kul-
lanilan sade dil, hece vezni ve i§lenen sosyal tema ile halk §iirine ait imgeler ba-
knmndan farkhhklar gostermektedir,
6. temasi u§airin kim oldugu'tdur, Bu tema daha onceki ve sonraki do-
nemlerde Birak Beni Haykirayim adh siirindek! gibi degil de, sanatsal anlamda
sairin kimligi temasi olarak islenmistir,
7. evrensel olmasi onun yarancisi olan §airin de evrensel olmasi anlarrn-
nr ta§ldlgl icin tema her ve ulkede gecerli olabilecek bir temadrr,
\_ ETKINLIK (
1. Grup: Birak Beni Haykirayim adh §iirdeki §airin toplum karsismdaki sorum-
lulugu ile ogretici metinlerdeki temalar parelellik gostermektedir.
2. GNp: §iirde sanat eserinin islev ve amaclan dismda daha onceki do-
nemlerdeki gibi estetik zevk amaci gutmemistir,
Bu durum §iirin temasi ile §airin okuyucu karsrsmdaki tavn toplumsal sorum-
luluk duygusu bakrmmdan donemin sosyal ve siyasi §artlanyla iliskilidir,
8. Birak Beni Haykirayim adh §iir, ses, soyleyi§, yapi ve ahenk bakimmdan
halk §iiri gelenegiyle iliskilendirilebilir, Bu bakimdan Birak Beni Haykirayim ad-
h §iir TUrk §iirinde sade dil ve hece yazilmis bir §iir olarak yerini ahr,
9. Mebmet BmiIJ Yuntdul
Mehmet Emin Yurdskul (1869-1944), cumhuriyet donemi Tiirk §air1erdendir.
Tiirk Milli Edebiyat aklmmm onct: seirleri arasmda yet elmistu. Uluscu, halkS;I
gorii#eri savunan siirler yezmtsur.
Tiirk OcagI'mn kutuculen arasmda yer eld: ve b8§kanI oldu. MayIs 1919'da
Su1tanahmet Meydem 'nda diizenlenen tnitingte iinlii olan bu kelimeleri savundu:
"Demir ve stes; karde§ler ben bun1ar1a hicbir vatan ve Irkm oldiigiinii isitme-
dim. $erefli bir tanh ve medeniyete, sag1am bir fazi1et ve ah1aka, zengin bir siir
ve edebiyetu, dini ve milli snenelete, trki ve vatani hsureiere mslik olan bir mil-
1etin mehvoldugunu tanh gostettniyor..."
Eserleri
Tiitkce siirler, 1899, Tiirk Seu, 1914 , Ey Tiirk Uyan, 1914
Tan Sesleri, 1915, Zafer Yo1unda, 1918, Aydm Kizlsn, 1919
Dante'ye, 1920, Mustafa Kemal, 1928, Ankara, 1939.
143
[ ANLAMA YORUM7."AMA . _]
1. Ogretici manzum metinlerin genellikle, yazrldiklan donemlerde meydana
gelen olumsuzluklar karsismda bir olarak kullarnlmasi onlann bazi donem-
lerde daha cok kullamlmasma sebep olmaktadir,
2.
l Fecr-i Ad [ Milli Edebiyat ]
"'--- BENZERLiKLER J
---------------------------------------------------------------------------------1
r Milli Edebiyat Donemi sairlerinin zaman zaman Fecr-i Ati gibi modem §iirden :
l__ ..1
FARKLILIKLAR
/ <,
------------------------------1
!Aruz 1- _ [ Hece ve halk soyleyisi :
'- oJ ..!
-----.---- --------- ------ -I (- ----------- ---- ------- --
, Bireysel konular :_ Tema _: Toplumsal ve milliyetci konular :
'-- - ---- - - --- - - --- -- --- -- --- --- '------ ----- ----- ------ -- -_-/
----------------- ----- -----:1 ,--------------- -------------I
[Icmaya gore olusturulan bir yapi ;_.. Yap. _ I' Halk §iiri He siirden :
C____________________________ Ozellikleri ,, )
------------------------------1
dil-!_ Oil ve _ r Sade ve sussuz bir dil :
'--- ...i Anlatlm : .J
3. Gfincel sonmlarla ilgili ,iirinizde nelere dikkat edeceginizi belirtiniz.
6LCME DECJERLENDIRME 1
1. (D)
(Y)
(D)
2. toplumsal . Batlh .
3. Dogru cevap C secenegidir,
4. Milli Edebiyat Donerni hece siirindeki imgeler agirhkh olarak halk §iirinden
gelmekle beraber, kolay anlasilrr ve yahn olan modern siire ozgii imgeler kendi-
sine yer bulmustur,
14-4
b. SAF (iJZ) $IIR ]]
I
HAZIRLIK ;a-
1. Saf (oz) kelimesi, annmis, annlrms anlarmnda kullamlmaktadrr, Saf siir ise,
bastan sona, her §eyiyle gercek bir §iir anlamma gelmektedir.
2 Miizik ve §iir arasinda §iirin ahenk ve ritim He soyleyis bakimmdan bir mii-
zik eserine benzemesi gibi bir iliski soz konusudur.
l.a. .... cocuklugum ::> - urn: redif a
.... duydugum -ug: tam kafiye a
.... metal -lfil: tunc kafiye b
.... laI
::>
tunc kafiye b
~ i i r i n ritmi, aruz olcusuyle saglanrmstir,
b. Bu unsurlar §iirin ahenginin olusrnasmi saglamaktadrr,
2 Acik Deniz adh §iir iki uzun ve bir kisa bentten olusmaktadir,
3. a. Acik Deniz adh siiri olusturan birimlerin yerlerinin degi§tirilmesi, sairin
soyleyis diizenini bozacagi icin anlamm da degismesine sebep olur. Bu durum §i-
irdeki birimlerin diger birinIierie anlam bakimmdan iliskili ve birbirine bagh 01-
dugunu gosterrnektedir,
b. ~ i i r i n ifade ettigi anlam, AyIk Deniz adh §iirde siirin tamammda tamam-
Ianrrnsnr,
4. Alev gibi hasret: tesbih
Rakofca kirlanrun hiir havasi: teshis
Mahzun hudutlarm otesi: teshis
AyIk Deniz §iirindeki sOz sanatlan 6melderi:
• Bagnmda bir akis gibi kalrrns ugultulu (kosu): tesbih
• .... yash dururken biitiin vatan: teshis
• Bir med zamarn, gokyuzt; kursunla ortulu: istiare
• deniz dedikleri bin bash ejder: tesbih
• giizel viicudunu ziimriitleyen deri: teshis
• kukremisti 0: istiare
• ulurken uzun uzun: istiare
14S
• dinledim, ezeli mustarip deniz: teshis
• Bir bitmeyen susuzluga benzer bu agn: tesbih
5. Verilen imgeler tatma duyusuyla iliskilidir, imgelere timekler:
• Bagnrnda aids gibi kalrms ugultulu: isitme
• Mahzun hudutlann otesinden akan sular: i§itme
• Garbm ucunda, son kryidan en giiriiltiilii: i§itme
• Bir med zamam, gokyuzu kursunla ortnlu: gorme
• Gordum deniz dedikleri bin bash ejderi: gorrne
• Gordurn guzel viicudunu ziimriitleyen deri: gorme
• dinledim, ezeli mustarip deniz: i§itme.
bunlarm kullamlmasr ses ve anlam butnnlesmesini saglamak amacryladir,
6. Acik Deniz adh §iirde, §iir dill, geleneklerden beslenen ahengin ve
miizikalitenin on planda tutuldugu, son derece bir soyleyi§in oldugu bir
ozellik gostermektedir,
I_ ETKINLIK (
1. Orup: Deniz adh §iirin temasi, gecmise duyulan ozlemdir,
2. Orup: Acik Deniz adh §iirdeki mekan ve yon belirten isimler: "Balkan, Ra-
kofca, simal, mahzun hudutlann otesi, son diyar, garb, Byron"
kisi, meksn ve yon belirten ifadelerin kullamlmasi, §iirin temasmi daha
iyi yansitmak amaciyladrr,
7. Deniz adh §iirindeki klasik Tiirk §iiri, Servet-i Funun, Fecr-i Ali
ve Milli Edebiyat Donemlerinin ardmdan zaman icinde olgunlasan bir Turkce kul-
lanmistir,
8. Siirdeki bazi kelime ve ifadelerin anlam degi§meden farkhlastmlmasi §iirin
miizikalitesini bozacagmdan §iirin deger kaybetmesine sebep olur,
9. !jiirde tarihsel suref icinde olgunlesen Ttukceyi yensuen iiedeler:
"melal, hiilyam icinde lill, fatihane zan, hicrann duygular, rnahzun hudutlar, an-
bean, bagn hun, mustarip deniz."
bu ifadeleri anlamla kaynasnrarak ahengin bir unsuru olarak kullanrmsnr,
10. Sair, siirdeki dogal gerceklige sahip Balkanlar't hem kendi toplumu hem de
tarihi surecini yansitacak sekilde duyus ve algilayrsla birlikte isleyerek degistir-
mistir, Amac okuyucuyu da bu duyusa
11. temasi olan gecmise ozlem, bireyden baslayarak millet, milletten me-
deniyet, medeniyetten tarih, tarihten de sonsuzluk kavramlan etrafmda sekillenen
bir biitiin olarak sunulmustur,
146
12. Acik Deniz adh siir yapi ozellikleri bakimmdan Bati etkisindeki Ttirk §iiri
gelenegiyle iliskilendirilebilir.
13. Bkz. (jlretici Metinler
2. MB'I1N
I_ ETKINLIK (
1. Gtup
.... merdivenlerden>
.... yaprak
.... aglayarak
-rak: zengin kafiye
a
b
b
.... solmakta -makta: redif c
.... olmakta 01: tunc kafiye c
>
ritmi, aruz saglanrrnstrr,
2. Gtup: Merdiven adh §iir, dizelik iki bent ve iki beyitten olusan bir ya-
piya sahiptir.
1. bir kelime ya da birimin §iirin hem anlam bakirnmdan
hem de mtizikalite baklmmdan bozulmasma sebep olur.
I_ ETKINLIK (
1. Gtup: Merdiven siirlndeki soz sanatlan §unlardlr:
• gtine§ rengi bir yigm toprak: tesbih
• alev gibi dallarda kanh btilbtiller: tesbih
• tunea benziyor mermer: tesbih
• bu bir lisan-i hafidir: istiare
2. Gtup: Merdiven adh §iirdeki imgeler:
• gunes rengi yaprak
• perde perde solmak
• alev gibi dallar
• kanh bulbuller
• lisan-i hafi
Soz sanatlan ve imgeler, siirin anlammm ahenkli ve sanath bir soyleyisle ile-
tilmesini saglamaktadir,
147
2. Lisan-i hafi imgesi, gorme duyusuyla iliskilidir, birimlerin tama-
nunda gorme duyusuna yonelik ifadeler vardir,
3. Merdiven §iiriJi. ternasi, zamandir, Tema ile bashk arasmda ilerleme bakimin-
dan bir iliski vardir,
4. yuksek sesle okudugunuzda da gorulecektir ki siirdeki ses ve ritim, an-
larm tamamlamak amaciyla cok bir bicimde verilmistir,
5. Merdiven §iiri. ses ve ritmiyle, miizikle iliskilendirebilir,
6. Merdiven siirindeki arz ve aksam sozcukleri birer sembol olarak kullamlrms-
IIr. Bu durum dogal gercekligin sembollestirildigini gostermektedir,
I_ ETKINLIK (
Merdiven §iirinin sizde uylll1d.IrdJ#l belirtiniz.
8. a. A1lmet Ha,im
1885 yilinde Bagdat'ta dogdu. Bsbsst memur olarak besk« yetlerde bulun-
dugunden, cocuklugunu annesinin yamnda ge9irdi. Sekiz yssmd« iken annesini
kaybetti. Bebesi istanbul'a yanma eldtrip, zeyii' Ttukcesini kuvvetlendirmek icin
Numune-i Terakki Mektebi'ne (istanbul Lisesi) verdi. Ertesi yil, ystth olarak
Galatasaray Sultanisi'ne (Galatasaray Lisesi) yezdtrdi. Galatasaray Sultanisi'ni
bitirince, Reji lderesi'nde memur oldu. Mekteb-i Hukuk'a kaydoldu fakat
bitiremeden eynldt. 1932 yllmda tedevi icin Frankfurt'a gitti. "Frankfurt
Seyahatnamesi"ni burada yazmaya bsslsdi ve dontisimd« bitirdi. 1933 ytltnds
istanbul Kedikoy'deki evinde 61dii. Btitiin siirlerini etuz 619iisiiyle yezmtsut. Dili
aglrdlr, siuin kaynegun bilincsltmde arar. $iir snlsstlmek icin degil, duyulmak
icindir kepeh siirler yazar. En bilinen siirleri 0 Belde ve Metdiven'dir.
Sembolizmin Tiirkiye'deki en 6nemli temsilcisidit.
Eserleri

G61 Saatleri (1921)
Piyale (1926)
DiizyazJ:
Bize gore (1928)
Gurabahiine-i Laklakan (1928)
Frankfurt Seyahatnamesi (Gezi ttotlen, 1933)
148
2
b. Merdiven siiri, sembolizm akirnmm etkilerini en iyi yansitan, muzikali-
tesiyle, renkleriyle essiz bir yere sahip bir §iirdir.
t A N L A ~ A YORU·,wLAM[ . .]
1. Milli Edebiyat Doneminde hece ile yazilmis §iirlerle Acik Deniz ve Merdi-
yen adh siirler, ses, ritim, muzikalite, aruz, tema ve sanat anlayisi bakimlanndan
farkhhk gosterrnektedir, Tum bunlann temelinde elbette sanat anlayrsi farki yat-
maktadir,
2 Acik Deniz ve Merdiven adh siirler yapi, tema, dil ve anlatim bakrrmndan
saf §iir gelenegiyle iliskilendirilebilir,
3. A ~ Deniz ve Merdiven §iirlerinde en sevdiPrlz Dl1SIlI1an belirtiniz.
i j L C ~ DE{;ERLENDIRME 1
1. (Y)
(D)
(D)
.... Stileymaniye'de Bayram Sabahi.. ..
.... Stileymaniye Camii...
3. Dogru cevap B secenegidir,
4. Saf siirdeki dil ve yap!, kusursuz ahengi ve ritmi ile soyleyis bakrmmdan
muzikle iliskilendirilebilir,
149
c. HALKIN YASAYI$ TARZINI VE DEliERLERINI
ANlATAN MANZUMELER
HAZIRLIK
I__;d-
N=L:;:::1 K==?(
Nasrettin Hoca fikrasmm manzume §ekli ile duz yaz! hlili arasmda yap! ve ri-
tim bakmundan farkhhklar vardir,
I_ ETKINLIK (
Kllfe manzumesini ClIIl1andmmz.
6mmma
1- ETKINLIK (
1. Grup: Kufe adh manzume bentten olusan birimlere sahiptir. Bu birimler
tema etrafmda bir araya getirilmistir,
2. Grup:
... ben > - en: tam kafiye
... erkenden a
... demek > -ek: tam kafiye b
." bilmeyerek b
... dalgalarur >-mr: redif c
... dayamr -a: YaTlm kafiye c
Siirin ritmi, aruz olcusuyle saglanrmstir, Aynca konusma dili ve dogal dil ahen-
gin saglanmasmda etkilidir.
Kullamian olcu, yap! ve kafiyelenis bakimmda siirle benzerlik gosterir,
1. a. Kufe manzumesi, §airin de belirledigi birimler dogrultusunda, bolu-
me aynlabilir. Sair bu bolumlerde konusma dili ozelliklerine yer vermistir, Bu da
dilin kaynagmm halk oldugunu gostermektedir,
ISO
b. Konusma seklindeki bolumlerin diger bolumlere gore sade olmasi, halk
soyleyislerine yer verilmesi dolayisiyladrr, Bu durum metne konusma dili ile do-
gal dilin ahengini saglamaktadir,
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Kufe adh manzumede g e ~ e n mekanlar, Istanbul 'un kenar bir mahalle-
si ve Fatih'tir. Bu rnekanlar manzumedeki olaylann gectigi mekanlardir,
2. Grup: Kufe adh manzumede gecen kisiler, anlaticr, Hasan, Hasan'm annesi,
anlaticmm kizi, orta boylu ihtiyar ve mektep talebeleridir. Olay orgusundeki kisi-
lerdir.
Kufe adh manzumedeki mekan ve kisiler, olay orgusu etrafmda bir araya geti-
rilmistir.
2. Kufe manzumesi, anlatmaya bagh edebi metinler ile de iliskilendirilebilir.
Bu iliskilendirme Kiife adh manzumenin hikaye ile olay orgusu, kistler, mekan ve
zaman yonuyIe iliskilendirilmesini de saglar,
3. Kufe manzumesindeki kisiler ve olaylar, bir konak ya da saray icinde anla-
tilamaz. Olaym kahramanmm da bir sehzade olarak anlatilrnasi miimkiin degildir,
Manzumede anlatilanlann yasandigi sosyal kesim buna uygun degildir,
4. Kiife manzumesindeki ozellikler, Fecr-i Ati ve Servet-i Funun Donemi sair-
lerinin kisisel egilimleriyle farkh olarak topluma yoneldigini gostermektedir,
5. Kufe manzumesinin temasi, yoksulluktur.
6. Manzumenin zenginlik-yoksulluk cansmasina dayanan gercekligi, sosyal bir
problem olarak kurmaca gercekligin simrlannda donemini yansitmaktadir,
7. Kufe manzumesi, manzum hikaye gelenegi ve halkm ya§aYI§ tarzrm anlatan
anlayisryla gelenek ve edebi anlayis bakmundan iliskilendirilebilir.
8.Mehmet AldfEtsoy (1873-1936)
Mehmet Akif, Hicri 1290 ytl) $evval aymda (Arallk 1873), istanbul'da Fatih'in
Sengiizel mahallesinde, ailesine ait evde diinyaya geldi. Bir medrese hocesi alan
bebesi dogumune ebced hesebtyl« tarih dii§erek hieri 1290 rakamma kersthk: ana
Raglyf edun verdi, aneak bu yapma kelime anla§llmadlgl icin cevresi onu Akifdi-
ye fagmldl. Yalmzca bsbest vefatma kadar oglune Raglyf edtyle seslendi.
Ailesi
Mehmet Akif'in bsbssi Fatih Medresesi miiderrislerinden Mehmed Tahir Eien-
di (1826-1888), annesi ise Emine $erife Hemm'dir (1836-1926). Bsbssi ogrenim
icin kiifiik ysslsrde a donemletde Osmenh'ye bagll bir yerlesim birimi alan Ama-
151
vutJuk'un lpek kezesme baglI $u§ise koyiinden istanbuJ'a gelmisti. Tokat'da dogan
snnesi ise sslen Buhsrelt olan Buhereh Mehmed Efendi'nin kIZI H. Emine $erife
Hamm'dl. '
Tahir Efendi, Emine Hemm'm ikinci e§iydi. ilk kOCIISI ve ondan olan iir;: r;:ocu-
gu vefat etmisti. Ailenin oturdugu SangiizeJ'deki ev de vefat eden esinden kalmI§-
u. Tahir Efendi Emine Hammla evlendiginde 45 yeslsnndayd), Cittin Akiften iki
ytl sonra Nuriye admda bit kIZ cocuklsn olmustu.
Medrese tehsili ve hOCalIgI zamamnda temizligi ile temnsn Tahir Efendi'ye re-
miz lekebi verildi ve Ipekli Temiz Tahir Efendi diye emidi. Mehmet Akif cocuk-
luk donemi icin §oyle demisti.
Cocuklugumde, evet, bahtiyiir idim cidden,
Harfm-i iiilenin farkI yoktu cennetten.
<;OCuklugu ve Ogrenimi
1878 yilt subst aymda Hicri hesapla 4 ytl 4 ay 4 gimliik: olan Akif 0 zamanki
geleneklere uyularak Fatih'te Emir Buhari Mahalle Mektebi'ne besleds. Buruda iki
yile yakm bir siire devam ettikten sonre 1879 senesinin sonlannda Fatih Ibtidei-
si 'ne (ilkokul) gecti. Bebesi bu yil kendisine Arapr;:a ogretmeye besladt.
Akifin bebesi Tahir Efendi eytu zamanda Miihiirdar Emin Pes« eilesinin ozel
ogretmeni idi. Emin P8§a'nm ogullenn« ders verirdi. Bu dersler yazm Bekirct-
lar'daki Emin Pss« Konegi'nd«, yeztn ise Yekecik'tsk! ko§kte yuptltyotdu. Bu se-
beple Tahir Efendi yazm eilesi ile birlikte YakacIk'a gider ve ko§kiin bir odssme
yetiesirlerdi. Akifde bsbssunn bu derslerine katIIIyor ve yszm Emin Pes« 'nm
ogullarl ile arkada§IIk ediyordu.
Or; yilhk iIkokulu bitiren Akif, 1882 yllmda Fatih Merkez Riistiyesi'ne (orteo-
kul) ba§ladl. Bu strelerds bebssuuien aldIgI Arapr;:a dersleri devam etmekteydi.
Aynca Fatih Camii'ndeki Fersc« ve Giilistsn, Mesnevi detslerine katIlmaya bes-
ledi. Bu arada Tiitkce ve Fmnsizce ogrenimi devam etmekteydi.
Akii'in okulunu tsmsmlsmesi aile ir;:inde gOrii§ aynIIgma yol ar;:tI. Annesi Emi-
ne $erife Hamm medresede tahsiline devam etmesini isterken bebsst Tahir Efen-
di ise medresede okuyacagl seyleri; ogluna kendisinin de ogretebilecegini ileri sii-
tiiyor, yeni aplan ve revacra olan okullardan birine gitmesini istiyordu.
Sonunda bebssunn dedigi olur. Ancak Tahir Efendi okul ve meslek tercihini
ogluna btrsktr. Akifdonemin en gbzde okullanndan biri olan Miilkiye'yi tercih et-
ti. Miilkiye'nin ldsdi (lise) boliimtinde iir; sene okuduktan sonre diplomesun alan
Akifyiiksek kismme kaydoldu. Bit sene siire sonra bebesi vefat etti. Aym ytl ev-
leri yanmca Miilkiye'ye giindiizlii olarak devam etmesi imkiinSIZ hiile geldi. Me-
zunlanna hemen i§ vetilecegi icin 0 yI1 ar;:Ilan ve ilk sivil veterinet yiiksek: okulu
ISZ
olan Miilkiye'nin Baytar Mektebi'ne (Hslksh Baytar ve Ziraat Mektebi) yettl: og-
renci olarak gefti.
Siire ilgisi bu donemde bsslsdt ve ilk eserletin donemin yaygm kanaatlerinin
izlerini ysnsttsn siirler ve divan siislerine nezireler seklindedit.
22 Arehk 1893'te okuldan birincilikle mezun oldu ve 26 Areiik'te Ottnen ve
Ma 'edin ve Ziraat Nezaretine Baytar Muevini olarak tayin edildi.
Akifin gorev yeri Istanbul olmasma ragmen Akit, 4 ytl Rumeli, Anadolu ve
Arabistan'm bolgelerinde gorav yaptI. Akif bu donemdeki gozlemlerini
irlerinde son derece gerfekfi bit sekilde kullemr. Yine bu ve bundan sonraki se-
yehetler Akifin hem diisimce terzttu hem de siir temellendirir.
Mezuniyetinden 6 giin sonra 28 AralIk 1893'te ilk eseri olan 7 beyitlik gazeli
Servet-i Fiinun'da yeyinlemr. Bu arada cocuk yeslerde blJ§ladIgI hafizlIk (Kur'sn-
/ Kerim'i ezberleme) cehsmelenm tamamlar ve hafiz olur.
1 EyliiJ 1898'de yani 25 iken Tophsne-i Amire veznedan Mehmed
Emin Bey 'in ktzi lsmet Henim ile evlendi.
Akifin bu ytllerd« Maarif detgisinde, Resimli Gezete'de siir yezilen ile Arep-
fa, Fersc« ve Prensizceden yaptIgI cevriteri yeymlendt. 7 Ekim 1906'da mevcut
gorevine ek olarak Helkeh Ziraat Mektebi'ne Kitabet-i Resmiye MualIimi ve 25
Agustos 1901'de Cittlik: Makinist Okulu 'na Ttirkx» Ogretmeni olarak etsntr. 3
Temmuz 1908'de yani lkinci Mesrutiyet'in ilan ediJdigi zamanlarda Akit, lstan-
buJ'da Umur-i Baytariye Dairesi Miidiir Muevini'dir.
I 908 'de D8riilfiin(jn Edebiyst-t Um(jmiye muderrisligine tayin edildi. ilk siir-
lerinin yaylmlanmaslm izleyen on ytl boyunca hicbir sey yaylmlamadl.
Mehmet Akif Ersoy 27 Arehk 1936 tarihinde lstenbul'de vefat etmistir ve me-
zan Istanbul Edimekept
Eser1eri
Safahat 1911
Siileymaniye Kiirsiisiinde, 1911
Hekk'in Sesleri, 1912
Fatih Kiirsiisiinde, 1913
Heurelsr, 1917
ASlm, 1919
IstikIa1 Mar§I 1921 bu esetin kendisine degil, Tiirk milletine sit oldugu-
nu belitterek, onu Safahat'a dahil etmemistir.)
Golgeler, 1933
153
t ANLAMA ..]
1. Verilen §iirin ahenk ve yapi bakimmdan Knfe manzumesiyle parelellik gos-
terirken, tema ve dil baktmmdan Kiife manzumesinden aynlmaktadir,
2 Bir olaym manzum sekilde yazilmasi, anlanlanlann daha etkili bir bicimde
anlatilmasim saglamak amaciyladir, Bu nedenle Mehmet A.kif'in manzum hikaye-
leri sosyal hayattan bir kesit niteligi icin doneminin aynasi hukmundedir,
I_ ETKINLIK (
GUnflmUz imam
D
yqaYlf tarzun ve deAerlerini Y8ll81tan bir manzume kaleme
ahmz.
<;. M1LLt EDEBlYAT DONEMl $llRl HAKKINDA <;IKARIMLARDA BU-
LUNMA
I_ ETKINLIK (
Tema Dil
Dilin ve Soyleyis
BicimlerininKaynaklan
Milli ve milliyetei Sadebir dil Konusmadili
temalar
Sanathve
Bireysel ternalar, Btiliin dil birikimi
olgunlasrms
milli temalar
birdil
Toplumsal Sadebirdil Konusmadili ve halksoyleyisi
temalar
1. Milli Edebiyat Donerninde mill! ve milliyetci temalar ile toplumsal sorunlar
ve sorumluluklann islendigi temalar dikkati
2 • Milli Edebiyat Donerninde halk, divan ve modem siir yapisi kullamlrrnsnr.
• Hece olcusu yanmda aruz de kullamlrmsnr.
• Sade, olgun, halk soyleyislerinin de yer aldig. bir dil kullamlrmsnr.
154
DLCME DEl:ERLENDIRME I
1. (D)
(Y)
(D)
2. ... Tevfik Fikret... ... konusma...
3. Dogru cevap A secenegidir. Bahkcilar adh manzum hikaye Tevfik Fikret'e
aittir.
4. Mehmet Akif'in manzum hikayeleri, didaktik yone ve anlanm tarzr bakimm-
dan Dogu edebiyatmdaki mesnevi gelenegiyle iliskilendirilebilir.
ISS
,
4. OlAY ,EVRESINDE OlU$AN EVES'METINlER
A. ANLATMAYA S A ~ L 1 EDEBl METINlER
a. Hiklye
,
HAZIRLIK
I ~ - &
Milli Edebiyat Dtinemi yazarlannm zihniyetleri ve siyasi gtirii§leri goz tiniine
ahndigmda bu doneme ait hikayelerde milli ve milliyetci temalann sade bir dille
anlanldrgi soylenebilir,
1. ME'I1N
1. Olumlu
b g C f
~
e d
Olumsuz
g
2. Hikayede anlatilanlar tarihi bir olay uzerine kuruldugu icin karsrlasilabilecek
olaylar degildir, Hikayenin tarihi bir olayi anlatmasi evrensel yonunu, Tiirk tarihi-
ne ail bir olaym anlatilmasr ise yerli ytiniinii gosterir,
3. KIZll Elma Neresi? edl: hikayedeld kisiler:
• Kanuni Sultan Siileyman
• Mahmut
• Ahmet Pasa
• Hadim Ali Pasa
• Sokullu Mehmet Pasa
• Haydar Pasa
• Ayas Pasa
• iskender Pasa
• Fakih
• Garip
• Yeniceri askeri
• Bostanci
156
\_ ETKlNLlK (
1. Grop: Kizil Elma Neresi? adh hikayedeki kistler olay orgttsune bagh olarak
yapiyi olusturanunsurlardir, Bu bakimdan olay orgusunun birbirine baglanmasm-
da kullamlmqlardir,
2. Gru:p: Kistler, olay orgtisti cercevesinde butunluk saglama bakirmndan birbi-
riyle iliskilidir,
4. a. Yazann anlattigr kisilerle karsilasmasi mumkundegildir.
b. Orner Seyfettin' in bu kisileri secmesi milli bir konuyu doneminin zihni-
yetine uyarak anlatmak istemesidir.
,_ ETKINLIK (
YazdJ.lJmz bikAyede yapmm; olay0rgllsU. ki§iler, zaman ve mekAndan olultu-
lunu. bUtUnlUlf!n bu unsurlann birbiriyle uyumundan sallanchPn glSz llnUnde
bulundumnuz.
5. Hikiiyedeki ternel yatI§ma halk-devlet uzerine kurulmustur,
6. Hikayenin temasi, "Kizil Elma'mn neresi oldugu" duro Tema ile hikayenin
adt aynidrr,
7. Hikaye ilahi bakis acisma sahip, her seyi bilen, olaylardan haberdar olan bir
anlanci tarafmdan anlanlmaktadir,
8. Anlanci anlatimda, tasvirde ve tahlilde dogal dili, edebt dil haline getirerek
kullanrmsnr,
9. Niyazi Yildmm Gencosmanoglu'na ait rmsralarda Anadolu "KIZI1 Elma"
olarak nitelendirilmistir, Orner Seyfettin'in hikayesinde ise fethedilecek yerler an-
larrundadtr, Her iki sanatci da Turk tarihini kaynak olarak kullanmrstrr, Orner Sey-
fettin Osmanh'mn buhranh son yrllanrun, Gencosmanoglu ise donernindeki mil-
liyetcilik akimlanmn etkisiyle tarihe yonelmislerdir,
10. Kizil Elma, TUrk milleti icin fethedilecek son yer ise, fetih tarihinin bitme-
siyle modem dunya icin teknik ve bilimsel anlamda vanlacak son nokta olarak go-
riilebilir.
11. Kizrl Elma Neresi? adh hikayede milli bir konunun islenrnesi, Milli Edebi-
yat Doneminin zihniyetiyle iliskilidir,
12. Kizil Elma Neresi? adh hikiiye Maupassant tam hikayeye gore yaztlrmstir.
Cunku yazann amaci olay anlatmak, olay uzerine kurmaca bir metin olusrurmak-
tadtr,
157
13.Omer Seyfettin
1884 ytlmde Gonen'de (Behkesit) dogdu. Asker olan Yiizbes: Orner $evki
Bey'le Fatma Henim In ikisi kiifiik yeslsrd« Olen dort focugundan birisidir. Ogre-
nimine Gonen'de bir mahalle mektebinde besled: Orner $evki Bey'in gorevinin
nakli doleyistyle Gonen'den aynlan aile Inebolu ve Ayanclk'tan sonra lstenbul'e
geldi. Orner Seyfettin, once Mekteb-i Osmani'ye, ardmdan 1893 ders yih besinde
de Askerf Baytar Riistiyesi'ne kaydedildi. Bu okulu l896'da tamamlayarak Edime
Askerf ldedisi'ne devam etti. 1900'de Idadi'yi bitirerek lstenbul'e dondii. Burada
Mekteb-i Herbiye-i $ahane'ye besledi. 1903 yihnd« Makedonya'da flkan kenstk-
11k tizetine "Simi-i miistacele" denilen bir hakla imtihensiz mezun oldu. Piyade
Astegmeni nitbesiyle, merkezi Selenik'te bulunan 0fiincii Ordu'nun Izmir Redif
Tiimeni'ne bagll Kusedest Redif Taburu'na tayin edildi. 1906'da Izmir Jandanna
Okulu'na ogretmen olarak utendi. Bu, Orner Seyfettin ifin onemli bir hiidisedir.
Zire bu vesileyle lzmir'deki fikri ve edebi faaliyetleri takip edecek ve bunlar ice-
risinde yet alan genflerle tsmsecsktu, Nitekim Bat! kiiltiiriinii tsmyen Baha Tev-
tik'ten Prenstzce bilgisini enumek icin tesvik goriir. Necip Tiirkfii'den ise sede
Tiirkfe ve milli bir dille yepilsn milli edebiyet konusunda onemli fikirler elir.
Orner Seyfettin Ocak 1909'da Selanik 0fiincii Ordu'de gorevlendirihr. Sele-
nik'te flkmakta olan Hiisiin ve $iir dergisinin ismi Koyuncu'nun istek ve tsrert
iizerine Genf Kelemler'e fevrildikten sonra 11 Nisan 1911'de Omet Seyfettin'in
"Yeni Lisen" isimli ilk ba§yazlsl imzesiz olarak yeytmlsnu.
Genf Kalemler yez: heyetini olustursnler Balkan SaVa§l 'nm beslemes: tizetine
zarurf olarak dagllirlar. Orner Seyfettin yeniden orduya fagnllr, hatta esir diise«,
Nafliyon'da gefen esaret hayat! sirssmd« siirekli okur. "Pic", "Mehdi", "Hiirriyet
Beyreklen" gibi hikiiyelerini bu ytllsrde yazar. Bu hikiiyeler Tiirk Yurdu'nda ya-
yimlsmr. Esareti siiresince gerek okuyarak, gerekse ya§ayarak yezerhk hayatl icin
onemli olacak tectiibeler kezemr.
Omer Seyfettin 19l3'te esaret hayau bitince Istsnbul'e doner. Bir sUre sonra da
Tiirk Sozii dergisinin ba§yazarllgma getirilir. Burada Tiirkfii dii§iincenin sozciilii-
giinii yapan yeule: yazar. 1914 yihnde Kabata§ Sultanisi'nde ogretmenlik gorevi-
ne beslsr ve bu gorevini Oliimiine kadar siirdiiriir.
19l5'te Ittihat ve Terakki Pukes: ileri gelenlerinden Doktor Besim Ethem
Bey'in kiz: Celibe Hsmm'le evlenir. Bu evlilik Giiner isimli bir kiz focuguna rag-
men bozulur. Yazar tekrar yalmzllgma dbner.
19l7'den oliim tarihi olan 6 Mart 1920'ye kadar gefen zaman biTfok acr ve st-
kmtiye ragmen verimli bir hikiiyecilik donetnini ifine slir. Yeni Mecmua, $air,
Donanma, Biiytik Mecmua, Yeni Diinya, Diken, Tiirk Kachm gibi dergilerle Va-
kit, Zaman ve Ifham gazetelerinde hikiiye ve makaleleri yaylmlanlr. 1917 y/lmdan
158
oIiimiine kadar, 0 donemki adl ile Kabatll§ Sultsnisi'nde edebiyet ogrelmenJigi vs-
ziiesinde bu1unur.
Hastabg125 $ubat 1920'de srter, 4 Mertt« hastahaneye kelduihr. Tiirk hikfiye-
ciJiginin bu unutulmaz ismi 6 Mart 1920'de hayata gozlerini yumar. Once Ksdi-
koy Kusdili Mahmut Baba Mezarbgl 'na detnedilit. Daha sonra mezen buradan yoJ
veya tramvay garajl yaplJacajjJ 23 Agustos 1939'da Zincir-
Jikuyu Asri Mezarbgl'na nekledilir.
Otner Seytettin Tiirk edebiyetuun en onemli yazarJanndan biridir. Otuz elti yl1
gibi kis« bir omtire ssyia« eser slgdlran Omer Seyfettin Tiirk fikir ve edebi-
yat alanma silintnez izler bsrskrmstu.
Bserferi :
Cskksd:
Harem (1918)
Zart Bey (1919)
Bomba, Ytiksek Yiizakl, YaJmz Eie, Falaka, A§k DaJga-
st, Beyez Lele, Gizli Tatbikat, KlI§agl, Forsa, Gokku§agl.
2. MB'I1N
1. Hekk-t SiJkOt edlt hikfiyenin oJay 6rgiisiJ ve o1aygrafigi su sekildedir:
• Hasip Efendi'nin, odasma gelmesi
• Hasip Efendi'nin bocekhaneyi dolasmasi ve dti§tindtikleri
• Fotika'mn Oltimil
• Hasip Efendi'nin Fotika'run tilUmiinU tigrenmesi
• Hasip Efendi'nin papazla karsilasmas;
• Fotika'mn gomulmesi
• Hasip Efendi'nin Saatcizade Hidayet Bey'le konusmasi
• Hasip Efendi'nin fabrikaya yeniden gelmesi
• Hasip Efendi'nin kirlarda dolasrnaya cikmas,
• Hasip Efendi'nin papazla
• Hasip Efendi'nin fabrikaya donmesi
\ /\.
'\. Olumsuz
lo--. -.4 \,_--.
/ \
• • • • •
159
2. HiUyede anlatilanlar gnnluk hayatta karsilasilabilecek tilrden, sosyal ger-
olan olaylardir, klltil §artlarda konusu hikayenin ev-
rensel, hikll.yedeki olaylann Bursa'da yasanmasi ve Bursa'mn yasannsindan sah-
neler sunmasi ise onun yerli yonlerini ifade etmektedir,
3. Metindeki kisiler duygu, dU§Unce, konusma ve davrams bakmundan birey-
sel nitelikler gosteren, olay orgilsU ye ile birlikte ele ahrup
lenebilen, baska eserlerdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir.
KARAKTER <;OZUMLEME TABLOSU
KARAKTER ADI Hasip
Fotika Papaz
Efendi Hidayet Bey
Vicdamnahiik- Acimasiz,
Karakterin/tipin en
C;:aresiz
medemeyen
beiirgin ozelligi nedir? birisidir. birisidir.
birisidir. birisidir.
Karakter/tipolaylar karsi-
Vicdamm
Vicdanen
smda nasil bir tavir takm-
Umursamazdrr.
sorgulamaktaclrr.
C;:aresizdir.
raharsizdir,
rnaktadir?
Sosyal ortam ve cevre bu Vicdanmasoz Oliimiine Vicdanh 01- Umursamaz, rti§-
karakteri/tipi nasil gecirememesine sebep olarak mast yonuyle
olmasiyo-
DOyle etkilemistir,
etkilemistir?
sebep olmustur, etkilemistir, etkilernistir,
,
..:-•.1
Bu karakterin/tipin diger
,
karakterler/tipler iizerinde
Vardrr. Vardir, Yoktur. Vardlr.
etkisi var rrudrr?
Bu karakterin/tipinyerinde
olsaydiruzolaylar karsism-
Olaylar karsismda nasil davranacaguuzi belirtiniz.
da nasil davramrdimz?
Sizee gercek hayatta bu
hikayedeki karakter/tip gibi Olabilir. Olabilir. Olabilir. Olabiiir.
davranan biri olabilir mi?
4. Yazann, yasadig: donem itibanyla anlattigi kisilerle karsrlasmasr mumkun-
diir. Yazann, hikayesinde bu kisileri secmesi lopluma ve toplumsal konulara yo-
neldigini gosterir,
5. Hakk-l SUkfit adh hikayedeki temel catisma "maddiyat-maneviyat" uzerine
kurulmustur, Hikayedeki tema ise, vicdan muhasebesidir. Hikll.yenin temasi Hehi-
kayenin adi, vicdan muhasebesine kaynakhk eden hakk-I siikfittur.
6. Hikayede Anadolu insamrun sosyal yasammm bir parcasi olan ipekbocekci-
ligi ve on plana cikanlrmsnr, Bu dururn Anadolu'nun manzarasim goz-
ler onune sermektedir.
7. Yazar anlatimda, tasvir ve tahlilde, dile, sozcukleri kendi anlamlan dismda
kullarup, mecazlar ve benzetmeler yeni degerler yUklemektedir.
160
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Hiklyecleki mekAolar §UDlardu":
"tpek fabrikasi, Hasip Efendi'nin odasi, bocekhane, fakir mahalle, kilise, me-
zarhk, Saatcizade Hidayet Bey'in odasi, kir, dar ve anzah sokak."
Hikayedeki bu mekll.nlar, olaylann ya§andlgl mekll.nlar olarak kullamlrmstir,
2. Grup: Hiklyecleki zaman ifadelmi fUDlardtr:
"Ogle, sabah, bu gece, ertesi sabah, ertesi giin, aksarn, dort giin sonra, saat dor-
de dogru."
Zaman bildiren bu ifadeler, hikayedeki olaylann ya§andlgl zamanlar olarak
kullamlrmsnr.
8. Hakk-i Slikftt adli hikaye yazlldlgl donemdeki fabrika ve manzarasmi
sergilemektedir.
9, Metinde anlatilanlar, aradan gecen zamana ragmen, aym sektlde yasanabile-
cek olaylar olarak karsirmza Uretim ve tilketim bu iliski, bu
varliguu devam ettirdigi muddetce de sliriJp gidecektir.
10, Hakk-i Silkftt adli hikaye, olaylar uzerine kurulu olmasi, durum hikllyesine
gore daha uzun bir zamanda yasanrnasi, ki§i kadrosunun kalabahkhgi nedeniyle
Maupassant tarzi hikllyeye bir ornektir,
11. Refik HsJit Karay
I888'de lstanbul'da dogan Refik Helit, Bank-i Osmani serveznedarlarmdan,
"billa" tiitbesine sahip Mehmed Halid Bey'in ogludur. Vezneciler'de $emsu'I-
Maarif ve Goztepe'de TIl§ Mektep'te okuyan ve aynca ozel dersler de alan Refik
Halid, Mekteb-i Sultani'yi terkettigi gibi, Mekteb-i Hukuk'u da yanda tnrekip Ma-
liye Merkez Kalemi'ne ketip olarak girdi.
I908'de katipligi btmkerek, Servet-i Funun'de ve Terciimen-t Hakikat'te rall§-
maya bssledt, bu arada kendisine eit Son Havadis edtyl« bit gazete pkardl aneak
bunu on be§ say: stirdtirebildi. Pecr-i Ati Toplulugu'ne keuldi, Servet-i Fiinun'a
yeztler verdi. Ka1em admdaki mizah dergisinde de "Kitpi" miistesr ismiyle siyesi
mizah yszthu: yezdi. Sede-yi Millet'te, bilahare Cem'de Kitpi mtisteer ismiyIe ya-
ztler yazdI.
Gazeteci Ahmet Samim'in 9 Heziren 191O'da Iuihstcilerce katledi1mesi iizeti-
ne lstirek edlt gazetenin 13 Haziran 1910 tarihli niishestnm buna iliskin yezilere
eyttlmesttn sag1adl ve bu ytizden Ittihei ve Terakkicileree mim1endi. "Kitpi" miis-
tear ismiy1e yazdlgl, Ittihe: ve Terakki Firkusi'01 yerden yere vuran yeztlertm
"Kirpinin Dedikleri" ediyl« bir kitapta toplsdi ve bu arada Hiitriyet ve Iti1af FIr-
161
kest'mn elindeki Beyogh: Belediyesi'nde yedi ay siireyle Beskstip olarak fal1§U,
Mahmud $evket Pese'nm katlinden hemen sonra de, yergilenmeksizm Sinop'a sii-
riildi: (1913), bilahare 9orum, Ankara ve Bilecik'e gonderildi. Bilecik'teyken on-
giinliikbirizinle Istenbul'e geldiginde Ziya Gokulp'in yarchmlanyla geri donmedi
yani silrgilnlilgil son buldu (1918).
Robert Kolej'de bir ytl kadar Tilrkfe ogrermenligi yspti, bu arada Vakit, Tes-
vit-i Efkar ve Zamangazetelerinde makaleler yaymlayanRefik Halid, DamatFe-
rit Pa§a 'nm dostlugu sayesinde, miltarekeden hemen SOnTa Htutiyet ve Itilaf Fu-
kssi'n« keuldt, Posta ve Telgraf Umum Mildilrii olarak gorevlendirildi (1919).lz-
mit'in i§galinden sonra Anadolu Hareketiyle Istanbul Hiikumeti arasmda ya§anan
telgrafkrizinde Istanbul hilkilmetinituttugu ifin, Istanbul'un i§galcilerden kurten-
listmn ardlndan 09.11.1922 tarihinde Beyrut'a kafu. Ytizellilikler listesine elm-
rnasr ve ihrect konusunda bask! yapllmasl ilzerine Suriye'nin vatanda§hgml kabul
etmek zorunda kalanRefik Halid, Halep'te yaylmlanan Dogruyol ve Vahdetgaze-
telerini yonetti, bir ara kendi adma flkarcllgl gazeteyi de tepkileryilzilnden kapat-
mak zorunda kelds.
AfKanunuyla, 1938'de yurda donup, yazmaya ve gefimini bu yoldan saglama-
ya devam eden Refik Halid, 18.7.1965 tarihinde Istanbul'da oldil.
ESBRLERl
ROllUIlJ1an: Istsnbul'un Ifyilzii, Yezidin KIZI, gete, Siitgtm, Anahtar, Bu Bizim
Heyetumz, Nilgiin 1-2-3, Yereltinde Diinye Var, Disi Oriimcek, Bugilniln Saray-
list, lkibin Yllm Sevgilisi, lki Cisimli kedm, Kadmlar Tekkesi, Kerlt Dagdaki
Ate§, Don Yeptskh Yonca, Sonuncu Kadeh.
Hikaye Kitap1an: Memleket Hikiiyeleri, Gurbet Hikiiyeleri.
Kirpinin Dedikieri, Ago Pese'mn Heurelen, Ay Pesinde, Sekin Aldanmainan-
ma Kanma, Temdiklenm, Guguklu Saat, Bir A vUf Safma, Bir lcim Su, ilk Adlm,
Of Nesil Of Hayat, Minelbab llelmibrsb.
12. Memleket Hikayeleri adh eser, toplumsal olaylan, yasarru, aydmlatmasi
t A N L A ~ A YORUMLAMA ..]
yonuyle, doneminden bir kesit olrnasi dolayisiyla onemli bir yere sahiptir.
1. Milli Edebiyat Donemi hikayelerinde milli ve toplumsal konular, sade bir
dille ve Maupassant tarzi hikaye cesidiyle kaleme almrmsur,
2. Servet- Funun Donerni hikayelerinde islenen bireysel temalar, Milli Edebi-
yat Donerninde yerini konusma dili ve halk soyleyislerinin yer aldigr sade bir di-
Ie birakrrnstrr, Milli Edebiyat Donemi hikayeleri yazildiklan donernin zihniyetini
yansitan eserler olarak tarihi bir isleve de sa!Iiptir.
162
(JLCME D E ~ E R L E N D I R M E 1
1. * realizm...
* Refik Halit Karay ... .., Memleket Hikliyeleri...
2. Dogru cevap D seyenegidir.
3. Dogru cevap E secenegidir,
4. Verilen paragrafa gore devlet, milletinin hayanm her yonden tamamlayan,
amac degil aray olan bir kurumdur.
163
• • •
• • • • •
b. ROMAN
]]
HAZIRLIK
l ;a-
1. 1911-1923 yillan arasmdamiltt ve milliyetyi duyguJann dlmemi zihniyeti ge-
r e ~ lln planda olduAunu unutmayuuz.
2 Mill! Edebiyat Donemi romanian. admdan da anlasilacag: uzere mill! konulan
islemislerdir. Devletin icinde bulundugufelaket ortarmbu dustmcelerinon planda 01-
masmm sebebidir.
1. Atesten Gomlek romanmdan alman metin, romanm serimbolumune aittir. Ro-
manm temasi ile de temaya bir hazirlik olmasi bakrmmdan iliskilidir,
2 Romandaki olaylar, olaylarm sirasi, kisiler, tasvirler ele alman tarihsel surecten
farkhdir. Bu farkhhk romanm olay fugiisiiniin kurmaca olmasmdan kaynaklanmak-
tadir,
3.
Romandan ahnan metin parcasi
4.

\ I \ I

\

/ V
Romandaki olay orgusununayru konuyu isleyen tarih alamndaki bir eserden fark-
hhk gostermesi, romanm kurmaca gerceklige sahip olmasmdandir,
5. Ale§ten GOmlek rornam
ndan
hangi. blllt1mU almak: istedijpnizi belirtiniz. Bunu
yaparlrenokudugunuzbllliimde oldugugibi me1ninkendi i ~ d e bir bliUln111k ta§mIa-
sma dikkat ediniz.
164
6. Metindeki kisiler duygu, dusunce, konusma ve davrams bakimmdan birey-
sel nitelikler gosteren, olay orgusu ve icerigi ile birlikte ele altrup cozum-
lenebilen, baska eserlerdeki benzerlerinden ayrrt edilebilen karakterlerdir.
KARAKTER f;OZUMLEME TABLOSU
KARAKTER ADI
Ihsan AY§e Peyami
Karakterin/tipin en
Yatansever insanlardir,
belirgin ozelligi nedir?
Karakterin/tipin romandaki
hangi davramsi/davramslan Fedakiirhk Fedakiirhk Fedakarhk
karak1erini en iyi ifade eder?
Karakter/lip olaylar
karsismda nasil bir tavir
Gucluklere gogus germektediler.
takmmaktadir,
Bu karakterin/tipin diger
karakterler/tipler iizerinde
Vardrr, Vardir, Vardir,
etkisi var rmdir?
Bu karakterin/tipin yerinde
olsaydamz olaylar karsismda Olaylar karsismda nasil davranacagimzr belirtiniz.
nasil davrarurdmiz?
Sizce gercek hayatta bu
hikayedeki karakter/tipgibi Olabilir. OlabiJir. Olabilir.
davranan biri olabilir mi?
7. Romandaki kisiler toplumun farkh kesimlerinden secilmistir,
8. Roman kahramanlarm Saime Hanun Dogu-Bau ikilemini yansitmaktadir, Di-
ger kahramanlarda milli yonler on plandadir,
9. Metindeki kisilerin, zamarnn, olaylarm dcgistirilmesi miimkiin degildir, Bu
metnin yapl unsurlan arasmdaki bozulmaz biitiinliikten kaynaklanmaktadir,
I_ ETKINLIK (
1. Gtup: Ate§ten GOmlek romanmdaki mekan1ar §Ulllard1r:
"Ankara, Babiali, Ayse'nin evi, istanbul, Beyazn, istanbul Lokantasi.'
Bu mekanlar romanda, yapmm bir unsuru olarak olaylarm yasandigi yerlerdir.
Mekansal, roman, kahramanlanyla butunlesmis rnekanlardir,
2. Gtup: Ate§ten G6mlek romanmdaki zaman bildiren ifadeler §Ulllard1r:
"Soguk giinler, on yil once, her aksam, her giin, martm basma kadar martm onun-
cu giinii, son giilerde, gece"
Zaman bildiren bu ifadeler, olay orgusunun biitiinliik gosteren zamarumn par-
calandrr,
165
10. Metindeki zaman ile metnin yazildigr donem arasmda rniIlibir konuyu isleme-
si bakunmdan bir iliski soz konusudur,
11. Atesten Gomlek romanmm temasi olan "Milli Miicadele" ile romanm adi ya-
sananlar goz onunde bulundurulursa bir iliski vardir,
12 Yazar, tarihi bir gercekligi, sanat eserinin konuyu ele ahs tarzma uyarak bir
kurmamca gerceklik. haline getirmistir,
13. Metin, her §eyi bilen olaylara hakim, ilahi bakis acisma sahip bir anlatici tara-
fmdan anlatilrmstir;
14. Yazar kisi ve rnekan tasvirlerinde ve olaylan tahlilde dile yukledigi yeni de-
gerlerle (benzetIneler, mecazlar vs.) edebi bir dil olusturmusmr,
15. Verilen sema, romandaki olaylarm belirli kisiler tarafindan, belirli zaman ve
rnekanlarda yasandigiru, bu unsurlarm birbiriyle uyumlu bir biitiinltik gosterdigini
ifade etmektedir,
16. Melin yazildig. donemin rniIli ve milliyetci anlayisma uygun olarak kaleme
almrrus bir romandir;
I_ ETK/NLIK (
1. Grup: Metin Tiirk edebiyatInda roman gelenegine baghdir,
2 Grup: Tiirk edebiyatmda Kurtulus Savasi'run tamg; olan bir yazar tarafmdan
kurmacanm suurlan icinde anlatrlrrus olmasi dolayisiyla onemli bir yere sahiptir.
17. Atesten Gomlek romam realizm akmunm etkisinde kalmarak yazilrmsnr.
18. Romanm donemindeki diger romanlarla ortak noktasi, milli degerlerin, toplu-
mun sav3§ karsisindaki durumunun islenmesi bakimmdan ortak noktalan vardrr.
19.Bkz ~ me1inJer, Halide Edip Adlvar
[
ANLAMA YORUMLAM;: . .]
1. MiIlf Edebiyat Donemi romanlanmn ottsk ozellikleri:
• Sade bir dil kullarnlmasi
• Yapmm olay orgusu, kisiler, zaman ve mekandan olusmasi
• MiIli ve rnilliyetci temalar ile toplumsal sorunlarm islenmesi.
2 Ate§ten G&nlek romanmda bepdiAiniz ya cia bepunedipiz, kuvvetli veya
zayIf bu1chJAunuz yllo1eri belirtiniz.
3. Atesten Gomlek romanmda anlatilanlar, giiniimiizde bir felaket anmda millet
olarak neler yapabilecegimizi gosteren bir rehber niteligindedir,
166
4. Klasik TUrk edebiyatrndaki "ideal" olana ulasma arzusu, Atesten Gomlek roma-
nmda da ideal olana ulasma cabasi olarak karsirrnza«ikar.
C. ANLATMAYA BAGU EDEBt MFI1NLER. HAKKINDA c;IKARIMLAR-
DABULUNMA
Servet-i Funun Donemi Anlatmaya MilliEdebiyat Donemi Anlatmaya
BaghEdebi Metinler Bagh Edebi Metinler
'<.; BENZERLiKLER J

L :
FARKLILIKLAR
/ <,
(-----------------:;:1 (-----------------:;:1
: Yapi bakimmdan bir farkhhk :+- Yapr _: Yapi bakimmdan bir farkhhk :
I.. __ __..1
I soz konusu degildir, I
,-------------------
,------------------;1
i Bireysel temalar :-
Tema _: Milli, milliyetci ve toplumsal :
1, ..1

'-------------------)
:---'S"aiJiiiIlveagirDlr-dil--I Dil ve :---- ---Sad-- -b' -dil-:- --- --I
L. .__ _ _
;- Anlatlm- L elf:
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Hikayelerin yaprsi; olay orgtisU, kisiler, zaman ve mekandan olusmus,
toplumsal ve rnilli temalar sade bir dille islenmistir,
2. Grop: Romanda da yapl olay orgusu, kisiler, zaman ve mekandan olusmus, top-
lumsal ve rnilli temalar sade bir dille islenmistir,
Bu durum Milli Edebiyat Doneminde anlatmaya bagh edebi toplumsal ve milli te-
malarrn islendigini gostermektedir,
167
------ -
{jLCME DEiJERLENDIRME 1
1. (Y)
(D)
(D)
2. Dogru cevap D secenegidir,
3. Dogru ceva E secenegidir,
4.
[ Sinekli Billal l
(
[sodem ve Gomore J Halit KarayJ
]
Halide Edip Adivar
168
• • • • •
II
B. C(jSTERMEYE BA(;U EDEBI METINLER
Mill) Edebiyat Donemi metinlerinde de tiyatro dilinin, halka hitap edildigi i ~ i n
sade olmasi gerekmektedir.
1. Koptiiluleradll metnin olay orgiisii §oyledir:
• Yeniceri Mehmet'in esir dusmesi
• Yeniceri Mehmet'in kansi Mari'nin manastira kapatilmak istenmesi
• Tiirk gemilerinin kusatma icin gelmesi
• Yeniceri Mehmet ile kansmm kurtanlmasi
• Yeniceri Mehmet'in babasmm ortaya eikmasi
• Koprulu ile Morozi' nin konusmasi
• Koprulu ile Morozi' nin antlasma imzalamast,
Olumlu

I

OIumsuz
• •
I
2 Anlatilanlann metinde g ~ t i g i sekliyle yasanmasi miimkiin degildir, Yazar, tari-
hi gercekligi kurmaca gerceklik haline getirmistir,
3. Metindeki olay orgusu tarihsel gerceklige kurmaca gerceklik kazandirrnak ama-
ciyla olusturulmustur,
4. Birinci derece kisiler:
a. Yeniceri Mehmet, Mari, Koprulu, Fazil Ahmet Pasa'dir,
b. Metindeki bu kisiler ana karakterler olarak olay brgiisiiniin merkezinde bu-
lunurlar.
c. Ana karakterler anlatIlmak istenen tarihsel gercekligin verilmesinde kulla-
mlan, her yonden idealize edilmis kisilerdir,
5. Metindeki kisiler ile eserin yazildigi donem arasmda, donemin milliyetcilik aki-
rrnrun etkisi bakmundan bir iliski vardir,
169
I_ ETKINLIK (
1. Grop: Metinde kiyafet, hareket ve davranislann aktanldigr yerler parantez icin-
de italik yazi ile verilen krsrmlardir,
2. Grop: Yeniceri Mehmet, kahrarnan asker tipini; Mari, fedakar ve sadik tipi-
ni; Fazil Ahmet Pasa ise ciddi ve vakarh devlet adarm tipini sembolize etmektedir.
Bu unsurlar metnin tiyatro teknigi bakmnndan saglam ve edebi olgun bir
metin olmasirn saglamaktadir,
6. Metinde anlatilan olay, 17. yy.m ikinei yansmda Y3¥DJ1ll§tu.
7. Metin anlatimak istenenlerin aynnnh, tasvir ve tahlillerle daha rahat anlatilma-
si, yazara daha genis bir hareket alam saglamasi bakirmndan dUz yazi halinde kale-
me ahnrrusnr.
I_ ETKINLIK (
1. Grop: Metindeki parantez ifadeler anlatma, diger kisimlar gosterme yoluyla
dile getirilrnistir,
2. Grop: Metindeki edebi dil yazidili, kullamlan sade dil ise konusrna diline ozgu
unsurlar tasimaktadir,
8. Metindeki "bir Tiirk'Un bir parca tarih bilmesi...", "Turk mirnarlar, TUrk neferi,
TUrk ordusu, Biz Tiirkler" gibi milliyetciligin one ifadeler doneminin mil-
Ii ve milliyetci zihniyetiyle iliskilidir,
9. Metnin temasi, Tiirk askerinin kahramanhgrdir,
a. Tema, tarihsel gerceklik bakimmdan gerceklikle iliskilidir,
b. Tema, donemindeki aknmyla iliskilidir,
10. Metindeki kisiler, yapmm unsurlarmdandrr. Kisileri birinci derece, ikinei de-
rece... kahramanlar olarak gruplandumak mUmkiindiir.
11. Yenilmis olanlar zaten onun ezikligi altmdayken bir de onlara hakaret aneak
zalimlerin yapacagi bir istir, Malazgirt Savasi'm kaybeden Romen Diyojen'e Alpars-
lan'm davramsi da bu ifadeye bir ornek teskil eder.
12. Bkz. MiDi Edebiyat Dllneminin Olufumu
13. MusabipMde QJal
Tiirk topJumunun degi§en kurumlanm ve insan iliskiletini geleneksel Tiirk tiyet-
rosu kehplenyl« hicveden oyun yazan MusalIipzade Celal, 20 Temmuz 1959'da Is-
tanbul'da bldii. OyunJannm konulsruu, tiplerini Osmenli tarihinden ve toplumsal
ge[fekJiklercien secen MusalIipzade CelalI868'de Istanbul'da diinyaya geldi.1Jk ve
170
one ogrenimini Istenbul'de tamamladt. 1889'da Bebieli Tercume Odest 'na katip ole-
rsk girdi ve emekli oldugu 1923'e kadaryqitli kademe1erde memur1uk yuptt. Emek-
Ii olunca Evkat Muzesi'nde koleksiyon uzmam olarak cahsmeye bsslsdt. 1927'de
Dsriilbedsyi'de kiitiiphene memuru oldu ve bu gorevini hayatJn son ytllsrme kadar
siirdiirdu. Tiyatroya cocukluk ytllennde merak salan Musahipzade Celsl, yeyunlsnsn
ilk oyunu Turk KJZI 'nr (1910) Tetciime Odes: 'ndski memuriyet yillennde yezd). Ah-
met VefJk Pese'nm Moliere cevirilermi inceleyerek ve Mmakyan'm Osmanb Dram
Kumpenyesi temsillerini izleyerek tiyatro bilgisini geli§tirdi. jJk oyunu Koptuler'!
1912, ikinci oyunu lstsnbul Efendisi'ni ise 1913'te yezd). Unutulmaya beslsysn
misi giizel ve cirkin yanlanyla sahnede cenlendumsk isteyen yazann 1927'de Deriil-
bedeyi'de sehnelenen Fettnenh Deli Hazretleri edh oyunuyla iitni yaygml8§tJ. Bu ta-
rihten itibaren Aynaroz Kedisi (1928-1929), Kates Arkasmda (1929-1930), Bir Ka-
vuk Devrildi (1930-1931) edl: oyunlan Deriilbedeyi'dc setgilendi. Konusunu tarih-
ten almadlgl Selma (1934) sdlt drsrm beklenen ilgiyi goremedi. Bundan SOnTa yeni
eser verrneyen yazar, Turk Km 'nm degi§tirilmi§ hali olan Giilsum (1937) ve Meh-
met $ukril Erden ile birlikte Osman (1937) edh oyunlan keleme eldi. Fon ola-
rek 18. yy. halk yesemuu kullanan ve 0 gimlete I§Jk tutJnayl oyunlennds
Beti tiyatrosuyla ortaoyununun bit bilesimini elde etmeye Musahipzade Ce-
lel'in oyunlanndan Aynaroz Kedts: 1938'de, Bit Kavuk Devrildi 1939'da Muhsin
Ettugtu! tarafindan filme elmdi.
ANLAMA YORUMLAMA
L Koprululer adh tiyatrodaki Yeniceri Mehmet ile Vatan Yahut Silistre adh ti-
yatrodaki Abdullah Cavus kahraman ve fedakar asker tipinin idealize ornekleri 01-
malan acismdan parelellik gostermektedir,
2. Sair Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh Tanzimat Donemi tiyatrolannda tiyat-
ro teknigi bakimmdan kiyafet, hareket ve davrarnslann aktanlmasi Kdpriiliiler
metnindeki kadar aynntih ve ustaca degildir, Bu tiyatronun ilk ornekleri olmasi
dolayisryla normaldir.
3. Bir tiyatro metninde konusma ve yazi dilinden ahnan unsurlann bir arada kul-
larulmasi, yazi dilinin konusma diline yaklastinlmak istenmemesi dolaytsiyladtr,
4. Milli Edebiyat Donemi tiyatro eserlerinin yapIsIm olay orgusu, kisiler, za-
man ve mekandan olusmakta, konusma dili ozellikleri yansitan bir yazi dili kulla-
mlmakta, rnilli ve milliyetci temalar ile toplumsal temalar islenmektedir.
5. Bu ifadeler, askerligin Turk milletinin yasammda normal bir unsur olarak al-
gilandiguu, ordu-millet anlayismm hakirn oldugunu gostermektedir, Bugun asker
ugurlamalannm ne§e icinde yapilmasi bunu en basil gostergesidir,
171
6LC:E DEC1ERLENDIRME 1
1. (D)
(Y)
(D)
2. .... Musahipzade Celal ....
J. Dogru cevap E se..enegidir,
4. Milli Edebiyat Donemi tiyatrosunun en onemli ozellig! Batih anlamda tiyat-
ro anlayisirun ve kurumunun varhgtdir,
17Z
L
[ 5. MILL1 EDEBIYAT D(JNEMININ GENEL (JZELLIKLERI ]]
I_ ETKINLIK (
1. Grup: Milliyetcilik akirmmn etkisiyle milli unsuriar on plana I(lkml§,
toplum hedef kitle olarak benimsenrnistir, Bu nedenle doneme "Milli Edebiyat"
adi verilrnistir,
2. Grup: Milli Edebiyat Doneminde konusma dili, yazi dili haline getirilmeye
l(all§l1ml§, halk soyleyisleri edebi eserierde kullamlmaya baslarmstrr, Yeni bir
edebi dil olusturan kaynak konumunda olan donemin konusrna dili boylelikle
onernkazannustir,
3. Grup: Milli Edebiyat Doneminde toplumun fakirlik, bilgisizlik dUzeyi, fikri
gelisirni il(in yapilmasi gerekenler ile millet olarak ileriemenin onemi bu
donerndeki sosyal sorunlar i§lenmi§tir.
. ~
Islamclhk
Safaha!
M. Akif Ersoy
2. ~ e m a y a gore Milli Edebiyat Doneminin kaynaklan, devletin ve milletin
varhgirn devam ettirebilmesi icin benimsenen farkh fikir hareketleridir.
173
--- ---
DONEhfl )
"- BENZERLiKLER J

: gibi toplumsal konulannislenmesi. i
l .._ .._. .._. ._.._ .._ ..__. .__. ..
FARKLILIKLAR
/ <,
11 Ati!
! makale, millt i" - ! Doneminde roman, hikAye, §iir i
: vernilliyetci temalar: ' tlIrUnde bireysel temalar :
'-. __.. __. _ .. _ .. _ .. _ L .. _ .. __. __. __. _ ..
'-"-----'-'---'-"1 Dii§iince ve C·- .. ;'--'-.:'-'---;::1
, Osrnancihk, lslamcihk, '_ Ed bl t _ :PoZltiVlzm, klasisizrn, romannzm:
I
ve
('-j(omiimadili ve-halk"-! DII ve 1"----·':-"----.:--,!
: soyleyislerinin bulundugu '_ _: Servet-I Fiinun ve Alide ,
l.._. !Iil. .. _ .. _.! Anlaltm l.__.. bIT _. _.J
UNiTE SONU OL{:ME VE DEGERLENDiRME
L (D)
(Y)
(D)
2. ... Orner Seyfettin......sade......Maupassant ...
3. Dogru cevap C secenegidir,
4. Dogru cevap C secenegidir,
5. Dogru cevap D secencgidir,
6. Dogru cevap A secenegidir,
7. Dogru cevap D secenegidir,
8. Dogru cevap B secenegidir,
9. Refik Halit, tasvir ve tahliller bakmnndan zengin, sanath bir anlanma sahip,
sade bir dille hikayelerini yazmistrr, Anadolu 'yu ve Anadolu insanmm hayatmi
elestirel bir bicimde islemistir, Bunlardan dolayi Refik Halit, Tiirk hikayeciliginin
donurn noktalanndan birisidir.
174

3. Cosku ve Heyecam Dile Getiren Metinler (Siir) ve Mensur Siir • Mensur
~iir

82
93
97
97
97
106
111
113
115
119
119
129
129
132
135

4. Olay Cevresinde Olusan Edebi Metinler
• Anlatmaya Bagh Edebi Metinler a. Hikaye b. Roman

5. Servet-i Fiinun Edebiyatmm Genel Ozellikleri

6. Fecr-i Ali Toplulugu (1909-1912)
7. Fecr-i Ati ~iiri

IV. UNiTE: MtLLt EDEBtvAT DONEMt (1911-1923)
L Milli Edebiyat Donerninin Olusumu

2. Ogretici Metinler

a. Makale
b. Ftkra
Co

Sohbet .,
(~iir)

3. Cosku ve Heyecam Dile Getiren Metinler

140
142
145
150
154
156
156
156
164

a. Sade Oil ve Hece
b. Saf (Oz) Siir
Co
~

Ol~iisiiyle Yazrlrms ~iir

Halkm Yasayis Tarzim ve Degerlerini Anlatan Manzumeler Milli Edebiyat Donemi ~iiri Hakkmda Cikanmlarda Bulunma

4. 01ay Cevresinde Olusan Edebi Metinler A. Anlatmaya Bagh Edebi Metinler

a. Hikaye
b. Roman
Co

Anlatmaya Bagh Edebi Metinler Hakkmda
Cikanmlarda Bulunma 167
169
173

B. Gostermeye Bagh Edebi Metinler

5. Milli Edebiyat Doneminin Genel Ozellikleri

(~--

-- - -= --

--~----

-=- =-­

-

=-

=-_J)

1. EDEBIYAT, SOSYAL VE SIYASI HAYAT ILI$KISI

]

r:

--~
HAZIRLIK

b. :tz1ediiiniz bir dizi ya da filmi edebt eserve dlmem i1iPisindcm hareket­ le deger1endiriniz.
2 Verilen eserler, edebi eserlerin yazildiklan donemi yansitngim gostermektedir,

1. a. Verilen sablon, edebt eserlerin yazildiklan donemden bagimsiz olmadi­ gml ve yazildiklan toplumdan izler tasryip, toplumu yonlendirdiklerini goster­ mektedir.

1. Her iki metin parcasmda da 1930'Iu yillardaki cok partili yasama gecisle bir­
likte kurulmasi planlanan Serbest Firka'nm dogusu anlatilmaktadir, 2 Serbest Firka Hatiralan adh metinde anlanlanlar ile Yol Aynrm adh metinde anlatilanlar her iki yazann da sosyal ve tarihi sartlardan etkilendiklerini goster­ mektedir. Aradaki farkhhk Serbest Fikra Hatiralari'run am, Yol Aynmr'mn roman tiiriinde yazilrms olmasidrr, 3. Yazarlar da toplumun bir ferdi olarak yasadiklan donemdeki olaylardan et­ kilenirler ve bu da kacuulmaz olarak eserlerine yansrr. Ahmet Agaoglu yasadikla­ nm ani olarak anlatrrken, Kemal Tahir donemini edebi olcutlere gore diizenleyip bir sanat eseri icinde anlatrmsnr, 4. Serbest Firka Hatrralan adh metinde islenen gerceklik, Yol Aynrm adh me­ tinde kunnaca gerceklik bicimine sokularak anlanlrmsnr, 5. Demokrasi kavrarm sosyoloji bilim dalma ait bir kavramdrr. Bu kavram Yol Aynrru'ndaki kalrramanlann demokrasi cabalan icinde, yeni bir partinin kurulma­ sr, muhalefet fikrinin olusmasi, hiirriyet ruzgarlanmn daha kuvvetli esmesi icin yapilanlarla sornutlasnnlmisnr,
7

teknolojik gelismelerden 8 . Kavram haritasma gore guzel sanatlar ve onun bir dah olan edebiyat.. 1. Sosyal yasarnda "vapur... (JLc. "demokrasi" temasma sahiptir... gazete" sozcukleri... balo. yer yer konusma diline de basvurulan bir anlatima sahiptir..... dusunce hayatmdan ~ etkilenir.. D1 glSz lSnUnde bulundunmuz... basvekil. . (D) (Y) (D) 2. doneminde kullamlan bugiin kullarnrru daralan ya da kullarnmdan dusen sozcuklerin de yer aldigt. sosyal hayattan Edebi ::::::. donemin siyasi rejiminin parlementer sisteme dayandi­ gl "parti.6..E DE~ERLENDIRME 1 1. muhalefet. Serbest Ftrka" ifadelerinden anlasilmaktadir. teknik anlamda ise "telgraf" sozciigu doneminin zihniyetini gosteren anahtar sozcuklerdir. 2. kisa cumlelerin bulundugu.. Dil ve anlatim acismdan ise. I_ ETKINLIK ( yazlDJZl yazarklm edebiyatm siyasi ve sosyal hayat ile dUfUnce hayatmdan ba­ AunsIZ olmadl g.Verilen §emaya gore. siyasi hayattan ~ eser ... done­ minin sosyal ve siyasi hayati ile dusunce hayatmdan yani doneminin zihniyetin­ den izler tasir.. Serbest Firka Hanralan ve Yol Aynmi adh metin parcalan anlamh birimle­ rin bir araya getirilmesiyle olusmus bir yapiya.

Kurulus Cumhuriyetin ilk yillan C::=osmanh'nm Kurulu§ Dtlnemi Nutuk Orhun Abideleri J ] Ktlktii~kl= Donerni 4. Zaman kavrarmm ele alan bir edebi eser. 5.3. edebi eserlerde insan yasarmyla birleserek somutlasti­ nhr. aym temada yazilmis bir felsefi eserden somutlastirma bakimmdan farkhlik gosterir. D sikkmda verilen "Am CHama)" yazildig: donemin ozelllklerini daha cok yansmr. <. 9 .iinkii felsefede soyut olarak ele ahnan zaman kavrami.

yuzyihn sonundaki Karlof­ ya Antlasmasi (1699) ile baslamisnr. halkin onunde okumustur. asked yonunu disa vuruyordu. yabanci elcilerin. Tanzimatla gelen yenilik ve dtizenlemeler. Tanzimat devrine gelinceye kadar iilkede bazr yenilik hareketlerine girisildi. 2. 10 r HAZIRLIK -----~ II . 17. Osmanh lmparatorlugu.2. hemen hemen yasarmn her alarum kapsarrustrr. YEHILE$ME ODHEMI \OC 1. Karlofca antlasma­ siyla baslayan toprak kaybi. Ancak bunlar planh programh yall§malar olmadrgi icin. Yenilikci kisinin Oliimii ile yenilikler de or­ tada kaldi. Toprak kayiplanrun nedeni ordunun savas alanlarmda yenilmesiydi. Osmanh Imparatorlugu 'nda Tanzimat Donemi olarak tarihe gececek bir ola­ YI baslatmistrr. Osmanh Devleti 'ndeki yenilesme hareketleri 17. bu fermanm ilamyla baslayan done­ me de Tanzimat Donemi denir. Boylece imparatorlukta hukuk devletine dogru bir yonelis de baslarrustir. sadece yeniligi baslatan devlet adammm yasarmyla ozdeslesti. Fermanm en dikkat cekici yam . Amac imparatorlugu eski giiciine kavusturmakn. Bu tespit. 0 nedenle Osmanh Irnpara­ torlugundaki yagda§la§ma hareketi asked alanda baslatildi. Ancak bu yiizyI1m sonlannda iilke ktiyiilmeye basladi. "Tanzimat ". diizenlemeler demektir. An­ cak bunu gormek isteyenlerin sayisi son derece azdi. 01­ gunun bir yiiziinii. 3 Kasim 1839'da Giilhane Hatt-i Hiimayunu adr verilen bir belgeyi devlet ile­ ri gelenlerinin. Batih devletlerin anaya­ salarmda yer alan insanm temel hak ve ozgurluklerinin korunmasi ilkesini kabul etmesi ve bunu resmi bir torenle duyurmastdir. yuzyila dek diinyanm btiyiik devletlerinden bi­ riydi. Osmanh Devleti'nin. Her alanda diizenlemeler yapilacagmm duyuruldugu bu fermana Tanzimat Fermarn. Oysa sadece askeri orgutler de­ gil devletin ye§itli kurumlan yagm ihtiyaclanm karsilamaktan uzaklasrmsu. Paris ve Londra elciliklerinde bulunmus olan Hariciye Nazm Mustafa Resit Pasa. devlet adamlanm derin derin dusunmeye yoneltti.

Yeni mec1islerin kurul­ masi kararlastmldr. sancaklarm basina mutasamflar. 1844'te kaldmldi. Cunku hem yeterince vergi toplanarrnyor. Hazine bonosu bicimindeki bu paranm adi "kaime" idi. ElronomikAlanda YapJhm y""iUk1er Osmanh yoneticileri devletin dtizltige ~1kabilmesi icin ekonomik kaynaklann verimli haIe getirilmesini istiyorlardi. II. kazalarm basma da kaymakamlar getirildi. Mahmut zamanmda ku­ rulmus olan Meclis-i Ahkam-r Adliye yeniden duzenlendi. sancaklarda ve vilayetlerde birer idare meclisi kuruldu. Fakat faizleriyle birlik­ te btiyiik bir sorun olan bu bore. Bu nedenle de vergi duzenini ~agda§la§tlr­ maya karar verdiler. sonunda devleti iflasa siirtikledi ve 1881'de Dii­ yun-i Umumiye'nin kurulmasma yol acn. Toplumsal Alanda YapWm y""iUk1er Toplumsal alanda ilk dikkati ceken. vilayetler sancaklara. Vilayetlerin basina va­ liler. Bunu onleyebil­ mek icin merkezden sancaklara "muhasil" adiyla birer memur atandi. Osmanh yurttasi olan herkesin yasa onunde esit oldugu vurgulamyordu. 1864 'te Vilayet Nizarnnamesi cikanld. baslannda musirlerin bulundugu bes ordu biciminde duzenlendi. 1841'de ilk kagrt para cikanld. Dike ekonomisinin kotuye gitmesi uzerine Ingiliz ve FranS1Z firmalanndan bore para ahndi. Aynca kazalarda. Adi Asakir-i Nizamiye-i Sahane'ye cevrildi. kazalar da karyelere (koylere) aynldi. Bankalar ku­ rulmaya baslandi. sancaklar kazalara. yeni1ik1erhaberlesme ve ulasimdaki gelis­ 11 . Fakat bekle­ nen vergi toplanamadi. 1850'de Ticaret Kanunnamesi). Askerlik suresi bes yrl olarak belirlendi. Ceza ve ticaretle ilgili yasalar ~1ktl (l840'ta Ceza Kanunna­ mesi. Boylece ilk bore para Tanzimat doneminde almdi. Menafi Sandigi adiyla kurulan kurum ise Ziraat Bankasma donusturuldu. ilk kurulan banka olan istanbul Bankasi cok gecmeden kapan­ di. Bu memu­ run baskanhginda Muhasilhk Meclisi adr verilen bir mec1is kuruldu. Batih anlamda bir duzene duyulan gereksinim ali:lk~a belirtilmisti. Vergi sistemi btiytik ll1~tide degi§tirildi. Fakat beklenen sonuc almamaymca. Once yonetim merkezi olarak Babiali gti~lendirildi. hem de vergi top­ Iayicilann baskisi ytizenden devletle halk kaT§l karsiya geliyordu. Asked Alanda YapWm Yenilikler Ordu.Y/me!im Alamnda YapJhm yMiUkJer Tanzimat Fermanr'nda. Dike vilayetlere. Ayn­ ca uyeleri arasma yabancilann da kanldigi karma ticaret mahkemeleri kuruldu. Askere alma i§i kuraya baglandi.

Bu. Bu kurum daha soma nazrrhga donusturttldtt (1846). Ancak kimi medresecilerin iftiralan uzerine ertesi yil kapatilrr. Ttirkiye'de ilk egitim bakanhgi demektir. bilgiler verilirdi. kira ilanla­ n. 1876'da yeniden aym adla acihr. ilki. Aynca bu donemde azmhk ve yabanci okullan da egitim dtinyasmda yerini alrmstir. yangmlar. Rustiyelerin sayisi artmldi. Galatasaray Sultanisi ve Darussafaka adlannda ti~ ozel okul acildi. 1851 'de ilniversitede okunacak kitaplann hazirlanmasr icin kuru­ Ian Encumen-i Danis ise bilim akademisi niteliginde onemli bir kurumdur. EAitim 1846'da Meclis-i Maarif-i Umumiye kuruldu. Bu resmi. Ceride-i Havadis'i bir meslek gazetesi olan Vekayi-i Tibbiye izledi. Daha onemlisi ilk kiz rustiyesi istanbul'da kuruldu (1858). Ote yandan Robert Koleji. Meslege yonelik egitimde de ilerleme kaydedildi. Rusti­ yenin uzerinde ogretim yapan idadilerin ilki ise 1873'te kuruldu. yan resmi gazetelerde zaman zaman yabanci dilde yayim­ lanan gazetelerden yapilan ceviriler yayimlamr. 1859'da. sibyan adi verilen okullara. Dariilmuallimin-i idadi de idadilere ogretmen yetistirmek icin kurulan okullardir (1868). ilk edebi tefrika da burada 12 . 1875'te askeri rustiyeler ogretime basladi. hirsizhk olaylan gibi haberlerin yer aldigt yan resmi Ceride-i Hava­ dis'tir (1840). Dariilmuallimin-i Sibyan. Daha soma baska meslek okullanmn acilmasi surdu. Tanzimat doneminde cikan ilk gazete ise ahm-sanm. boylece batidan haberler. Agah Efendi ile Smasi'nin cikardiklan Terciiman-l Ahval'dir (1860). 1846'daki ilk denemeden soma 1870'te Dariilfiinun (ilniversite) kurulmustur. Tanzimat doneminde egitim konusunda gorulen onemli atihmlar­ dan biri de ogretmen yetistirmek icin okullar acilmasidir. Turkce ozel gazeteler 1860'tan soma cikmaya baslarmstir. Gazetecilik Ttirkiye'de yayimlanan ilk Turkce gazetenin 1831 'de cikan resmi gazete Tak­ vim-i Vekayi'dir. Dariilmuallimat ise kiz cocuklara bayan ogretmen yetistirmek icin acildi (1870).rrusnr. sonradan Siyasal Bilgiler Fakultesine donusecek olan Mekteb-i Mtilkiye kuruldu.

Gnu resimli olarak cikanlan Mirat izlemistir. Sonra ~inasi'nin Paris'e kacmasi tizeri­ ne. gazete Narrnk Kemal'e kahr. 3. "esitlik" ve "basm-yaym. ilk edebi yazilanm gazetelerde yayrmlamislardir. Verilen beyitler Sadullah Pasa'rnn "insan haklan". Cunku mo­ dern dtinya akh ve deneyi baz alarak bilinmezlere veya yanhs bilinenlere l§ik tut­ mustur. 13. Modern dtinyaya ait ifadelerin bulunmasi Sadullah Pasa'rnn donerninin zihni­ yetinden etkilendigini gostermektedir. 2. 1. beyitler Orta­ cag'a ozgu dtinya gOrU§tinti yasitmaktadir.20. ~inasi'nin ~air Evlenmesi adh oyunudur. edebi acidan cok btiytik onem tasir. gittikleri yerlerde de gazete cikanrlar. Ornegin ikinci ozel gazete olan Tasvir-i Efkar'i ~inasi kurar (1862). edebi eserlerinin c. var olanm c. Diger beyitlerde ise sair. tercihini modern dtinya gorusunden yana kullanmaktadir. Sair. Bu donemde vilayetlerde birer matbaanm kurulmasi ve gazete cikanlmasr. Ortacag'dan beri stiregelen inaruslan da bilmekle beraber modern dtinyaya da kayttstz kalamarmsnr. Abdtilaziz'in baskici yonetiminde bircogu yurtdisma kacan yazarlar. Gercekte. 16. modern dun­ yada yasananlan dile getirmistir. 0 donemde hemen btittin yazarlar.yayimlamr. Tanzimat edebiyatmm yazarlan. En onemli siyasal ve dusunsel yazilanm da burada yayrmlar. Bu ne­ denle Tanzimat Doneminde gazetecilik. Yenilesme kavrarm. Cunku konagi. 13 . 14. kendileri de gazete cikarrmslardrr. yikip yerine yeni bir bina yapmak yeni­ lik degil.:ogunu gazetelerde yayimla­ makla kalmanus. Burada yenilik kavramma en uygun hareket konagi restore ettirip. Ziya Pasa ile Narrnk Kemal1868'de Londra'da Htir­ riyet admda bir gazete kurarlar. Ktilttirel gelisimin onemli ogelerinden biri olan dergicilik de bu donemde orta­ ya cikmisnr. 3.21 ve 22.:ikarmaya baslar.:agm gereksinim ve ozelliklerine gore yeni­ den dtizenlenmesidir. 17. Bu. ilk dergi Mtinif Pasa tarafmdan cikanlan Mecmua-i Ftinun'dur. Bu gazeteyi Ziya Pasa Cenevre'de de cikanr. Ondokuzuncu ASIf siirdeki 9. bilimsellik" ile olan ilgisini gostermektedir. Sadullah Pasa. 4. 15. koklu bir degisimdir. ihtiyaca gore eklemeler yapmaknr. vi­ layet ytlhklanrnn hazirlanmasi ktilttirtin gelisimine onemli katkilar saglamrstir. ME'I1N 1. Narrnk Kemal Avrupa'dan donunce Ibret adh gazeteyi c.

2. 4. Meclis-i Vala-yl Ahkam-I Ad/iye'nin kurulmesi ile besleyen Tan­ zimat Heyriye 'nin Giilhane Hstti 'nda belirtilen esaslann btiytik bir kIsmlIl1 icerdi­ gi gorulmektedir: Nitekim. 3. yeniliklerin de baslangie merkezi olmustur.MEI1N 1. Bkz. Mustafa Resit Pasa tarafindan. yuzyildaki C. Tanzimat kavrammm 1839'dan once kullemldig: ve 2. Bu noktada. Meclisin gorevi Tanzimat-I Hayti­ ye'nin nasil hazITlanacaglIl1 miizakere etmek idi. Hambk: I_ ETKINLIK ( Osmanh Devleti'nde yonetim kurumlanyla birlikte askeri kurumlann da geri­ lemesinin en btiytik sebebi. Bu karsilasnrma ihtisamh bir devletin nasil bir ~okii§e gittigini gostermek icindir. Osmanh Devleti'nin istanbul'un fethiyle baslayan Ytikselme Do­ nemi ile 19. Bu emeclerl« 24 Mart 1838 yihn­ da Meclis-i Vala 'YI Ahkam-I Ad/iye kutuldu. Buna ragmen Bah. Mahmut dbneminde ilan edilmesinin planlandlgmi gormekteyiz. 2. Gerilemenin go­ riildiigii ilk alan olan asked alan. 3 Kasun 1839'da. Ziya Pasa'mn yakmmasi Dogu medeniyetinin geri kalrmshg. ve cehaleti ile ilgilidir. Giilha­ ne Parki' nda ilan edilrnistir.4.Mahmut'un 1826-1839 yulan arasmda gerfek1e~tirdigi tslshetler. bilim ve teknik alanda meydana gelen degi§iklik ve gelismeleri takip edemeyistir. meclisin yetkiletini 14 . Meclis 31 Mart 1838 'de ilk top­ lentisiru yepti. 3. Selim zamanmdan beri yspilen tslshetlsnn devsnu olup. "2. Tanzimat islehetlennm oncusu­ diir. iktidannm bir ktstmnden feragat etmistir. yeni diizen­ lemeler yapma yetkisini bu Meclise devtetmis. Osmanh Devleti'ndeki yenilikler oncelikle askeri alanda yapilrmsnr. Ziya Pasa. Resit Pese 'nm Hsriciye Nezm sttets ile talebi. bu tneclisin yetki alanma gitmektedir. Bu durum da hem aydmlann hem de toplumun Ba­ t! 'ya yonelmesine sebep olmustur. Mustafa Resit Pese Os­ manh Devleti'nde bir reform yepmey: kafasma koym~tu. Bu projeye ''Tanzimat-I Heyriye" adrnr vermis ve bu reform paketini hezulsyip bir heu-i hiimayunla ilan edilmesi hususunda 2.okti§ Dcnemini karsrlasurmaktadir. stirekli gelisrnis ve bilimin onculugunde gii~lti bir me­ deniyet kurmaya baslarmsnr.Mahmut. Bu sebeple ~agm gerisine dusmeye baslayan Os­ manh Devleti'nde askeri basansizhklar gorulmeye baslarmstir. Msbmut'u ikna etmisti. EKBtLG1: II. Padi~ah acil gotimenleti uygulamaya soketken. Tanzimat Fermam. Meclis-i Vala 'YI kurdurarak.

maliye. hukuk. Abdiilmecid'in DI!ji!jleri Bekum Mustafa Re­ !jitPIl§Il. Bsu uygarhgma hayran bir devlet adamlydJ. Osmenh Devleti 'nde. Osmanll'nm ifi!jlerine kan!jmayacagma. Resit Pll§a 'ya busku. Elfilik yaptltI Paris ve Londra 'da bu iilkelerin yonetim sistemlerini inceleyip yakmdan bakma imkam bulmu!jtu.Mahmut 01­ diigiinde Ingiltere'de bulunuyordu. diizenin yeniden saglanacagma ve boylece fokii!jiin durdurulecegm« inemyotdu. saray iktidanmn biirokresi (Meclis-i Ahkam-I Adliye )ile paylll§lldlgma dair bir isereuir bu" Bu apdan Tanzimat meclisletinin. 18. Fermamn bezulsnmssuu M. adli ve egitimle ilgili olaniarda bir reform hareketi hazulamak ve ikti­ dana saray ve Beb-t Ali biirokrasisi ile psylssumesme gefi!ji noktasmda da islev­ sel olmasmdan doleyt. 2. fikirlerini Sultan Abdiilmecid'e afarak. idsre. " Tanzimat Fermem. Re!jit Pese. geceli giindiizlii fall!jarak. ilemndsn yaklll§Ik yitmi giin sonre devletin tesmi gazetesi olan Takvim-i Vekayi'nin 187 numarall ve 15 Ramazan1255/22 Ksstm 1839 ta­ rihli niishasmda yeyinledi. islam hukuku ve geleneksel kurumlann bUaktlgl luzis bir degi!jim sti­ reci bssledi. diger devlet biiyiikleri. Resit Pss«. ksnunlsstums hareketi ile biilikte idari. de vIet yonetiminin her din ve mezhepten tebaanm hak ve hiir­ riyetlerini giivenceye alacak ve kanun hakimiyetini tesis edecek sekild« yeniden diizenlenmesini istiyordu. MalImut donemi ile Tanzimat Donemi arasmda bit ge­ fi!j meclisi niteliginde oldugunu soyleyebiliriz. 2. pedissh. Abdiilmecid de. Abdiilmecid'e okudu. Abdiilmecid tahta fIktIgmda istanbul'a gele­ rek Tanzimat hazuhklanna besled). TANZtMAT'IHAZIR1AYANG~MELER. ulema. 3 Kesim 1839 'da Giilhane Perki'nde. Pediseiun fmzaszm tll§/yan teblig ve emirlere "Heu-t Humayun" denildigi ifin bu tslehst projesine de "Hett-i Humayun" denildi. Re!jit Pa!janID iikirlerini kabul etti. askeri'.fignememeye ozen gostermektedir: Tanzimat DOneminin eyut edici vests olen. Bu vazifeyi iizerine alan M.. 5. lonca ve esnaf temsiJcileri ve halkm "Giilhane Hstti Humayu­ nu adlyla Mustafa Resi: Pese tarafmdan okundu verilen bu fermanla. Permem begenen padi!jah. tslehstm gerekliligini enlstti. yy'da Osmenh toplumunun rum ku­ rum ve kurulusleruu ayakta tutan. ekonomik ve siyeset alanmdaki degi!jim ve donii!jiimlerden ayn dii­ 15 . M. Mustafa Resit Pes«. bilim ve felsefe. Beult iilkelerin Huistiyen tebaanm haklanm bahane ederek. Arkasmdan Ftsnsizce 'ya terciime edilerek istanbul'da bulunan yabancI de vlet temsiJcilikierine goaderildi. Gtilhene Perki 'nda okundugu ifin de "Giilhene Hett-i Humayiin" denildi" . Tenzimst't ortaya fIkaran nedenleti. mali. kendi kalemi ile bir ferman sureti heztr­ ledt. dii!jiince. TANZtMAT FERMANI'N1N 1LANI Tanzimat Fermanz. inanf. Bu diizenlemeleri ongoren bir ferman yaylnlamasl hii­ linde.Mustsiu Resi: Pese. temize cektirip imza etti.

Bu baglamda Tanzimat'l or­ taya ctksrsn nedenleri i9 ve dI§ tektorler olarak iki kistmde ele alabiliriz. Ingilizletin OsmanlIlar iizerinde daha faz­ 16 . Tenzimet'i iki boyutta etkili­ yor. Mahmut'un Mehmet Ali Pa§a kerstsind« aldlgl yenil­ giler Osmenli Devleti'ni Tanzimat'a zotleyict bir etki ysptmsttt. Saltanata yepilmis en somut tehdit Mtstr ve Mehmet Ali Psse'dir. Ozel­ likle lngiltetc ile yeptlen ticeret sntlesmesi. Bu gelistneler tizetine. Nitekim . MISlT valisi Mehmet Ali Pese. Bununla birlikte. yy Tiirk aydIn ve yenilik teribinde onemli bit yere sa­ hip bulunuyor. Yenigerilige kaT§1 kszeni­ Ian zafer giiniinde Mahmut'un giysileri Mistr'tn Ttitkiye'deki yenilikler icin mo­ del olmssi boyutunu veriyor. Osmenlt 'ya ksrss elde etmis oldugu bs­ sertlerdu. i9 fak­ totler. istersc zotleyici. 2. Hem bir model hem de zotlsytct bir neden olarak. Gercekien 16. Tanzimat'm ilanmda MISlT'm zorleytci etkisinin model olma etki­ sinden daha etkili oldugunu soyleyebiliriz. Mahmut'un Mehmet Ali P8§a 'ya kets: Ingiliz destegini saglamasmm bedeli olarak imzelsmistir. Beuh devletle­ rin Osttuuilt toplumu iizerindeki etkisi de onemlidir. devlet kurumlannm ve kanunlann esnn ihtiyeclsnne cevap vere­ cek nitelikte olmamasl. OsmanlI Devleti 'ni ysbsnct devletlerle bitcok: sntlestne yapmak zorunda buuktmsur. 16 Agustos 1838 'de Ingiltere ile imzalanan Balta Limam Antlesmesr'dtr. Fakat ister model olsun. Daha sonra MISlT ile sava§ ve bu savssm yol a90g1 utan9 vetici yenilgiler. Osmsnli kendi icinde bir kuv­ vet olan MISlT valisi Mehmet Ali Psssnm. Tenzimet't hezule­ yan ekonomik gclismeler ise Misir meselesi ile baglantlll olan Tanzimat Ferma­ m'mn ilanmdan once. Pss« bunun yanmda Suriye vsliligini de istemis ve bu istegi sultan tarafmdan reddedilmistir. Balta Littuun Antlsstnssi ile birlikte.siinemeyiz. Tanzimat'l hezulsyen siyasi gelistnelerden biri. MISlT'm zorlsytci yanml getiriyor. Nitekim. Ancak. Mis« ile Osmenli Devleti eresin­ da savas hf1li beslsrmstu. Bunun yanmda Mtstt meselesi Tanzimat'm sadece yeni bir diizen isteginden degil. DI§ tsktotler ise cereyan eden hadiselerdir. MISlT. Mahmut zamanmda. yy'dan beti Osmenli Devleti sahip oldugu iistiin­ liigii kaybedip. Mtstr meselesi. bu degi§im ve donii§iimlerin yssenmesuide. Ingilizlere ticsri alanda ge­ nis imtiyazlar seglsntmstu: Bu durum. Nitekim. bu­ nun sonucunda her sahada yenilgiye ugramasl yeniden ve geni§ bit tslshst hareke­ tini zorunlu kiliyotdu. kendini kotu­ ma ihtiyacmdan keyneklendtgunn somut bir gostergesidir. OsmanlI Devleti 'nin miidahale edemedi­ gi alanlardaki gelismeler Tanzimat'm alanmda daha gii9lii belirleyiciler olarak or­ taya ctkmtstu. Mistr 19. 2. Mora isyanmm bestmlmesmda gosterdigi yararlI1Iklardan doleyi kendisine Girit veliligi vaat edil­ mistir. 2. Fmnsiz­ lann yerdum ile bir 90k reform yaprru§ ve oldukc« gii9Ienmi§tir. Tanzimat'm bir sonu9 olarak ortaya pkOgl Osmenli Beuhlesme hsreketle­ rini snlsurken genel olarak iizerinde durulan hususlerdu. devletin maddi ve manevi giiciinii keybetmis olmasl. Bu gelismelere bakacak olursak.

orada uyanan yeni de vlet enleytst. Mahmut tarafindan daha keu ve ksrerli sekilde yiiriitiilmesi ile. Osmsnli Dev­ leti 'nde niifuz sahibi olmalarma yol a~nu~tlr. Aynca Betilt devletlere antl~malarla verilen imtiyazlar. yabancI devletlerle yapI1an sntlesmelerl« daha kOtiiye gitmistir. idari ve mali alanlardaki kurum ve fikir­ let gelmiyordu. Diger taraftan OsmanlI Devleti'ndeki Rum ve Enneni Ortodokslarm dini haklanm gerek~e gostererek bu cemaatlerle iliskiye ge~iyor ve a~Ik~a Osmenli Devleti 'nin i~ islerine kenstyotdu. Selim 'in ba~lattIgI yeniIiklerin 2. 1838 Osmenli-Ingiliz ticaret entlesmestm 25 Kssim 1838 'de Fransa ile imzalanan ticaret entlesmest izlemistir.la niifuz saglamasma olanak tsmmistir. Ben memleketlerine elcilikle giden devlet sdemlsnmiz. Huistiysnhklsnm bahane ederek. Sicilya ve Brezilya gibi devletlerle de itnzelenmistu. merkezi idarenin giiclenmesi ve oteritesinin iilkenin her yerinde hakim ktluunsst isteniyor­ duo Ancak sctlen kepidsn sadece askeri. "A vrupsli devletler. Ozellikle Avrupa devletlerinin dini unsurlan kullanarak eztnhklen kI§kIrtmalarI ve Hitistiyen tebaanm hekleruu korumak bahanesi ile OsmanlI Dev­ leti 'ne yapugI baskIlar siyasi ve hukuki islehetler yapma zorunlulugunu dogur­ mustur. Hiristiyen mezhepler vasltasl ile kendi ctkerlermi koruyan Fransa ve Rusya'nm faaliyetlerini izleyen Ingiltere'de aym yoneteme besvurerek bolgede ProtestanlIk propegendesi yepu ve bir Protes­ tan cemaati olusturdu. siyasal geli~meler ~er~evesinde onemlidir. Gelemenk. OsmanlJ Devleti 'ni zeyd' dtisurmek icin gayrimiislim unsurlara hamilik yapmaya beslemtstu. Nitekim. Prusya. il­ gili olduklan devlete telkinlerde bulunuyordu. Daha sonra benzer hiikiimler ihtiva eden entlesmeler Sardunya. idari ve mali alanlarda yapl1g1 degi§ikliklerle. iilkenin kapI1an Bsti 'ya a~IlmI§ oldu. Belcik«. hiirriyet ve esitlik fikirlerinden et­ kilenmislerdir. bu durumdan Osmenh Devleti 'nin A vtupe'da yer alan eyaletleri de etkilenmistir. Bununla birlikte. Balkanlardaki milliyetcilik hareketleri ve A vrupa devletlerinin baskIlan da Tenzimet't hazulayan sosyal. Ingiltere 'nin bu te§ebbiisiinii Almanya ve ABD de destek­ lemistir. Avrupa'da koklt) bir degi§imin etesini kiuiikleycn Fmnsiz iluile­ linin devrimci fikirlerine de ilgi Iezleyd: Bu fikirlerin yurda girisini saglayan tiim 17 . Rusya bir taraftan Balkanlarda Bulgarlan destekliyor ve Bulgar milliyetciligini koriikle­ yerek onlan Osmanh 'ya kar§I isyana tesvik ediyordu.1789'da Ftunsiz ihtilalinin bir sonucu olarak ortaya pkan milliyetcilik hareketi A vrupa 'YI etkisine elmts. Osmenli toplumunda 3. Tanzimat'a Baumn etkisinin devlet zilmiyetindeki de­ gi§melerde gormekteyiz. Ennenilerin Katolik olduklan tezinden hareketle Fransa'da Katolik cemaati ile. Devletin oncclikle esketi. Osmenli Devleti 'nin kotii durumda olan ekonomisi.

diplomatik gorevliler. G G ~ Zihniyet devriminin temelinde yatan ~ ~ ----i kavramlar ve dii§iince akunlan I---~ e 18 .-. Avrupa'da r1kan yaymlan ve Ban 'yi daha yakmdan tamma imkem bulan genrler.. Metin parca­ simn ozgun bali verilmedigi icin dil ve anlanm yonunden bir degerlendirme yap­ mak miimkiin degildir.] 1. l821'de Bsb-t Ali 'de kurulan terciime odsstnde Ban dillerini ogrenen genr ku§aklar. Resit Pssslsr da icind« olmak iizere pek rok yenilikri aychn ve biirokrat ilk egitimlerini Terciime Odasl 'nda gordiiler.Batt temasi iizerine kurulmus. yalmzca eskeri ve teknik tslehetlsrle miimkiin olemsyeceg: iikrini dogurmu§tur. Osmanh'mn icinde bulundugu durumdan kiutulusunun. devletin yeni biirokrat suntuu olusturduler.Bati temasi iizerine kurulu bir makaledir. Ban dillerini bilen ve bu dillerde yuzilenlen okuyan genr biirokrat ve aychnlann faaliyetleri de Beuh iikir­ lerin tanmmasmr sagbyordu. doneminin Osmanh Turkcesi dil ozel­ liklerini tasiyan bir eserdir. 3. siyasi-hukuki tslebstlen kapsayan bir program olarak giindeme gel­ tnistir. teknik. gelisme gibi kavram­ lanmn her iki metinde de ele almdrgi gorulmektedir. yeni kurulan askeri okullardaki Frenstz ogretmenlerin ral1§ma­ Ian ile Prsnstz hiikiimetinin istanbul'daki propaganda girisimleriydi. Bunlardan hareketle Yenilesme Doneminin bilim. . Osmanh Devleti'nin Gerileme Sebepleri adh metin parcasi ise diiz yazi §ekliy­ Ie kaleme almrms. Ali. ( .­ ANLAMA YORUMLAMA . Selim doneminden itiberen Ban ba§kentlerinde ecilsn diizenli temsilciliklerde goievlenditilen genr memurlar A vtupe 'daki geli§­ meleri ve tikirleri yerinde zanrrna olanagl buldulsr. Dogu .bu gelismelcr. Tanzimat. Fuat. . Peeliyetler. Tanzimat Doneminin iinlii sadrazamlan. Dogu . Aynca Ban iilkelerine gondetilen ogrenciler. Bunun yanmda 1821 'de kuru­ Ian Terciime Odes: 'nm Tiirk yenilik tarihinde onemi biiyiiktiir. Bu nokta­ de. Ondokuzuncu Asir adh manzume kaside nazim §eklinin ozellikleriyle yazil­ mrs. 2. ===-.

3. • insamn siirekli faal olmesi §erefli bir seydi: ve "geryek" giizeldir. 4. • insan giifliidiir ve bu giiciiyle biiyiik besenler elde edebilir. • Yeryiizii ilgi yekici ve ara§tlnlmaya deger bir yerdir. Bu an­ leyislere bagll alarak da ya§achgImIZdiinya 0 kedsr ilgi yekici bir yerdir ki./~ --J J c: ~~~eri ( :=::: Ocagmmn kaldlfl~l ] ( Baron De TOll ] Tanzimat Fermanl == J 3. besk« diinyalan dii§iimnenin bicbir enlam: yoktur. yiizyilm sonlarmda baslarmsnr. lJLC:E DE{. anlaYI§1 hakimdir. Osmanh Devleti'nde modemlesme hareketleri yapilan yenilikler goz onune almirsa yonetici suuf tarafindan gerceklestirilmistir. 4. Ronesans §u temel anlaYI§la­ ra dayanlyordu. 5. Roma ve Grek besenlenntn yeniden cezelendmlmest istemi verdu. Ronesans Doneminin yereualiguun eses yiiriitiicii giicii tiiccerlsrdtr. [~bdU~~I: ( ILM. Cevap E secenegi­ dir.iinkii devletin devamhhgi­ mn tehkileye girdigini.ERLENDIRME 1. Tanzimat Fermaru'run ilan edilmesinde i~ etkenlerin de rolii olmasma karsm dl§ etkenler cok daha baskindir. R6NESANS Rbnesens "yeniden dogu§" anlamma gelen bir siitectir. aym yiizyll icind« biitiin Avrupa ya yeyildi. Bu yenilikte.mUI ] ( = :~~desehane ---->. yiizyild» ba§layan bu siiref. siyasi ve kiiltiirel alanda ~agm gereklerine uygun yeni­ likler yapilrnaktadir. 15. Giiniimiizde sosyal. Bun/ar en karll ticaretin hangi alanda oldugunu erestmiiler ve bu yoldan sagladIklan zengin­ 19 . <. 1 CD) CD) CY) 2. bu sebeple basta askeri alan olmak iizere bircok yenilik ya­ pilrnasi gerektigini gorenler devlet yoneticileri olmustur. Yenilesme hareketleri 17.

likleri. sanat ve endiistri yeniliklerine yetirdilsr. Rbnesens; Floransa. Venedik, .in­ giltete, Portekiz, Hollanda gibi kiiriik kent-devletletinde ya da metropollerde dog­ mu§tur. Nibeyet 11. yiizyl1m sonundan itibaren ba§layan Heel: Seferleri sitestnds A v­ tupshler Miisliiman iilkelerdeki par1ak medeniyet1e ilk defa kar§l kersiy« geldi­ ler. Daha sonra bu medeniyet Endiiliis Emevi1eri vssitsstyl« A vtupe 'ya gerti. is­ lam aIimlerinin fen sahasmda verdigi eserler A vrupa dillerine cevtildi ve oku­ tuldu. Bbylece Beti 'da ilmi sahada ilerleme ve teknik gelismelerin temeli stil­ mts oldu. A vtupe'da sanat ve bilimin ge1i§tiriImesi, cenlendmlmssi irin girisilen ve da­ ha sonra Ronesens edi verilen estl hareket ise 1453 'te lstsnbul'un fethini miitee­ kip ilk defa ciddi bir §eki1de italya'da ortaya ciku. Hareketin onciiliigunii tui. ya'mn yeptnesuun en onemli sebepleti sunlerdu: Fetih Sultan Mebmet istanbul 'u fethettikten sonrs, isteyen bilim adamlarmm italya 'ya gidebileceklerini bildittnesi: isliim medeniyeti ve ilmf hareketleri hak­ landa en fazla bilgiye sahip bu1unan bu Bizensli aIim1erin bilim ve sanat alanmda yeptiklen cevirmelcr ve yazdIklan eserlerin yaymlanmasl sonunda italya'da ysse­ yan insan1ann bilgi ufuklan geni§ledi ve derinle§ti. Dogu diinyest ile en cok ltely« gemici1erinin mtinssebette bulunmelen ve bun­ lenn islam iilkelerindeki zenginlik, refah, nizam, intizam, adalet ve iman hiirriye­ tini her vesileyle dile getirmeleri. Ortarag A vrupest 'nda en zengin memleketin italya olmsst: italya'da bulunan Cenova, Venedik, Piza ve Floransa sehirleri Hechlsrt benndtrmekren ve baharat ticeretini ellerinde tutlnaktan doleyt diinyanm en zengin §ehirleri hfiline gelmislet­ di. Zamanla bu sehirlerde devlet idaresi tiiccsr prenslerin veya sadece tiiccerlenn eline gecti. Bu zenginler de aynen islam iilkelerinde sehit olduklsrt uygulamalara benzer olarak seirleri, sanatkiirlan, iikir adamlanm himayeye ve tesvik etmeye besledilsr. Ronessns iizerinde derin srestumelsr yapan Burkhard: "Ronesens inseam ke§­ fedilmesidir." demektedir. Gerfekten de Ortarag'da A vtupe 'de insemn hicbir kiy­ meti yoktu. Engizisyon mahkemelerinde yiizbinlerce insan heksiz yere ve rok de­ fa sirt servet1erini ele gecirebilmek: icin oldiiriildii. Papazlar re§itli menfaatler kar­ §llIgmda giinahlan eitediyorlerdt. Hatta cennetten yerler settyorlerdt. Msnttk ve insani esaslar knybolmustn. islam aIimlerinin kitaplanm okuyarak diinyanm don­ diigiinii ilan eden Galile ve daha pekrok dii§iiniir fe§itli iskenceler gonnii§ pekco­ gu oldiirulmustus. Bu itibarla Rbnesens hareketi ilim ve teknikteki ilerlemenin ya­ rnsrra insan ve tabiat sevgisini de beraberinde getirdi. Ronessnstn onciileti. sanat faaliyetlerinin ytuusuu edebiyet, tarih ve erkeolojiye de onem verdiler. Resim ve
20

tesvir anlaYI§1 geli§ti. Mimaride gotik terz: terk edilerek barok ve tokoko iislubu gelistltildi. Ronessns mimerhguun beslice ozellikleri Olfii, sadelik ve tabiiliktir. Bu sekild« italya'da bssleytu: Ronesans hareketi kise zamanda biitiin A vru­ pa'da yeyildi. Rbtiessns daha ziyade Fransa'da sanat; Almanya'da dini tsblo ve resimler; Ingiltere'de edebiyet; ispanya'da resim ve edebiyat alanmda geli§ti. ital­ ya 'daki Ronesans hareketinde eski Yunan ve Roma ediplerinden Tacitus, Sophok­ les, Domosten, Pleton, C;iferon ve Virgil'in eserleri tekrer ortaya fIkanlcb.. italyan fikir edemt ve yazarlanndan Machiavel (1469-1530), Ariosto (1474-1535), Tasso (1544-1595) yetisip esetler verdiler. Mechievel'in Hiikiimdar edl: eseti mesbur­ duro Ressamlardan Rafael (1483-1520) aym zamanda heykeltr8§, mimar ve edebi­ yatfl da olan Leonardo da Vinci (1452-1591), Mikelanj (1475-1564) bu devirde italya'da yetisen senetksrlerdir. Fransa, edebiyat ve Iikir sahalannda italya 'YI ge­ ferek; Ronsard (1525-1585), Montaigne (1533-1592), Rabelais (1495-1555), mi­ msrhkte Louvre Sersyuu yapan Pierre Loscot, Tuileries Sarayl 'm yapan Jean Bul­ lant, resimde de Francois Clouet yetistiier. FranS1Z krallanndan 1. Fmncois (1515­ 1547) zamanmda College de France kuruldu. Almanya'da daha cok: dini alanda degi§iklikler oldu. Almanya'da hiimanizm ekumnde Erasmus (1467-1536), Rok­ len (1452-1522), Luther (1483-1546), resimde Albrecht Diirer (1471-1528) yetis­ ti. ingiltere'de tiyetro sahasmda eserletiyle tanman Sekspir (1564-1610), Ispen­ ya'da Donkisot yezen Cervantes (1547-1616), ressam Velasquez (1599-1660), Hollanda'da ressam Rembrand (1607-1669), Polonya'da islam alimlerinden son­ ra A vtups 'de ilk defa diinyanm giine§ etrafmda dondiigiinii soyleyen Kopemik (1473-1543) yetistiler.
Diger A VlUpa OIke1erinde ROnesans Fransa'da Ronesens 'a krallar onciiluk: etti. Piyer Lesko en onemli Ronesens sa­ natcisuhr. Almanya'da Ronessns hiimanizm ile beslsdt. Martin Luter (Luther) ve Erasmus dinsel konulan ineelediler. Albert Diiter dini tablolar yepti. ingiltere'de Sckspit (Shakespeare), ispanya'da Cervantes iinlii eserler yuzdiler Ronesens'tn sonuclen: skolastik gOrii§ (kilisenin dar gorii§ii) yikilnnstu. Yerine pozitif (bilim­ se1) dusimce hakim oltnustur. Refonn hareketlerini heztrlermstit. Bilim ve teknik­ teki gelismeler luzlerutusur. Avrupa'da sanattan zevk alan aydm (burjuva) simi ve halk sunit olu§mu§tur. Din edemlentun ve kilisenin halk iizerindeki otoritesi ser­ stlmtstu. A vrupa 'nm her yonden gelismesine ve giiflenmesine onculuk etmistir.

21

UNITE SONU 6L{:ME VE DE{;ERLENDIRME

1. Cevap E secenegidir,

sosyal, siyasi ve tarihi .
3. Cevap B secenegidir, 4. Soru hatahdir, <;ilnkli edebl eser, seeeneklerde verilenlerin tamarmyla iliski­ lidir. S. Temel sebep, bilim ve teknik sayesinde modernlesen Bat! ordulannm Os­ manh ordulanndan ilstlin hale gelmesidir. 2

22

Getirilen yenilikler elbette toplum hayatuu da kapsamaktadrr. 2. dinin ha­ kimiyet alarn daralrms. Aynca bu doneme Nizam-i Cedid donemi de denir. Boylece Nizam-I Cedit ordusu ve donerni sona erdi. Daha once ise metinde de belirtildigi gibi memleketin iman ve halkm refahi ile fakirler icin birtakIm yenilikler yapilnusnr. Onemi ise ilk defa kanun fikrinin ortaya cikmasi ve getirilen yeniliklerin kanun­ larla korunmasidrr. 23 . 3. Tanzimat Fermaru'yla can guvenligi. Bunun yanmda pek <. 4. Tanzimat Fermaru'm ile getirilen yenilikler devlet yoneticileri tarafmdan. siyasi ve asker! durumu hakkmda bilgiler toplayarak Avusturya ordusunun teskilati. III. subaylarm yetistirilmesi ve baska bircok ko­ nu ile ilgili sundugu rapor iizerine Nizam-i Cedid ordusu olusturuldu.uu. In. Sonra yenilik hareketlerine karsi cikan devlet adamlan ve yeniceriler isyan cikardrlar. Fakat getirilen yeniliklerle Osmanh Devleti'ndeki "millet-i hakime (hakim millet)" fikri ortadan kalkmaya baslarmstrr.Bunun sonuncun da 3. 1. TANZ/MAT OiJNEM/ EOEs/rATlNIN OLU$UMU HAZIRLIK f_ _ & Tanzimat Fermaru'yla birlikte sosyal hayatta Batih bir tarz olusmus. vergi tayini ve askerlik ile ilgili yeniliklerdir. ozellikle Fransizca sozcukler Batih dillerden Turkceye girmeye baslarmstir.ME11N 1. Selim Avrupa ve Avusturya'mn ordu ve idare teskilati hakkmda rapor ha­ zirlamasmi isteyerek elci olarak gonderdigi Bekir Ranp Efendi'nin kisa zamanda Avrupa'mn ilmi.:ok yeni tur edebiyatirmza girmistir.Selim tahttan indirildi.Nizam-i Cedit ordusu dagmldi ve yeniligi destekleyen devlet adamlan ve kistler cezalandmldi. asker! okullan. rlJMU'IJ'II [ TANZ/MAT OiJNEM/ EOES/YATI (1860-1896) ]] 1. namus ve malm korunmasi.

boylece batidan haberler.devletin varhgmi siirdiirebilmesi ve devletin eski giiciine tekrar kavusmasi ama­ ciyla yapilrmsur. bu de­ gi§iklik ve yeniliklerin hem aydmlar hem de toplum tarafmdan ozumsenip benim­ senmesi icm gecen siiredir. S. Bu resmi. giinliik meselelerini. dergiler yuzu gecer.(l840) gibi resmi gazetelerle. en onemli gorevi ytiklenen gazelelerle dergilerin belli bashlan: Takvim-i Vekayi(183 I). Ceride-i Havadis'I bir meslek gazetesi olan Vekayi-i Tibbiye izledi. yeninin edebi ve top­ lumsal yasama hemen hiikmetmesi mumkun degildir. ya­ bancilarla ilgili haberleri. 3. yan resmi gazetelerde zaman zaman yabanci dilde yayrm­ lanan gazetelerden yapilan ceviriler yayimlamr. Bu nedenle boyle gec. Devir(l872). Hazine-i Ftinun(1882). Ebtizziya Tevfik'in Mecmua-i Ebtizziya(l879). Tiirkiye'de yayimlanan ilk Turkce gazetenin 1831'de c. islerini. hirsizhk olaylan gibi haberlerin yer aldigr yan resmi Ceride-i Hava­ dis'tir (1840). 2. Vakit(l875). bilimsel gelismeleri ve yurtta ya da diinyada meydana gelen her seyi ortaya koyar. hikaye ve tiyatro gi­ bi ttirler de Tanzimat'ta birlikte ortaya cikrmstir. Namrk Kemal'in yaymladrgi Thret(l871). ftkra" gibi tiirlerle. Gayret(l886). 2. yangmlar. Asar(l886).MBT1N 1. Verilen §emaya gore hem Islamiyet'in kabulii hem de Tanzimat Fermam'nm ilam ile her iki donemin edebiyatimn baslangici arasinda bir bosluk olmasi. Slrac. <. 4.tkan ilk gazete ise ahm-sanm.iinkl1 eskinin bir anda brrakihp. ikdam(l894)'drr. devlet ve milletin ic. yeni Tiirk nesrinin dogmasmda en buyuk rolti oynayan. Ahmet Mithat'm cikardig.i§ do­ nemleri gorulmektedir. roman.(1873). Gazeteciligin Tanzimat yrllannda ortaya crkmasr. Maarif(1890). Hadika(l872) Ali Suavi'nin yonettigi Muhbir(l866). Tanzimat'ta yaymlanan gazetelerin sayisi yetrnise yaklasirken. Ceride-i Havadis. Bu da Bah ile iliskilerin kuv­ vetlendigi Tanzimat yillannda meydana gelmistir. Tanzimat donerninde c. Tanzimat Edebiyati'nm olusmasinda. Metne gore gazeteler. Gazete ile birlikte "makale. gazetenin Batih devletler­ deki islevinin ve gucunun anlasilmasi sebebiyledir. bilgiler verilirdi. .tkan resmi gazete Tak­ vim-i Vekayi'dir. kira ilanla­ n.

sanat icin degil: sanat. Osmanli sosyal yasammm geleneksel yapisuu ko­ ruyan ve yasatan kisacasi Turk lstanbul'un canh bir merkezidir. Verilen ciimleler gazetelerin. 3. Verilen ifade Tanzimat Donemi edebi eserlerinin yazI11~ amaciyla ortusmez. Verilen resinJler Batihlasma ile birlikte gornlen degisimlenn kiyafetlere ka­ dar yansidigun gostermektedir." Edebiyat amac degil. === ETKINLIK ( Verilen bafhklar doAruItusunda bir duvar gazetesi haztrlayunz. Batr'daki gelisme ve degisimleri yakm bir takibe alnus bir karakter gosterir. ANLAMA YORUMLAMA == . Yenile§DlC D6nemi (2. Bunlar bir yenilik olmakla beraber Gazete adh metnin bir "maka­ le" olmasi ayn bir yeniliktir.. [.. Daha onceki donemler­ de "esitlik. yiiziinii her anlamda Bati'ya donrnus. [ \. Metin S. 7. SOlU) 6. ETKINLIK ( Bkz. halkr aydmlatmak ve ona yol gostermek ama­ ciyla cikanldiguu gostermektedir. Beyoglu ise eskiden beri gaynmiislimlerin zorunlu ikamet yeri olarak Batih bir yasarm surduren. 2. Ban'dan gelen yeniliklerin goriildiigu ilk yer olma ozelligine sa­ hip bir yerdir. l. kanun iistiinliigii" gibi kavramlarla. gazeteden bahseden bir metin bu­ lunmamaktadir. halk icindir. 4.S. Bu da once devlet hayatmda soma da sosyal ha­ yatta Banhlasrnanm basladigmm isaretidir. 1. Tanzimat Donemi zihniyeti. arac olarak gorulmustur. Gazetelerin gorevini gunumuzde yazih ve gorsel basm ve internet iistlen­ mektedir. Bu donemin edebiyatcilan da Batr'da gelen bu zihniyeti takip yoluna gitmis ve oradan aldikla­ n fikri ve edebi unsurlan Tiirk edebiyatma sokmuslardir. Bu da Tanzimat Donemi Edebiyatmda "fay­ da"nm on plana ylktlgmm bir isaretidir. 2S . Surlar icindeki Istanbul.iinkii Tanzimat Donemi eserlerinde "sanat. Verilen metinler daha onceki donemlerden farkhdir.

hikaye ve tiyatro . A~a~ -~'If--" [tlk OZ~1 ~azete Ceride-i Havadis [11k re~mi gazet~ 4. . fikra.. Dogru cevap E secenegidir. . roman. (D) 1 . Devlet yoneticileri.lJLC:E DEi1ERLENDIRME 1. 3. [TakVim-i ~~aYi ] (Yan resmt gazet~ ] G. makale.. ordunun guclenmesiyle devletin eski ihtisarm­ na kavusacagnn dusunmuslerdir. fayda .ctiman.... S... Batihlasma ilk olarak askeri basansizhk ve yenilgilerden dolayi askeri alan­ da baslarmstrr. Hakim millet anlayist yerine kanuni esitlik geti­ rilmistir. (Y) (Y) 2.

I- 1. 3. paragraf) bir araya gelerek metnin ana dusuncesini olusturmaktadir. dusundurmek. ~agm gereksinim ve ilkeIerine uyum saglamak olarak ozetle­ nebilir. gazetenin gerek­ liligidir. ~emaya 1. 2 Ogretici metinIer. Metindeki anlam birligine sahip kiimeler bu tema etrafinda birleserek metni olusturmuslardrr.agda§Ia§ma. Musavat'ta ise esitlik ternasi islenmistir.![ 2. Metindeki soz. 4. soru) Ronenans iIe Tanzimat hareketi "yeniIik" ve "degisim" acilanndan benzerlik gostermektedir. Ortak ozellikleri ise ogretici metin olmalartdrr. inandirmak ve yargi He kamlan degistirmek icin kaIeme alman ya­ zrlardir. cumle ve paragraflar bu tema etrafmda birles­ mislerdir. 27 . Tercuman-i Ahval Mukaddimesi'nde gazetenin gerekliligi. Bb Yenilqme D6nemi (Olyme ve Delerlendirme. S. soz grubu. 3. MET1N ETKINLIK ( gore anlam birligine sahip kiimeler (soz. iJ~RETlcl METINLER I HAZIRLIK & ]] 1. VeriIen metinler Tanzimat Donerninin sosyal ya§aYI§1 ve gercekligiyle iliski­ Iidir. Tanzimat Fer­ rnarn) ve giiniimiizde de hem yazih hem de gorsel basmda islenmektedir. VB2. Bunlar daha onceki metinlerde (Gazete. esitliktir. sonuca varmak. <. Yenilesme Doneminde topIumu biIgilendinnek ve egitmek icin gazetelerdeki fikra ve makaIeIer kullamlrmstir. Fakat Ronesans dogal bir gelisme gosterirken Tanzimat hareketi devIet eliyIe yapilrms ve yapay bir hareket oIarak kalrmstir. 2. herhangi bir konu hakkmda bilgi vermek. Bugnn i~ pek ~k iletifim lIIlIC1 olduAunu unutmayuuz. soz grubu. ciimle. 1. Grup: Tercuman-i Ahval Mukaddimesi adh metnin temasi. 2. Grup: Musavat adh metnin ternasi ise. Cunku 0 donemde gazete ve gazetecilik ile Tanzimat Fermaru'yla kanun ha­ line getirilen esitlik fikri mevcuttur.

Makale turunde verilmesi sanat kaygisi tasimayip. a. c. Metinlerdeki iletinin bir tiyatro ya da roman aracihgiyla verilmesi. htiktim" sozcukleri terimlerdir. ile­ tinin dolayh olarak anlatilmasma sebep olacagi icin etkisini kaybetmesine neden olurdu. kanun onunde herkesin esit olmasi gerektigini savunmaktadrr. medeni millet. bilgilendirme amacr guttugu icin daha etkili olmustur. • padisah 'I' • Milsavat . bir hakimiyet ve hakimiyetin smir­ landmlrnasi sorunudur. bir konu hakkmda aciklama yapma. dilekce sunmak". gazete lj:lkarrnak. muhakeme. bil­ 28 . Her iki metin de 10. Musavat'taki "hamal. i Kavram ve ifadeler arasmda iliski. hakim millet. 3. ---. politika". insan (Islam hukuku). Bu. Grup: Tercuman-i Ahval Mukaddimesi 'ndeki "kanuni vazife. Tercuman-r Ahvdl Mukaddimesi Merkezi Otorite ! Halk r-: -Kanu~ -. devletin Tanzimat'a kadar halktan tisttin bir halde oldugu problemini gosterrnektedir. 6. b. simf Dil ve Anlatim dersinde islenen "Ogretici Anlanm" teknigi ile yazilrrustir. bent. bir gazete cikarmemn gerekliligini. halki aydmlatmaktrr. Sinasi. tasan yazip sunmak. r--------------:--------­ • hukuk Merkezi Otorite 1 Halk • kanun • bilyiik memur I esitlik i . Mtisavat'taki "esitlik. Grup: Tercuman-r Ahval Mukaddimesi 'ndeki "kanuni vazifelerle yukumlu olmak. kefil. Ali Suavi ise. fikir ileri surmek.4. Miisavat'taki "ada­ let. muhakeme olmak" ifadeleri gunluk hayatla ilgili ifadeler­ dir. Grup: Tercuman-i Ahval Mukaddimesi 'ndeki "mazbata". Ogretici anlatimda. bu sayede ilj: ve dl§ olaylar ile cesitli bilimsel ve faydah haberlerin halka ulasacagmi savunrnaktadir.. zumre" ifadeleri kavramlardir.--. 2. Yazarlann bu metinleri kaleme almalannm amaci bilgi vermek. -: Kan~-ni v~-ifu kazamlrms hak • Devlet-i Aliyye • meclis • hukumer : I • hiikim millet • MilliEgitirn Bakanligi : I • mazbata • vekiller meclisi . 5. simf. I_ ETKINLIK ( 1.

8. Dil. anne­ si onu yekinlenmn destegiyte bayatta. $inasi. gondergesel isleviyle kullamhr. Her iki metnin turn hukurnleri buna omektir. kazarnlrrus hak. b. 1849'da bilgisini ertumesi icin de vlet tarafindan Ps­ Z9 . medeni millet. 10. meclis. Topcu yazbll§lsl DIan be­ best Mehmed Aga. hukuk ustunlugu" ifadeleri Tanzimat'la birlikte kiil­ tur hayatirruza giren ifadelerdir. anlasihr ve tutarh hukumler verilmistir. 13. Metinlerdeki acikhk ve kesinlik duzeyi. Aym kaIemde gore vli eski ed: Chateauneuf DIan Reset Bey'den Frenstzce detsi sldi. kanun. 7.$inasi. Sanat yapma amaci gudulmedigi icin soz sanatlan. ilkogretimini Mahalle Stbyen Mek­ tebi'nde ve Feyziye Okulu'nda tsmemlsdtktsn sonra Tophane Mii§iriyeti Mektubf Kalemi'ne kfitip edey: olarak girdi. Esitlik ifadesi metinde hamal ve biiyiik memurun kanun onunde aym sartlarda yargilanmasr ornegiyle somutlasnnlrrusnr. bu metinlerin ogretici metin 01­ malan dolasiyrsiyla son derece iliskilidir. yan anlamh kelime ve kelime gruplan bulunmaz. Tanzimat Donemine ait paragraflarda kullamlan Arapca ve Farsca kokenli kelime ve kelime gruplan klasik Tiirk edebiyati metinleriyle bir parelellik goster­ mektedir. halki bilgilendirme amaci tasimasi dolayisiyla ve edebiyatmuza ragmen makale. Her iki metnin temasi da birbirinden farkh oldugu icin bir benzerlik yoktur. 5 Agustos 1826'da Istanbul'da dogdu. Farkhhk ise temalann kendisidir. Tercuman-i Ahval Mukaddimesi 'nde savunulan herhangi bir soyut bir ifade olmadigmdan bir somutlasnrmada soz konusu degildir.. ga­ zete. 9. htikilmet. once memurluk sonra hule­ falIk derecesine yiikseltildi. (1826-1871) Haym Ibrahim $inasi. Fakat kullarnlan dil sadelesmis ve ciimleler kisalrmsnr. 12 a. esitlik. Burada gorevli memurlardan Ibrahim Efen­ di'den Arepcs ve Fersc« ogrendi. Her iki metinde de acik. "Kanuni vazife. Metinlerin Tl1rI1 O~Metin Metinlerin Y8.gi venne.1\1' Tarihi Tanzimat Dlloemi Metinlerin BAAh Oldub Gelenek OAretici Metin GeleneAi 11. a. 1829'da Osmsnli-Rus SavlI§l siresmds vurularak olimce. fikra gibi turlerin yayinlandigi arac olmasi sebebiyle onemli bir isleve sahiptir. Bu gorevindeki raI1§kanlIgl ve besens: nedeniyle. Gazeteler. b. konuyu aydmlatma arnaci vardrr. vekiller meclisi. 14.

Or­ yantalist De Sacy Ailesi ile dostluk kurdu. yeni siir bi­ 9im1erini edebiyata sokma smeciyle Fmnstz §airleri'nden terciimeler yapmI§t:Ir. 1863) Miintahabat-I Tesvit-i Efkar (Se9me makaleler. Resit Pese. degi§­ meyi mekanik bir hadise olarak algI1ama yanlI§ma dii§tii. 9alI§malan yepti. 1865'te Fransaya gitti. !jinasi de eski gore vine dondii.b. Koroyucusu Sadrazam Mustafa Resit Pese'mn gorevinden eyttlmsst iizerine iiyelikten 9lkanldl. Bu ama9la yezerlt­ gmda 90k yonlt: bir 9aba icine girdi. Daha sonra Mec­ lis-i Maarif Oyeligi'ne atandl. 1885) 30 .ca Eserleri Tcrciime-i Manzume (Ceviri siirler. 1867'de lstanbul'a dondu. 1869'da Istanbul 'a dontince bir matbaa a9a ve eserlerinin besumyle ugr8§maya b8§lach. eydmlsnlmsst gereken bir YIgm olarak goren Beticilsr gibi. Devlet islerini elestirtnesi ve Sultan Abdiilaziz'e kaI'§I girisilen eylemin diizenleyicileri­ nin yanmda yer elmest nedeniyle 1863'teki Meclis-i Maarif'teki gorevine son ve­ tildi. Tanzimat'la besleyen Betihlesm« hareketinin onciilerinden biri olarak dil. Bsu. Gazete 9Ikarch. Kis« bir siire sonra da 13 Eyliil1871'de beyin tiimoriinden oldii. 1859) !jair Evlenmesi (Bir perdelik komedi. 1860'da Agah Efendi ile birlikte Terciiman-I Ahv§J Gazetesi'ni 9lkardl. Burada edebiyat ve dil konulanndaki 9alI§malanm siirdiirdii. Ba. Burada kalchgI iki ytl« yekm siirede. Baa hatta Prenstz aktannacI1Ijpm tek 90ziim gordii. Dildeki yslmlesme 9abasmI. 2 cilt. Olkenin. ozellikle de Fmnstz kiiltiirii etkisinde eserler verdi. Dilbilimci Liure ile temsu. !jinasi. Orada sozliik 9a­ hsmelerme yoneldi. makale. l857'de yeniden sadrazam olunca. 1851'de Societe Asiatique'e iiye secildi. o da helk). BatI §iirini tsmtme. Gazeteyi Nsmik Kemal'e bsrskersk. Baa ornek almarak egitim alanmda uygulanacak radikal ybmemlerle geli§ebilecegini savundu. Kise bit siire sonra yeniden Paris e gitti. 1863) Durub-i Emsal-i Osmaniye (Atssozleri. l854'te Paris dOnii§iinde bir siire Tophane Kalemi'nde 9alI§tI. sozluk. Ernest Renan'la temsu. edebiyat ve tiyatro alanlanndaki eserleriyle desteklemi§tir. Societe Asiatique Oyeligi'nden eyttldt. edebiyat ve diistmce heyeti­ tun degi§mesinde etkili olmu§tur. Lamartine'in toplenttleruu izledi. Fransa MilJj Kii­ tiiphanesi 'nde IITIl§tlnnalar yepti. Diiz yezilsrtnds sade bir dil kullsnmistu. Oryantalist Pavet de Courteille'e 9alI§malannda ysrdtm etti. siir ve oyun yezdi.ris'e gondetildi. Enctimen-i Denist« (ilimler akademisi) gorev yap­ a. 1860) Miintahabat-I E§'ar (!jiirler.

Batt kiiltiiriinii tammalan. Ingiliz parlamentarizmine benzeyen bir mesrutiyet arzusunu daimi olarakdile getiriyotdu. Ali Suevi hakkmda soyledigi §u sozler bir heyli dii§iindiiriieiidiir: "Ali Suevi hif de senin tehminin gibi bir adam degildi. Ali Suavi.. garazkiir ve diinyada misli goriilmedik bit §arlatandl. Londra'da Muhebir. Suavi 'nin bu iikirleri daha sonra Cemaleddin Efgani tarafIndan geli§tirilecektir. Ben her §eye oyl« kolay inanmadIglm hMde. a kadar cehil. lssiz kaldlgl bit sued« V. Peris'te kis« bir siire La Republique admda birgazete fIkartml§O. hutbenin her milletin kendi dilinde okunmaslm isrsrt« savunmu§tur. Bu gazetede halk toplu­ luklanmn bit araya gelerek talepIerini hiikiimete ozgiirct. gazetecelik yaprnalan. otsy yerine yetisen Be§ikta§ MuhafIZI Ha­ san Pes« tarafIndan oldiiriildii. Meme maskara olurdu. a oyle bir edsmdi ki. " B8er1eri Ksmus-iil-Ulum vel-Maarif Ali Pa§a 'mn Siyeseti Hukuk -ii§-$evari Hive HanlIgl 15.Ali Suavi Ali Suevi (dogum»:1838 Istanbul . Devrin yonetimini ele§tirdigi icin Kastamonu'ya siirii1dii. Medrese egitimini tamam1adIktan sonra 1866'da Muhbir gazetesinde yez> 1ar yazmaya bssled). Frenstz fiIozofIanndan biiyiik oranda etkilenmisti. 1876'da yUrda doniince Bssiret'te Mithat Psse'y: sed bir dille elestitdi. Onunle iki se­ ne arkada§1Jk ettim. sunabilecekleri bir sis­ tem tesvir etmisti. 31 . dinde reform yapmak gerektigini. kimi yazarlarea mu­ haddis ve miictehid olarakgoriilmii§tiir. Bir fehre ntimeyisine eldenmissm. yenilik taraftan 01­ malan ortak yonleridir. Maret': tekrar tabta fIkarmak icin be§ yiiz kadar Rume­ li gafmeniyle 9Jragan Sereyi'n: bsstt.a1iimii: 1878 lstenbul) Tiirk dii§iiniirii ve ye­ zsndtr. Tiirkfe iif setsrbir §ey yazsa.. Ali Suavi 'nin ise dim reform ugraslan iki yazann farkh yonlerini gostermektedir. Nemik Kemel'in Abdiilhak Hkmid'e gonderdigi bir mektubunda. Suavi. 1869'da oradan Avrupa'ya kayo. Peris'te Ulum gazetelerini yeymledi. Diger taraftan kIasik medrese tshsili gormemi§olan Suavi. Buna ragmen ~inasi 'nin kiiltiirel ve toplumsal degisimi gerceklestirmeye cahsma­ si. cehaletiyle beraber 0 kadar mag­ rurdu. ~inasi ve Ali Suavi'nin Bau'ya gidip oranm sosyal ve kulturel hayatmda bulunmalan. banakendini yedi-se­ kiz dil biliyotmus gibi gbsterdi.

Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalar kullamlmasma karsm dil sa­ delesmistir. Bunun dayandrgi temel ise rnilli kultur. 3. esitlik. TANZlMAT DONEMl OGRETtd MBT1NLER1 1. Ataturkcu dusuncede "agda§l~ma. hepsinde de "agda§ ve medeni milletler seviyesine cikrnaktrr. Tanzimat Doneminden beri gerceklestirilen yenilikler "agda§l~manm bilim ve teknik yonunu gostermektedir. 2 Cagdaslasma Turk toplumu icin bir yasam davasi ve var olma mucadelesi­ dir. Aydtnlanma Donemi) yu~e~ ] 2 Tanzimat Doneminden itibaren gazete cevresinde makale ve fikra tiirleri ge­ lismistir. 32 . a. Bu ogretici tiirler ile okuyucu kitlesi bilgi alma. milli unsurlann "ag­ daslastmlmasi esasur. 2 Makale ve fikra gibi yeni turler kullamlnustir.3. t 1. haberdar olma bakmun­ dan iliski icerisindedir. bilim ve teknikle ilgili konular is­ lenmistir. ME'I1N 1. uygarlasma ve Banhlasma kavramlarmm ortak yonu. kanun ustunlugu. Fakat cagdaslasip uygarlasirkcn milli kulturun korunmasi. Hurriyet. Bati'rnn ilim ve tekniginin ahnrnastdrr. 3. -~t ] ( Yeni Kavramlan Kaynagi Ball Kiiltiirii (Ronesans. bilim ve tekniktir. 3. ANLAMA YORUMLAMA . Batihlasma tarnanuyla bir yasam tarzi benimsemek degil.

bu sozuyle Tiirk milletinin milli kiiltiiriinii koruyarak. 4. yenilik. Cunku her giin yeni bir gelisrne. gorulmekte ve bu da cagdaslasmanm zamanla orantih oldugunu ifade etmektedir.BaH . Atatiirk. c. Toplumsal konular ve sorunlar islenmistir. Hiirriyet.. b. Dogru cevap A secenegidir. diger ozellikler yeniyi gostermektedir. Dogru cevap C secenegidir. sanat icindir yerine sanat toplum i~indir anlayisi benirnsenmistir.ERLENDIRME 1. esitlik. ~. dU§Unce ve hayalleri dile getiri­ 6LCME DE(. devlet tarafmdan yapilan yenilikler. 3. Bu durum Tanzimat Donemindeki ikilemi yansitmaktadrr. Cagdaslasma. Dogu . Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalar eskiyi.. zarnarun ilerlemesine bagh olarak gelisen. S. duygu.BaH ikilemi vardrr. 5..yeni catismasi olarak da adlandinlabilecek bu durum. I_ niz. hareketli bir yapl­ ya sahiptir. donemin aydmlanm ikileme dii­ ~iirmii~tiir. Tanzimat'ta oldugu gibi tabandan gelerek dogal bir seyir gostermedigi icin ikilemin ve Dogu . Sanat. Bugun de gecmiste oldugu gibi Batih devlet­ lerin birtakim isteklerine cevap verme kaygisi bu ikileme sebep olmaktadir.BaH ca­ trsmasmm kuvvetlenmesine sebep olmaktadir. Hem Tanzimat'ta hem de giiniimiizde gerek devlet gerekse toplumsal yasamda Dogu . 33 . makale ve fikra ise Batih ozellikler goster­ mektedir. ETKINLIK ( "E§itIik" kavram m m sizde uyandmhlJ. bulus vs. Top­ lum tarafmdan degil de.. ~agd~ medeniyet seviyesinin iistiine cikmasi gerektigi­ ni ifade etmektedir.4. 4. Siir ve lnsa makalesi. ~agm bilim ve teknigiyle guclenerek.. Eski . Ziya Pasa'ya aittir. 1 (D) (D) (Y) 2. kanun iistiinliigii.

boylesine gtmli: ~enlendiren mesut bir zaman olunea. dua gibi bolumlerden olusur. L Her bey tin ikinci dizesinin . arife yar~an. mert ve mesut olarak bir eliyle Isle renkli kadehi obiir eliyle de sevgilinin biikliim biikIiim ziilfiinii tutsr. 2. sabah vakti giiller afIldI. tam zevk alan aneak 0 rinttir ki. Eksiksiz zevk eyleyen. 4.. bizim de gonliimiiz afIIsm. bu demde yiyip.BSlYLB 1. her bueak bir lrem bagI hMini alth. 8. Bu kelimelerin kisa ses gibi okunmasi §iirin ahenginin bozulmasma sebep olur. hava anber tabiatll oldu. fahriye. ugurlu mevsim §~1klar icin bayram zememdtr. 0 yIilarda robotla il­ gili herhangi bir gelisme olmasi miimkiin olmadigmdan dolayi bu §iirin 0 donem­ de yazilmasi da miimkiin degildir. 3. Gill devrinin (bahann) giinleri yiyip ifip eglenme gimletidir ve bu de­ vir iiziintiiyii blraklp senlik: etme ve zevk siinnenin fagldlr. 3.ca . Edebi eserler. Saki. Yine nisan aYl geldi. Cemsid'in kadehi oluncs. L oONOMOz TOR. icip.<. 33-99 beyit arasmda yazihr. aa . seklinde kafiyelenir.K. Mutriplerin ezgileriyle mestler teks etsin. CO$KU VE HEYECANI ViLE GETIREN METINLER ($IIR) ]] I HAZIR~!~ ~ 1. meyhaneler boselsm. insanm yanmda olunea. oynasmlar. Otretmen olarak Tanzimet Dlmemi tiirini Da81l anl8h1cap m belirtiniz.. 1. yazrldiklan donemin zihniyetini yansitngi icin. 2 Robot adh §iirin 1870'li ya da 1920'li yillarda yazilmasi miimkiin degildir. En ~ok methiye nazim bicimiyle yazilrmstir. Kaside.. MB'I1N 1. 1lkbahar riizgm esti. b. Diinya eennet ifindeki bir cermet. Sevgili. 34 . Verilen kelimeler uzun ses degerine sahip kelimelerdir. giiIiip oynama iirsstuu elden kecumemskur. Kadehler dolsun. methiye. 7. mutlu. girizgah.[ 1. divan §iiri nazim §eklidir.ba .etten sesleri ile bitmesi §iirin ahengini sag­ layan unsurlardandir. yeti~ Cem 'in ~a­ rap kadehini sun. Bu kutlu. Nesib. 2.

• Hiirriyet temasi i§lenmi§tir. Hiirriyete Dogru ve Hiirriyet adh §iirlerdeki hiirriyet temasi. hiirriyet temasi birimler i~inde i§­ lenmistir. L Hl1triyet Kasiclesi'Din Yap1 0ze11ik1eri • 31 beyitten olusmustur. • aa/ba/ca §eklinde kafiye dnzenine sahiptir. Tanzimat Doneminin ana unsuru 01­ rnasi dolaytsiyla deneminin sosyal ve siyasi gereekliglyle ili§kilidir. b. 3. hiirriyettir. • Aruz O1~iisiiyle yazilmrsnr. 6. 8. soyleyis tarzmm da farkh olmasma sebep olmaktadir. Diger birimlere sarkmadan anlam. 5. Tanzimat Donemiyle birlikte "birey"in on plana ~Ikligml gostermektedir. re'y-i ummmetten" ifadeleri de sosyal degerleri gostermek­ tedir. Namik Kemal'in divan §iirinden farkh olarak hiirriyet temasiru isleme­ si. "mUriivvet-mend olan mazluma el ~ekmez i 'llnetten". aym birim icinde baslar ve biter. <. Hiirriyet Kasidesi 'ndeki hiirriyet temasi. 4. Hiiniyet Kasidesi 'ndeki birimleri anlamh birer biitiin hlUine getiren un­ sur "hiirriyet" temastdir.iinkii kasidede her birim kendi icinde an­ lamhdir. Bu tema. Hiirriyet Kasidesi'nin kaside nazim §ekliyle yazilmasi divan §iiri gele­ neginin devam ettigini.iinkii Hurriyet Kasidesi 'nde hurriyet. 3S . Hiirriyet Kasidesi 'ndeki "cihangirfule bir devlet ~Ikardlk bir lI§iranen" ifade­ si tariht bir degeri. buna ragmen hiirriyet gibi bir temanm i§lenmesi nazirn §eklinin i~eriginde bir yenilik yapildigmi gostermektedir. Temalarm farkh olmasi. siyasi ve sosyal ozellikleriyle iliskilidir. b. u~lkar as&--1 rahmet ihtilaf-. NefTnin kasidesinde ise Murat Han'm ovgttsu islenmistir. Hiirriyet Kasidesi 'nde ise. Nef'i'nin kasidesi doneminin kaside gelenegi. L Hurriyet Kasidesi 'ni olusturan birimlerin yerlerinin degi§tirilmesi §iirin akisim ve anlarmm bozmamaktadir.Hurriyet Kasidesi ile NefTnin kasidesi soyleyis tarzi (vurgu ve tonlama) baki­ mmdan farkhdtr. b. divan §iirinde i§lenen temalardan doneminin gercekligi yonuyle farkhdir. devlet biiyiikIerini ovme gelenegi ve doneminde yapilan bahar eglenceleri gelenegini yansitmaktadir. <. a Hiirriyet Kasidesi'nin temasi. b. §iirin biitiiniine yaytlarak i§lenmi§tir. donemin yonetiminin eles­ tirilmesi ve nazirn §ekli aym kalmakla birlikte kasidenin i~eriginin degi§tirilmesi acrsmdan doneminin edebi. Hurriyet Kasidesi 'nde de hurriyetten bahsedilmesi. 7.

Narrnk Kemal.rahmet ihtilaf-t re'y-i iimmetten" dizesi Hz. HUrriyet Kasidesi'ni ilk okudu~uzdaakhm7. esaret. II. Namlk Kemal Hayab Narmk edim ona stut E~refPese vermistir. Narruk Kemal. edebiyat tarihlerinde de amldig. Muhammed'e ait bir hadis olmasi dolayisiyla "iktibas" sanati vardu. 10.\_ ETKINLIK ( "HUrriyet" kavramJm D sizde ~in§tmh#l duygu. (--: ~~-a~--""'i~ 1 ve Imgeler Vatan yolunda toprak olmak ( Gayret-ce~J" r-y. Bebest. "ittihad" ve "ihtilaf" siizciiklerinde ZIt anlamh olmalanndan dolayi "tezat" sa­ nan: "cikar 1Is1lr.8 ilk gelen kavram. HUrriyet Kasidesi'nin size hissettirdiklerini belirtiniz. a. Bu yiizden ozel 6grenim gordii. b. Diiz yazilannda etkili bir iislup yaratrmstrr. 13. doneminin yenilik yanhsi ve ilerici sahsiyetlerinden bi­ risidir. dl1lflnce ve hayalleri dile ge­ tiriniz. Tiirk siirinde a zama­ na kadar gorulmemis hurriyet. vatan. RumeIi ve Anadolu'nun cesitli kentlerinde gecirdi. Abdiilhamid doneminde tniineccimbesthk yapml§ alan Mustafa Asrm Bey'dir. I 8 yeslermde Istenbul'e babaswm yanma dondii. Annesini kiifiik yesuuie yi­ tirince cocuklugunu dedesi AbdiiIIiitif Pese'nm yamnda. Cunku iimriinii bu ugurda harcarms. 9. Giinliik konusma dilinden yaptigi ahntilann yamsira. 12. eserlerini "vatan" merkezine oturtmustur. 36 . "Yere dusmekle cevher SMa olmaz kadr u kiymetten" dizesi bir atasozu 01­ mast dolayrsiyla "irsal-i mesel" sanan vardir. 14.-e-n-i-K-av-r-am-/-/ Hamiyyet karnyla yogrulmak 11. gibi bir "vatan sairi'tdir. Arepcu ve Ferscs og­ rendi. kalb-i millet gibi kavram ve temala­ n kullanmisur. hayal ve dUlflnceyi belirtiniz.

1876'da I. 1870'te zaptiye nazm Hiisnii Pese'mn fagnsl iizerine istanbul'a don­ dii. Sinesi'yle tam­ smcay« degin. Ksnun-i Esasi'yi (Anayasa) hezirleyen kuru1da gorev skit. Nuri. 1879'da Midilli mutasamfi oldu. Feztl Pss« 'tun destegiyl« Hiirriyet ed: a1tmda besk« bir gazete pkardl. Orada yazmaya ba§lacb. 0 zamana degin ge1enekse1 Turk siirinde gonilmemis olan "hiutiyct ksvgsst ". Dort ytl falI§tlgI bu gorev strssmdu donemin onemli dii§iiniir ve sanatp1arly1a tentsme olanagI bu1du.gI Vatan Yahut Si1istre oyunu. siirlerinde tasavvuf etkileri gottiliit. Bes ay kadar tutuk1u keldtkten sonra Midilli AdasI'na siitiil­ dii. Nemik Kema1. A vtupe 'de destek­ siz kelince.lstanbul'dan uzsklesunlmsk icin Erzurum'a vali muavini olarak stendt. Bu he­ beri Ibret gazetesinin yazrnasr iizerine 0 strsde lstanbul'a donmiis olan Nemik Ke­ mal bitcok arkada§IyIa birlikte tutuklendi. Yeni Osmenliler Cemiyeti'nin go­ tiisleri aogruluisunde yaptIgI yaym sonucu 1867'de kepsttldt. "vatan ". 1887'de Sekiz Adest'ne gonderi1di. Ertesi YII burada Oldii ve Ge1ibolu'da Boleyit'de gomiildii. Aym gbtevle 1884'te Rodos. 1865'te kuru1an ve daha sonra Yeni Osman1I1ar Cemiyeti edtyl« ortaya pkan Itti­ fak-I Hamiyet edlt gizli demege kuuldi. ge§itli anl8§mazlIk1ar sonucu. Sinesi'yle tanI§masmdan sonra siirletindeki icetik de degi§mi§tir. Abdiilhamid'in Meclis-i Mebussn'i kapatma­ Sl iizerine tutuklundt. "kslb-i mil­ 37 . Mesrutiyet'in ilenmden sonra Istanbul's dondii. Bir yandan da Tesvit-i Etkiir gazetesinde hiikameti elestiren yeztlsr yazlyordu. 1877 Osmenlt-Rus Sava§l cikmc« II. Aym yl1 bureda pkan bir yezis: iizetine gazete hukametr. Gazete. $ura-yl Devlet (De­ nistey) iiyesi oldu. lsten­ bul'a ge1dikten sonra eski ve yeni kusaktsn seitletin bir araya ge1erek kurduklan Enciimen-i §uiirii'ya ve kimi divan seitlcrine nazire1er yezmtsut. Bir siite sonra Londra'ya geferek M. Nemtk Kema1gene lstanbul'dan uzeklastmtmek icin Gelibo1u mutasamf­ lIgma etend). Bu donemde ozellikle Yeni§e­ hirli A vni. Bu goreve gitmeyi cesitli engeller cikenp erte1edi ve Mustafa Feztl Pe­ se'mn fagnsl iizerine Ziya Psse'yl« bir1ikte Psris'e kecu. 1868'degene M. Lcskotceh Galib gibi ssirlerden etkilenmistir. Gtinliik konustne di1inden elmulenn yam sire. "essret zinciri". Bu kez ka1ebentlikle Magosa'ya siirgii­ ne gtmdetildi. 1873'te Ge­ dikpes« Tiyatrosu'nda sehnelendiginde balk: costutup oleylsre neden oldu. Reset ve Ebiizziyu Tevfik beylerle bir1ikte 1872'de lbret gazetesini kire­ Iedi.1863re Bsbteli Terciime Odest'na kiitip olarak gitdi.. Edeblkifiligi Nemtk Kema1ilk siirlerini cocuk denecek yeslsid« yazmaya beslenustu.e dort ay siirey1e ka­ petikh. Ama Ali Suavi'y1e enlessmemesi tizetine Muhbir'den eyttldt. Fezil Pese'mn parasa1 destegiy1e Ali Suevi'nin Yeni Ostnsnhler adma pkardlgI Muhbir gazetesinde yazmaya besledt.

NamJk Kemal'in. yine Os­ msnlt tarihine iliskin kahramanllk oleylermt ele alan kitaplardlr. Osmenlt lmperetortugu'nun Kutulus ve Yiikselis donemletini an­ lattlgl Devr-i lstil« yeytmlendigmd« biiyiik: ilgi gormii§tiir. yapltJn bilimsel olmaktan fok. "Vatan $arkl­ si" ve "Hiittiyet Kssidesi" yer ehr. Selahaddin Eyyubi. Bu eserdc Nemsk Kernel. Bu siirlerin en tsmmmslen arasmda "V§veyIa". elu oyun yezmisur. Dott YII sonrs yaylmladlgl "Cezmi". tarihsel bit romsndtr. ahlaksal bir yorum da getirir. Bir yurtseverlik ve kebrsmenhk oyunu olan Vatan Yahut Silistre yelmz iiIke icin de­ gil. Kinm senzedesi Adil Girsy'm ya§adlgl a§k ve Cezmi'nin onu kuttermek: isterken gefirdigi seriiven­ lerle gelisen romanda. Bosne-Hersek Sava§lan. bir olayt toplumsal ve bi­ reysel yonleriyle gormeye fall§masmm yanl sirs. 93 Harbi gibi oleylenn yaratogl sonuclsr. Fatih gibi tarihf kisilikleri. Yanm kalan bu yapltm ilk baslml II. dogrudan dogruya dii§iincenin ektsnlmesi­ m amaflayan bit tiir "manzum nesir" olusturmustur. Oyun. Hammer'in etki­ sinde kaldlgl. Oyunun sahnelenmesinde pek fok boliim sansiir tarafindan flkanIml§tlr. egitici deger ta§ldlgl konusunda go­ rii§Ierileri siiriiImii§tiir. Elestittnenler Nsmik Kemel'in bu romanda yiiksek bir edebf diizey tutusremedtgt gorii§iinde birlesirler. Nemik Kemsl'in ilk romam olan "jnti­ bah" I876'da yeytmlentmsttt. Avrupa'da da ilgi uyandlnnl§ ve be§ dile cevrilmistir. Tiyetro tiiriine ozellikle onem veren Nemik: Kernel. Ahmed Niifiz takma edtyl« yayJmIadlgl Silistre Muhsserssi ve Kanije. Zevelli Cocuk't« goriicii yoluyle evIenmeye kar§l fl­ kar. Nsmtk Kemal'in en begendigi ysptt: olarak bilinir. Nemik Kemal yine Magosa'da yazdlgl AkifBey'de.let" gibi yepyeni kavramIarIa birlikte. On bes perdelik Celaleddin Herzemsen. Nsnuk KemaI'in yesenu boyunca ilgi duydugu alanlardan birisi de turihtir. onun yazdlgl vatan siirlerini etkilemistit. "Vatan Mersiyesi". Magosa'dayken yazdlgl Giilnihal'de beskiye ve zulme kar§l duydugu tepkiyi dramatik bir bicimde dile ge­ tirmistir. Berike-i Zeter'de lsten­ bul'un sluusttu enlstir. Abdiilhamid tarafin­ ° 38 . tarih konusunda en kapsamll p1J§masl alan Osmanll Tarihi'nde. Ruhsal cozumlemelerinin. Nermk Kemal siirleriyle siir teknigine biiyiik bir katklda bulunmus seytlmszse da giinler ifin all§lImaml§ diri bir sesle konus­ mu§ olmesi ve yepitlenne kattJgl yeni kavramIarIa Tiirk §iirini divan §iirinin edil­ gen edasmdan kurtemnstir. Biitiin bu niteIikIer onun Vatan $airi olarak smlmesi­ na yol afml§tlr. yuttsever bir deniz subeyt­ tun giireve ko§tugu suede kensmm kendisine bagllllk gostermeyisini snlstuken. I872'de flkan Evtsk-t Perisen'de. Islem birligi dii§iin­ cesini kspsemlt bir bicimde sergilemistir. dJ§ diinya betimIemeIeriyIe de Intibeh Tiirk romanmda bir ba§langlf seytlebilir. Mogollar'a kers: Islsm dimyesun koruyan Celaleddin Her­ zemssh'tn ki§iligi cevresinde gelisir. Nemtk Kemel'in tam entemtyle Avrupa Romantizmi'nin er­ kisinde okiugu izIenir.

1885 Renan Miidafaanamesi. 1958) Celsleddin Hurzemseh. En bnemli elestiri eserleri Tehrib-i Harabilt ile Takip'dir. 1873 (yeni harfJerle. 1885 (yeni hsrilerle. Ibn Rii§d gibi yazar1ardan yarar1anml§ oldugum: belirtmistir. dil ve kiJltiJr konulenne dek fok fe§itli alanlarda yazd1g1 makalelerin seyts: 500 kederdir. Ziya Psss'tun HaraMt edlt giil­ destesine ksrst yaz1lm1§ sert bir elestiti niteligindedit. Ibn Hal­ dun. 1944) Cezmi. 1908. Siyasal ve toplumssl sorunlardan edebiyet. kimsenin bir cumhuriyet yonetimi kurulmasma ksrs: gelme hekk: olmeyecegtm yszttusts. 1963) EIestiri Tahrib-i Harabfit. 1876 (yeni herilerle. 1940) Zsvellt Cocuk. Siyasi gih1Jflm 1868 yihnde Hiirriyet sdh gazetede yaymlanan bir makalesinde Nermk KemaI Islem'tn ba§lang1f donemletinde bir fe§it cumhuriyet oldugunu ve eger helktn egemenligi ilkesi kabul edilirse. 1887 Mukaddeme-i Celal. Muksddeme-i Celal ele§tirisinde Nermk Kernel. Elestitiletinde csnlt. 1908 (yeni hsrflerle. R011lBlJ Intibsh. tiystro. 1977) Kara Bela. Bst: edebiyen ile Dogu edebiyetuu kll1'§llB§t1nn1§. Eserlm ~ Vatan Yahut Silistre.dan yessklsnmistu. Doneminin hemen hemen biJtiJn yenilik ysnltst ve iletici gezetelerinde yazm1§t1r. Takip de yine eytu giJIdes­ tenin ikinci ciIdini elestitir. Kemal. BUyiik Islam Tarihi edh yepumdeys« Nemtk. 1880 (yeni bertlerle. roman tiJrleri iistiJnde dur­ mustut. Bunlarda diiz yaz1daki iistim yetenegini ortaya koydugu ve fok etkili bir iislup yaratt1g1 kabul edilir. edebiyat elestirisini de Ttir­ kiye 'ye ilk getiren ki§i1erden biri olmustur. 1874 (yeni hertlerle. 1940) Akif Bey. Nsmik Kemal gazeteci olarak da TiJrk kiiltiJriJ icinde onemli bir yet eht. 1885 Takip. Nemik Kemel romanr ve tiyatroyu top1umsa1 ya§ama soktugu gibi. sanat. 1888 39 . Tehrib-i Harab§t. 1873 (yeni harfler1e. dolays1z bir iislup kullsnmqtir. 1962) lrfan Pa§a'ya Mektup.

.. 1872 (yeni harf1er1e... aa/ba/ca.. Her iki terkibibentte de aruz olcustt kullamlmisttr. beladan ... 1872 Evrek-t Perisen. aruzun "mefillii/mef1Ulti/mefliilti/feilitin" kahbiyla saglanrmstir. 10 beyit ve bir vas Ita beytinden olus­ maktadir.... Ziya Pasa'nm bu nazim seklini kullanmasi divan siiri geleneginin etkisi altm­ da oldugu gostermektedir... 1975 Qesitli Riiya. 1971-1974) Biiyiik islam Terihi. Terkibibent'teki birimler birbirine tema etrafmda birleserek baglanmisnr.dan: redif ..... Her iki terkibibentte de bir usanma ve bikkinhk havasi vardir. Son beyit ise. Tanzimat Doneminin ikilemini ve cokmeye baslayan bir imparatorlugun buhranh havasim yansitrnaktadir.. 1893. 2. 7 beyit ve bir vasita beytinden olusmak­ tadir. 1871 Barika-i Zafer.a > - dan : redif -a : yanm kafiye ritmi. ~iirin \. . 3 ci1t. ETKINLIK ( 1. kazadan _ _ _ _a _ _ _ _a _ _ _b _ _ _ _. 1946) Osmsnli Terihi.. Grop: Bent olarak kaleme almrrusnr.. 1874 Silistte Muhssaresi. fenadan> ...METtN 1... 1889 (yeni harf1er1e. Terkibibent'teki soyleyis tam. 2.a : yanm kafiye . 1874 (yeni harf1er1e. 3. terkibentteki "vasIta" beytidir.Tarih kitaplan Devr-i lstile.. seklinde bir kafi­ ye dtizenine sahiptir. 2..... 1973) Kenije... Grop: Bent olarak kaleme almrmsnr. cihane . Bu nedenle kafiyesi diger beyitier­ den farkh ve kendi icindedir.

Terkibent'in temasi "zamandan sikayet'fir. ka­ mil insanlann l§lga benzetilmesiyle tesbih sanati vardir. Birlikte Yeni Osmenli­ lsr'tn yaym otgent olan Hiittiyet gazetesini ysymlediler. Galata Giimrugii 'nde katipJik yapan Erzurumlu Fe­ rideddin Efendi'nin ogludur. Ziya Pasa'nm Terkibibent'inde dile getirdigi. Ziys PIlfS Hayab 1825'te lstanbul'da dogdu. Grup: Sadullah Pasa'rnn manzumesinde ise toplumdaki bazr deger yargilan­ nm ve bilimsel geriligin artik degismesi gerektigi dile getirilmistir. Ziya Pasa'rnn doneminin devlet ve siyaset iliskilerinde ehil olmayan kisilerin yer almasma. dusunurlerin rahat bir yasam siiremedikleri dusuncesi giiniimiizde de gecerliligini korumaktadrr. kendisinin arka plana dusmesine ve ozellikle Batr'daki rnuthis ge­ lismelerle kendi toplumunun degerleri arasmda sikisrnasma bir itirazi bu beyitler­ de dile getirilmistir. Bayezit Riisdiyesi'ni bitirdi. Nemik Kemel'in aynlma­ smdan sonra gazetenin sotumlulugunu iistJendi. Terkibent bu acrdan Bau'nm her alanda hissedilmeye baslayan etkisiyle. Her iki terkibibentte de "zamandan sikayet'femasr islenmistir. Yeniden Kibns'e ata­ mnca 1867'de Nemik Kemal ile birlikte Londra'ya kaftl. ETKINLIK ( 1. yerli degerler arasmdaki cansmayi gosterir.i. 4. "idrftk" ve "akil" ile "terazu" ve "siklet" sozcukleri arasmda tenasiip sanati vardir. 10. Terkibent'in size hissettirdilderini belirtiniz. "Kemal" ve "nakis" sozcukleri arasmda tezat. Bu suede Frenstzce og­ tendi. yuzyildaki buhranh donemiyle parelellik gostermektedir. Terkibibent'teki "adalet terazisi" ve "Hiima'mn golgesi" ifadeleri hem tari­ hi hem de sosyal degerleri yansitan ifadelerdir. eksik olan kisilerin olgunlan cekememesi. Imparatorlugun 19. 1855'te Mustafa Ra­ sid Pusa aracl1lgwla sarayda Mabeyn Ketipligi'ne etendi. 1865'te Yeni Osmenltler Cemiyeti'nc ksttldt. Grup: Gerek Ziya Pasa'nm gerekse Bagdath Ruhi'nin terkibibendinde sos­ yal hayattaki aksakhklara bir tepki soz konusudur. 7. Ozet detslerle Atepce ve Fersce ogrendi. 2. Bit siirc Sadaret Mektub-i Kalemi'nde fall§tl. nakis insanlann yarasaya. 1863'te Amasya Mutsssmii ve Meclis-i V§]a-YI Ahkilm-l Ad­ liye iiyesi oldu. 1870'te Cenevre'ye gitti. 8. 41 . akil sahiplerinin. 1861 'de Ktbtis. Ali Pa­ p 'run oliuniinden sonra 1871 'de Istsnbul'e diindii. 5. Ali Pese sadrazam olunca saraydan uzeklustmldi. 6. 9.

Fars ve Tiirk seirlerin siuletini "Herebet" adlI 3 eiItIik ansiklopedide topledt.. 1881) Endiiliis Tarihi $iir ve inse makalesi 3... widir .. uygsrhk.a aruzun "metailiin/mefalliin/mefailiin/mefalliin" kahbiyla yazilrmsnr. ..... halidir -dir: redif .... mealidir -ali: zen gin kafiye .. B8§bca Bserleri Zafemame (/868.. siit ve yez: dilinin helkm di­ Ii olmssi gerektigini savundu.. AbdiiIhamit yonetimine klII'§I ozgiirliikleri ve mesrutiyeti savun­ duo Betihlesme yenhsi........... mahrem -rem: zengin kafiye ... malidir ....... 17 Mey:« I880'de Adana'da ya§amInI yitirdi...... "Terci-i Bend" ve "Terkib-i Bend" isimli iki siirind» ise insanm yUgISI ve gelfegi kavramanm olanaksIzIIgI.... . 42 ...... edebiyeumn temelletini eui. yenilikci Tanzimat Edebiyen 'mn onctileti eresmde yet sldt........ hiirriyet gibi temalan isledi.. . . diizyea siit) Riiy« (oliimiinden sonre.. I874-I875'te Arap..a ____.. ..MEI1N 1... BserleriIJin ~eri Eserlerinde 2. ...... wem -em: tam kafiye adem dem matem mahrem hurrem _ _ _a _ _ _a _ _ _a _ _ _... .. Anaya­ say: hezirleyen Kanun-i Esasi edh kurumda gorevlendirildi. $ura-I Devlet iiyeligi ve maarifmiiste§arIIgI yepti. 1910) Veraset Mektupleri (iiliimtinden sonre 1910) Es'er-t Ziya (oltunimden sonra siir..a _ _ _a _ _ _ _a ......1872-1876 srssmds. Tann'nm mutIak egemenligi gibi metafizik konular iizerinde durdu. Birinci Mesrutiyet'in iIanmdan sonra 1877'de vezir nitbesiyle once Sutiye Valiligi'ne ardmdan Adana ValiIigi'ne etendi. _ _ _b _ _ _b _ _ _b _ _ _b _ _ _. hurrem ~iir. Neimk Kernel ve $inasi ile birlikte yeni Tiirk......... adalet. $iirlerinde divan siir bicimlerini kullend: ama i{:erik­ te hak.... Tiirk edebiyatmm kendi gelenegine sahip {:IkmasmI istedi.

Museddes-i Miitekerrir'de ilahi ask. diger bentlerin ilk dort dizesi serbest. Bu nedenle Daglarda ~arkl Soyle adlt §iirden bir birim cikanlmasr siirin biitiinliigiinii bozar. (aaaaaa/bbbbaa. 5.. Gmp: A§tk Veysel'in siirinin temasi daAllah'm birligidir. soyleyisi (vurgu ve tonlama) etkiler. temayi degi§ik yonlerden isleyen birer arac duru­ mundadir. her iki siirde de Allah'm her §eyde varhgmi gosterdigi ve her §eye huk­ mediciligi iizerine kurulmustur. Daglarda Sarki Soyle §iirinde anlattlanlar §iirin butunune yayilrmstir. bentlerde dile getirilen tasavvufi ifadelerdir. kendi gozuyle anlatirru mo­ dem donerne aittir. 5. Hiirriyet Kasidesi'nde ise hiirriyet islen­ mistir.. son iki dizesi her bentte tekrar edildigi icin mutekerrir olan bir museddes (alttlt) omegi­ dir. Bu nazim seklinde ilk bent ken­ di arasmda kafiyeli. bireyin kendisini merkeze koyarak. Cunku divan siirinde Allah'm birligi bireyden soyutlanarak. Siirde anlatilanlarla gunumuzde daha da siddetlenen sehir yasantisnun bogu­ culugu ve giiriiltiisii ile gittikce yalrnzlasan insanm trajedisi arasmda bir iliski ku­ rulabilir. yaratngi her §eye kendi­ 43 .. divan §iirindeki levhitler­ de de islenirken. Bireyin dunyayi algilama cabasi Tanzimat aydmmdaki iki­ lerni ve bunahrm da yansitmaktadir. 4. a. <. Tann'mn "01" emriyle dunyayi yaratmasi. 3.iinkii tema. genet bir algilayisla yansrtihr. Kursi-i Istigrak siirinde ise her birim ternayi kendi icinde tasimaktadir. Verilen misralarda. Tema. 6.) Genellikle felsefi ve lasavvufi konular islenir. 2. Siirdeki her birim. Kursi-i Istigrak adlt §iirde tarihi ve sosyal degerleri yansrtan ifadeler 4. son iki dizesi ilk bent­ Ie kafiyelidir. 7. Gmp: Kursi-i lstigrak adlt siirin temasi. siirin biitiiniinde de gorulen Tann-diinya-birey ucgeni an­ latilmaktadrr. Kursi-i lstigrak adlt siirde dunyayi algilama yabast icindeki bireyin yalmzlt­ gt. I_ ETKINLIK ( 1. Allah'm birligidir.2. 8. Kursi-i Istigrak'taki tema. b. Kursi-i Istigrak ile Hurriyet Kasidesi siirlennin soyleyis tarzlannm fark1t 01­ mast §iirin temasiyla iliskilidir. Allah'm birligi temasi. 6 ve 7. daha onceki donernlerden farklt olarak "birey"in et­ rafmda sekillenmistir. ~eyh Galip'in Museddes-i Mutekerrir adlt siiri a1tt dizeden olusan. Kursi-i lstigrak adlt siir de aym yapiya sahiptir.

sinden bir seyler gizlemesi ve insam da yaratilanlan seyredip kendi yuceligini ve yaraticr gtictinti gormesi icin dunyayi bir temasagah kilmasi anlatilmaktadtr, 9. Kursi-i lstigrak adh §iir nazim §ekli bakimmdan divan §iiri; anlatilanlar ba­ kimmdan ise tasavvuf gelenegiyIe iliskilidir, 10. ~iirin size hissettirdilderini belirtiniz.

11.ABDOLHAK HAM1T
2 Ocak 1852 giinii Istsnbul'de dogdu. Hekimbes: Abdiilhak MolIa'mn torunu, tenmtms terihci ve Tahran biiyukelcisi. Hayrullah Efendi'nin ogludur. Bir yandan mahalle mektebine ve rU§tiyeye giderken, bir yandan da Yenyeh Tahsin Hoca i1e Edremitli Bahaeddin Efendi'den oze! detsler eldi. 1862 'de, 10 yestndeyken agabe­ yi Nasuhi Bey ile bir1ikte Peris'te bu1unan babasmm yamna gitti ve bit siire orada okuduktan sonra l864'te lstenbul'e dondu. Yusuun kiifiikliigiine kersm Babiali Terciime Odesi 'nda falJ§tI. Bir yI1 sonra, Tahran Biiyiike1fi1igi 'ne atanan bebssty­ 1a birlikte Iren 'a gitti. Orada Pessce agrendi. Babasmm Oliimii tizerine lstenbul'e do­ nerek, 1867'de Ma1iye Miihimme Ka1emi'ne gitdi. $ura-YI Devlet ve Sadaret ka­ lemlerinde cehsn. 1871 'de Fatma Hamm'le evlendi. 1876'da Paris Biiyiike1filigi ikinci ketiptigine getiri1di. 1878'de Psris'te yayImlanan, Nesteren adlJ oyununda halkm zalim bir hiikiimdara bnskeldumesun an1atmasmdan tehetstz olen II. Abdiil­ hamit'in emriyle gotevden slmdi. 1881 'de Giircistan'daPoti, 1882'de Yunanistan'da Go10s, 1883'te Bombay baskonsoloslugune atandi. Bombay'dan gemiy1e Istnnbul's donetken ugradIklan Beytut'tu e§i Fatma Hemm aldii (1885) ve orada gomiildii. Istenbul'un iti1af dev1etlerince i§ga1i iizerine Viyanaya gitti (1920). Burada bii­ yiik maddi sikmti icinde yesedt. Daha sonra Ankara Hiikiimeti'nce yurda donmesi sagiandl. 1928'de lstenbul milletveki1i olarak TBMMye girdi; bu gorevi oliimiine degin siirdii. Abdiilhak Hamit siir yazmaya l8701erde beslsdt. Bu donemde Ebiiz­ ziya Tevfik, Recaizade Mahmut Ekrem, Nemik Kemal gibi Tanzimat doneminin yeni edebiyetcilsn arasmda yer eldt. Gerek ysbsnct di1 bilmesinin, gerekse yurtdi­ smdeki gorevlerinin sagladIgI olanaklarla Beti edebiyatmm Shakespeare, Comeil­ le ve Racine gibi yazar1anm yakmdan tsmdi ve yepulsnnm etkisinde knldi. Dize ve uyak diizenlerinde degi§iklik1er ysptt, heceye onem verdi. Divan §ii­ rindeki belirli konu1ann suunru a§maya ceb« gosterdi. Tema olarak giin1iik yeso­ mI, doga ve insan iliskiletini de isledi. Lirik, epik ve felsefi siirler yezdi. Tiyetro a1amnda Namik Kemal'in, daha sonra Butilt yazarlann oyunlanm omek sldi. Abdiilhak Hamit, 12 Nisan 1937'de lstenbul'ds bldii. Onemli Yap1tIan; "D1ii" (1886), "Hac1e" (1886), "Bir Sefilenin HasbIhiili" (1886), "Biilii'den BiT Ses" (1911), "Validem" (1913), "Ilhsm-t Vatan" (1918), "TayfalarGefidi" (1919), "Ruhlar" (1922), "Gerem": yezd: (1923). Oyun1an, "jf­ li KIZ" (1874), "Sebr ii Sebat" (1875).

1. AYDINLANMA FELSEFBSI

t

"NL"~" YORUM"t"I,ji'" ]

Aydm1anma fe1sefesi ya da 18. yiiZyl1 fe1sefeleri gene1 olerek insamn kendi­ sinin, yessmm diizen1enmesini yeniden giindeme a1ml§, hem dii§iincenin hem de top1umsa1 ya§amm kbkli: degi§im1ere ugrayacagl bir siitecin fikirse1/fe1sefi besle­ tlCISI olmustur. Bu yiizYllm sonlenne dogru meydana ge1en Frensiz devrimi (I789), ve srdmden gergek1e§en modemlesme siitecleri, dii§iinsel enlsmde etkile­ rini ve keynsklsruu aydm1anma felsefesinde bulmektsdir. Din ya de Tentt merkezli toplutnssl yepuun ve diizenlemelerin yerini bu siire9­ te akJ1 merkez1i toplumsel diizenlemeler araYI§1 elir. Genis ve genel enlemiyle ay­ dmlanma, Orta9ag'da hiikiim siiten diinya gbriisiine kar§l yeni bir diinya gorii§ii­ niin ortaya ctktnsst ve temellendirilmesi olerek belirtilir. Bu yiiZYII yeni bir ideal ile terih sahnesinde yer slit; bu idesle gore, skhn aydm1attIgi kesin dogru1ara ve bilginin i1erlemesine dayanan entelektiiel bir kiiltiir egemen olmelidir ve bu kiil­ tiir sonsuz bir sekilde i1erlemelidir. Boylece iler1eme ideali, insetnn ge1enegin kt» 1e1iginden kurtulerek siirekli mutluluk ve ozgiirliik yolunda geli§ecegi dtisimcesi­ ne deysndmltr. Aydm1anma fe1sefesinin kaynagl Ronesans felsefesi ve ozeIlik1e de 17. yiizytl fe1sefesinin ortaya koydugu iIke1erdir. Ronesans'tan itibaren dii§iincenin tarihse1 otorite1erden kurtulmesi, bi1gi ve yesem hakkmda ak1a ve deneyime dayanmaya beslemesi soz konusudur. 17. ytizytlds bu gelismelet sistemlcstirilip temel i1ke1e­ re donii§tiirii1meye beslenmis, rasyonalizmin belitginlestigi bu yiizyild« aydm1an­ ma fe1sefesinin diisiinsel temelleri bir an1amda hezulennnsur. Sekiilcrlesme ay­ dm1anma felsefesinin ve gene1 anlamda eydtnlenmucthgm her tiir girisitninde te­ mel olmus olan bir ytmelimdir. 18. ytizysl felsefesinde bir yanda rasyonaIizmin ore yandan empirizmin gii9Ien­ mesi ve bun1ardan meydana ge1en teorik sonmlsrm yeni birtskim sentez1er1e esil­ maya celtstlmast soz konusu olecskttr. Aydm1anma 9agl, eklm l§lgmda fe1sefenin de yepyeni bir etkileyici1ik1e ortaya 9Ikl§ma, yeygmlesmssme, yeni sentez1er1e sistemetiklestitilmesine etki etmistir. Bu bekunden bu ytizyil» "felsefe yiizytlt" denmesi de soz konusudur. Aydm1anma 9agl, 'ekil't kurucu ilke olarak benimseyetek, tiim toplumsa1 ya­ §amm ve dii§iinii§iin buna gore sekillendirilmesine yonenilen donemdir. Kant, ay­ dmlunmectligi, "skli kullanma cesareti" olarak tsntmlendtgmde, gene! olarak Ay­ dm1anma 9agl'mn fe1sefesini vertnektedit. 18. yiizytldn Avrupa'da ortaya csktp gelismis ve "eydmlsnme" fikriy1e yeygmlusmistir. Kant, aydm1anma diisiincesinin kurucu ilkesi olan ekil konusunda soyle der:

4S

"Aydmlanma, insanm kendi sUfu ile dii§mii§ oldugu bit ergin olmama duru­ mundan kuttultnestdtr. Bu ergin oImaYl§ durumu ise, insemn kendi 81lIm bir bes­ kesuun kilevuzlugune besvuttnekstzm kullensmsytsidir. l§te bu ergin olmsytse: insan kendi sUfu ile dii§mii§rur; bunun nedenini de eklm kendisinde degiI, f81at 81Iml beskestnm kllavuzIugu ve yerdutu olmsksizm kullenmak ksrerhugm: ve yiirekliligini giisteremeyen insanda eremeluiu: Sepsre Aude! Aklml kendin kuI­ lsnmsk ceseretini gbster! Sozi: simdi Aydmlanmanm psrolesi olmsktedu:" Aydmlanma fagmm ana Iikri; 8111 aracllIglyla dogru bilgilere ulesilsbilecegi ve bu dogru bilgi ile de toplumsal Y8§amm duzenlenebilecegidir. Ote yandan bi­ lim eletnndski onemli geli§meler de eydinlenme fagma tmctiliik eder ve bu fagda aynca fok yogun yeni bilimseI gelismeler keydedilir. Daha 15.yiizyJ1dan itibaren meydana gelmeye besleyen yeni ke§ifIer ve icetler bu siireci hezutemu, bunun so­ nunda da "ksrenltk fag" olerek. degerlendirilen Ortafag'm sonuna gelinmistir. De­ ney ve gozlem, 811m uygulama araflan olsrek: bu donemde bilitnsel yontemin il­ keleri biciminde ortaya pkml§ ve doga bilimlerinde onemli gelismelete ksynekhk etmistir. Dinde meydana gelen yenilesme hareketleri de, dinseI diistmcenin giderek ge­ riletilmesi ve eydtnlenmscihkle birlikte kuruculuk ve egemenlik giicimii kaybet­ mesiyIe sonuclsnmtstu: Ronesans ve reformlarla ba§layan bu geli§meler, eydtn­ lsnmscthkle dorugun« VaTml§ ve buradan itibaren modemite denilen siirecin oIu­ §umunu beurlsmisur. Bu siiref eydmlemecibkie ifadesini bulan koklii bit zihin degi§ikIigi anlamma gelmektedir. Newton ve Kopemik ile rum bir evren-diinya kavraYI§l degi§ime ugraml§, Des­ cartes ve Kent gibi isimlerle bu degi§en zihniyetin felsefi dii§iincesi geli§tirilmi§­ til'. A vtupe 'deki endtistri devrimleri'de bu stirecin maddi temelini olusturmsktsdu. Yeni ve bembesk« toplumsal ve ekonomik iIi§kiler iferisinde ya§amaya bssleyen insenlsr, orteye flkan yeni dii§iince bifimIeriyIe diinyaya bamb8§ka gozIerIe b81­ maya ba§Iaml§Iardlr.Bunun sonucunda modem Y8§amm temelIleri ettltmstsr. 1789 Frenstz ihtilalinin temelinde, Fmnstz aydmlanmaclllgmm belirleyici bir etkisi var­ dir. AydlDlanmanlD dolufunda ve gr:Jipnesinde belirleyici olan bazz isimler: Newton Kopemik Galileo Laplace Dekert Jean-Jacques Rousseau Francis Bacon

David Hume Immanuel Kant Claudie Andrien Helvetius Ettienne Bunnot de Condillac Lois Rene de Caradeux de la Chalotais Gothold Ephraim Lessing Julien Offrey de Lamettrie Thomas Hobbes John Locke Berkeley Leibniz Denis Diderot dalambert Voltaire Montesquieu Tanzimat'Ia birlikte edebiyatnmza giren "akJ1, deneyim, ilerleme" kaVIlllll1an

aydmlanma dU§fincesiyle m§kiHdir.

I_

ETKINLIK (

1. Gtup: KLAStslZM
17. ytizytid« Fransa 'da ortaya flkan bir ekimdir. BOILEA U bu aklmm kUTUCU­ su olarak kabul edilir. Klasikler Eski Yunan ve Latin edebiyetuu bilgi ve esin kay­ nagl olarak benimsemislerdir. Temel olarak §u ilke1ere deyemr: Sanat, "insen tsbietins" onem vettneli, ona sevgi ve seyg: duymalldlr. Klasik bir eser "skil" ve "segduyurye deyenmehdtr. Eser, "dil", "anlatlm" ve "sekil" de en olguna varmaya fall§malldJr. Klssikler, insanlann her zaman, her yerde, her toplumda aym duygu ve du§un­ cede olduklanm kabul ederler. Onun ifin eserlerinde degi§mez tipler yereurler. Klasisizmde fiziksel ve sosyal fevre bnemli degi1dir; funku bunlar degi§kendir. Bu aklmda, sanatta makemmeli bu1mak essstir. Mtikemmeli bulmak ise konu­ nun sefili§inde degil, onun ele sluup enlstihsmdsdu. Onun ifin anadi1i en giize! bicimde kullanmak da esas olmslidtr. Boylece klasikler giinltik: konusme dilinden terkh kitabi bir dil kullenmtslsrdtt. Sanatta sikt kurallann bulunmest ve senstctleru: bunlara uymest gerektigine inanan klasikler, "uf birlik" kutelmm dogmssine neden olmuslerdir (Yer, zaman ve eylem birligi) Eserlerinin kahramanlanm hep soylu tabakadan secen klesikler, eserlerinde ka­
47

ba ve cirkin sozlete de yer vermezler. "Ablske uygunluk" ilkesine stk: sikiye bag­ ltdtrlst. Yepitlsnmn etkileyiei olmesuu , hos« gitmesini, tarih biliminden eytile­ bilmesini ve din dl§l konulara egilmesini temel ilke olarak kabul etmislerdit. Edebiyat tiirii oleiek daha 90k tiystroyu, tiyatro tiirii olerek da trajedi ve kome­ diyi benimsemislerdir. B8§hca temsilci1eri.: Boileau (siit) La Fontaine (fab]) Racine, Comeille (trajedi) Moliere (komedi) Madame de La Fayette (roman) La Bruyere (karakterleriyle) Bossuet (bitebet) "Klssisizm; gllfici ragbeti degil, sfJrekli ragbeti arar". Andre aide.

2. Grup: ROMANTtzM (CO~UMCULUK) 1830'lu ytllerde klasisizme tepki olarak dogmustur. Victor Hugo 'nun "Hems­ ni" edu oyunuyla bir edebiyat ekum olarak beseny« ulustmstu. I 789'da Frenstz ihtilaliyle birlikte derebeylik ve aristokrasi 90kmii§; yeni bit ysptlsnme ortaya 91k­ ttusttr. Buna bagli olarak romantizm, yeni duygu, dtlsiince ve idealleri snlatmeyi ama9Iaml§, sanatm ve sanatpnm kurallardan kurtulup ozgiirlesmesini savunmu§­ tur. A vrupa 'da 0 zamana kadar siiregelen Latin ve Yunan hayranlIgl yerini Shakes­ peare, Goethe ve Schiller hayranlIgma btrskmistir. Klasik ogretinin biitiin kurellen ytkilmts, Latin ve Yunan edebiyetlen yerine Huistiyenhk mucizeleri, milJf efsanler i§lenmi§; konular ya terihten ya da giinJiik olaylardan ctkunlttustu: Tabiat manzara/annrn, yerli ve ysbsnct torelerin betitn­ lenmesine geni§ yer vetilmis, insan psikolojisinin soyut olarak ineelenmesi bits­ kilerek. insanlar cevrelerinde incelenmis, insanm Isliihmdan once toplumun Isliihl amacr on plana ehnmisttr. Klasik edebiystm sktl ve sagduyuya onem vermesine kar§llIk, romantizmde hayal ve fanteziye geni§ yer verilmistir. Yazarlar eserlerin­ de kisiliklerini gizlememisler. olaylar kersismde duygu ve gorii§lerini apk9a an­ letmisierdtr. Romantik siirde, doga sevgisi; bireycilik; Orta9ag'a, yebsnct iilkele­ re, Dogu 'ya hayranlIk; toplumsal geleneklere isyan; duygulara, dogaiistii giiclete, riiyalara, ihtiraslara baglI1Jk dikkat ceker. Znltklann uyumunu ilke olarak benimseyen romantikler heyeu gtizel, cirkin ... biitiin yonletiyle vermeye 9a1J§lrlar. Klasiklerin onemsedig] din duygusuna geni« yer veren romantiklerin kahra­

manlannm ~ogu dindsrdit. Din, her seyin gelip ge~ici oldugunu soyledigi icin de kahramanlar , genellikle kuskulu, iiziintiilii ve ksremserduler. Edebiyat dilindeki kalIpla§ml§ kelimeler yerine, giinlUk konu§ma dilini kullan­ maYl benimseyen romentiklet, her smitten insam da eserlerine konu olarak elmts­ lerdtr. Genel oIanm yerine ozeli, tipin yetine gozehc: olam secmislerdir. Ask, oliim, tabiat en belli bash konular olarak dikkat ~eker. Bu ekimde oyun tiirlerinden dram, edebiyat tiirlerinden de roman gelismistir.

BB§hca temsilci1eri:
Victor Hugo (Sefiller. Notre Dame 'in Ksmbutu, Cromwell, Hemani J.Jack Rousseau (Emile, ltiretler, Toplum Stizlesmesi) Goethe (Faust) Lamartine (Greziella) A. Dumas Pere ((j~ Silehsorlet, Monte Kristo Kontu) A. Dumas Fils (Kemelyeh Kadmr-
Alfrede de Musset (siirletiyle)
Schiller ("Haydutlar" sdlt dremt ve denemeleriyle)
Lord Byron (Don Juan, diger siirleriyle)
Chateaubrian
Puskin
Shakespeare
Stendhal (Romantizmden realizme ge~mi§tir.)
Balzac (Romantizmden realizme ge~mi§tir.)

)

"Romantizm, agIayan yJ1dJz, inleyenrfizgar, iJrperen gece, kendinden geyen ~i~',

Mussel

"Romanitzm, varbldann olduldanndan ba§ka tarla olmadlgma, olmayacagma iiziJlmektir", A. Gide
Verilen ozelliklere gore, Tanzimat Donemi sairferinin sanatta faydayi on plan­ da tutmalan klasisizmin bu donem siirinde tutunarnarnasina, buna ragmen daha rahat hareket alam saglayan romantizmin etkili olmasma sebep olmustur, 2, ~iirlerin konusu degismis: siire vatan, millet, ozgurluk, insan sevgisi, esitlik, adalet gibi toplumsal kavramlar girmistir, Nazrm sckilleri degismemis, divan siiri nazim sekilleri kullarurrnru surdurmustur, Olcu olarak aruz varhgirn devam ettir­ mistir, Dilde ise eskiye gore bir sadelesme meydana gelmistir, 3, Kursi-i Istigrak siiri dismdakiler tema bakimmdan bir benzerlik sergilemektedir.

~~lm _§_ekil~:ri.din :~de:~el b~~~rine_~v~j . . __ . __ .. ' l.: -'1 i i : Arapca ve Farsca kelime ve.-I r -. Arllp(ta ve Farsca . -":::1 I.. ----- -+- Yapl . ~eli~e v: _tam~~~~~~_ull~!lm~l_._ : .-._. ] Tanzimat §iirindeki tema1ardan. l.--.i r-Kasid~. mti~edd~...- -_.! : Kaside.---. ahlak.Tema __ : Hurriyet.------------. -. I.. §iirin i~eriginin eskisinden farkli olrnasi gelenekten aynl­ diklan noktayi gostermektedir. esitlik. terkibibent. aruz ol~iisiiniin.. L...) \.---..--:-I i Dil ve -+-Anlatmi .. - .....---. I : ... r ----. . __ d e bir . kanun.. (Y) (D) (Y) DE~ERLENDIRME J 2 .i r ---. ......: r -. klasisizrn ve romantizm . le..-.---.. museddes ..-! : Arapca ve Farsea kelime ve .- s..I_ ETKINLIK ( §Dr yazunz...adalet.__ r-. (jLCME 1... ._. I lamlamalan~ y~r aidlgl : agrr \. _ ... dil." - -. ..~~:et..-. 50 ...kibe~i. labial. ~airlerin kullandiklan nazim §eklinin adim bashkta kullanmalan gelenekle iliskili olmasma karsm.. FARKLILIKLAR : Kaside. tasavvuf.-.. birini ~ bir ( jiV~=:J ~ ( Tanzimat ~Uri BENZERLiKLER J ~ r-----------------------------------------.. __ .. bir d l ! . __ ..' -.. '-+. lamiamaiarm y~r ~Idlgl daha ' s a. --. terkibibenl ve miiseddes nazun §eklinin..- gibi nazim sekillerinin iceriginin degi§mesi.-. __ .--::I : Ask.

S. SI .3. Mtintahabat-i Es'ar. her alanda gorulen degi§im ve Bat!'dan gelen fikirlerdir. Tanzimat §iiriyle birlikte §iirimizde gerceklesen degi§menin temel sebebi. Dogru cevap E secenegidir. ~air Evlenmesi : Vatan Yahut Silistre [ ~aml~emal ] 4.

. menkibeler._.& HAZIRLIK 1. destanlar. ya§adlgl donemdeki olay ve kisilerle karst­ lasma ihtimali donernin sosyal yasarrunda var olan halayikhktan dolayi mumkun­ dur. Romanda sizi en cok etkileyen bolumu belirtiniz. Roman tiirii ise. OlA Y . Tanzimat'tan once Turk edebiyatmda mesneviler.-EVRESINDE OlUSAN METINlER A. Yazann. An/atmaya BallI Edebt Metinler RO~AN . 2. 52 . Batr'dan gelen edebi tur olarak daha onceki donemde yer alan tiirlerden yapi. tema. sosyal yasamdan etkilendigi aciktir. Yash kadirnn Dilber'i istemeye gitmesi lmam'm yash kadimn evine gelmesi Dilber'in MustafaEfendi'nin evine geri goturulmesi Dilber'in esircilere satilmasi Dilber'in Latife'yle diyalog Dilber'in evden kacmasi Dilber'in blUmti 2 Sami Pasazade Sezai'nin Tanzimat Donemi toplumundaki olaylardan. dil ve anlatim bakirmndan farkhhklar gostermektedir. 3.. Eserinizde hangi konulan iflemek istedilinizi belirtiniz. 1. halk hikayeleri ve masallar anlatmaya bagh edebi metinler olarak yer almaktadir." 4.

Yardrm etmek isteyen sefkath insanlar vardrr. Nasrl davranacagiruzi belirtiniz. Zaman ise. Yardimsever ve ~efkatli olusu. Karakter/tip olaylar Ka~l~l bir ~lk1~ yolu karsismda nasil bir olarak gormektedir. olay orgusu ve icerigi ile birlikte ele ahnrp cozum­ lenebilen.4. Diger karakter uzerinde bir etkisi yoktur.0 sabah Romandaki rnekanlar olaylann yasandigi yerler olarak gecmekte ve tasvirlerle anlatilmamaktadrr. dii§iince.OZUMLEME TABLOSU KARAKTER AD! Karakterin/tipin en belirgin ozelligi nedir? I Dilber OzgtirIiigu icm OlUmU bile goze alrrustrr. Acimasrzhguu surdurmektedir. Dilber'in tizerinde bir etkisi vardir. 53 . KARAKTER I. OzgUrltigu icin Dilber gibi davranacaklar vardir. Sosyal ortam ve cevrenin karakter tizerinde bir etkisi yoktur. belirtildigi gibi yaklasik olarak gosterilmekte ve herhangi bir aynn­ tiya girilmemektedir. ahnrmsnr. Sosyal ortam ve cevrenin karakter uzerinde bir etkisi yoktur. Diller karakter uzerinde bir etkisi yoktur. sert biri olu§u. konusma ve davrarns bakirmndan birey­ sel nitelikler gosteren.Gece . Ya~h Kadm Teravet Acimasiz. tavrr takmmaktadir? Sosyal ortam ve cevre bu karakter/tipi nasrl etkilemistir? Bu karakterin/tipin diger karakterler uzerinde etkisi var rrudir? Bu karakterin/tipin yerinde olsaydimz olaylar karsismda nasrl davramrdmiz? S izce gercek hayatta bu romandaki karakter/tip gibi davranan biri olabilir mi? OzgUrlUgti elinden Yardimct olmaya cahsmaktadrr. Acrmasiz. Sergiizest romanmdaki mekilnlar: Mustafa Efendi 'nin evi Y1l§1I kadmm evi Satildrgi esircinin evi Asaf Pasa'run konagi Misir Sergiizest romamndaki zaman: . Metindeki kisiler duygu. baska eserlerdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir. 5. sert kisiler vardir.

Serguzest. Bu sktmde.6. Gozletn. I_ ETKINLIK ( 5.:atl§ma "esaret-hiirriyet" cansmasidrr. b. eres­ tutne ve beIge/ere dayanarak. realist yazarlarda en onemli anlatIm bicimi olarak dikket r.EKf. Gerr.:ekfiler. ozentiden kecmmislsrdir. yesenent nesnel bir sekikie ektermeyi amar. toplum ve insan geJfeklerine bireku. Bunun sag­ lenmesi ifin gerektiginde anket gibi bezt sanatch§I yontemlere bile besvurulmustur. macera. 2.:/an yoktur. Yesenen ve goz}enen geJfek biitiin fIplak1ItIyla anlatI1Ir. Romantizm (Co§ku ve Heyecam Dile Getiren Metinler (~iir). 8 L Romamn temasi "esaret meselesi"dir. Yine. realiz­ min. Bu bakimdan Dilber'in macerasmm anlatrlmasi yonuyle parelellik goster­ mektedir. Eser/erine kendi duygu. Eserlerinde daha r. yiizylim ikinci yansmda romantizmin 8§In duyguselhgme tepki olarak or­ taya flkmI§ bir ekundtr. dilde ve enletunde siisten. Romandaki kisi. b.:ek hayatm enleulmssi esas o/dugu icin eser/erinde top/umun sueden insanlanna restlemr. Grup: Bkz.:ekfi yazar/ann okuyucuyu egitme gibi bit amar. Onun icin de betimleme. ne zaman ve nerede Ya§andlgl gosterrnektedir. o/ay/ar ve kisilet kersismd« tereisiz devremrlsr. dnstmce ve yorumlanm katmazlar. bicim giizelligine fok onem vettnisler..:ok Y8§amm olagan o/ay/anna yo­ ne/dik/eri icin cok basit bir konu bile ele sltmp islenir. seruven. Etlrinlik 1. 9. Gerr. 54 . zaman ve rnekan arasmda herhangi bir uyumsuzluk soz konusu degildir. Konular gerrekten elnur. duygu ve hayalleryerini. Serguzest romarnndaki toplumsal bir sorun olan esirlik ile esaretin giiniimiiz­ Ie ili§kilendirrnek miirnkiin degildir. gerfegin snlettlmest icin kisiletin psikolojileri. icinde bulunduklan ortam eynntilsnyle verilir. 7. Sergl1ze§t rornamna ne ad verecelinizi belirtiniz. Realizmde.1LtK) 19. c. zaman ve mekan romandaki olaylann kim­ ler arasmda. Grup: REAL1zM (GERr. Metindeki teme! . birinin basmdan gelip gecen §ey anlarmn­ dadir. romantizm ksrsisind« iistiinliik sagladIgI kabul edilmektedir.:eker. Yalmzca yssenetun enleulmssms yonelen gerr. gerr.:ekfi yazar/ar. L ~emaya gore metindeki kisi. 1857 yilmde Gustave Fleubert'in "Madame Bovary" edh romanlyla. onlann kisilikleri­ ni etkileyen cevreterinin uuutum.:lar/ar.

a. Ekmegimi Kezsmrken) "Roman dedigin. duygunun on planda olmasi romantizmin etkilerini gostermektedir. <. 11. Anna Karenina) Dostoyevski (SUf ve Ceza) A. Yine romanda toplum sorununun islenmesi. 13. 10.BlJfhcs temsilciIeri: Stendhsl (Kimuz ve Siyah. Benim Universitelerim. aileyi etkileyen veya etkileyecek herhangi bir seyin toplumu da etkileyecegi bilincinden kaynaklanmaktadir. Henri B. a. 12.mu. toplumu olusturan en kii<. ahlaki degerleri i§lemi§lerdir. Eugenie Grandet) G. Panna Menestm) Balzac (Goriot Bebe. Sonra da ka1bp Mybesinde bu aynaYJ tJlpysm abJaJcsrzlr1cla l1J1 suflaya­ caksuuz? Aymw falDuru g{Jst«iyor diye aynaya bbahat bu1mJIk olar mu? BiJyle falDurlu fukur bulUDJJlJ yola. toplumsal bir sorun olarak islenmis ve okuyucuyu bilgilendirrnek amaclannustir. David Copperfield) Gogol (Miifetti§. olaylan. siradan insanlara yer verilmesi ve anlatimda susten. Tanzimat Donerni rornancilan. Vadideki Zambak. Anlatici romandaki kisileri. ilahi bir bakis acisiyla anlatrrusnr. ss .. kisilerin psikolojilerinin.iinkii hitap edilen kitle halktir. $olohov (Ve Durgun Akerd: Don) E.. Olii Canlar) Turganyev (Babalar ve aguIlar) M. b. Hemingway ((:anlar Kimin /fin (:allyor) I.. ~evrele­ rinin tamtirm.Steinbeck (Gazap Uziimleti) Herman Melville (Moby Dick) Charles Dickens (Oliver Twist. (:ehov (Vanya Deyi. Bir babrmI gijIderin maviJilini. Flaubert (Madame Bovary) Lev Tolstoy (Sava§ ve Ban§. bir lIZUlJ yol Uzt:riIJde cIolBfl:m1Bn bir aynadu. ilahi bakis acisma sa­ hip bir anlatici vardtr. b. Serguzest romam.Gorki ((:ocuklugum.. k(>kma. Dirilis. halki egitmeyi amacladiklan icin top­ lumsal sorunlan. toplumsal IS­ laha cahsmasi. bir babrsm yolun irili ufakh fukutiJumda birilanif falDuru gikiJrsfin. her §eyi bilen. Metinde tiim olaylardan haberdar. ozentiden kaci­ mlmasi realizmin etkilerini yansumaktadrr. Temanm aile hayati etrafmda gelismesi. Yisne Bahfesi) M. dabs cIojrusu sayan a1anasuu.Stmdbal Serguzest romanmm toplumsal bir sorun olan esareti ele almasi. Romanda islenen esaret meselesi. falDar fU­ kurlan meydana getirmesini iJnlemeyen tmnizlik mUfet/ifiDe. divan nesrine oranla daha sade bir dille kaleme ahnrms­ tir.:iik biri­ min aile olmasmdan.

a.. Grup: Romandaki esir ticareti ve halayikhk yerli ve mahalli unsurlardir. edebiyat konusundaki bilgilerini ertumsyt tercih etti.. Grup: Serguzest romam isledigi esaret temasi. BSBRLERl Romen.Sergiizest Hikaye:Kiifiik:jeyler. 14. ingiliz ve Fransiz edebiyatlanm tamnusnr. Birinci Diinye Sava§l b8§laymca Madrit'ten Isvicre'ye gecti. Yirmi yesme kadar resmi bir gore v elmeyip. Batth tiirlerde eser vermistir.. Elcilikteki gotevinden istifa ederek istanbul'a dondiigiinde is­ tisere Odesi 'na memur oldu. Biiyiik Millet Meclisi'nin karanyla "Hidemet-t Vataniy­ ye tertibinden maa§ baglandl (1927) ve 26 Nisan 1936 tarihinde lstsnbul'de Oldii.Sarnipapzade Sezai (1860-1936) 1860'ta istanbul'da dogdu. • Toplum sorunlanm islemistir. Bu ozelliklerden dolayi Serguzest romarn. istanbuJ'a dondiigiinde Madrit elcisi olarak gorevlendi­ rikii. sava§m sonuna kadar burada keldt.. 1880'de EvkafNezareti Mektubi Ke­ lemine memur oldu. tarihi bir beIge ozelligi tasimaktadir. Miitareke devrinde emekli olarak istanbul'a dondt: (1921). Sergiize§t roment yiiziinden goz hapsine ehn­ dlgml dtisimerek bundan kurtulmak icin Paris'e gitti ve Mesnuiyet'in ilanma ka­ dar da orada ksldt (1908).I_ ETKINLIK ( 1. Sami Pasazade Sezai I -- Romantizm ve realizmden etkilenmistir.Rumuzu'l-Edeb Mektup-SohbettIclel b. i§ledigi esaret temasi ve rea­ lizm etkilerinden dolayi Tanzimat Doneminin onemli eserleri arasmdadrr. kullandigi dil ve roman tiirii olmasi dolayisiyla donerninin sosyaI ve edebi ozelliklerini yansitmaktadrr. Yedi ytl siiren bu ikinci donem memuriyetinde (1885-1901) sensum olgunlsstttdt. Son ytllertnde kendisine. Devrin i1eri ge1en isim1erinden Sami Pess'mn oglu­ duro Ozel ogrenim gordii. Babasmm Oliimiinden sonra da Londra elfiligi ikinci katipli­ gine atanan Seziyi... Sami Pasazade Sezai'nin Serguzest adh romarn.Sit Arestmne. orada kaldlgl dart ytl boyunca ingiliz ve Frenstz edebiyatlan­ tu yakmdan izledi. • -. . 2. Oyun. Donemine uyarak sade bir dil kullanmisur.

Caresiz kisiler vardir. Yazann romanda goruslerini belirtmesi roman teknigi acismdan buyuk bir kusurdur. Etkisi yoktur. Bu karakter/tip olaylar Kendini karsismda nasrl bir tavir birakrmstrr. Elkisi yoktur. Olaylar karsismda nasil davranacaguuzi belirtiniz.:OZUMLEMETABLOSU KARAKTER ADI Karakterin/tipin en belirgin ozellig! nedir? Felatun Bey Rakrm Efendi Mirasyedi birisidir.Felatun'un mutasamf olmasi . benzerleri baska metinlerde de bulunan tiplerdir.Rakim'm eve donmesi . ME'I1N ETKINLIK ( y lIlAIAJDlz bikAyeyi slIllfta okuyunuz. Jozefino Dost canhsi birisidir. Etkisi yoktur.:aresiz kalmaktadu.Raknn'm Canan'Ia evlenmesi b. C. 57 . Dost canhsr insanlar vardrr. 3. Olaylar kar­ §Jsmda belirii bir tavn yoktur. zihniyeti ve cevreyi temsil eden.Rakim'in Felatun ile karsilasmasi . KARAKTER C. C. Cahskan kisiler vardir. 1. OzgiirIiigii ahnnustir. Metnin olay orgiisii su sekildedir: . takmmaktadir? Bu karakterin/tipin diger karak­ terler iizerinde etkisi var rmdtr? Bu karakterin/tipin yerinde olsaydmiz olaylar karst­ smda nasil davrarurdnuz? Sizee gercek hayatta bu romandaki karakter/tip gibi davranan biri olabilir mi? Yoktur.I_ 2. Yine yazann bu tarz miidahaleleri okuyucuyu egitme amaci guttu­ giinden olay orgusunun sekillendirilmesinde etkilidir. Canan Sevgisini saklayan birisidir. Metindeki kisiler (Felatun.§lk olmasi . ki~iliktir. Ki~iliginin g~2J'en~fsini sa lam! tIT.:ah~kan bir Mirasyedi.Can'm iyilesip evlenmesi . Rakim) belirli davramslar sergileyen.Jozefinonun Rakim'rn evine gelmesi .Canan'rn satin ahnmasi . Can. a.Felatun Bey'in Polin'i ile birlikte olmaya baslamasi . Sosyal ortam ve cevre bu u~olmasma karakteri/tipi nasil etkilemistir? se eo olmusiur. Canan ve Jozefino iizerinde etkisi vardir.Can'm Rakim'a ll. 2 Romandaki kahramanlar Tanzimat Doneminin sosyal gercekligine uygun­ duro 0 donemdeki mirasyedi tiplerin Batih ya!jam tarzmi benimseyip romandaki gibi olaylarla karsilasmasi mumkundur. Daha dikkatli davranmaktadir. Mirasyedi kisiler vardir.

:ekle¢receAinizj belirtiniz.Hendekbasi . (Buna glke romand a1rj olaylara uygunbir diyalog yavDlZ. Romanda mekanlar. Felatun'un basma gelenler ile Rakim'm sergiledigi durus. Grup: Romandaki mekanlar sunlardm . halki egitmek. Tanzimat Donemi romancilarma gore...Rakim'm evi. Romanda ~ olaylan.) . ona ders­ ler vermek icin kullarulabilecek bir aractir. Ahmet Mithat Efendi 'nin ahlaki ve sosyal sorunlarla ilgili fikirlerini okuyucuya aktarmaktadir. Romandaki Rakim Efendi ve Canan. temayt g6z lmUnde bulundurarak D8SI1 bir ~ gerc. Banh ktilttirlere koru korune baghhk bugtin icin de soz konusudur. bir dil kullamlrmstrr. roman. tasvirlerle anlanlmarrns. 8. ikindi" gibi aynntisiz zaman ifade eden sozcukler kullamlrmsnr. Dogu 1 Batl 1 Tema Yanhs Banhlasma 6. 5. Rakim'in geleneklerine bagh yapisi ile Canan'm ona duydugu ask ro­ mantizmin ilkeleriyle ortttsmektedir. Grup: Romanda "aksam. 7. Romandaki en onernli toplumsal sorun. geleneksel yasamm temsilcisi R§kun'I. Kendi milli ktilttiriinti bir yana birakip. Romandaki mekan ve zaman arasmda bir uyumsuzluk soz konusu degildir. 10. 58 . romantizmi en iyi ifade eden kahra­ manlardrr.4. Karikatiirdeki fesli kisi. b.tinkti okuyucuyu egitmek amaclannusnr. <. sadece olaylann g~ti~i yerler olarak amlrrusnr. Romanm halka hitap etmesi sebebiyle romanda konusma dili unsurlanyla birlikte sade. Sanatta faydayi bu sebeple on planda tutmuslardir. 9. 2. filtr §apkah ki§i ise Batih yasamm temsilcisi Felatun 'u karsrlamaktadir. yanhs Banhlasmadir. a. ETKINLIK ( 1.

12..0:1912) asl1adl Ahmet olan Tiirk yazar. (d:1844 . Ahmet Mithat roman hik5.. Baba­ suun oliimii iizerine focuk ya~ta faII§maya bll§laml§tIr. Bagdat'ta hem gazete yonetmenligi yapml§ hem de sanat okulu ogrencileri icin dets kitebt heztrlemisur. 1863 ytlmde Ni§ Rii§tiyesi 'ni bitirerek Ruscuk'e bir devlet dairesine memur olarak etentmstu. Yazann Tuna gazetesinde yezilsn ysymlemistu: 1869 ythnde Mithat Pes« Bagdat Yaliligi'ne atanmca 0 da onunla birlikte gitmistir. 1854 ythnd« agabeyinin gore vi doleytstylt: bulundugu Vidin'e gitmi§ ve orada bll§ladlgl ogrenimine Top­ hane Slbyan Mektebi 'nde devam etmistir. Diitdene Hemm. 9aII§tItI donemde Prensiz­ caYlogrenmi§ ve bu nedenle Tuna Valisi Mithat Psse'mn takdirini kezenmistir. Gene edebiyatcilan etrafmda toplarmstir. Felstun Bey'le Rekim Efendi. Toplumsal konulan i§lemi§tir. a. Tanzimat Doneminin en cok eser veren yazandrr. Hasan Mellah. Jon Tiirk .Abmet Mitbst BfetJdi Ahmet Mithat Eiendi. Heniiz On Yedi Ya§mda. romanm tarihi bir beige degeri tasimasnn saglamaktadrr. Hiiseyin Fellah.ye oyun gibi oldukce cesitli tiuierde esetler vettnistir.11. yazdIgI yazllar tiedeni ile Rodos'a sti­ riiImii§tiir. Abdtileziz'in olmesi iizerine lstanbul'a geri donmii§ ve saraya girerek vak'aniivislik gore vine getirilmistir. Emekliligi stresinde Dariilfiinun'da ogretmenlik yeptp ve Deriisseieke 'ya gef­ mistir. Ahmet Mithat Efendi _ Sadebir dil kullanml§t1r 59 . Donemindeki sosyal bir sorunu yansitmasi. Kendi bastlgl eserlerinin yentssre gaze­ terlerde de yeztlen flkml§ ve 1873 ytlmds. Bunun iizetine sd: Ahmet Mithat olarak entlmeye beslentr. ESERLER1: Leteit-i Riveyet. 1891 yilmde eilevi sebepletden donmek zorunda kaldlgllstanbul'da kendi matba­ ahanesini kurmus ve eserlerini besmssttr. Tanzimat Doneminin en onemli yazandrr. Ogretmenlik gorevi esnssmde burada heyeum keybetmistir.

bu edebi turun TUrk ede­ biyatma yeni girmis olmasi dolayisiyla teknik bakimdan zayif. roman gibi yeni bir edebi turle yazrlmalan. Destan Masal Mesnevi Roman Gercekci. Serguzest ve Felatun Bey ile Rakim Efendi romanian. 4.· Dil.tii Hayalive olaganusn.] ETKINLIK ( Serguzest ve Felatun Bey ile Raklm Efendi romanian donemlerindeki sosyal sorunlar olan esaret ve yanhs Banhlasmayi islemeleri. 2 Aym temayi islemelerine karsm eserlerin farkhhgi.. toplumu egitmek ve ona bilgi vermek arnac guduldugu icin agirliktadrr. 60 . masal. Roman­ larda toplumsaI sorunlar. sade bir kullanmalan ve sanatta faydayi gozetrneleri dolayisiyla donemleriyle iliskilendirilebilir. 3. hikaye. Felatun Bey ile Rakim Efendi. halk hi­ kayesi ve mesneviyIe iliskilendirilebilir.b.) farkh 01­ masmdan kaynaklanmaktadrr. betimlenrnis mekiinlar Belirli ve dolayh zamanifadeleri Hayal!ve oJaganti. Ahmet Mihtat Efendi'nin toplumsal bir sorun olan yanhs Batihlasmayi islemesi. hem sanatcmm kendi tis­ lubuyla hem de kullarulan tekniklerin (sinema. roman. Bu durum romanlann sanatsal yonunun geri planda kalrnasma ve teknik bakimdan kusurlu olmasma neden olmaktadir.. I_ ( . Hayal! ve olaganustu ozelikleresahip ozeliklere sahip ozeliklere sahip mekiinlar mekanlar mekanlar Belirsiz zaman ifadeleri Belirsiz zaman ifadeleri Belirsiz zaman ifadeleri \_ ETKINLIK ( Serguzest ve Felatun Bey ile Rakim Efendi romanian. halki egitmeyi amaclamasi ve sade bir kullaml­ masi dolayrsiyla yazanyla ili§kilidir. anlatmaya bagh ede­ bi metinler olmasi ve olay cevresinde gelismesi dolayisiyla destan. hikaye ile roman arasmda bir yere sahiptir. tiyatro. . daha onceki donemlere gore daha sadedir. =­ ANLAMA YORUMLAMA .

. Dogru cevap E secenegidir.. buna kar­ sin romandaki mekanlann gercek mekanlar olmasidir. Destandaki mekanla romandaki mekarnn ortak yonu. 61 .ERLENDIRME 1. 4.. (Y) 1 (D) (D) 2 .. yapryi olusturan bir un­ sur olmasi ve olaylann yasandrgi yeri gostermesidir. realizm. Farkhhk ise destanda hayali ya da olaganustu mekanlar kullamlmasi.. 3.romantizm.iJLCME DE(. .... iIahi.

2. sahne yapisi olan. dram. sahnede yasananlar bitirilmeden yapildig. karagoz.MBTIN ~air Bvlenmeai adh tiyatro metDiDi 8DI1fta een1end mmz. 2. ve herhangi bir sahne yaplsl gerektirmeyen. I_ ETK/NLIK ( 1. or­ ta oyunu ve koy seyirlik oyunlanndan olusan. biiyiiklerin mektebidir. 1_-4 HAZIRLIK doga~lama olarak GelenekselTiyatro: Yazih bir metne dayanmayan. 62 . Yunanistan' daki Dionysos §enliklerine dayanan tiyatrodur. Modem Tiyatro: Yazih bir metne dayanan. besinci sahnede yine gelinin gelisiyle yasananlar anlatilmaktadrr. dorduncu sahnede gelinin geliglyle yasananlar. ~ogunlukla yanhs anlamalar iizerine kurulu. yedinci sahnede mahal­ lelilerin eve gelisiyle yasananlar anlatilrmsnr. Grup: Ikinci sahnede gelinin yola ~Ikmasl. i~in kusurludur. kokeni Orta Asya'ya dayanan tiyat­ rodur. I_ ETK/NL/K ( 1. meddah." ifa­ deleri tiyatronun egiticiligi ve bilgilendiriciligini ifade etrnek icin soylenrrnstir. ii~iincii sahnede gelinin eve gel­ mesi. Edebt Metin/er T/YA'tRO 1. Sahne ge~i§leri. "Tiyatro. Sahneler bu ynzden ara bashklar gibi kalmisnr.B. trajedi ve komedi gibi alt tiirlere aynlan. Metnin temsilinde rol alan tlgrencilerle temsil ettikleri kisiler arasmda "kur­ maca"nm smirlan icinde bir gerceklik soz konusudur. Grup: Altmci sahnede mahalledekilerin eve gelmesi." ve "Tiyatro bir ahlak muessesesidir. 1. GiJstermeye Ball.

~air Evlenmesi'nde rnekanla ilgili ifadeler yoktur. Metnin yazildigr donemde ve gercek hayatta bu eserdeki karater/tip gibi davranan biri olabilir mi? Olabilir. 5. 4. Yoktur. Olabilir. Fayda gOzetmektedir. Acikgoz' birisidir. bozulur. Yoktur. belli bir zamanda. Yapi bozulur. Yap. baska eserlerdeki benzerlerlnden ayirt edilebilen karakterlerdir. Yoktur. dii§iince. Olabilir. 6. Vardir.OZUMLEME TABLOSU KARAKTER ADI Karakterin/tipin en belirgin ozelli~i nedir? Karakterin/tipin olaylar karsismdaki tavn nasildir? Karakter/tip eserden ~lkanldl~mda eserin i~eri~inde ve yapismda nasil bir de~§iklik olur? Sosyal ortarn ve ~evrenin bu karakterler Uzerinde etkisi var midir? Bu karakterin/tipin diger karakterler Uzerinde etkisi var rmdir? Bu karakterin/tipin yerinde olsaydmizolaylar kaT§lsmda nasil davramrdiruz? Mii§tak Bey Zlbll dudu HabbeKadm Ebullaklaka Heyecanh.2 Tiyatroda anlatilanlar Tanzimat Doneminde gorucu usuliiyle evlilige bir elestiri niteligi ta§ldlgl icin doneminin gercekligiyle iliskilidir. Metindeki kisiler duygu. Verilen §emaya gore. 63 . Yoktur. belli bir mekanda ve belli kisiler arasmda yasarur. Sair Evlenmesi OOh tiyatro eseri doneminde yasanan gerceklikler iizerine ku­ rulu oldugu icin tarihi bir beIge niteligi tasunaktadir. Yoktur. Olabilir. ~8§trrnaktadrr. Fakat yasanan olaylardan hareketle rnekarun Mustak Bey'in evi oldugu anlasrlmaktadrr. olaylar. belirtiniz. Bu bakimdan me­ kamn gerceklikle iliskisi vardir. Yapl bozulur. olay orgiisii ve i~erigi ile birlikte ele ahmp ~oziim­ lenebilen. 3. KARAKTER f. konusma ve davrams bakirmndan birey­ sel nitelikler gosteren. Yoktur. Yoktur. birisidir. Saf rnizach aceleci birisidir. Olay OrgUslt bakkJndaki dU§flncelerinizi. 7. Yapi bozuJur. ~a§trrnaktOOrr. Olaylar karsismda nasil davranacagrmzi belirtiniz. ~a§trrnaktadrr. Firsatcr bir kisidir.

Seflka'nm Tahire Harnm'a Ata'YI sevdigini soylernesi . a. Zavalh Cocuk'ta "suslti bir oda" ve "diger oda" mekan olarak gecmektedir. TURK TlYATROSU ! -_ _ II_ _­ Geleneksel Turk Tiyatrosu Modem Tiirk Tiyatrosu l ~ ~ Orta Oyunu Karagoz ~air Evlenmesi 9. Bu bakimlardan temanm hem sosyal hayatla hem de gerceklikle iliskisi vardir. 2 Zavalh Cocuk'ta yasananlann Tanzimat Donemindeki sosyal yasamda go­ riilmesi miimkiin oldugundan metnin. 11. Zavalh <.. 3. Bu ozellikler yazann halka hitap ettiginin de bir gostergesidir. Sair Evlenmesi'nin temasi olan gorucu usulu bugun de varhgim devam et­ tirmektedir.MET1N ETKINLIK ( Zavalh Cocuk adh tiyatroyu smifta canlandmmz...Sefika'run P8§a tarafmdan istenmesi . Grup: Sair Evlenmesi'nin ternasi "gorucu usulunun yanh§hgl"dlf. Metnin olay orgiisii §u sekildedit: . 2. Bkz. 8. bilgilendirmek amaclanrmsnr. 64 .Halil Bey ile Tahire Hamm'm durumu konusmasi . 10. Eserde konusma dili ozellikleri gorulmektedir. Ogretici Metinler-. Fakat eski donemlere oranla bugiin gorucu usulunun daha da azaldigi gorulrnektedir. ETKINLIK ( 1.Sefika'nm verem olmasi .Ata'mn intihar etmesi b. 1. Grup: Isledigi tema dolayrsiyla halki egitmek.sinasi I_ 2.ocuk adh tiyatroyu nasil sonlandJracalmm belirtiniz. Zaman ile ilgili ise herhangi bir ifade mevcut degildir. doneminin gercekligiyle iliskisi vardir.

~eflka Bu karakterin/tipin diger karakterler iizerinde etkisi var rmdir? Bu karakterin/tipin yerinde olsaydmiz olaylarkarsismda nasil davramrdmiz? iizerinde etkisi vardu.iinkil edebi eserler. yazrldig. uzerinde etkisi vardtr. Sizce gercek hayatta bu tiyatrodaki karakter/tip gibi davranan biri olabilir mi? Olabilir. Bu nedenle bir edebi eserin. C.:OZUMLEME TABLOSU KARAKTER AD! Karakterin/tipin en belirgin ozelligi nedir? Karakterin/tipin olaylar karsismdaki tavn nasildir? Sosyal ortarn ve yevre bu karakteri/tipi nasil etkilemistir? Halll Bey Anlayrsh birisidir. C. zaman. Grup: Zavalh Cocuk adh metnin yazihs amaci. I Etkisi yoktur. 6S .:aresizdir. Metindeki kisiler duygu. ~eflka Etkisi yoktur. 6. 2. Tahire Hamm Anlayish arna caresiz birisidir. yazann kurrnaca gercekliginin icinde yapi unsurlanyla (kisi. Zavalh Cocuk adh metindeki olay orgusunun yasandig: zamanla. Sevgisine mal olmustur. Caresizdir. Edebi eserler. baska eserlerdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir. Metindeki terna. konusma ve davrarns bakimmdan birey­ sel nitelikler gosteren. mekan. dil§ilnce.aresizdir. KARAKTER C. I_ ETKINLIK ( 1. olay orgusu ve i~erigi ile birlikte ele ahmp cozum­ lenebilen. ~enka Fedakar birisidir. halki egitmektir. Olabilir. Olabilir. <. metnin ya­ zlidlgl donem arasmda siki bir ili§ki vardir. yazildiklan do­ nemin zihniyetini banndmr.4. Ata iizerinde etkisi vardir. eserin yazildrgi donemde karsilasilabilecek bir durum oldugu icin hem sosyal gerceklikle hem de halki egitmekle iliskilidir. olay orgusu) bir billiln oldugu icin. Grup: Zavalh Cocuk adh metnin temasi "gOriicii usuliiniln yanh§hgl"dlr. donemden ba­ gimsiz dusunulmesi mumkun degildir. Olaylar karsismda nasil davranacagimzr belirtiniz. S. bu unsurlardan herhangi biri­ nin degistirilmesi eserin anlammda bir degi§iklige sebep olur.

b. tiyatro. • Ziba: siislii. (dudu sozciigii ise. daha onceki donemlere gore daha sade bir dil kullamlrmsnr. a. 66 . ozentili. 9. can atan.7. Zavalli Cocuk adh metinde. Zavallt Cocuk adh metinde islenen.. Tan zimat Dlmemi ~ ve Heyecam Dile Getinm MetiDler (~iir) Tanzimat Doneminin oncu sanatcilanndandir. fikra tiirlerinde eserler vermistir.J ETKINLIK ( Bvlenmesi ve Zavalh c. ~air Evlenmesi'ndeki isim sembolizasyonuna gore isimlerin anlamlan §un­ lardir. ~air Evlenmesi 'nde oldugu gibi yerel soyleyis ozelliklerine yer ve­ rilmemistir. :a:::~:== . Yukandaki ozelliklerle. Bunun sebebi ~air Evlenmesi adh metnin komedi unsurlanyla.) • Habbe: hileci. • MU§tak: ozleyen. Buna gOre gUnumuz ~ D881l bir isim1endirme yapacaPJZl be1irtiniz. 8. ANLAMA YORUMLAMA . sosyal bir konu olan "gtiriicU usuliiniln yanlt§ltgl" temasi Narmk Kemal'in edebi tizelIikleriyle or­ tii§mektedir. elestiri. I. roman. hile yapan • BblJUakiaka' konusanlann. Bu catisma Tanzimat toplu­ munun sosyal yasantismda gorulen Dogu . Gazetecilik yapml§trr. [ \_ ~air . makale. tftti (papagan) stizciigiiniin TUrk­ cedeki halidir. ] ~iir. Bkz. ~air Ev­ lenmesi adh metinde de aym catisma gorulmektedir.ocuk adh metiDlerden belirlediliniz b(lIUmleri 81­ mfta can1andll'JD1Z.- . Zavalh Cocuk adli metinde "gelenek . Zaval­ It Cocuk'un ise dram unsurlanyla kaleme almrms olmasidir. gevezelerin babasi.modemite" cansmasr vardir.Bah ikileminin dogal bir sonucudur.

bir yandan da onun r. ozeIIik1e iinlii Ptenstz me1odram. Tilrkr. Bah modeli tiyatronun benimsenmesiyle Tiirk tiyatrosuna yeni bit yoneli§ icine girmistir. /839 Tanzimat Permeni'nm ongordiiguilkeler dogrultusun­ da Beu 'ya yonelen Ostnsnlt toplumunagirisi. 1870'te Sadrazam Ali P8§a'nm !stanbul'un r. ge­ lismesini engeliemistir. Ahmed Mithat Bien­ di.agda§ dogrulruda.ok ger. GalIa Agop'un Osmenli tiyatrosuna yon verdigi 15 yihn en onemli sonuclsnndsn biri de izleyicinin tiyetroy« al/§masl oldu. Recaizade Mahmut Ekrem gibi iinlii §air ve yazarlann yepu­ Ian. de o/sa bir dram gelenegi bes­ lsnusttr. Bu oyuncu1ar ir. milzikIi oyunlar ve ope­ retler sshnelendi.IIann ketkis». tiyatroya beski ve sansilr koymesiyle tmli: A bdiilhamid de 1889'da YJ1dJZ SarayJ 'nIn behcesinde yabancJ tiyatro ve opera oyunlsrunn sahnelendigi bir tiyatro salonu yspttrd).e oyun1ar oynama imtiyezuu 10 y/l elinde tutan GalIiI Agop'un top1u1ugunda Brmeni oyun­ cu1ar yanmda Miis1aman Tiuk: oyuncularcIa yeti§ti. Abdulmecid 1858'de Dolmsbshce Sara­ YJ'mn yakmInda bir saray tiyatrosu. gelenekse/ Tiirk tiyatrosuna bit yen­ dan bircok olumlu katkJda buJunurken. Bah tiyatrosumodelini benimseyen Ttirk tiyatrosunun gelisimi r. boylece Bah 'ya omnIar. Ahmed Vetik P8§a'nm usta i§i Moliere uyar1amalan. Bsu tiyatrosunun Tiirk kiiItiiriine tam anlam. melodrama ag/r11k veren MarcIiros 67 .ok genel biryeklessml« iki a§amada ince1enebilir. yebenct yazar/arcIan yspilsn r. Her seyden once tiyatro da yszih metne ger.e§itli blilgelerindeTilrkr.Jy/a sktenlmesi Tanzimat'ta o/u§mu§­ tur.inde en ilnli1­ sa Ahmed Fehim'dir. kemolsr. Osmsnli ssrey: ise yabancl topluluklenn gostetilerinc biiyiik onem vennistir.2. Boylece tiyatroyu kutumsellestume yoniinde onemli bir adrm sulttnsur.eve sahneli yeni tiyatro ysptlsn kurulmu§. Bah modelinde tiyatronun Tiirkiye'ye ge/mesi sonucunda r.ude tsiustyordu. Bah tiyatrosunu Tiirk helkinden daha once benimsemistir.ilmi§. Beti tiyatrosunun. Osmenli Tiyatrosu'nda NamJk Kemsl.e oyun sergi­ lenmesi yolunda Ermeni sanatr.e oyunlar ser­ gileyen tiyetroler kurmest ko§u1uy1a kendisine sagladlgl destekle. Tiir­ kiye Cumhuriyeti'nin kurulmasl arasmda (1839.1923) yet alanhaZlrIJk 8§amas/ ve Cumhuriyetin kuru/u§undan giinamiize uzanan geli§me 8§amas/. 1868'de Osmenlt Ti­ yatrosu edls bir topluluk kurarak Tiirk yazarlanna ve Tarkr.e oyun1ara yoneldi. Bu arada padi§ah­ /arda tiyatroya biiyiik ilgi gosteriyordu.eviri ve uyar/amalar yanmda Tiirk yazarlan da oyun yazmaya beslemisler. toplulukIar bu tiysirolerde diizenIi o/arak oyun ser­ giIemeye beslemislerdir. 9agda§ Tilrk tiyatrosuna ilk onemli sdun 186O'ta yspilsn Gedikpss« Tiyetro­ su'yla stilmtstu: 1861 'de bu tiyatroyu kiraIayan GiilIaAgop. Tanzimat Ferrnam'mn ilemyle. Tiirkiye'de BahIJ an1amda tiyatronun kutumsellssmssi ve Tilrkr. Abdiilhak Hamid. BATILlANLAMDA TORK 71YA7ROSU Turk helkt Batl modelinde tiyatroyla ezmhklenn sundugu tiyatrogasteri/eriyo­ /uy/a bir o/r.err.evirileri. gii1diirii ve vodvillerinin r.

ozel­ likle romantik yurtsever duygu1anyla yiikJii oyunlar izledi. Tiirk oyunculenn egitimi ifin bir konservatuvar ve yerel yonetimce parasal afldan des­ teklenen bir uygulama sahnesi olu~turuImasI yolunda ilk edun ise I9l4'te Deriil­ bedayi'nin kurulmesiyle enldt. Sair Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyat­ rolardaki gibi sadece mekan olarak verilmeyip Bau'daki omekleri gibi aynntih 68 . yazih metinler halinde olmasi. 3. Tanzimat tiyatrosunun modern TUrk tiyatrosunun baslangici kabul edilmesi. BatI tiyatrosunun konukIan ve tipIeriyIe geIenekseI tiyatronun tipIerini ve oyuncuIuk bicimini birlestiten ve dagafIamaya dayanan tuIuat. bir anIamda orteoyunun sahne tistiine fIkanlmI~ bi­ fimiydi. Bu donemde halk tiyatrosu sanatfIIanmn tulu­ at adI veriIen yeni tar bir tiyatro geli~tirdigi goriiIdii. tarihsel dremler. 5. 1839. Me~rutiyet'ten sonra da ozgiirliik konusunu i~leyen romantik tarihsel oyunlar aglrlIk kezendt. Tiyatroda BatI modelinin be­ nitnsendigi nenrhk. sahne tekniklerinin uygulanmasi sebebiyledir. Bu yepttler icinde en iinliisii Nemik Kemal'in Vatan Yahut Si1istresi'ydi (I873). TUrk yazarlan en fak etkileyen yabancI kaynak­ Iar Victor Hugo 'nun. ~air Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyatro metinleri. Bu bakImdan Tiirk dram seneumn Ibrahim $inasi'nin yazdIgI ve ilk ozgiin Tiirk ayunu olan $air Evlenmesi'yle (I 860) bll§ladIgI kabul ediJir.Mmakyan ve Ahmed Vefik Pll§a'mnMoliere uyarIamalanna aglrIlk veren Tomas Pesulyeciyen'in ketkilsnyle siirdii. Moliere'in ayunlanyIa yabancI melodramlar aIdu. orta simi trajedileri ve melodrsmlsrdi. romantik dramlar. Batih tarzm ornek ahnmasi. Miinevverin Hasbihali adh tiyatro metnindeki sahne dekorunun anlatildigi bolumdeki aynntilar sahne tekniginin. Shakespeare 'in. Bu oyunu. ilk Tiirk-MiisJiiman kadIn sanatfI olan Afife Ie­ le'de sahneye ilk kez 1920'de Dariilbedayi'de fIktI. 4. sahne gecisleri ve sahne unsurlan bakimmdan teknik kusurlara sahiptir. Fakat edebiyanrmza yeni gi­ ren bir turun ilk omekleri olmasi acismdan boyle kusurlann bulunmasi son dere­ ce dogaldir. daha once hif denemedikleri bir tarde kalem oynatlrken ister iste­ mez Bstil) ustalara oykiindii1er. ll§BIDasI doneminde ayun yazar1Igmda parlak bir etihm gOriil­ medi. Ortaayunu ustalarmdan Kavuklu Hamdi'nin onderliginde I875'te artaya fIkan bu tar. Bu tar oyunlann besmd« Ahmed Vefik Pll§a'nm Moliere'den yaptIgI uyarlamalarla oyun yazarlIgI­ m cumhuriyet doneminde de siirdiiren Musaphizade Celal'in Beti'nm tOre kame­ disi gelenegi icind« Osmenlt toplumunu ele~tirdigi oyunlar gelir. Yazarlar.1923 donemi ifinde yezilen oyunlar genel olarak komediler. Aynlmaz ogesi alan kantayla birIikte !stanbuJ'un $ehzadebll§I semtinde ramazan aymda senlenen Direkleremsi'nm beslic« gosterilerinden biri olmeyt siirdiirdii. cumhuriyet'in ilk ytllsnn« degin yaygm bir bicimde ya~adI. Bu donemde yazIlmI~ yuzlerce oyundan giiniimiizde de aynanabilir olanIann seyts: fok ezdir.

6.. konusrna dili ozellik­ leri yansitan. tiyatra turunun yapi ozelliklerini gostermektedir. . Geleneksel Turk tiyatrosu yazih bir metne dayanma­ makla birlikte belirli yapl ozelliklerine sahiptir. 3.. (D) DE~ERLENDIRME 1 (Y) (Y) halki egitme . sade bir dil kullarulrmstrr. . ~air Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh ti­ yatro metinlerinde sade bir dil kullarnlmasma ragmen Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalara da yer verilrnistir. Yazih bir metnin bulunmasi.. Dogru cevap E secenegidir.. modem. 2. eglendirirken de kissadan his­ se vermek amaclandigi icin tema genellikle ahlakidir. .Karagoz ve Meddah gibi halk tiyatrosu omeklerinden farkh yonleridir.. traje­ di gibi Batt tiyatrosu ozellikleri gostermesi modem tiyatronun Hacivat .. Geleneksel Turk tiyatrosunda yanhs anlamalara dayanan... komedi.. geleneksel Turk tiyatrosu.. Geleneksel Turk tiyatrosunda halki eglendirmek. ~air Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyatro metinlerin de ise toplumsal bir sorun ele almrmstrr.. dram. Sair Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh tiyatra metinleri.... bu da modem Turk tiyatrasunun teknik bakimmdan giderek ku­ sursuzlasngim gostermektedir. 4. sahne anlayismm varhgi..olarak verildigini.. (jLCME 1.

devletin kurtulusu ve toplumun refahi icin yenilik taraftan olan. Tanzimat Donemi Edebiyatl Realizm Sami Pasazade Sezai (Serguzest) ~-_ _-t_---JI L-I.[5. Tanzimat Donemine yaklasilirken aradaki farklihklan azaltrrus. bazilarmm ise gerek­ siz gorulmesi halkta bir huzursuzluk yaratnnstir. bu ne­ denle sanatta faydayi gozeten birer kisilige sahiptir. yeni edebi turlerde eserler verilmeye baslanrnasi Tanzimat't etkileyen kliltiirel sebeplerdendir.. devlet eliyle yapilan bir takim yeniliklerin halk tarafmdan yerinde. halkm dev­ lete karsi olan sorumluluklanm sorgulamasma neden olmus. kanun. Orup: Tanzjmat DOnemini etkileyen kUltl1rel Y8p1: Osmanh aydmlannm Batr'daki felsefi ve edebi akimlan takip etmeye basla­ malan. halkm Bati'yi daha yakindan ta­ mma ve bazi yerlesik degerleri sorgulamaya baslamasi Tanzimat'm olusu­ munda etkilidir. 70 . 1. Romantizm Narmk Kemal (Zavalh Cocuk) Ahmet Mithat (Felatun Bey ile Rakirn Efendi) Klasisizm Sinasi (~air Evlenrnesi) Aydmlanma Gag. Bunun yarusira ozellikle gazete aracrhgiyla halkm bilgilendirilrnesi.. gazeteciligin ortaya cikmasr. TANZIMAT OiJNEMI EOEBIYATININ GENEL iJZELLIKLER~ I_ ETKINLIK ( a. Osmanh Devle­ ti 'nin kozmopolit yaprsi icinde bulunan degi§ik irklann. onceki donemlerde btiytik farkhhklar gosteren Tiirk ve Bat! klilttirti. Batih devletlerin Os­ manli'daki azinhklar icin bazi haklar talep etmesi Tanzimat'm olusumunda etkilidir. Grafige gore.. ilerleme. sosyal sorunlar tizerine egilen. devletin kendi valisi Kavalah Meh­ met Ali Pasa'ya bile soz geciremeyip.. Tanzimat Donerni yazar ve sairleri. 1 Orup: Tanzjmat DOnemini etki1eyen sosyal Yap!: Osmanh Devleti 'nin son donerndeki savaslarda aldlgl yenilgiler. 2. Orup: TRuzjmat DOnemiui etkileyen siyasi Y8p1: Askeri basansizhklar sonucu pek cok yerin elden cikmasi. deney.. milliyetcilik akirrn­ run etkisiyle ulus devletler kurmalan. 2. 3. b.t . Tan­ zimat Donerninden itibaren ise parelellik gosterrneye baslarmstir. Akil. Batr'yi tarnyan.a. maglup olmasi.

I 71 .b.:alI~ml~lardlr. Sade bir dil kullamlrmstu. ~emaya gore Tanzimat Edebiyatmm kaynaklan Bati'daki fikri ve edebi akimlardir. Donernin flkri. edebi ve sanatsal tartismalan gazetelerde yapilmrsttr. fikra gibi yeni turleri benndmmsnr. 3. 4. konusma dili ile yazi dili arasmdaki farklihklan azaltmaya c. ­ r Gazetenin i§levi - Makale.:in donemin sanatcrlan. Tanzimat Donemi Edebiyati eserlerinde daha onceki donemlere gore sa­ de bir dil kullamlnnsnr. Halki egitmeyi amacladiklan ic. Halki bilgilendirmede arac olmustur.

Dogru 1860-1896 . cevap E secenegidir. Dogru 6. cevap E secenegidir. 3 4. Dogru 5. cevap B secenegidir. 72 . cevap C secenegidir. cevap B secenegidir. Dogru cevap C secenegidir.ME VE DEGERLENDiRME 1. (D) (D) (Y) 2.UNiTE SONU OU. Dogru 7. Dogru 8.

SERVET/FONUN EDEB/YATININ OLUSUMU ] 1. 3.----­ SERVET/FONUN EDEB/YATI (7896-1907) VE FECR/AT/ TOPLULU(. 1. 2 Cemil Meric. dusunce konulanmn ozgurce konusuldugu. Bu. Servet-i Fiinun dergisi..U (1909-1972) ------. Muallim Naci. 1896 yihnda da derginin basma Tevfik Fikret getirilmistir. Eskiyi savunanlarla ihmhlar geleneksel yasama tarzim siirdUriirken. I: HAZIRLIK I_ 1. sanatcirnn hangi sanat dalmda olursa olsun. daha soma Servet-i Fiinuncular icin onceleri bir alay olarak kullamlrms daha soma ise isim olarak yerlesmistir. ( ETKINL/K 1. Grup: Servet-i Fiinun. 2. Grup: Servet-i Fiinun. -- 7.-. MIIT. "Dergiler. sanatcmm iislubunun onemi vurgulannustir. 2 Tanzimat Donemi EdebiyatI bir yenilik getirdigi icin "Edebiyat-i Cedide" olarak adlandmlrms.. sa­ nat. 1891 yilmda Ahmet lhsan tarafmdan cikanlmaya bas­ lanrms.~ ) rfJNU71E ---- uuu.tN am-. hiir tefekkiiriin kalesidir." sozleriyle dergilerin. hatta bu donern edebiyatcilanna bir edebi topluluk olarak admi verrnistir. Tanzimat sonrasi TUrk edebiyatmda ihmhlann basmda bulun­ rnaktadir.«4~- --------. sananrun estetik yonunun kuvvetli olmasi gerektigini ifade etmektedir. savun­ duklan edebi goruslerini aciklamada. ve 2. savunduklan gorusler dogrultusunda kale­ me aldiklan eserlerini yaymlamada bir ara't gorevi yuklenrnis. 73 . Yeniligin iistiine yenilik yap­ maya cahstiklan icin Servet-i Fiinunculara da Edebiyat-i Cedideciler denilrnistir. "fenlerin zenginlikleri" anlamma gelmektedir. edebiyat." sozuyle. bu dergi etrafmda toplanan edebiyatcilann. nasil soylediginiz onemlidir. ye­ niyi savunanlar Batih yasama bicimin uymak istemislerdir. yaymlandrgi birer yer oldugunu ifade etmektedir. "Sanatta ne soylediginiz degil. sanat ese­ rinde.

(D) 1 (D) (Y) 2... 2. edebiyatta zevki ve estetigi on planda tutmus. Buradaki bireysellik. Recaizade Mahmut Ekrem'in tesvikleriyle eser­ lerini yazrruslardir. 74 . b. O-R-U.. sanat icindir... siyasi ve sosyal problemlerden uzak durmalarma sebep olmustur... lstan­ bul'da Batih bir yasama bicimi siirdiirmeye yah§ml§.NL""A""'MA=Y._·... Her iki metin de ani tiiriiniin yapi ozelliklenni yansrtmaktadir. Servet-i Fiinun ile KIrk yil adh metinler tema bakmundan toplumdan uzak.. Fransizca basta olmak iizere yO­ cukluk yillannda Bati dillerini ogrenmi§.. t-...... lJLcME DE(. adelet. gazetenin gerekliligi" gibi toplumsal konular islenmisken. . . toplumsal sorunlardan uzak durmus. Tanzimat Donemi metinlerinde "hurriyet. ~] 1... Anlatimda ise cesitli betimleme ve benzetmeleri yapilrms. toplumsal konulardan ve sorunlardan uzak durulmustur... sahsi degil..... Servet-i Fiinun doneminde "Sanat. Servet-i Fiinunculann aradan gecen zaman icinde bazi yeniliklerin oturmasmdan. donem sa­ natcilanm sadece sanatla ugrasmaya sevk etmis. Bir edebiyat dergisi editlhi1 olarak. Servet-i Fiinun dergisin.. Dogru cevap D secenegidir. Tanzirnat Donemi Edebiyatrm hazirlayan sebepler ile Servet-i Fiinun Edebi­ yatuu hazirlayan sebepler arasmdaki en onemli farkhhk. Servet-i Fiinun Doneminde estetik zevkin on planda olrnasi. 4. Edebiyat-i Cedide. fikri ve edebi alan ile toplum tarafmdan benimsenmis olmasmdan sonra ortaya cikrms olrnalandir. bireysel konulara yonel­ mis sanatcilardir. topluluk adma bir bireyselliktir. Servet-i Fiinunculann edebi gorii§ ve cahsmalanru siirdilrdilgii bir merkez olrnustur... . goructl usulii­ niin yanhshgi.. 5. Servet-i Fiinun dergisi etrafmda toplannus.. Dergi.. derginin sanat anlaYJPIl1 aytklayan bir y8Z1 YllZU11Z. a..4... .". esitlik.ERLENDIRME 1.M L=A""'M". A". .. ." ilkesi benimsenmis.A~. 3. 6. Servet-i Fiinun ve KIrk yil adh metinlerde bireysellik on plandadir.... 3. Tanzimat Donemine gore daha edebi ve siislii bir dil kullarnlmisttr... Bati edebiyati zevkiyle yetismis. bireysel bir konuyu islemislerdir..

gmm ve neyi. MB'I1N amm­ EDEBt TENK1T I_ ETKINLIK ( 1. 6{. anlatim bakimmdan daha estetik kilabilir.2. ni~ elestir­ di~ belirtiniz. 75 . Sosyal yasamda. olumlu ve olumsuz yonlerin ortaya konarak. daha "iyi"nin ortaya cikmasrm saglamaktir. GiIn1f1k YlI§8DtImzda ell'§tiri YaplP yapmadJ. Servet-i Fiinun Doneminde. a. Hanra ve gezi yazilan. Ogretici metinlerde dilin. Grup: Biraz Daha Hakikat adh metindeki kelime gruplan. ozellikle Tanzimat'in ilanmdan sonra meydana gelen degisiklikler yava§ yava§ toplum tarafmdan kabul­ lenilrnis ve devletle birlikte halk da yiiziinii Ban'ya donrneye baslanustrr. hakkmda bilgi vennek amaciyla bir araya getirilmislerdir. cumleler. bilgi vennektir. b. onu aciklamak. metin iletisini ifade etmek. kendilerinden sonraki donemler icin birer tarihi beI­ ge niteligi tasirlar. anlatilmak iste­ nenin karmasik bir hill ahp anlasilmarnasma sebep olabilir. Elestirinin amaci. Grup: Biraz Daha Hakikat adh metnin yazihs amaci. 4. Ulkedeki bu baskici yonetim zamanmda herhangi bir savas olmamasma ragmen Ban karsismdaki gerileme devam etmistir. Belirli bir diizeyde sanath anlatim ise ogretici metinleri. Servet-i Fiinun ve yeniliktir. II. 3. Grup: Biraz Daha Hakikat adh metin iletisi. 1.RETlcl METINLER 1 · 2 -----4 HAZIRLIK II 1. parag­ raflar metinde anlam birligine sahip kiimelerdir. Metindeki bu anlam birligine sahip kumeler. 2. 3. Abdiilhamit'in baskici yonetirni altmda bulu­ nan aydmlann bircogu Avrupa'ya ozellikle de Paris'e kacnuslardir. sanatsal bir bicimde kullarulmasi.

Metinde anlam tutarsizhgi veya birbiriyle celisen dii§iinceler mevcut degildir. Atatiirk. istanbul ve Kars milletvekilligi yspti. 4. bilgi vermek. 8. "Servet-i Fiinun ve yenilik"tir. Atatiirk'iin oltimiindcn sonra. 1908'de II. 6. 1933'te Ak§am gazetesinde yuztler yazmaya ve Tiitk kiiltiir hayatmm onemii yaym organ1anndan biti alan Fikir Hareketleri dergisini yaYJmlamaya bssledi. makale. ittihat ve Terakki'nin siyasi alanda bir nevi keletnsotu oldu. Biraz Daha Hakikat adh metnin ana fikri. taklit.o. 3. Metindeki "gazete. 1957) yszi hayatma Servet-i Fiinun done­ minde edebiyetct olerek bsslsmts. 2. 1908­ 1912 OsmanlJ MecIisi Mebusam'an istanbul milletvekili secildi. Metin. 1954'de 79 yssmds tutuklanarak hapse girdi fIktl. 1957 yilmda Olmii§tiir. edebiyat okulu. yonlen­ dirmek. 1913'ten sonra tek parti hfiline gelen lttihet ve Te­ rakki'yi elestirmeye besledi. Servet-i Funun'u olusturan sartlar dolayrsiyla iliskilidir. 1911'de Diiyunu Umumiye Dayinler vekili oldu. 1922'de Tenin'i yeniden cikurmeyu beslads. ogretici metin gelenegi icerisinde edebi tenkit alanmda yazilrmsnr. Metin elestiri (tenkit) dusuncesiyle kaleme ahnrmsnr. sa­ natkar. bilgi vermek. Bu tarihten sanra. siyaset edsmuhr. ilerleme" gibi terim ve kavramlar kullarulmisnr. roman. ya­ zar. lsmet lnont: ve DP do­ nemlerinde her daim serf kalemiyle yazdlgl polemik ve elestirilerle ve eyru za­ manda da kiiItiiriin yeygmlesmsstne destekIeriyle alallarda ksltms. 1939-1954 yillen arasmda Cenkin. haberdar etmek gibi amaclanmn olmasmdan kaynaklanmaktadir. Agustos 1908 'de Tevtik Fikret ve Hiiseyin Keum ile birlikte Tanin Gazetesi'ni kurdu. 7. lsmet lnonu'nun tekliflyle tekrar palitikaya dbtulii. II. Metinde somut ifadeler daha ~ok kullarulrmstir. yaym orgamnda yaymlayacalmlZl be­ lirtiniz. Metinde gunluk hayatia ilgili olarak. Bu ana fikir. sanat. aciklarna yapmak. Atatiirk'iin otiimii­ ne kadar politikanm dtstnd« keldi. 76 . Aym ytl. HiJseyin Cabit YalfUl Hiiseyin Cahit YalfIn (d. 1875 . a. Haziran 1919'da Malta'ya siiriildii. Hiikiimete yonelttigi aglr elestirilet ve eski lnihetcite­ tt savunmaSI doleytsiyle 1923'te istikIal Mahkemesi'nde ysrgtlends. 5. Mesrutiyet. aciklama yapmak amaclandigi icin aciktir. Bu durum ogretici metinlerin. her alandaki isbirliginin bugiin icin zorun­ lulugundan bahsedilmistir. 1925'te mii­ ebbet siirgiin cezest ile Corum 'a gonderildi. b. Metindeki ifadeler. edebi hareket.1. Biraz Daha Hakikat adh mew hangi. metnin ait oldugu sosyal ve siyasi §artlarla. estetik. gazeteci. Mestutiyet'in ilam ile edebiyeu buskmts ve politikaya gitmistit. Dekadan.

Metnin ana fikri. 4.Grop:Bkz. [. 3.MET1N GEZtYAZlSI 1. Grop: Biraz Daha Hakikat adh metinde "Servet-i Fiinun ve yenilik". Cenap ~ahabettin 1870'te Menestir'de dogdu. "merkepciler. ucgen. piramit. elestirici yiiniinii ortaya koymasi bakirmndan. 5. "mnzik ve dilenci grubu" ifadeleri done­ minin sosyal gercekligini yansitan ifadelerdir. Temalann birbirinden farkh olmasi hem metinlerin tiirii hem de anlatilanlann birbirinden farkh olmasmdan kaynaklanmaktadir. 2 Metindeki "iki sent gibi ekilmis araziler". gezilen yerler hakkmda bilgi vermektir. okuyucuya bilgi vermek amaciyla yazilnuslardir. Misir ve piramitlerdir. iigretici metin olmasi dolayisiyla yogundur. deveciler. mumya. Grop: Metindeki "delta. Metinde somut ifadeler daha baskmdrr. Grup: Biraz Daha Hakikat ve On Birinci Mektup adh metinler. Bebssttnn Plevne'de selut dtismesinden sonra aile­ siyle Istanbul'e geldi. 6. 77 .~ 2. Fakat yazarm edebi iislubundan kay­ naklanan birtakim benzetmeler ve sanath soyleyislerde soyut ifadelere de yer ve­ rilmistir.Biraz Daha Hakikat adh metin yazann sert ki§iligini. "bedeviler". ebu'l-hevl" ifadeleri terim ve kavramlardir. llkogrenimini Tophane'deki Fevziye Mektebi'nde yepti.2. 2. On Bi­ rinci Mektup adh metinde ise "M1SIf ve piramitler" ternasr islenmistir. ETKINLIK ( 1. I_ ETKINLIK ( 1. kitabm adirun "Kavgalanm" oldugu da dusunulurse iliskili­ dir. bilgi vermek amaclandigi icin acik ve kesindir. gezi yazisidtr. On Birinci Mektup adh metnin yazI11§ amaci. On Birinci Mektup aldi metin "gezi yazrsr'tdir. 2. Bu durum iigretici metinlerin yazihs amaciyla parelellik gosterir. On Birinci Mektup adh metindeki ifadeler. Tiirii ise. Bu bakirndan On Birinci Mektup adh metin. fotografcilar". "deve kervam".

imgeler dbneminin sanat diinyasmda onem­ Ii tartl§malar yeretu. 11k siiri 1885'te daha ogrencilik yillennd« Saadet gazetesinde yeyimlendi. Daha sonre Receizede Mahmut Ekrem ve Abdii1hak Hamit Tsrhen'den etkilenetek Bets tarzl siite yimel­ di.Giilhane Askeri Riisdiyesi ili bitirdi. Gelenekc! seirlerin en fok saldJrdlgl yenilikfi ssdrdi. Kurtulus Sav8§1 stresm­ da Kuve-yi MiJIiye 'ye kers: olumsuz tutumu nedeniyle ogrencileri taraimdan isti­ iaya zorlendi. oliimiinden sonra) Tiyatro: Korebe (1917) Diizyezi: Hac Yolunda (1909) Evrek-i Byyam (1915) Aiak-I lrek: (1917) Avrupa Mektuplsn (1919) Nest-i Harp. Ro­ dos. On­ celeri MuaJIim Naci 'nin etkisiyle divan ffim siirle ugr8§tl. Kabri Bsktr­ koy'dedir. Yurda dondiikten sonra Mersin. Nesr-i Sulh ve Tiryaki Sozleti (1918) Vilyam $ekispiyer(1932) OnBirinci Mektup adh metindeki birtaIam S8Dath s6yleyi§ler ile an1ah18l!1arm kurguland$ Uslup Cenap ~babeffin 'in edebt kipliJiyle 6rtI1§mektedir. "nay-i ziimiirriit" gibi deyimlet. $i­ ire "nesirmusikisi" dedi. sihbiye miiietti§Jigi yspti. Bu tarzda yazdlgl en iyi iki omek: "Yakazat-l Leyliye" ve "Elben-t $ita" siirletidir. $iir1erinde kuJIandJgI "S11at-i sementkm ". "ceng-i miizeb­ hep ". Daha sonre cumhuriyeti destekledi ama yelmzhktsn kurtulsmedi. Heceleri miizik duzeyinde uyumlu kullenmsyt savundu. oliimimden sonra) Bilffin $iir1eri (1984. 78 . Hekim yiizba§l oldu. 12 $ubat 1934 'te lstanbul'da beyin kanamasmdan ya§amlm yititmistir. Servet-i Fiinun dergisinde siirleri yeytmlsndt. Ttbbiye Idedisi 'nden sonra Askeri Ttbbiye 'den mezun oldu. Detiiliunim 'da Tiirk Edebiysti Tsrihi detsleti okuttu. Diger Servet-i Fiimmculenn tersine bireysel siiri tercih etti. Eserleri: $iir: Tamat (1887) Sefme $iir1eri (1934. Cidde'de ksrsntine hekimJigi. Edebiyet-t Cedide 'nin en a§lrJ omekletini verdi. Tevfik Fikret ve HaJit Ziya Usekligil'Ie birlikte Servet-i Ptinun edebiyatmm iif onetnli isminden biri oldu. 1914'te emekliye eynldi. Psris'te 4 yll cilt hsstshklsn ihtisesi yepti.

2. sanatcilann ev toplantilan gosterilebilir. Fmnsiz yazar Paul Bo­ urget'yi okurmus ve ondan etkilemistir.. Bah­ riye Okulu'na gitmis ingilizce ve Frensizce ogrenmi~tir.6: 23 Arabk 1931) 1stanbul'da dogmu~ ve kiifiik ya~ta edebiyat ile ilgilenmeye beslermstir." (Kelimenin yanhs anlamda kullarulmasi. 3. 1. 6. Verilen ctimlelere gore dergiler. sanat ve edebiyat hayatma yon veren. Bu durum.. Metin giintimtiz icin Servet-i Fiinun Donemine 1~1k tutan bir onerne ve dege­ re sahiptir. gormedigimlz bircok adamIara rastgeliyor ve bircok kisilerle temas ediyorduk. 3.. sanatm fikri ve edebi ylintintin yer aldig: birer merkez konumundadir. Servet-i Ftinun Donerni ogretici metinlerinin bireysellik etrafmda sekillendigini gostermektedir. 2 Metinde doneminin siyasi gercekligini yansitan ifadeler "Turkculuk" fikridir. Gmp: Metin hatrra (am) dusnncesiyle yazrlrrusur. ME'I1N HATIRA \_ ETK1NL1K ( 1. Zaman zaman siirler de yezmistu. Grup: Metnin ana fikri "Ahmet Hikmet"tir.3. Yakmdan takip ettigi He­ lit Ziya'mn eserlerine ve realizm akImma ilgi duymu~tur. Sosyal gerceklik olarak ise." (Ek eksikligi ve cogul ekinin yanhs kullammi) 4." (Gereksiz sozcuk kullamlmasi) • "Fransizcada bircok Latin(ce) kelimeleri var. Gmp: Ahmet Hikmet'i Nasil Tamdim? adh metin bilgilendirmek. Mehmet Rauf (d: 12 Atustos 1875 . Anlatlm bozuklugu olan ciimleler sunlsrdu: • Bu sebeple zamana kadar tarumadigmuz.. 1896 ythnden itibaren Servet-i FiinOn'da yazmaya besledt. haber ver­ mek amaciyla yazilrmsnr. Romanlannda genelde 1stanbul ve fevresinde ya~ayan seckin ailelerin erestti­ da gecen a~k iliskilerini konu elmtsur. "(cogul eklerinin yanhs kul­ lamrm) • "Uzanan ellerirniz birbiriyle kuca1r1a§tl... 5. doneminin. lngilizcede de bircok Fransizfca) kelimeleri oldugu gibi .) • "Baska herbangi yazarlar arasmda ihtimal kirgmhga varabilecek. sosyal sorunlardan uzak ve bireyseldir. Verilen metinlerde dikkati ceken yon daha once de belirtildigi uzere toplum­ dan. ° 79 .

gazetenin yerini almisur. Servet-i Fiinun Donerninde edebiyat ve sanat tartismalan "sanatm sanat icin mi. Tanzimat Doneminde Bati' dan gelen fikirlerin ve edebi unsurlann yaym kaynagi. herkese degil de sadece belirli aydm ziirnreye hitap eden dergi. ETKINLIK ( 1. 2. gezi yazisi ve hatira olarak kaleme ahnmis ve bireysel temalar islenmistir. Bunun temelinde ise "estetik kaygi" I_ vardir. Grup: Servet-i Funun Donemi ogretici metinleri elestiri. toplum icin rni?" yapildrgi eksenindedir. Servet-i Fiinun Doneminde ise. halki bilgilendirip egitmeyi amaclayan aydmlar icin herkese hitap eden gazetedir. .= ANLAMA YORUMLAMA 1.Eserleri Romanian: EyIal Ferde-yi Garam Karanfil ve Yasemin Gen y KIZ Kalbi Bbgiirtlen Son Ytldtz Halas Ceriha Kan Demlesi Hikaye: Ihtizer Son Emel A§k Kedim Eski Ask GeceJeri jlk Temas jlk Zevk Oyun: Pence MensurFlee: Siyah lnciler ( .

('() 2. (D). 1 ( Cenap $ehabettin Hilseyin Cahit '(alym . 81 . I" ETKINLIK ( Edebi tenkit. Tevfik Fikret'in Riibab-I Sikeste adh eseri siir kitabidir. tenkit. sanatta "es­ tetik kaygr" ve "zevk" anlayismm benimsenmesi dolayisryladrr. (JLCME DEl:ERLENDIRME 1.Tanzimat Doneminde ise. Tanzimat Doneminde ise eskiye oranla daha sade bir dil kullarnlmis ve edebi sils ve sanattan kaYIDllml§tu. Servet-i Filnun Doneminde bireysel konulann islenmis olmasi.. (D). ( Avruia M~t~anJ [~aray ve b~s~J C:~~iAm~arJ 4. 3. ... 2.+ . Grup: Servet-i Funun Donemi ogretici metinlerinde edebi bakrmdan daha oturmus bir dil ve uslup kullarulrms. gezi yazlSl ve hatira.. gezi Y8Z1S1 ve halua tllrlerinden biriyle bir yaZl kaleme ahmz.. dil agula§ml§t1r. makale ve fikra gibi turler yapryi belirlemis ve top­ lumsal sorunlar ele ahnmisnr. Dogru cevap A secenegidir. 5.

muhteriz darbeler.. okuyucunun zihninde canlanan bir goruntuye sahiptir. camlarda pur-ihtizsz Kucuk. bir . CO~KU VE HEYECANI DILE GETIREN ItfETINLER (~IIR) VE ItfENSUR ~IIR l: HAZIRLIK 1.. 2 Verilen bendin soyleyisine dikkat edilirse.. soyleyis He tema arasmda bir yapi meydana getirmistir.. nagme-saz Kafeslerde...3. Kucuk. Verilen dortlukte yapilan betim­ Iemeler.. hep . ~iir basta ve sonda birer bent ve arada beyitlerin yer aldlgl bir yaplya sahip­ tiro Tevfik Fikret bu §iirinde klasik divan siiri kahplanm kirrms.~o--_ -az: tam kafiye redif > > > _Iqu: redif -ir: tam kafiye -eb: tam kafiye Siirin ritmi aruz OI~iisiiyle saglanrrustir.. muhteriz darbeler Kafeslerde. siirin basligmda oldugu gibi yag­ murun yagl§ sesi ve ritmi verilmeye ~ah§I1ml§tlf.. Aynca §iirdeki ses benzerIikleriyle de ahenge yardimcr bir soyleyis olusturulmustur. 3. muttarid.. . Verilen dortluk bir resimle ifade edilebilir. yaklasir .MEI1N 1. camlarda pur-ihtiaz OIur dem-be-dem nevha-ger. birtakirn yeni edebi tiirIerin §iire girdiginin bir gostergesidir. §eb ~~::-:~:-.. 2 Bir donemde yazilan §iirlerin kendilerinden onceki donemlere ait siir sekille­ rinden farkh olmasi. Bu nedenle Servet­ i Fiiniin Doneminde "resim gibi siir yazma" anlayrsr oldukca hakimdir. agla§lf .. 82 .. gelir . muttarid. 1.::-..

Grup: Hay-Kay. lslenen tema ise yi­ ne yagmurdur. 83 . yatmur alan bir yBZI yllZlIl1Z. §iir dilinin birtakim benzetIne. Cun­ ku Servet-i Funun sanatcilan toplumsal konu ve sorunlardan uzak durmus. Yagmur siirinde anlatilanlar. Tanzimat Donemi sanatcilannda gorulen toplumsal sorumluluk duygusu. 8.bent). ilifkiyi resmediniz. alti. Bu durum siir dilinin nesir (dtiz yazi) diline yaklasngim gosterir. Siirdeki bentler ve beyitler §iirin birimleridir. Tema sairin duyusuna gore anlatilrmstrr. yedi ve sekizinci beyitlerde anjambman var­ dir. b. a. ~iirin temasiyla devrin siyasi ve sosyal gercekligiyle bir iliskisi yoktur. dort. 9. Verilen beyitlerde dogal dil. 2. yagrnurun yagl§1 da dusunulurse. daha son­ ra hizlanan (beyitler) ve yine bitmeden once yavaslayan (sonuncu bent) yagmur sahnesi canlandmlmaya cahsilrmsnr. b. ~iirin Y8p1S1y1a temast lIl'IlSUldaki. once hafiften baslayan (l. Grup: Ahmet Muhip Diranas'm Yagmur adh §iirinin ternasi. I_ ETKINLIK ( 1. Servet-i Ftinun Donemlerinde bireyseldir.4. 7. birey­ sel kanunlara yonelmislerdir. Fikret'in siirin­ de oldugu gibi "yagmur'tdur. Servet-i Funun sanatcilarmda yoktur. mecaz ve sanatla­ nyla kullarulrmsnr. 5. Bu durum beyitlerde §iir dilinin agrr basnguu gostermektedir. Birimlerde gunnmuz Turkcesiyle kismmda da verildigi gibi yagmurun yagl§1 ve yagmur yasarken sai­ rin izlenimleri dile getirilmistir. I_ ETKINLIK ( Temas. Bu nedenle islenen temalar Tanzimat Done­ minde toplumsal. Servet-i Ftinun sanatcilanrun resim gibi siir yazma anlayislarma uygun oldugu icin resimle ifade edilebilir. bentler arasmda ise beyitlerin kullaml­ masi. 6. Japon siirine ait ozel bir nazim §eklidir. 10. Birimlerde anlatIlanlar siirin temasuu farkh yonlerden isleyerek bir bu­ tun olusturmaktadir. Siirdeki bentler ile iki. ~iir bu yonuyle pamasizm akimma uymaktadir. a. Bu durum temanm evrensel bir ozellik tasidigmi gosterir. Siirin basmda ve sonunda bent. Siirin her birimi birer sahne niteligi ta§ldlgl icin §iirin tamarm parnasizm akumna omektir.

yabancI iilkelerin manzara ve gele­ nekleri islenen konulardtr.yiizYllm ikinci yensmde pemssizme tepki olarak ortaya ylkml§ bir ekimdir. Pamasyenler siiti salt bicim olarak goriirler. duygusalllgl teddetmislerdir. izlenimlete anem vertniyorlerds. ~iirdeki geTfek~jJjk diyebile­ cegimiz pemssizm. Pamasyenler insan duygulanna. ciinku si­ ir bir ~ey anlatmak ifin yazllmaz. Onlara gore somut vsrliklsr. Onlar is:in onemli olen gercekti. bir anlamda teelizmle nstiirelizmin ~iirdeki sentezinden olus­ mu§tur. BBfbca remsilcileri: Th. golg». Sozciiklerin birarada kullemlmesmden dogacak mii­ zigi de siit icin gerekli gormii§lerdir. Siin. ssnst icindit" gorii~jjnde olan pamasyenler siirde yarar degil. duygu­ sallIiJa.PARNASlZM Fransa'da ~iir tiJriinde oneye ~umlJ~ bir ekundu. l~lk.Sembolistter bu anlaYI§a kar§l y1kmI§. romantizme tepki olarak dogdu­ gu icin bu ekimds duygunun yetini dii§iinceler alml§. "Ssnst. tenk ve cizgilerle saglamayl dii~iinjjrler. Do­ leytsiyle ele elmsn bazr konular klasisizmle benzerlikler tesu. dustmcelerdi. psmesyenler siirde synntth ve nesnel betimlemelere yer vermisler. Siirde anlam kspeli olmsluhr ve hetkes kendince yorum getirebilmelidit. Sembolistler. Tarihteki mutlu dbnemlere duyuJan ozlem. insemn i y diinyasma yimelmislerdir. 1886'da "Pamas" edlt derginin yeyintenmesiyt« ortaya cikmisnr (Pamas: Mitolojide ilham perilerinin ya§adlgma inamlan efsanevi dagm adl). Pamasyenler Eski Yunan ve Altm mitolojisine biiyiik heyrenhk duyarlar. Yani insan onu nesil slgtltyorse oyle degerlendirilir. Siiri sessiz bir ssrk: olarak tsrumlstmsler ve miizigi siirin emeci durumuna ge­ tirmislerdir. ritmi on plana pkannl§lardtr. Pamasizm. Bu nedenle bicim giizelligini her seyin iistiinde tutarlar. Gautier TD. sembollei aracIIIglyla dl§ fevrenin insan uze­ rindeki etkilerini ve izlenimletini enlstmislerdu. Soz­ . dl§ diin­ ya ile insanm duyulan arasmda koprii kurmaya yarayan biret simgedir. (:iinkii dl~ geryek ancak insamn algllaYI~ bicimiyle var olur. guzellik srarlsr. Onlara gore siir diistmcelere degil duygulara seslenmelidit. Banville Francois Coppee i. Yine aym nedenlerle Olyii ve uyaga ~ok onem vermisler.Maria de Heredia SEMBOLlZM (slMaEC1LtK) 19.

soguk bir sessizlik. doleyistyle dil de aglrl8§ml§tlr. Pamasyenlerin genelIikIe "sone" naznn bicimini kullanmalarma ksrsm. hal ile hayvanlann hfili goz onune serilerek anlanlrmsur. so­ guk golge. B8§hca t:emsilci1eri: Baudelaire Rimbaud Mellerme Verlaine Puskin 11. 12. Cunku "yash" sozcugu insan icin kullaruhrken bu dizede sarki icin kullamlrrnstir. Gercekletden ka9ma. 001 bol rnecaz ve istiarelerin kullemlmssme yol a9m1§.: te§his (ki§iselle§tirme) • "Sokaklarda seyl-abeler aglasir" ~ te§his (ki§iselle§tirme) • "gU§-1 ruhum" ~ te§his • "sukun u tanin" . 9irkinlikIeri hayal yerduniyle giizelIe§­ tirtne. hayale slgmma. sokaklann durumu. sembolizmin en belirgin ozeliiklerindendir. perdede gezinen gOlgeler ve oltim beshc« temelendtr. sonen heyula. aglasan seller. ruhumun kulagi. a. Siirde aynea "cekingen darbeler. ay l§lgl.. yagmurun yagmaya baslamasi. Anlam kapanlkIIgl ve farklI 9agn§lmlar yaratabilme amacr.. • "rnuhteriz darbeler" -. Verilen rmsradaki "yash sarkilar" (nevha-ger magme-soz) ifadesi gercek anlami dismda kullamlrmstir. sem­ bolistler daha 90k serbest naznn bicimlerine yonelmi§lerdir. tukenmis kadin. 13. tezat b. 85 ara~ . Litizm. can cekisen dalgalanmalar. Soz sanatlan Yagmur siirinin ahengini ve soyleyisini yansitmakta birer olarak kullarulrmstrr. 14. heves dolu damlalar" gibi bircok ifade gercek anlarru dismda kullamlrrnsnr.. hayalet. Verilen imgeler Tanzimat Doneminden farkh olarak Servet-i Fiinun sairle­ rinin yeni ve eski kahplarmdan cok farkh imge ve tamlama bulma arzulanmn yan­ srmasidir. Yagmur siirinde tabiat. bu anlaYl§m en onemli ogesi dutumundedit. Durgun suler. gokyuzunun aldig. solgun.. tan agarnsl.. bunlere bagll olarak ortaya 9lkan keremserhk.ciigiin anlam degerinden 90k mtizikel degeri onemlidit. alacakaranIIk. hazin kuslar.

Toplumu siken biiriiyetsizlig» k8T§1 yazdlgz "Sis" sii­ ti. yagmura atfedilen ifadeler ve yagmurun sairin zihninde yarattiklan hayal unsurlan. duygu halinin ve §iirin okuyucu uzerin­ deki etkisinin kayboldugu g0ri. 1888'de Galatasaray Lisesi'ni bi­ tirdi ve yine Galatasaray Lisesi'nde ogretmenlik yepmtstu. ~iirde anlatilanlar Fikret'in ruh halini yansttmaktadir.senetmm bu ikinci doneminde insan1an bitbirine 86 . §3. Okul ytllsrmde ba§ladigi siirl« ilgilen­ meyi siirdiirdii. ~iirde hem eski hem de yeni unsurlar bir arada kullamlrmsnr.Bu siirletinin ana temesi "hiimyet" ve "medeniyet'tir. ~i­ irdeki tema. ~iirde anlatilan olaylar. tabiat ve gtinliik: ya§amda k8T§IIa§llan bezt kiifiik sorun1ar­ dtt. Tevtik Fikret'in Tiirk: siirinin BatIII bir kimlik kazanmasmda rolii biiyiiktiir. 19. edebi eserlerin cok anlamhhgiyla ilgilidir. i1 20. biiyiik: yenki uyendtnr.TevtikFikret (24 AralIk 1867. Yagmur siirindeki beyitler ile bentler divan §iiri ve Tanzimat §iiri gelene­ giyle iliskilidir. 17. I_ ETKINLIK ( ~iirin gunumuz Turkcesi bolumunde verilen h1Ui bir diiz yazi metni gibi dusu­ nulurse. Fikret Abdiilhak Hemit'in ve Galatasaray Sultanisi'nden hocesi olan Recaizade Mahmut Ekrem'in tesiriyle Beuh anlaYI§ta­ ki siire ytmelmistir. Yagmur siirindeki. ilk kiteb: Ru­ beb-i ~ikeste (Kmk Saz) 1900'de yayimiandi. Yagmur siiri bireysel duygulann dile getirildigi bir §iir olmasi dolayisiyla doneminin sosyal §artlanndan uzak bir §iirdir. Fikret. Fikret. yasananlar. §iirdeki anlamm degil.irin yani anlaticmm gozlem. daha sonraki siirlerinde top­ lumcu bir an1aYI§a yonelir. Bu durum. lstanbul-19 Agustos 1915). Yagmur §iirinde anlanlanlann herkeste aym duygu ve ruh halini yansitma­ m beklenemez. Fikret'in Servet-i Fiinun anlaYI§ma baglI §iirlerinde i§ledigi konular ozellikl» a§k. Kiiltiirel anlamda ise ancak Server­ i Fununun siir anlayisiyla iliskilendirilebilir. 16. Servet-i Fiinun dergisinin fevresinde §ekillenen topluluga keutd). Bu da olaylar ile anlatrci arasmda siki bir ili­ siki oldugunun gostergesidir. 18.\lmektedir. Devlet dairelerinde memuriyet. sairin duyus ve gozlernlerini yansitacak sekilde islenmistir. okul1arda ogretmenlik yaptI. j1k siirlerinde sanat icin sanat diistmcesindc olan seir. duygu ve ruh halini yamsitngi icin ona ozeldir.15. ahengin. "yagmurun kendisi ise bir gerceklik unsuru olarak yorumlanabilir. Servet-i Fiinun toplulugunun dagzlmasmdan sonra yazdlgl siirlerde toplumsal konulara yonelir.

Rsmszsn Sedekesi.eJ. Fikret cocuklsr icin yazdlgl si­ irleri hece alriisiinii kullanarak ysztmsttt ve bu siirlerini "Sermin "sdh bir kitspte toplemisur. ~iirdeki. Eserleri Oyun: Hicrenler (1908) Jan Tiirk (1909) Kosem Sultan (1912) Firar (1911) $iir: Ruh-I Bikayd (1911) karamsar rub bllinin Tevfik Fikret'i y8DSlttJil rahathkJa s(lylenebi1ir. Fecr-i Ati ekuntntn bir iiyesidir.Hest« C. pamasizm alrnnJDJD Ozellikleri §8ir ile eseri arasmdaki baAlantl1ardlr. 1887.Siirde beyit biitiinliigii­ nii kunns. Tahsin Nabit Tahsin Nahit (d. I_ ETKINLIK ( Verilen resmi an1atan bir . .iir yazarak 8DI1fta okuyunuz. Fikret.Fikret'in "manzum hikaye" tiiriinde siirleri verairiBehk­ csler. pamasizm akImmdan etkilenmistit ve pamasyenlere baglIdlr. seir ve oyun ya­ zendtr.ocuk"gibi.l. Tarihe ve kutsel degerlere de kerstdn.Nesrin. lstenbul).dii§iirdiikleri icin biitiin dinlere dii§mandlr.i#i olan tablo gibi §iir yazma an­ laY1§1Yla. Galatasaray Spor Kuliibii'niin 9 numaralI kutucu iiyesidir. lstenbul.Siirlerini "Riibsb-i Sikeste" ve "Heluk'un Defteri" edh kitaplarda top­ lenustu.Nsz­ ml nesretsiui diiz yazlya)yakla§tIrml§tIr. Prensiz siirinden alman soneyi siirlerin­ de kullenmis. divan siirinin miistezat nazIm §eklini temnmez hale getirerek "set­ best mustezet'bicimini gelistitmistir. 12 Mayls 1919.enlemm bir beyitte tamamlanmasl gelenegini ortadan kulduttusur.a. Hukuk egitimi elmtstu. Bunun yamnda Servet-i FI1nuneulann genell»'. Fikret siirlerinde rogu zaman aruz alriisiinii kullsnmtstit.

. 1. I_ ETKINLIK ( 1. kar . Karm yagl~ ritmi tiim siirde verilrnis. ~eYdas~ . 2 Elhan-i ~ita siirinin birimleri ii~ bent... Grup: Elhan-i . aglar -S1: redif ... 2. tam kafiye -er: tam kafiye -lar: redif Siirin ritmi.... arar ahenk unsurlan: >.. iki dortluk ve aln beyitten olusan hem divan hem de Ban §iiri ile halk siiri etkilerini tasiyan bir yapiya sahiptir. Grup: Elhan-i ~ita adh §iir ii~ bent..kinayeli kullaml­ rmsnr. Aynca siirdeki her tiirlii ses benzerli­ gi siirin ahengini saglayan unsurlardandir. kus .. ne§l?eleri .. Verilen bentte kar yagrsmm ritmi saglanmaya cahsilrmsnr. ferdasr . 88 .. tipki Yagrnur siirinde oldugu gibi. temanm evrensel bir nitelik ta~ldlgml gostermektedir.1.. iki dortluk ve alti beyitten ibarettir.ME'I1N ETKINLIK ( ~ita siirinin 1. yeri ... Grup: Behcet Necatigil'in Kar Kar adh siirinde kar ve kar... > > -11§: tam kafiye -ar: tam kafiye ~ tam kafiye . Grup: Herman Hesse'nin §iirinde lu§ temasi islenmis ve bu tema siirde sii­ rekli gelisen.. ~iirde bu iki sozciigii tiim siir boyunca gelisen bir tema icinde islemis­ tiro 2. resim gibi siir yazma anla­ YI§ma uyulmustur. u~u§ . ~air. Bu birimler §iirin temasl olan "kar" etrafmda bir araya gelerek siiri olusturmuslardir. aruz olcusuyle saglanrrustrr. karlar . Farkh donemlere ve iilkelere ait §iirlerde de aym temanm islenmesi. iistiinde bir §eyler soylenen bir sekilde verilmistir.I_ 2..

liinelerde arar . cenah-i kebuter. ken­ di anlamlan drsma tasarak kullamlmisur.Kucucuk.Kapladi bir derin siikuta yeri karlar Ki hamil§iine dem-be-dem a~lar . Verilen bentte dogal dil.Na'sm iistiinde ~imdi ey milrde Basladi parca parca pervaze karlar Ki semadan duser duser aglar . set-sefid baykuslar gibi kar Sizi dallarda.Destinde ey sema-yi §ita tilde tildedir Berg-i semen. Aynca Tanzimat Donemi ~iirlerinden farkh olarak bireysel ternalann. sairin algilayisla ~iir.. Dok ey sema -revan-i tabiat gunildedir. 4.­ Hak-i siyahm iistilne safi §ilkilfeler! 89 .3. sehab-ter.Yuvalarda -yetim-i bi-efganl­ Son kalan ma-i tiiyleri kovalar karlar Ki havada ucar ucar aglar .Esini gaib eyleyen bir kus gibi kar Gecen eyyam-r nevbahan arar . 5. Elhan-i ~ita siinndeki kar temasiyla. duyus ve algilayism on planda oldugu gorulmektedir.Bir beyaz rise-i cenah-i melek gibi kar Seni solgun hadikalarda arar .. Elhim-: ~itb §iirinde anjamaman ozelligi tssiysn tntsrsler §unlardIr: . Yagmur siirindeki yagmur temasi Ser­ vet-i Fiinun Doneminde dogamn ve izlenimlerinin tema olarak secildigini gos­ termektedir. diline oZgii soyleyislerle.

Elhan-i tuyfirun yerine samt-i Umidi. sagdan sola lerzan U girizan. durrna. Elhan-r ~ita ~iirindeki tabiatla ilgili ifadeler.Ezhar-I bahann yerine berf-i sefidi.. umit sessizligi. Bu imgelerin kulIamlma nedeni bireysel duyus ve dii~iinii~ii en yeni ve fark­ 11 bicimde yansitma arzusudur. emelller gibi yagan kar.lita §iirinde anlanlanlann herkeste aym duygulan uyandirmasi beklenemez. tabiatm ruhu. beyaz ortu. durrna ~ek Her ~absarm ustune bir sutre-i sefid! . Soz sanatlan siirin ahengini saglamakla birlikte aym zarnanda anlatil­ mak istenenin de daha etkili anlatrlmasim saglamaktadir. Gab ucmada Wyler gibi. zevk. gUvercinlerin §arkIlan. 9. beyaz rnelek kanadmm s~agl. kultur diizeyi. Bu durum tiir dmnin nesir diline yaklaftl#Jm gOateJ:mektedir.Bir bad-. saf kanat. 6. Ey dest-i asman-I §ita. sessiz rUzgar. ne bir ~i~k!­ Bir tOde-i zllal ii siyah-reng ii na-iirnid. Bu ozellik resim sanatiyla iliskilendirilebilir. comert­ ligin eli. dumanh u~u~ kalplerin ~llgm ezgileri. 10. semanm eli.. bilgi birikimine gore anlarn kazanan bir sanat eseridir. Verilen irngeler Tanzimat Doneminden farkh olarak Servet-i Funun §airleri­ nin eski kahplardan cok farkh. golgeler siyahhklar ve umitsizlikler yigim. a. 7.Soldan saga.. ElhAn-l $itl §iirindeki yan anJamh kelime ve ifadeler: "Beyaz titreyis. . Birinci beyitte karlar emellere ve hayallere benzetilerek tesbih. . 90 . kism eli. Bu baktmdan ~iir par­ nasizm akimmm ozelliklerini yansitmaktadrr. yeni imge ve tarnlarna bulma arzularmm yansirna­ stdrr. b. mavi Wyler. Ikinci beyitte kann uyuklamasi ifadesiyle teshis. hayal gibi kosan kar. sonra u~arlar.Her ~absar §irndi -ne yaprak." 8. Elhan-i . gab olmada rizan. harnfi§un per-i sMmda uyuklar Tarzmda durur bir arahk. derin sessizlik. betimlemeler (tasvirler) yapila­ rak verilmistir. Edebi metin okurun duygu. sukut ilahilerinin ezgileri. Bu durum edebi metinlerin ~ok anlamhhgiyla ilgilidir. kuslann ezgileri. kann kosmasi ifadesiyle de teshis sanati yapilrmsnr. ruzgann kanadi ifadesiy­ Ie istiare sanan yapilrmstir.

Bu. Db. Servet-i Funun Doneminin modem TUrk siirinin baslangicr sayilmasi. L Tevfik Fikret'in §iirindeki. Yahya Kemal'in ayrn manzara karsrsmdaki §iirinde yoktur. Servet-i Funun sanatcilannm da psikolojik durumlanm etkilemis. 2. Hastahkh bir ruh halinin yansimasi olan Sis si­ iri doneminin sosyal ve siyasi sartlenrnn da bir sonucudur. Tanzimat Doneminde ise yapi bakimmdan eski nazim §ekilleri surdurulmustnr. bireysel bir duygunun dile getirilisidir. ~iirin duz yazi ile ifa­ de edilmesi onun ahenk ve ritim unsurlanmn kaybolmasma neden olacagi icin §i­ irde anlatilanlann da tam olarak ifade edilememesine sebep olur. karamsar ve bedbin bir ruh halinin olusmasma sebep olmustur. EIMn-l ~ita §iiri doneminin siyasi gercekligi ile iliskili degildir. b. Hac Yolunda Elhan-i ~ita §iiri Turk edebiyatmm ahengi. §airlerin ruh MI­ lerini gosteren en onemli unsurdur. 12. Tanzimat Doneminde toplumsal ve siyasi konular i§lenirken Servet-i Filnun Doneminde bireysel konular islenmistir.11. 3. I_ ETKINLIK ( Servet-i FlJnun §iirinin getirdigi yenililder ve edebiyannnzdaki yeri konulu bir yazi yamz. Tan­ zimat Donernindeki yenilik denemelerinin artik olgun ve Batr'yla esdeger bir hal almasmdan dolayidir. 1. ritmi ve soyleyi§i ile nadir eserle­ rinden biridir. Yukanda da belirtildigi gibi imparatorlugun sosyal ve siyasi durumu. lstanbul'a bir facialar §ehri gibi bakl§ tarzi. Servet-i Funun §iirinde yapi bakirnmdan eski kahplar yikilrms. soylenmek is­ tenene gore yeni ve eski unsurlann bir arada kullamldigr bir yapi olusturulmustur. EIMn-l ~ita §iirindekiler duz yazi ile ifade edilemez. Tanzimat Doneminde eskiye gore sade bir dil kullamhrken Servet-i Filnun Do­ neminde sanat iyin sanat anlayrsi benimsendigi iyin aglr bir dil kullarnlrmsnr. ayrn zamanda ruh hali­ nin olgunlugu Siste Soylenis gibi bir §iiri ortaya cikarrmsnr. 13. Yahya Kemal'de ise sosyal ve siyasi §artlann olumsuz bir etkisinin olmamasi. 91 .

bireysel.. Sembolizmin etkisi altmdaki sairin aynca gezi yazJ1an da bulunmaktadtr. sanat ic. . yeni kavram ve imgelerin kullamlmasi. Toplum sorunlarma deginmernis. l.. Sis.. bireysel duygulann one cikmasr. sone.. 92 . Nazmm nesre yaklasmasi.ocuk §iirlerini ~ermin adh ldtabmda toplarmsnr.. . sembolizm ve parnasizm.. Dogru cevap D secenegidir...(jLCME DEiJERLENDIRME 1. 4. 3. (D) 1 (Y) (Y) 2 . Millet ~arlasl.. ask ve doga temah §iirler yazmrsnr. Doksan Bese Dogru §iirlerinden bazJ1ardrr. terza-rima. S. Servetifiinun §iirinin enonemli §airlerinden biridir...:in sanat anlayisirun benimsenmesi. a~lr bir dilin kullarnlmast Servet-i Funun §iirinin Tanzimat §iirinden aynlan yonleridir.. Tarih-i Kadirn.

Turk §iir gelenegi icinde ornegi olrnayan. Grup: Her iki §iir de nesir ciimleleriyle yazilrms. Verilen ifadelerde ahenk kullamlan elder ve benzer seslerle saglanml§. 5. Bu llzellikler mensur §iirin aym zamanda §iir ve diiz yazidan farkh yonleridir. Mensur §iir. San Gtil adh §iirdeki gill motifi ise.\[ MENSUR 5/1R 1. askm ve sevgilinin saclanmn sembo­ Iii olarak kullamlnusnr. ortalannda Fransa'da Rimbard ve Baude­ laire'in omeklerini verdigi "Prose Poetique"lerden gelmistir. Bilrful-l Bahar ve San gill adli metinler daha onceki donemlerde ornegi bu­ lunmayan metinlerdir. yy. I HAZIRLIK 4 ]1 1. Bilrful-l Bahar adh §iirdeki "bahar" motifi. 3. 2. Gunumuzde de bahar ve gill motifleri aym anlam degerleriyle kullam­ Iabilrnektedir. San Gul adh §iirin temasi ise Ua§kUtu. vezin ve kafiye gibi ogelerden baglmslz metinlerdir. ifa­ de etmek istediklerini §iir kurallannabagli kalmadan daha rahat ve acik ifade etmistir. a. Fransiz §iirinin etki­ siyle edebiyatirmza girmis bir tiir olarak. amma­ I_ ETKINLIK ( 1. Mensur ~iirler (1890) adh kitabiyla vermistir. gelenekle iliskilendirilmemektedir. 93 . Dostluk konulu bir paragraf yazarak okuyunuz. Bu dururn da onun §iir gelenegimiz icinde §iir oIarak kabul edilernernesine sebep 01­ maktadir. soyleyis ve te­ rna bakimmdan siirden farkh olmayan. b. Mensur silr. 2 Bilrful-l Bahar adh siinn ternasi "bahar". kafiye. 2. lll~ii. ~iir denince akla ilk olarak vezin. Bu turun ilk ornek­ lerini ise daha Servet-i Funun kurulmadan once Halit Ziya. edebiyanrmzda XIX. §air. 4. ses. ahenk ve ritim gelmektedir. Grup. yeniden canlanrnamn ve ne­ §enin kaynagr olarak kullamlmistir.

Me~rutiyet'ten sonra bir siire Dariilfiinun Edebiyat Fekiiltesi 'nde garev eldt.6. daba sonra ailesel nedenlerle ortaogrenimini lzmir Riisdiyesi'nde tamamladl (1878). Ruh tahlillerine onem verir. AlI§IlmI~tan Ierkls bir ciimIe diizeni verdir. Dili silslii. Halit Ziya. kasabaIardaki ya§aYI§a yer vererek 1stanbul ch§ma flk- tmstu. daha sonra da roman denemelerine bsslemisur. B8r8n-l Bahar ve San Gf1l adh flirler bakJnndaki dUfUncelerinizi belirtiniz. Dili ba§anyla kullemr. Kahramanlan ya§achklan fevreye uygun olarak enlsur. Romanlannda yaImz 1stanbul'u anlatan sanatfl. Cumhuriyet Donemi yezerlertndsndtr. "Mai ve Siysh" romanmdaki Ahmet Cemil karakteri Setvet-i Fiinun sanatflslm temsil eder.8. Ttitk edebiyatInda BatIJJ anlamda ilk romanIan yazan sanetcidu. 23 MaYIs 1945) lzmit'de heh ticareti ile tanmmI§ Usskl: "Ussekizedelet" diye bilinen bir aileden olan Heci Helil Efendi 'nin ogludur. En iinlil oyktilermden biri olan Kar Yagarken oyktistmde anJatIgI 'reaIizm' bunun bir omegidir.: Birhdi~~nTarih~Mua§akasI Bir Muhtuunm Son Yapraklan Nektl (4 cilt. R()RIIIIIlan: Nemide Bir Oliiniin Defteri Ferdi ve $iirekasl Mai ve Siyab A~k-IMemnu Ktnk Hayatlar Hik4yel«i. ideali olan hariciyecilik meslegine giremeyince rii~tiye ogretmeni o/du. HaJit Ziya UpHlgil Halit Ziya U~akJJgil. yerli ve yabancI aykiiler) . Romanlannda aydm ki~ileri anlatIr. 7. 1stanbul'da dogmustur. Cumhuriyetin ilanmdan sonra Son Posta gazetesinde yezilsr yezmtstu: HaIit Ziya Usskltgil. Daba sonra bir siire Osmenli Benkest 'nda faII§tI. (d. hikayelerinde Anadolu ve kay hayatIns. Servet-i Filnun Doneminde roman ve hikllye tiiriiniln en anemli ismidir. Eser/erinde reaIizm akmmm etkisi goriiliir. Bs«I«i. 1893 'te 27 yusmdeyken 1stanbul'a gelip Servet-i Fiinun 'a keulsrek: edebiyat falI~maIanm arttIran Halit Ziya. sanatiI ve aglrdlr. 20 yestnde gazetelerde yezilen flkmI§. 1866-0. 11k ogrenimini lstenbul Fatih Rustiye'sinde tamamlayan Halit Ziye.

MENSUR $ttR /' BENZERLlKLBR Ses..... sttR . sanatcmm duygulanru daha rahat ifade edebilmesi farkhhklar olarak gosterilebilir... 2. islenen bireysel konular ve §airlerin psikolojik durumlanm yansltmasl baklmmdan sanatlfllanyla iliskilidir.. Verilen metinlerden Cemil Meric'e ait alan mensur §iir. FARKLILIKLAR Mensur siirin duz yazmm yapisma sahip olmasi..."A YORUMLAM£ .:... soyleyis ve tema bakirmndan bir benzerlik vardrr. Siileyman Nazif'e ait alan §iir ozelliklerini gostermektedir.] 1. 9S .. BlirfuJ-I Bahar ve San Gul adh §iirler. Sabiha Sertel'e ait alan duz yazt.BuMuydu Heyhat KUfuk Fikrsler (3 Cilt) Bir YazJn Tarihi Solgun Demet Bir Si'r-i HayaJ Sepette Bulunmus Bir Hikiiye-i Sevda Hepsinden ACI Gnu Beklerken Aljka Dair Ihtiyer Dost Ksdm Pencesi lzmir Hikuyesi Hatua1an: KIrk Bir ACI Hikiiye Saray ve Otesi Deueme: ro Sanata Dair b. [: AN!. vezin ve kafiye gibi §ekle ait ' onceden belirlenmis sirnrlayici ogelerin bulunmamasi..

Servet-i Ftinun .. Duz yaziya ozgu olup mensur §iirde kullamlan ozellik duz yazmm yapisidir. .. 4..I_ 1... 3....ERLENDIRME 1 (D) (D) 2 . (Y) ETKINLIK ( TeD1IIS1 lIfk oIan bir mensur §iir yazarak SlDlfta okuyunuz.. Fransiz. DLCME DE(.. 96 . Dogru cevap A secenegidir.

diigiin vb. toplenulennde soylenen hikiiyeler. dil ve anlatim tekniginin. Anadolu'da XVI.sozlt: halk geleneginde siiriip gelen halk hikiiyelerinde olaylar nesir ile snletihr. Miisameretname sdlt kitebmde 7 hikiiye toplantmstir. 1_-4 HAZIRLIK \. bilgi ve kiiltiir birikiminin. coskulu. Bir roman ya da hikiiye yazanmn gozlern giiciiniin.U EDEB METINlER a.4. ytizytlm ikinci yansmda dognuien dogruya bett edebiyetunn hikiiye yolundaki vetimleri otnek tutularak yazllmaya beslsnrmsttr. bir olay anlatan sozli: ya da yezih enlatilem hep hikiiye edt verilmis. yiizylldan bu ysns.Mesnevi -t Hiisn ii Ask 3. Bets uygarlIgl fevresindeki Tiirk edebiyatmda. koy odalannda. ytizyild« yazrya gefirildigi semlen ve destensi bir nitelik gosteren Kiteb-i Dede Korkut 'teki hikayeler bunun ilk otnekleri seyilsbilir.EVRESINDE OlU$AN fDEB~ METINlER ANlATMAYA BA(. manzum olanlara destan da denmistir. ETKINllK ( Tiirk edebiyeunde. hayal gucunun.Halk Hikayesi -t Kerem ile Ash . 2 Tanzimat Donemi Edebiyatmdan onceki donemlere ait anlatmaya bagh edebi metinler sunlardir: . Hustev ve $irin.halk hikayesi diye etultr. halk hikaye ve masellsnntn gelistnesiyle olusmemis. Hikiiyelerinin kimi ceviri kimi yerlidir.t Oguz Kagan Destaru . XV. Hik6ye 1. hikiiye kar§llIgl olarak kiifiik hikiiye terimi kullamlmisur. zaman ve rnekandan olusur. XIX. heller nezimle ve saz e§liginde soylenir.Destan . Edebiyenmtzde Beu 'daki enlemiyle ilk hikaye Ahmed Midhat tarafindan yezilmisur. Halk edebiyetinde hikiiyeci-ii§lklar tarafmdan kebveletde. Divan edebiyatmda mesnevi tUrii (Leyle ile Mecnun. duygusal.Bu yolda ikinci yazar Emin Nihet'tu. Aym donemde kurgu ve snleum bekimmden besen): seytlsbilecek ilk or- . Tiirk edebiyetmde fagda§ hikiiye Beu'dekinin tersi olerek. a§k hikiiyeleri ve kahramanlIk hikayeleri olmak iizere ikiye eyribr. Halk hikiiyeleri. OlA Y . kisiler. Hikayenin yapisi olay orgusu.) bunun en iinlii ornegidir. Yusuf ve Ziileyha vb. edebi giiciiniin son derece guclu olrnasi gerekir. konulan bekunmden..

Mehmet Raul. sonuf boliimtmde fozaIerek merakm giderildigi bu terz hikiiyelere. Cemal Keygili. zaman ve meklin unsurlanna bagll olarak verilir. Merak unsurunun on planda oldug». Hikiiyeler genel yepilen itiberiyle ikiye aynlmaktadJrlar: 1. Ahmet Hikmet Miiftiioglu ve Saffeti Ziya idi. Neden Kitap) gibi isimler de fall§malanna erehksiz olarak deyam etmektedirler. !slam Gemici. Samet Agaoglu. Celaleddin. 98 . Mesrutiyet'in ilemnden sonra gelisen yeni edebiyat ekumyl« birlikte oykiide toplumsal ve siyesi sorunlar islenmeye bssled). Tiirk oykiiciiliigiinde yeri bir flglr aftl.ehov tarafindan olgunla§tlnldlgl ifin t. Tiirk oykiiciiliigiinii yetkinlige kavu§turan yezer ise Halit Ziya Usekltgil oldu. Cumhuriyet donetni 1930'lar sonrssuu kepser.nek Semipesszsd« Sezai'nin Kiifiik $eyler adlI hikiiyesidir. Bunlar eresmde Muzaffer Buytukcu ve Osman <. Refik Helit Karay izledi. titiz gozlemciligiyle ge}fekfi oyki: gelenegini besleten yezerdir. Sait Faik Abaslyamk da <.ehov tsrzI bildye edtyle da enlsnlmektsdtr. Sabahattin Ali. Hslikemss Behkcis: (Cevat $akir Kebaagaf). Kemel Bilbeser. tesr« ya§amlmn gerfekfi bir iislupla edebiyata tesmmesi gibi ozelliklerle bilinen bu donemde Omer Seyfettin. Kemel Tahir ve Ahmet Hamdi Tsnpinar oykt: yazarlan olarak on plana fJktl. Ftsnsiz yazar Guy de Maupassant (Guy do Mopassant) tereitnden geli§tirildigi ifin MauIMUBD. Nahit Stm Orik. Mahmut $evket Esendal cumhuriyet donemi oykiiciiliigiinii hezttleytm isimlerdir.t tsrzI bikJyeler de denir. diyeloglenn usta yazan Orhan Kemal. Giiniimiizde Tiitk oykiiciiliigii geni§ bit konu ve iislup zenginligiyle siitmektedit. Mehmet Seyde. Maupassant terzi hikiiyenin. Kenan Hulusi Korey. Olay hikiiyesi 2. Olaydan fok yoruma. Neceti Tosuner (Ctkmezde. Sabahattin Kudret AksaI.ehov tarzl hikiiyenin onciisii kabul edilir. Durum hikiiyesi. Oley hikiiyesinde olaylar zinciri kisi. Bekir Sitk: Kunt. F. Ttirkcede yabancl sozciiklerin tettiizlenmesi. Sadri Ertem. Onu Halide Edip AdlVar. Hiiseyin Cehit Yalfm. Bu donemin diger yazarlan Hiiseyin Rahmi Giitpmer. Bu dbnemin beske bir yazan ise Nabizade Nezun'du. Reset Nuri Giintekin. Edebiyst-i Cedide doneminde yalm diliyle dikkst feken U§akIIgil. psikolojik tehlillere aflk olen genellikle bit sonuca baglanmadlgmdan okuyucuda farkll fagn§lm ve izlenimler uyandJran durum hikiiyesi ise. Bu donemde eltstlmtsm dismd« bir oyku dimyest kuran Seit Faik Abssiyemk. geli§me bOliimiinde stitsn diigiimlerin. yuzimd« konusme dilinin hakim olmest. Tiirk Edebiyatmda Omer Seyiettin. Selahattin Enis. Rus yazar Anton <.eviksoy iislupculuklenyle on plana ~:Jkarken.

olumsuz olaylar tizerine kurulmustur." Hikayedeki bu mekanlar. Bunlar uzerinde yapilacak bir degi~iklik hikayenin yapisiru bozar. Yukandaki olay orgusu grafigine gore hikaye. Grup: • Kahraman anlatici • Kahraman anlaticmm arkadaslan Hikayedeki kahraman anlatici. kisiler.a a Olumlu Olumsuz c d b b. 2. C. 2. zaman ve mekandan olusur. Bostanci civan. Hikayede "eyltiliin karanltk bir sabahi. Hikayedeki zaman.1. Hikayedeki olaylar ve kisiler gtinltik hayatta karsilasrlabilecek ttirdendir. bir hafta sonra" gibi zaman bildiren ifadeler kullamlrrustir. tarla. 3. gtine~ dogmus. Hikayede bir ~ehrin kullamlmasi olaylar ile uyumsuzluk gostereceginden aym olaylann gerceklesmesi beklenemez. yapmak isternedigi ~eyleri diger kahramanlarla birlikte ya~ayan kisidir. ortahk hentiz agarmaya ba~ladlgl sirada. Grup: Hikayedeki kisiler anlanci kahraman ve arkadaslandir. ME'I1N 1. Bu yapi. olay orgttsu. I_ ETKINLIK ( 1. . Bu nedenle hikayenin yapi unsurlanndan birisidir. hikayenin yapl unsurlanndan birini olusturmaktadir. hikayedeki olaylann y~andtgl yerdir. Hikayedeki mekanlar ger~ege uygun olarak tasvir edilmistir. Hikfjyedeki mekmlar sunlerdu: "Kosk. Hikayedeki bu kisiler.Unkti hikayenin yaplsl kendi icinde btittindtir. 4. Olaylan belli bir zaman ve mekanda yasayan kahramanlardu. olay orgtisti dikkate ahndigmda degi~tirilemez.

Hikayede kahraman anlancmm bakis a<rlSl vardir. Grup: Bir Damla Kan adh hikaye. hikaye gelenegine baghdir. b. 6. Hikayenin temasi "bireyin ruhi sikmtisi" dir. kurguladiklanm hikayedeki gibi yansitmis ve hikayenin yapl unsurlan arasmdaki uyumu buna gore belirlernistir. 10. Kahraman anlaticmm psikolojik durumu ve ruh hdli en iyi birinci aglzdan anlatilacagi icin yazar boyle bir tercihte bulunmustur. Bilimsel ve felsefi metinlerde ise dogal gerceklik oldugu gibi yansitihr. Hikayede "olurn-yasam" catismasi vardir. I_ ETKINLIK ( 1. Bir Damla Kan adh bikAyede i§lenen sorunu nasil ele alaca#JDlZJ belirtiniz. aym etkiyi birakamazdr. tasvirler ile ruh tahlillerini anlatirken dile yeni degerler yuklernis. Servet-i Fiinun Edebiyati sosyal ve siyasi hayat ile iliskisini koparrms. bu dogal gercekligi hikayedeki olay orgusu. Grup: Anlatici yaptig. Bebesi Miiftiiog1u Sezai Bey'dir. Bireysel bir duygunun ve ruh halinin islendigi bir hikayede her zaman icin kahraman anlaticrmn bakl§ a<rlsl daha etkilidir. ETKINLIK ( 1.. Cunku yazar. 7. a. bireyselligi on plana cikarrrus bir edebi donem olmasi dolayisiyla donemindeki zamanla yakm bir iliskisi yoktur.Ahmet Hilanet MiJfti10lJu 1870 ytlmde !stanbul'da dogdu. kisiler. 9. sozcukleri yan ve mecaz anlamlanyla kullanrmsnr. Grup: Hikaye "Maupassant tarzr (olay hikayesi)" hikaye ozelliklerine gore yazrlrmsnr. 11. 2. zaman ve mekan etrafmda kurgulamis ve insana ozgu kurmaca bir gerceklik haline getirmistir. Hikayede anlattlanlar giinliik hayatta karsilasrlabilecek dogal bir gercekligi olan olaylardir. 2. Grup: Anlatici olaylan ve mekarn anlatirken tasvirlerden ve tahlillerden yararlanrmsnr. Hikayenin yapi unsurlarmdan herhangi birinin cikanlmast eserin biitiirniindeki uyumu bozar. 13. Yazar. Hikayedeki bu temel catisma yazann bireysel duygulanmn bir yansimasi oldugu icin toplumsal bir yam yoktur. 8. Bir onceki soruda da belirtildigi iizere. I. Hikayedeki yapl unsurlar birbirini tamamlayarak yapiyi olusturan unsurlardir.5. 12. Dedesi Yu- 100 .

Bu skims beglt olarak yazmg1 yezilenn biiyiik: ktsmtnt <. Bir yil« yakm Nafia Nezaretinde. Goniil Hamm adli romam Tesvir-i Etkar Gezetcsi'nde tefrika edilmis ve 1970 'de kitap olarak bestmlmistu.nanlIlar tarafindan sehid edilen Mora Miiftiisii Abdiilhalim Efendi'dir. Ahmed Hiktnet. gonulleri heyecenlendtrmak i9in miibalagalI bir iislup kullsndigun. Pire ve 1890 yiluide da Katkasya 'ya gcmderildi.ag1ayan1ar (1922) edli eserinde topletmsttr. lkdsm ve Setvet-i Fiinun detgilerinde yazd1g1 hikaye ve nesirlerini 1901 ytltnde Haristan ve Giilistan sdh eserlerde topledt. 1924 yiltnde Helife Abdiilmecid Efendi'nin Ser-ketinligine. Seieretlerde 9alI§an yazar. daha iyi tesir yapmak. stk sik: hestelenmssi sebebiyle okula muntazaman devam edememesine ragmen. Daha sonra Frensizceden Tuvelet ve Letafet ve Bit Riyazinin Muesekesi ad1annda iki eser terciime ettiyse de. zamamn modasma uyarak 0 da Turencthk edebiystt ektmine uymustur. Dotdiincii suniteyken ilk eserinin besths) edebiyata ilgisini srtudt. 1888 'de Galatasaray'l bitirdi ve Hericiye Nezereti Umur-l $ehbenderi Kelemine memur tayin edildi ve vazifesi dl§mda Frensizcedsn roman terciimeleri yepti. Dedesinin miiftii olmesi sebebiyle Miiftiioglu edim eimtstu: Ahmed Hikmet. Setvet-i Fiinun devtinde. ag1r ve enlestlmesi gii9 Servet-i Fiinun dilini isledigini ve hayal mahsuJii konular enlstugm: bizzat kendisi soyler. ilk olerek Aszr Kiitiiphenesi Nesriyett arasmda ciksn Ley1a Yahut Bir Mecnu'nun lntikemi yeymlendt. Marsilya. Ikinci Mestutiyetten sonra. Ahmed Hikmet'in edebiyat merekt daha lise ytllennde bsslamtstt. Tekrer Hericiye Nezeretine donerek 1912 'de Peste Bussehbenderi oldu. an Turkcecilig« yonelmis. Dokmeciterdeki Ta§ Mektebi ile Mahmudiye Yskit ve Soguk» ge§me Askeri Rtisdiyesi 'ni bitirerek Galatasaray Mekteb-i Sultanisi 'ne girdi. eileden ge1en bit haslet oldugunu ifade eder. Bu esetinde yazar. Ahmed Hikmet 19 Meyis 1927 giinii karaciger kanserinden aldii. Ticaret Miidiriyet-i Umumiyesi 'nde vazife eldt. Dogu ile Bett kii1tiiriiniin 90k farklI oldugunu goretek bir daha eser tetciime etmedi. 1896'da lstenbul'a donerek: Umur-t Sehbendeti Kalemi Ser-hsliteligi'ne getirildi. Bu iki escrinde Ahmed Hikmet Miiftiioglu. Bu tarihe kadar gecen zaman icinde Ahmed Hikmet. iki yil sonra da Hariciye Vekaleti Miiste§arlIgl 'na getirildi. Me§rutiyete kadar Hericiye Nezareti merkezinde 9alI§tl. 1918 'de lstenbul'e donen yazar. yezilennds daha ziyede keli101 . Anadolu-Bagdat Demiryollen Idere Mec1isi AZallgl ve Elektrik Sirketi Mare Meclisi AzalIgl gotevlerini de iistlendi. fakat bu defa da kelime uydunna ve Setvet-i Fiinun 'dan kalma haya1ci/ikten kendini kutterememtstir. Kendisinin de ifade ettigi sebeplerden doleyt bu iki eseti fazla itibet kszensmemtstir. 1908 ytltnde Tiitk Demegi'nin ve 1911 ytltnde da Tiirk Yurdu 'nun kurucu iiyesi olarak hizmet verdi. Bu a1andaki mcrukmm.

Grup: Hikayede kahraman anlatici ve koy halki ile onlardan one crkanlan Nesim. Eseneri: Patates (llmi. dun. Bunlara gore hikayenin olay orgusu. Bir Riyazinin Muesskss: yahud KamiJ (Terciime. bir gece evvel. Haristan ve Giilistan (Hikaye. Zekeriya Koyu mekanlardir. 1890).MBT1N I_ ETKINLIK ( 1. 11 Eyliil Persernbe. kebapci. Hikayede 10 Eyliil Carsamba. eskici. Ley1a yahud Bit Mecnun 'un lntikems (Hikfiye. 1892). Yakacik Carsisr'ndaki kahve. • • Olurnlu • • • • • Olumsuz • 102 . Bunlar hikayenin yapi unsurlanndan biri olarak yapiyi tamamlarlar. gureslerin ve yanslann yapildigi tarla. 1922). yapiyr olusturan ogelerdir. roman. GoniiJ Hsmm (Roman tetriksst. Koca Ali gibi kisiler vardir. 1891). 1901). 1892). <. sabahleyin. namazdan soma gibi zaman bildiren ifadeler kullarulrmsur. Grup: Kay Diigiinii edh hikfiyenin o1ay brgiist): • Okuyuculann arabalarla gecmesi • Kahvede yasananlar • Carsida yasananlar • Yapilacak guresleri seyretmek icm herkesin gures alanma gelmesi ve orada yasananlar • Gureslerin bitmesiyle at yanslannm yaprlmasi • Diigun alayimn gecisi 2. Tuvalet yahud Letafet-i Aza (Terciime ve i/ave/er. Grup: Hikayedeki Yakacik.ag1ayan1ar (Hikaye. gece. gece. bu sabah. Yine zaman ve mekan unsurlan. 1920). 2. zerzevatci.me bu/maya ve iis/uba dikkat ettigi icin. 3. Arnavut. konu1ara dikkat etmemis ve bu yiizden zamamndakiJerin ayannda bir edebiyatfl olememsstu.

2. Yasananlar. 8. Bkz. 3. mekaru ve kisileri anlatirken Bir Damla Kan adh hikayede oldugu gibi birtakim benzetmeler. yasananlann kalrraman anlatici iizerindeki etkileri bunun en belirgin gostergeleridir. hikaye gelenegine bagh bir metindir. hikayenin yazildigi donernin sosyal ozelliklerini yansitan bir ozellige sahiptir. olaylar iizerine kurulmus. 4. Yine her iki hikaye serim. 9. Bu bakimdan tarihi bir beige olarak da degerlendirilebilecek hikayede anlanlanlar aradan gecen zamanda cogunlukla unutulmus birtakim geleneklere de l§lk tutmaktadir. diigiim ve ~aziim biiliimlerinden olusan bir biitiinliige sahiptir. Koy Diigiinii adh hikayede Bir Damla Kan adh hikayedeki gibi kahraman anlaticmm bakis acisi vardir. Servet-i Fiinun Bdebiyatmm OIU§UDlU 103 . 1. tahliller ve tasvirlerle oznel yargilara dayanarak anlatrmstir. 5. temanm etkili gozlemlerle anlatilmasi ve bu yapihrken de dilin edebi kahplar icinde kullarulrnasi metnin yazrldigi donemle iliskilendirilebilir. Hikayenin tamarmnda anlatilanlar insana iizgii gerceklik tasimaktadrr. kurmacarnn smirlan icinde anlatilmasmdan ibaret oldugu icin temel bir catisma yoktur. Hikayedeki koy diigiinii temasi. Bu nedenIe metnin tamami omek olarak verilebilir. 7.I_ ETKINLIK ( Kay Dugunu adh hikayedeki olay iirgiisii Bir Damla Kan adh hikayeden daha yogun. Kay Dugunu adh hikaye "Maupassant tarzi (olay hikayesi)" hikaye ozellikleri gosterir. kisiler. 6. Her iki hikayedeki yapl. zaman daha uzun. yasananlann. rnekan daha ~ok ve kisiler daha kalabahk olarak verilmistir. Kay Diigiinii adh hikaye. zaman ve rnekandan olusmustur. 10. Kay Dugunu adh hikaye de anlatrlanlar. Hikayedeki rnekanlar gercek hayatta karsilasrlabilecek mekanlardir. Hikaye. olay iirgiisii. Anlatici olaylan. Koy Diigiinii adh hikayede temel bir ~atl§ma soz konusu degildir. Hikayenin olaylar iizerine kurulmasi bunun gostergesidir.

104 .kahpla§lIl1§ ifadelerinyer yislerine yer verilmistir. • Maupassant tarzi hikaye tercih edilmistir. kahramanhk konulan islenmistir. insana ozgu her sey konu olarak secilebilir.dan yahn. • Bireysel temalar islenmistir. I_ I_ ETKINLIK ( Servet-i FUnun hik8. Halk soyle. Edebi. tasvir ve tahlillerle zenginlestirilrnis bir dil kullarulrrustrr. kisiler. tekerleme ve ANLATIM rulrmsnr. orgusu. yenilik1eri konu alan bir yazi yazarken Servet-i FUnun Donemi hik8. edebi acidan ustahk isteyen bir dil kullanrlrrnsnr. kahramanhk konulan islenmistir. orgusu. tasvir ve tahlillerin yapildigi.yeyi hayal gilclinUz ve kurmaca yeteneltinize g6re tamamlayunz. kisiler. HALK HiKAYESi Olay. zaman ve mekandan olusan yapisi vardir. akhgt bir dil kuIlaruInu§trr. Genellikle ask. kisiler. zaman ve mekandan olusan yaprsi vardir. orgusu. zaman ve rnekandan olusan yapisi vardir. 2. Setvet-i Fiinun Donemi hikiiyesinin genel ozellikleri: • Modem hikaye yapisma uygun bir yapi kullarulrmstir.yesinin llzellilderini gllz lmUnde bulundurunuz.yesinin beslendi~ kaynaklan ve bu dOnem hik8.Sade ve sanatlar aeismDiLVE dan yalm bir dil kulla. MODERN HiKAYE Olay. MASAL Olay.yesinin TUrk edebiyabna getirdigi. • Arapca ve Farsca kelime ve tamlamalann kullamldigi. ETKINLIK ( Verilen hik8.1. YAPI TEMA Genellikle ask. Sade ve sanatlar aylsm.

Bat! tarzi..liLCME DE{... lOS .Servet -i Fiinun Donemi..Yornmlama 2.ERLENDIRME 1. 4.. . 3. Bkz. Dogru cevap D secenegidir. Dogru cevap D secenegidir.. SOIU.. Anlama . 1 (Y) (Y) (Y) 2.. 5..

4 HAZ/RLIK ETKINLIK ( Yapt1lmJz laqJlaft:umada hiklyenin Yap18Jmn olay OrgUsU. kittler." soza de bu gercegi anlatmaktadir. Bu ancak Cumhuriyet Donerninde "mektepten memlekete" anlayrsmm sayesinde gerceklestirilmistir. Kiiltiirlii ve maddi durumu iyi ailelerin cocuklan olan ozellikle Servet-i Fiinun romancilan.Besirin Adnan Bey i!e konusmasi . Tanzimat ve Servet-i Fiinun romancilanmn yetisrne ve ya§am tarzlanmn bir yansimadir. 3. Bu nedenle edebi eserler bir yonuyle tarihi beIge niteligi tasirlar.I[ b. sokaga tutulan aynadir. A§k-! Memnu sdh metnin oIay orgiisii: . yetisdikleri ya da sonradan icinde bulunduklan ortamlan kurmacanm smirlarma dahi! etmislerdir. 1. bilinmeyen bir cevrenin ve insanlanmn anlatilmasr beklenemez. yazildiklan donemden bagimsiz olmadiklan icin. Bu.Bihter'in enistesinin ve Peyker'in gelmeleri . amm.Nihal'in bayilmasi .Behlul ile Bihter'in konusmalan . Edebi eserler. 1.Bihter ile annesinin konusmalan . "Roman.Nihal'in iyilesmesi ve babasi Adnan Bey ile Ada'ya gitmeleri. zaman ve meUn unsurlan olmadan olupmayacatI sonucunu gin tmtlnde bulundunmuz. Bati'yi da yakmdan takip etmelerinin neticesinde. Boyle bir durumda da tanmmayan.Bihter'in intihar etmesi . 106 . donemlerinin her tiirlii ozelligini eserlerde bulmak miimkiindiir. Roman II I_ 1_-. 2. Yasak Ask adrm tasiyan roman.Bihter He Behliil'iin konusmalan . admdan da anlasilacagi uzere yasanmamasi gereken bir a§kl anlatmaktadir.

konusma ve davrarns bakirmndan bireysel nitelikler gosteren. dusunce. Adnan Bey Aldatilan.evre bu karakteri/tipi nasil etkilemistir? Karakter/lipin ya§adlgl loplumsal yapmm sizin toplumsal yaptruzdanfarki var rrudir? Bu karakterin/tipin diger karakterler/tipler iizerinde etkisi var rrudir? Melnin yazrldrg: donernde bu romandaki karakter/tip gibi davranan biri olabilir mi? Bihter Aldatan birisidir. baska eserierdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir. Yoktur.2 A§k-I Memnu'nun ba§langlcl A§k-I Memnu'nun sonu Romandan alman • • • bolum A§k-I Memnu'dan alman bolum dogrunun sonlannda bulunur.lii karakter/tip kimdir? Sosyal ortarn ve c. Yoktur. Nihal C. Olabilir. Kacmayi secmistir. romanm olaylannm li=oziildiigunii. Yoktur. Vardrr. Giinkii ahnan bolum. Her seyi acrklamak istemektedir. Olabilir. 3. Vardir. Yoktur. Yasak ask yasamalanna sebep olmustur. Behliil Yasak aski goze alan birisidir. Bihter'dir. Yasak askm magdurlan olmalanna sebep olmuslardir.Metindeki kisiler duygu. olay orgusu ve ili=erigi ile biriikte ele ahmp cozumlenebilen. Olabilir. ' 4. Metin percesutdski olaylara biitiinliik kezendirsn olay: "Behliil ile Bihter arasindaki yasak iliski" - Metne biitiinIak kszendiren oleym romanm olay otgiisiindeki yeri: "Romanm kurgusunun temelini olu~tu­ ran olaylann merkezidir. Yoktur. habersiz bir kisidir..OZUMLEME TABLOSU KARAKTER ADI Karakterin/tipin en belirgin ozellig! nedir? Karakter/tip olaylar karsismda nasil bir tavrr takmmaktadir? Romandaki olaylan dikkate aldigmuzda en giiC. Yoktur. Guclu olmaya Guclu olmaya cahsmektadrr. sonuca baglandignu gosteren li=0ziim kisrmndandir.. calrsmaktadrr. OJabilir. KARAKTER <. 107 .aresiz birisidir.

5. a. birinde derece temel karakter olarak okudugu romanlann etkisiyle aristokrasiye ve biiyiik burjuvaya hayranhk duyan. insanda gerceklik duygusu uyandiran. olaganustu ya da gercekligi olmayan zaman ve mekan kullaruhrken A~k-I Memnu'da belirli zaman ve mekiln vardir.I_ ETK1NL1K ( 1. 1. Bogaz'da mesire yerlerine gidilmesi ve sandal gezintilerinin yaprlmasi gibi baglantilar vardir. Verilen semaya gore A~k-I Memnu romamndaki olaylan. Ada ve camhk'ttan herhangi birinin dcgistirilmesi romanm yapIslmn ve kurgusunun bozulmasma sebep olur. Bu nedenle sosyal yapl ile romamn yazildigi donern arasmda bir iliski vardir. rnurebbiyelerin olmasi. kisiler. 6. 108 . Metindeki zaman ile doneminin sosyal yapisi arasmda konakta yasanmasi. Bu nedenle mekan. Romanda Anna. Romanda Emma. 2. 7. Bu sebepler bu yapl unsurlan arasmda cozulemeyccek kadar gtiylti bir iliski vardir. zaman ve mekiln olusturmaktadrr. A~k-l Memnu romamndaki mekanlar olan "konak.. romamn yapisuu olusturan temel unsurlardan birisidir. dinlemek ve tatil yapmak icin Ada'ya gidilmesi. Grup: Yine masalda da belirsiz. yasadiklan asklar yiiziinden hiisrana ugrarrus kadmlar olarak karsirmza cikmaktadrr. 2. destandaki zaman ve mekanlar belirsiz. Romanm birinci derece kahramam olan Anna. Grup: Madam Bovary adh romanm yapisim olay orgusu. temel karakter olarak Vronski ile yasadigr iliski sonucunda hazin sonia karstlasrmsur. yapl unsurlanndan birisidir. olaganustu ya da gercekligi olmayan zaman ve mekanlardir. b. kisiler. Anna ve Emma ile Ask-i Memnu romarunm kahrarnam olan Bihter. kisiler belli bir zamanda ve rnekanda yasamaktadir. zaman ve mekan unsurlan olusturmaktadir. bu sintfa giremese de en azmdan onlara yakin olmayi arzulayan bir kadmdir. temsil ettigi aristokrasinin koksuzlugunu yansitmaktadir. A§k-l Memnu'nun yazan olsaydJInz nasI1 birmeldln ~ginizi. belirtiniz. Grup: ETK1NL1K ( A~k-I Memnu'daki zaman ve mekan belirli ve gercekligi bulunan bir zaman ve mekan iken. aristokrasinin bir parcasi olmayi hayal eden. gercekligi olan mekanlardir. Romandaki zaman. Bunun icin de tek yol olarak 0 simftan erkeklerle birlikte olmayi tercih etmistir. \. Romanda verilen rnekanlar. buna ulasmak icin cabalayan. Grup: Toistoy'un Anna Karenina adh romamrun yaprsim olay orgusu.

8. A§k-I Memnu romanmda yerilip hor gorulmernis. masal ve mesnevideki zaman ve mekan ile bu farkhhklanmn yamsira anlatmaya bagh metinlerin yapi unsurlan olmalan onlann ortak yonudur. a. A§k-I Memnu romamnda anlatici. hikayeye vb. Tanzimat Donerni eserleriyle bir farkhhk gostermektedir. 15.3. b. "ilahi bakis acisi'Ina sahiptir. A§k-I Memnu adh roman yapi ve anlam bakimmdan kendi icinde baslayan. 10. Romanda realizmin etkileri gorulmektedir. Tanzimat Donemi eserlerinde yerilen ve begenilmeyen bu yasam tarzi. olaganustu ya da gercekligi olmayan zaman ve mekanlar vardir. Romandaki tema ile aym ya da benzer pek ~ok filme. roman geleneginin ve realizm akimmm bir devamidir. her seyin bilincinde bir anlatictdtr. Kisi ve olaylardan tamamen haberdar. A§k-I Memnu romam. 11. 12. Aym hayat tarzi gunumuzde de bir ikilik gostermekte. Romandaki zaman ve mekarun destan. A§k-I Memnu romam. Bu nedenle metindeki tasvir ve tahliller okuyucunun kendisini romanIa butunlesmesini ve anlanlmak istenenin en iyi §ekilde anlatilmasmi saglanmaktadir. c. 13. A§k-l Memnu romanmdaki kahramanlar ve ya§am tarzlan Tanzimat'la birlikte ortaya cikan Batih yasarn tarzmi yansrtmaktadrr. A§k-I Memnu romammn temasi "yasak a§k"tlr. Roman'daki basanh ruh ~tiziimlemeleri ve tasvirleri realizmin etkili bir bicimde yansiuldigun gostermektedir. 9. romana. 16. Bu da temanm insana oZgii bir gerceklik olarak her zaman islenebilecegini gostermektedir. Bu. rastlamak mumkundur. gelisen ve biten bir blitlinllige sahiptir. Yazar. Batih romanlarla esdeger sayilabilecek teknikle ka- 109 . A§k-I Memnu'daki yasak ask ve sonucu doneminin ahlak anlayisi ve sosyal yaplSl ile uyusmaz. b. 14. Grup: Mesnevilerde ise bazen belirli zaman ve mekanlar bazen de belirsiz. Romandaki kisilerin ruh cozlimlemelerine iliskin kisrmlar ile tasvirlerin yapildigr yerler realizmin etkisini gostermektedir. Tema ile romanm adi birbirine esdegerdir. a. onlann yasam tarzmdan bir kesit olarak sunulmustur. eserin konusunu secip kurgusunu olustururken Batrh eserler ile bireyselligi tercih etmistir. mekan ve kisilerle ilgili tasvir ve tahlil yaparken sanatsalligi ve edebi degeri goz onunde bulundurrnusrur. Yazar. geleneksel ile modem arasmda sikrsan ama ne geleneksel yasama ne de modem yasama baglanamayan bir tuhafhk olarak karsimiza cikmaktadir.

Mensur ~iir (---. Dogru cevap D secenegidir.. 18. b. 3.§ilerin karakter6zelliklerini koruyarak farkh bir olay OrgUs11yle bir bikAye kaleme ahmz. iJLCME DEliERLENDIRME 1. kadmm kesfedildigi ilk roman olma ozelligini tasimaktadir. duygulann okuyucuda gerceklik fikri uyandirmasi icin ruh cozumlemeleri ve tasvirieri derinlemesine kullarnrlar.A""""Y-O-R-U. a. A§k-I Memnu'da kisilerin davrams ve dusunceleri aktanhrken realist bir yaklasrm sergilenmistir... A§k-I Memnu romani... Tanzimat Doneminin yeni olarak edebiyata giren bir tiir olan romandaki bazi teknik kusurlan..~""'~J I_ ETKINLIK ( A§k-l Memnu'daki k:i...A""'M~A=-.Ierne almrms bir olgunluk eseri olmasmm yamstra..M. Felatun Bey ile Raknn Efendi romanmm temel catismasi "Dogu-Bati'tdir. Servet-i Fiinun sanatcilannm Batilr roman gelenegini takip edip ornek almalanndan kaynaklanmaktadrr. Bkz.. Bkz. A§k-I Mernnu romanmda ise "evlilik-yasak ask" causmasi vardir. 4. Realist romanlar. her bakimdan acemilikten uzak. A§k-I Mernnu'da bu ozellik basanh bir bicimde kullamlrmstrr.. Servet-i Fiinun Doneminde bireysel konulann islendigini gosterir. a.Roman 17... Kisilerin ruh ~oziimlemeleri bunun gostergesidir.. 110 . anlaum. Batih romanlarla yansabilecek bir teknik olgunluga sahip bir romandrr. Servet-i Fiinun romanlan ile romandaki kahramanlann Tolstoy ve Flaubert'in romanian ve roman kahramanlannm benzerlik gostermesi.A=N.~.."L=A=M. 1.. Bu cansmalar sosyal olma ve bireysel olma bakimmdan catismaktadrr. b.L". 2..realizm... . Servet-i Fiinun'a gelindiginde artik bitmis ve yerini dil. (D) (Y) 1 (Y) 2. Bu farkhhk Tanzimat Doneminde sosyal.. yapl bakrmlanndan olgunluk diizeyine ulasrmsnr. Tanzimat I>Onemi An1almaya Balh Edebi Metinler.

\_ ETKINLIK ( Servet-i Fl1nun Edebiyatmm size ~ belirtiniz. Grup: Setvet-i Fiinun Doneminin Sosyal Yap1S1: Servet-i Funun Doneminde Tanzimat Fermaru'run ilanmdan sonra sosyal hayattaki bir takim Bati ornegi yenilikIer -ki genellikle sosyal durumu iyi olan cevrelerde . baskici ve sansurcu bir yonetimi benimsemesi jurnalciligin (istihbaratcihk) korkutucu boyutlara ulasmasi. Bali'daki ktilttirel ve edebi hareketleri izleyen sanatci sayisirun cogalmaSI kiilttirel hayatm daha da zengilesmesini saglarmsnr.hayatm bir diger ytiztinti olusturmustur.[5. Abdtilhamit'in Osmanh-Rus Savasi'rn bahane ederek Mebusan Meclisi'ni kapatip. 111 . b. Verilen ozellikler Servet-i Fiinun sanatcilannm karamsar. Grup: Servet-i Fiinun Doneminin Kiilttiret Yeptst: Servet-i Ftinun doneminde gazete sayrsi cogalrnasma karsm dergicilik de on plana crkmaya baslarrnsttr. La. 2. bunahmh._----'1 11----. sanatta estetik zevkin ve bireyselligin benimsenmesine sebep olmustur. bu donem sanatcilanru siyasi ve sosyal konulardan uzaklasmaya sevk etmis. 1. Batt ile iliskilerin daha da belirginlesmesi. Parnasizm Tevfik Fikret (Yagmur) Sembolizm Cenap ~ehabettin Cenap ~ehabettin (Elhan-t ~itA) b. toplumdan uzak olmalanna sebep olmustur.-----. cevirilerin artmasi. Grup: Setvet-i Fiinun Doneminin Siyasi Yeptst: II. Yukandaki §emaya gore Servet-i Ftinun Edebiyatinm kaynagi Batr'dan gelen edebi etkilerdir. Banh bir yasam tarzi etkisini eskisine nazaran daha baskm bir sekilde hissettirmeye baslarrustrr.SERVET-1 FONUN EDEBIYATININ GENEL 6ZELLIKLER/] I_ ETKINLIK ( a. 3. • Romantizm Servet-i Fiinun Diinemi EdebiyatJ Realizm Halit Ziya (Ask-r Memnu) . bedbin.

3... 112 .Roman.J : ------------------' :-----------------1 '\.2.-B-~t:-_ka-~~_. (D) (D) (Y) 2. i Aglr.. pamazim ve sembolizm... Ice kaparuk.k-l:_e_-d-e?!_-~-l_~_l:rr-?_an_---e~_iie-~i1_~e~{_~e-~d_-~b-~_tti_"-r-l~~-_~-k_~l_-l~-n:!m_--as-_l __ --l /----~ FARKLILIKLAR ... siisHi ve edebi sanatlar L_~ bakinundan zengin bir dil. hikaye ve siirde '+ Edebi Tiir .. 5. : . Dogru cevap D secenegidir. fanzim~Edebiyat~ ServetifilnunEdebiyatI '<.-----------------1 (-----------------. I : : (jLCME DEGERLENDIRME ) I.1 :-----------------1 )1.Edebiyat-l Cedide. hikaynqiirde.. ... -----------------bakimmdan zayif bir dil..: . ~-----------------I BENZERLiKLER ~ L.. ~ .Anlanm. Roman. Halit Ziya Usakhgil Halit Ziya U§akhgil ( I~ [ SiY~ tn~ile~J (Kink HayatlarJ Mehm~t Ra~f ) ~ Hiiseyin Cahit Yalym @~~-l M~hayy~ 4.. islenmesi i' : i 'I Klasisizm ve romantizm Sade ve edebi sanatlar ("-----------------1 . ! toplumsal ve siyasi konulann ve Tema l_ bm:~sel_~onu_l~n _1_~len~esl~.. karamsar bir ruh hali ile bunu besleyen siyasi ortam ve sanat icin sanat anlayisnun benimsenmesi sebep olarak gosterilebilir.... j_ Edebi _ Akimlar Oil ve i Reaiizm.

Servetifiinun edebiyetme devaml olerek dogmu§ bir eksmdtr. eslmde.::/ N K====?( FBCR-l A71 D<>NBM1 ~ Fectiett edebiyeu. elestiri ve edebiyet terihi cehsmutsnne "Bstih" bit nitelik kezsndirrnaya 9all§tJlar. geleneginden tema. Sshebettin Siileyman.:::==E=TK::::. Servetifiinunculan elestirerek ve sruk. Mestutiyetle canlanan tiyatro etkinlikletine. Serveti-i fiinun detgisinin Abdiilhamit donemi sensiuti tarafindan kepeulmestyle. Fazll Ahmet (Ayka9). ulusun gelismesini ilke edindiklerini bikiirmislerdir. onlann doneminin kapandlgml ileri siirerek. Hamdullah Suphi (Tsnover). Miifit Retip. lstenbul'dski edebiyat etkinlikleti yok denecek keder ezeldi. Koptiiliizsde Mehmet Fuet. "sanat. Ali Siiha (Delilbes). "Senet sanat icindir" ilkesine baglJ kalan. sanat ve edcbiystui duygulann egitimine yardlmcl oldugunu ileri siirerek. kar§l pktlklarl Servetifiinunculann a9tlg1 edebiyat gclenegini simliirdiilet. Ali Canip (Yontem). Miitit Retip. --4 HAZ/~LlK II I·. ~ahabettin Siileyman ve Koprtiliizedc Mehrnet Fuat. pek 90k sanat91 Istanbul dtstndski dergi ve gezetelerde yazmak zorunda keldtlsr. lkinci Mestutiyet ilan edilir edilmez (1908). 113 .Ir 6. anlanm. siirlerinde. Izzel Melih (Devtim). Emin Biilem (Serdaroglu). konulenm genellikle romentik bir anleyisl« islediler. tur. teknik ve yapismdan etkilenirler.~. "Fecrieti Erctimeni Edebisi" ediyl« bir topluluk kurdulsr ve kendilerine yet veren Servet-i Fiinun dergisinde bit bilditge yaymlayarak (24 ~ubat 1909) kendilerini toplutne temtulsr.:/ =L:. FECR-/ AT/ TOI'LULUiJU (1909-1912) l_: Sanat ve edebiyat hareketleri kendilerinden onceki sanat ve edebiyat hareketlerinin birikiminden. Bilditgeyi. kamuoyuna kendilerini ranrran Fectieticiler. Beu edebiyetim da Dogu'y« tenttmekti. doga ve ssk. hemen biiWn dergiler. Ahmet Hesim. toplum sotunlutun ytizeysel bicimde ele sldtler. Tahsin Nahit bssenlt yupulenyle ketkide bulunduler. sayfalanm yeniden kiiltiir ve senet konularma ecttler. Arna9lan Tiirk edebiyetuu Bett'ye. Donemin gen9 edebiyetcilen. ~ahabettin Siileymen. Yakup Kadri (Kereosmsnoglu) gibi seir ve yezsrler imzelemislerdi. kisisel ve saygmdlr''gorii§iinii savunan Pecrieticiler. Bu etkilenme kabul boyutunda oldugu gibi eskiyi reddetme boyutunda da olabilir. Mehmet Bebee: (Yezer). Faik Ali (Ozansoy).

Fecr-i Aticiler ayrn zamanda Banh eserleri Dogu'ya. 3.ERLENDIRME 1. Verilen metinlere gore Fecr-i An sanatcilan. bilim ve sanata karsr var olan ilgisizlik gibi konular ele almrmstir. Dogru cevap B secenegidir.1. Kopruluzade Mehmet Fuat.. FazI1 Ahmet (Aykac). (D) 1 (Y) (D) 2. "Sanat sahsi ve muhteremdir. incelenen metinlerde giiniimiizii de i1gilendiren halkm kiiltiir ve bilgi diizeyinin dii§iikliigu. Bunun temelini de halkJ egirip edebi ve kiiltiireI zevki asilamak da bulmuslardir. ( ANLAMA YORUMUMA _ -J 1. <.. Mehmet Behcet (Yazar). Faik Ali (Ozansoy). bir kisrru da bagimsrz sanarci olarak varhklanm siirdiirmii§lerdir.iinkii sanati kisisel temele oturtmak. kitap okuma ahskanhgmm azhg).. izzet Melih (Devrim). Hamdullah Suphi (Tarmover). Dogru cevap E secenegidir. Ali Canip (Yontem). lste Fecr-i All'de boyle bir ortamda ortaya cikrrusnr. Dogulu eserleri Batr'ya aktaracak nitelikte terciimeler ve eserler vermeyi amaclarmslardir." sozu. siyasi ve kiiltiirel hayatta bir hiirriyet havasi esmeye baslarms.iinkii bu gelisrneler sonucunda sosyal. Fecr-i Aticilerin arasmda bir birlik saglanamayacagmi gostermektedir. 2. Tanzimat ve Servet-i Fiinun Donemini hazrrlayan sosyal. 2. sansiire ugrayan dergiler sayfalanrn yeniden kiiItiir ve edebiyata acrmslardrr. 3.. Celal Sahir (Erozan).. "Sanat §ahsi ve muhteremdir. 114 . gorii§ farkhhklanmn ve bireyselligin on planda oldugunun gostergesidir. Abdiilhamit'in tahttan indirilmesi ve Mesrutiyet'in ilan edilmesi yatmaktadir. Fecr-i Atf Donemi sanatplan sunlsrdtr: Ahrnet Hasim. <. Emin Biilent (Serdaroglu). Sehabettin Siileyman. iJLCME DE(.. Bunun temeIinde II. Yakup Kadri (Karaosmanoglu). 4. Sahabettin Siileyman ve Fecr-i Ati adh metne gore Fecr-i Atl sanatcilanndan bir kisrm sonraki yillarda MilI'l Edebiyat Donemi sanatcrsi olarak.". Ali Siiha (Delibas). bir yonuyle yuzlerini halka donmeyi amaclarmslardir. roman. 4. Mufit Ratip. Servet-i Fiinun Donemi sanatcilanrun getirdikleri yenilikleri benimseyen ve devam ettirmek arzusunda olan Fecr-i Atl sanatcilan aynca Servet-i Fiinun sanatcilanndan farkh olarak. hikaye. siyasi ve kiiltiirel §artlarla Fecr-i Ati'yi hazrrlayan sebepler arasmda farkhhklar vardir. aynhklann. §iir ve mensur siir alanmda eserler vermislerdir. 3.

. sefkatsm '" tanin ..::::::=ET=K:::.til: tam kafiye a b b a . Gtup: Siirdeki imgeler sunlerdir: • kalbimin sakat istirabi • ruhumun bilinmeyen duygulan • nasipsiz 'i'0l • kucuk bir merharnet ve sevgi l§lgl • hasta bir tel • hasta bir ses • ezici duygular • hirpalanan.. mechulu '" herkesinkinden ~ . blnasibimde ...en: tarn kafiye . Islenen konularda goze 'i'arpan en onernli ozellik toplumsal sorun ya da degerlerden uzak... 2. Sairlerin duyus. -----4 HAZIRLIK I--.IOC 7.~.:' K===/=l( N=L~' 1.. Gmp: . hasta.. rnalulu .. nagme ~iirin ritmi ve ahengi kullamlan ol'i'li ve her ttirlli ses benzerligiyle saglanrms- > -e : yanm kafiye .. bliytileyici limit • umitsiz ve gamh dustmce • saf deniz 115 .u: redif . bireysel konular olmasidrr...in: tam kafiye c d d c nr.. FECR-I ATI $IIRI II I: Verilen her li'i' siirde de anlarn son derece aciknr. dli§linli§ ve algilayrslanmn birer yansrmasidir. bilsen ) .

Etkinlik) yine sembolizm akimma uygun olarak duygulann ve izlenimlerin. Siirdeki imgeler (bkz. Bu bakimlardan siirin temasi ve ahenk unsurlan ile yapisi ve soyleyis tarzi arasmda bir iliski vardir. Basta Bir Telde Hasta Bir N~e adh aiirin sizde uyandJrd1gJ. hasta bir gen~ kadmdi sanki deniz" ifadeleri sembolizm akimma gore dl§ diinyadaki varhklann algilarus bicimini gostermektedir.. istanbul). 1. Bkz. 2. Grop: Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagme adh siir basta iki dortluk. hasta bir ses: tesbih • bu kederli gokyuzu: teshis • deniz. Galatasaray Spor Kuliibtt'niin 9 numaralJ kurucu iiyesidir. 116 . hasta bir nagme. 3. Tema.12 Meyts 1919. \_ ETK1NL1K ( 1. bu bakimdan bireysel bir ozellik gostermektedir. 1887. Fecr-i Ati uktmuun bir iiyesidir.• kederdi gokyuzu • aCI giilii§ • sefkat dagitan umut • riiyamn golgelenis sernasi • taze bir hayal ~iirdeki soz sanatlsn aunlardlr: • kalbimin sakat istirabr: teshis • kucuk bir merhamet ve sefkat 1§lgl: tesbih • hasta bir telde. istanbul. 1.TshsinNabit Tahsin Nahit (d. Servet-i Fiinun siiriyle benzerlikler gostermektedir. feyfa-yi binasibimde. boylelikle de insan duygulan ve dis diinya ile bir baglanti saglanmasi amaciyla kullamlrmsnr. bir bent ve son ktsimdaki ii~ dortlukten olusmustur. 2.. dl§ diinyadaki varhklar ile simgelestirilmesi. lnsamn i~ diinyasmm somut varhklar aracihgiyla anlatilrnasi soz konusudur. seir ve oyun yazsndtr. duygu ve dii§iinceleri belirtiniz. Grup: Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagrne adh siirin temasi "ruhi sikmti ve ozlem"dir.Servet-i FUnun DOnemi eoam ve HeyecamDile Getiren Metinler (~iir) "Hasta bir telde.0. imgeler ve soz sanatlan ile kullanllan dil. bir gen~ kadmdi: tesbih • sular artik menekse olmustu: tesbih • (hayal) bana senden sarkilar okudu: teshis Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagme adh siirdeki ahenk unsurlan. Hukuk eifitimi slmtsttr.

Dil ve anlatim bakirrundan her iki ~iir de yeni imgeler. halki egitip yeni bir nesil yaratmak arzusu bakimmdan bir iliski vardir. sembolizm ve parnasizm akirmndan etkilenmeleri. Sembolizm a1gmm8 gllre tabiat temah bir §iir yazmtz.. Her iki donemin ~iiri ask ve doga temalanmn islenmesi. Dogru cevap D secenegidir. soz sanatlan ve aglf bir dil bakrrmndan benzesmektedir. orta bent arasmdaki iliski gibi. denizin dalgalarnsmm yapiya yanslmt~ hali olan uzun ve ktsa dizelerle yazilrms Ma-i Deniz arasmda bir benzerlik vardir. 4. Aynldiklan yon ise. Fecr-i Aticilerin bir nebze de olsa halka yiizlerini donmeleridir. 117 . ruh hali ifade edilmistir.. aruz olcusunu kullanmalan ve aglf dille yazilmalan bakimlanndan benzerlik gosterir. Tahsin Nahit'in ruhi durumunu gosteren basta ve sondaki dortlukler ile bunahrmmn arttig. 2. 3. gelecekte dogacak gunesin safagidirlar. Her iki siirde de ic diinyaya yonelinmis.Bser1eri ANLAMA YORUMLAMA 1. 6LCME DEGERLENDIRME 1 1.. edebiyat ve kultur hayatim yeniden canlandirmak. Onlar bu gelecegin.. . Dogru cevap A secenegidir. yapi ile tema ve soyleyis arasmda siki bir iliski kurmalan. Servet-i Fiinun . Fecr-i Ati adr ile bu toplulugu olusturan sanatcilar arasmda. Hasta Bir Telde Hasta Bir Nagrne adh siir ile Tevfik Fikret'in Mai deniz adh ~iiri yapl baknmndan. 2. 3.

. Servet-i Fiinun Edebiyati. 3. Dogru cevap E secenegidir. bedbin bir ruh haline sahip. Tevfik Fikret.ONiTE SONU OL{:ME VE DECERLENDiRME 1. . 5. . halktan kopuk. yeni imgeler ve tamlamalarla aglrla§ml§ bir diI kuIIanan sanatcilann olusturdugu bir edebiyatur.. Dogru cevap B secenegidir. 7. resim . Dogru cevap D secenegidir... ( ~alit Ziya U!akligil ] ~ ( Cenap (Hac Yolunda J ( ~ehabetlin J~ @:i01iiniin ~~eriJ T~~-i Kadi~ J 4.. Dogru cevap A secenegidir... 6. karamsar. 8. (D) (Y) (D) 2 . 118 .. sanat sanat icindir anlayisim benimseyen. bireysel konulan isleyen.

Ahmet Hesim. Yetli bayatlYllllS1tma daVll81 ise. 119 . hece veznine ybnelmislerdir.b. Aruz vezni yeriIJe bece vezrJinikuUanma daVIl81 ilkin Mehmet Emin'in 1897 Yunan savB§1 doleyisiyle yaym1adlgl Tiirkfe siirler sdli kitebi vesiIesiy1e ortaya stmilmtu.. b.) tarafindan benimsenmistir. Bunler. Bunlen gerfek1e§tinneyi iilkii edinen edebiyat akImma 'Milli Edebiyat' am vetilmistir. ozellikle 1917'de Servet-i Fiinun dergisi tereimden '$air1er Demegi' ediyl« toplenan gencler (Orhan Seyfi. nezun bicimi) kayglSly1a yetini1en. $iir alanmda. 'edebiyatta mi11f kaynak1ara donme' dtisimcesinin dogmasma yo1 afml§tlr. Bu hareket kis« zamanda tutunmu§ ve xx. f. 'MiIlf edebiyst'm milli Iisan'dan dogacagl'm (Omer Seyfettin) soylemisletdir. uzun zaman gerfekIe§ememi§. Mehmet Akit. c. Yusuf Ziya.) ve daha fok hikaye ve roman yazarlan teretmden benitnsenmistir. Faruk Nafiz. yerli hayatI yensttm« ksstedilmistir. Ali Cenip ve Ziya Gokulp tarafindan flkan1an Genf Ka1em1er dergisinde 'Yeni Lisen' edtyle ileriye siiriiImii§tiir. bir yandan da. yiiZYII edebiyatmm eyutct niteligi olmustur. Ne var ki. Rize Tevfik'in halk siirleri yolundeki kosme ve nefesIeriyIe desteklenmis ise de. yaImkat manzumelerdir.(( -~-----~- . bece veZDillin ilk fJtiJD1eriIJj veren seirlerin (Mehmet Emin 'den beske) hemen hepsi bir yandan aruzla yeztmslst.Bu donemde aruz vezni de bit yandan siiriip gitmis ve Mehmet Akii. v. yalmz birkec §air (Mehmet Emin. ancak Birinci Diinya SavB§1 icinde. eruz vezni yerine hece veznini kullanma. Cumhuriyet devrindeki bezi siirlcriyle Faruk Neiiz. vezin. v.. DildeSlldelClflDebJlreketi 1911 nisanmda Se1anik'te OmerSeyfettin. a..---~--- MILd EDESIYAT D(JNEMI (1911-1923) 1. yslmz bicim (di1. MILd EDESIYAT D(JNEMININ OLU$UMU Mi11f Bdebiyat D6nemi II Mesrutiye: (I908)'ten sonre mem1ekette besleyen ve 0 devirde ' Tiirkfiiliik' am veri/en mi1liyet hareketi. bunIann hece vezniyIe ortaya koydukleri iiriinIer. diIde sedelesme. kimi siirieriyle Yahya KemaI. derinligi olmayan. konusme dilini yez: dili heline getinne devasmr benimsemislet. Yahya Kema1 gibi iif kuvvetli senetcmm elinde verebilecegi gelismenin en yiiksek noktasma erismistir. Tiitkciiliik: hareketinin ve Ziya Gokalp'in etkisiy1e.b. 'Mi11f kaynak1ara donme' soziiyl« .

Ozellikle koy ve tesrs hayatlm an/atan besenli ilk omekler (Ebubekir Hizim: Kii9iik Psse. Yahya Kemal'in kaleminden pkml§tJr. Yahya Kernel de.b. sedece esk.. en begendigi meslegin hakikat oldgunu' bilditmis. Kemal) gOrii§iinii savunmu§ ve uygulsrmslsrdtr. Bunlardan Mehmet Akit. diinyanm tsslenm ve bitkilerini renkli bir akis gibi gordiigunii' belittmis. Tanzimat ve Edebiyet-t Cedide hikfiye ve romanlannda vakalarm istanbul suutlsrr icinde kapah durmasma kersihk.Gercek: deger testysn siirler. Yakup Kadri: yanm kalan Ate§ten Gomlek .b. Reset Nuri: Celikusu.Anadolu romam) sonradan 'memleket edebiyatl diye adlandmlan bu pgm apk9a belirtir. koy- 120 .) ssnetctler. aralanndaki sanat enleyts: ve diinya gotii§ii aynhklanna ragmen. otekilet. bit bOliigii 'Fecr-i Ati' toplulugutuien gelen 'Yakup Kadri. Kimi kitaplann adlan dahi (Refik Halit: Memleket Hikfiyeleri: Omer Seyfettin: Yalmz Efe . ortehkie sanki hicbir §ey yokmu§9asma. her tabakadan halkm y~aYl§l konu olarak de elmmisur. sozden 90k musikiye yakm. ortalama bir dildir' (AHesim).) musiki ile soz arasmda. gibi. llcinci Dtinye Saves: (1914-1918). ozlem v. (. Bu ii9 seir. llikkye ve roman alanmda. Mestutiyeuen Miitareke sonuna kadar siiten ve Trablusgarp Seves: (1911). Mehmet Akif) toplumsal konulara ybnelmis. Balkan Sevest (1912-1913). hikfiye ve roman yutdun her kosesine apk tutultnus. sade dille ve yeni nazim bicimletiyle yazdlgl siirleritide de yine bicim kusutsuzluguns. Ahmet Hasim.) bu devirde verilmi§tir. yine Beude gordiigii 'Rotnentizm' skunttn benimsemis ve bu enleytsl«. yepmectkstz ve saglam snlsttme onem vetmistir. Refit Ha1it: Memleket Hiktiyeleti. Miitareke yillen (1919-1922) gibi biiyuk oleylen icine alan ve Osmenli lmpamtorlugu'nun psrcelamp yikilmestyle sonuclenen bu donemde. ve 'Siir.Anadolu romanl. aruzun son ii9 ustasmm 'Mehmet Akii. v.. bunun tam tersi bir tutumle. nesirden bembesk« bir hiiviyettedir : musikiden besk« tiirlii bit musikidit' (Y. 't8§ralann ne hfilde olduklanm. heyet: yensttme konusunda birlestnis gorumiyorler. onun icin. Fecr-i Ati toplulugundsn gelen Ahmet Hesim. bit bOliigii bu topluluk dtstnde kalan (Ebubekir Hszim. Halide Edip. bir yandan da.b. '$iir nesre cevntme olanagl bulunmayan nezimdn. bstiden gordiigii 'Setnbolizm' skumm benimsemis. bireysel ve duygusa1 konular ve temalar iizeriude durmuslsrdir. 'hayal ile ehsverisi olmedigim. Omer Seytettin. siitde Tevfik Fikret'ten devir aldlgl 'Reslizm' aklmml gelistirmis. Ahmet Hesitn ile Yahya Kemal ise. once Tevfik Fikret'in uyguledig: 'nazml nesre yeklsstume' hareketini siirdiiriip gelistirmis. ilkin edebiyat dl§l bir ama9la. yerli. Divan siiri yolunda klasik siir denemelerine girismis. Tiirk siitinde ii9 eyrt ekimm temsilcisi 01tnuslerdtr : Mehmet Akit. 'diinyanm sekillerini hayal havuzunun sulennde seyrettigini. her ne demisse gOriip de soyledigini. v. onemli ssytlen yalmz iki suit (Mehmet Emin. bu devirde. Refik Halit).

Abdiilhek Sinesi). tiyatro toplulugu ortaya pkml§. fakat yaymlandlgI zaman hir de ilgi uyendirmedigi halde. Ceviri ve uyarlama arasmda bir tek cevirmenin (lbniirreiik Ahmet Nuri) uyarlamalan belli bir deger cizgisinin tistiine ctktntsttr. Atesten Gomlek / Yaban.b). Rese: Nuri. Gozleme dayanan bu yerli hsyett yansrzma isteginin sonucu olarak. Mesrutiyetin ililmyla birlikte bircok. Cumhuriyet devrinde dikkati ceken bir roman (Ebubekir Hszim: Kiiriik Pess) ile arIlan bu rlff1r. Yahya Kemal Beyeth. Bu devrin beshca yazar ve senstctlen sunlerdtt: Bilim yolunda: Ziya Gokelp. Getci. Erctiment Ekrem. Petti ksvgelenmn klZI§tlgI Mesrutiyet ve Miitsreke devirlerinde okuyucunun mizaha ve toplumsal yergiye dii~kiinliik gostennesi. Kurtulus Sevess ytllennde ise Anadolu insenimn cetin elmyezisi iizeTine egilme hareketi (Halide Edip: Daga t. Refik Helit. Ahmet Hesitn. kimisi Ingiliz (Hsilde Edip).b) mizaha egilim gostermesine yol ecmisur. Refik Helit. rogu yazaler Realizm (Omer Seyfettin. v. Peyami Safa. bunlenn rogu besen cizgisinin cok eltuidsdtr. Tiyatro aIanmdaki verim. v. Osman Cemal. Refik Helit'in Anadolu siirgiiniinden getirdigi hikiiyeler 'Memleket Hikilyeleri' ile geni~ bit ilgi gonnii§. kimi hikilyeleriyle F. bunlar eser yetistirmck icin pek rok yazar 0 alanda bittsktm denemelere girismis ise de.b. Celillettin.) ilkelerini benitnsemislerdir t. ne istedigini. hatta kimileri Natiiralizm (Bekir Fehri. Reset Nuri.s. Memduh !jevket. Celiilettin). Millf Sava§ Hikilyeleri) sruk zorunlu ve yeygm bir hill elmtstir. Fuat Koptiihi. Sertnet Muhtsr. Refik Helit. v. Osman Cemal. kimi hikilyeleriyle F. kimisi Rus (Memduh Sevket) edebiyetlennm etkisi eltmde kalan bu devir ssnstctlsrunn bir boliimii de Hiiseyin Rahmi ve Abmet Rasim yolunu stirdiumtislerdir (Erciitnent Ekretn.b. hattil bit de tiyetto okulu apIIp ilk resmf tiyetro (Diiriilbedayi-i Osmanf) kutulmus. v. Seliihattin Enis.Iiilerin ne yaptlgml. Yakup Kedti. memleketin neye muhtar oldugunu yerinde gotiip inceleme' icin Tanin gazetesinin Anadolu'ya gonderdigi bir yazannm Anadolu'daki sehir. F. kimi romanlanyla Osman Cemal. bircok yazann (Orner Seyfettin. kasaba ve koyleri dokuz ay (1909-1910) adlm sdim dolsserek hazIrladIgl roportej niteligindeki gezi notlan (Ahmet !jerif: Anadolu'da Tanin) ve sytu yll icinde 'Anadolu fatihalan' m dile getinnek amaclyla yezilen. Settnet Muhter. 121 . hikilye ve roman kadar bssertlt sayllamaz.lkan Kurt. Siir elemnde : (Aruz vezniyle) Mehmet Akit.ogu Frenstz (Yekup Ksdri. Reset Nuri. Celalettin v.

" soza millete ait maddi ve manevi biitiin kiiltiir unsurlanrun. Mahmut Yesari. Refik Helit. Gezi ve ropottsj alanmda: Ahmet $erif.da cumhuriyet rejiminin uygulanmasi mumkun degildir. Roportej . Her bireyin veya vatandasm yonetimde soz sahibi olmasi anlayrsi.) Tiyetro alanmda: Musahip-ziide Celfil. Faruk Nafiz manzum oyun da YazmJ~lardlr. F.(Bunlardan Ahmet Hesim fikra ve gezi notlan. XVI.b. Halikamas Behkcisi. 3. 2 Savaslar milletlerin milli duygulanmn kuvvetlendigi istisnai durumlar oldugu icin. Sermet Muhtar.(Hece vezniyle) Mehmet Emin Yurdakul. Gezi. Omer Seyfettin. YusufZiya Ortaf. Halide Edip Adiver. makale alanlannda: Falih RI[J(J Atay. toplumun huzur ve saadetini saglayan bir arac gorme sonucunu dogurmustur. Bunun icin de en ideal rejirn. v. ~aglmlzda oldugu gibi cumhuriyettir. Memduh $evket Esendal. Refik Halit Karay. Yakup Kedri. Bu da 0 donemlerdeki eserlerin milli yonden kuvvetli olmasmm sebebidir. Helit Fahri. bu hisler milletin bir ferdi olan sanatcilan da etkiler. 122 . Orhan Seyfi Othon. Selfihattin Enis. Enis Behif Koryiirek. Halide Edip.) Hikfiye ve roman elsntnde: Ebubekir HfizJm Tepeyran. Mahmut Yesari oyun da yezmislerdu. Cumhuriyet kavrarru 1789'daki Fransiz ihtilali'nden sonra ortaya cikan milliyetcilik akimlannm etkisiyle kurulan uJus devletlerde gorulrneye baslannusnr. Sermet Munter Alus. lflerinde anI yazanlar da verdu: Ebubekir Hiizun. Osman Cemal Ksygib. "Bir milletin edebiyati. Omet Seyfettin. Yakup Ksdri. yy. vb. Bircogu fJkra ve makale de yezilmistir. Erciiment Ekrem Telu. devleti. 0 milletin kimligidir. fikra. Abdiilhak $inasi Hiser. Faruk Nefiz Cemlibel. Memduh $evket. v. Rese: Nuri. Refik Helit. Yusuf Ziye. stu.1bniirrefik Ahmet Nuri.b. 0 milletin sanatcilan tarafmdan edebi eserlerde sanatkarane bir soy leyisle islenerek sonraki kusaklara birakrhr anlarmm tasimaktadir. Halit Fahri Ozansoy. XVI. RIZa Tevfik Boliikba~l. v. Re~at Nuri Giintekin. Cunku 0 donernde dtinyada cumhuriyet gibi bir kavram mevcut degildir.Miilfikat alanmda: Rusen E~ref Uneydm. L -& HAZIRLIK 1. Cemslettin. Yahya Kemal makale. Halikamas Behkcis).b. Peyami Safa. daki amac olarak algilayan zihniyetin aksine. deneme. yy. (Bunlardan Orner Seyiettin. Yakup Kadri Kereosmsnoglu.

yiiZyil beslennde Osmenli Devleti'nin yokii§ donemine girmesi ye§itli diisiinceletin ortaya pkmasma neden olmustur. Fakat. hepsinin aym hak ve yetkilere sahip olmasmm gerektigi savunulmaktadtr. Pediseh. a. ME'I1N 1. "bests adam" olarak tanimlanan Osmenli Devleti iyilesememistir. OsmanlI toplumunda olmesi istenen kayna§manm ancak bu diisimceyle saglanacegme inenmskteduier. Islsmcihk. Azmhk unsurleruu kazanmak ve onlan OsmanlI birligine yagirmak basit manada Osmenhcihk diistmcesini dogurdu. 19. sosyal ve hukuki olarak esitliklerini seglemey: hedeflemektedir.OSMANU DEVLEIt'NDE D()~ONCE AKIMLARI 20. Yspilen her tiirlii harekete ragmen devlet. 1. ytizyil bsslsnnd« II. Osmenli Devleti 19. Mcsrutiyet'le daha belirgin olarak ortaya YlkmI§lardir. ytizythn ikinci yansmdan sonra devleti batmaktan kurtarmak amacrm giiden birtekim ekimler 20. millf dii§iinceyi ve milliideelleri saglamayl Osman1I birliginin saglanmasma baglamI§tIr. Aym zamanda bu sozletin teorik bir gOrii§ oltnemest icinde Meclis-i Mebusen'm kutulmsstm ve Kanun-I Esasi'nin (ilk anayasa) illin edilmesini istemislerdir. Tanzimat Devri'nin sonlanna dogru ortaya pkan bu skim Iertlerin siyasal. OsmanhcJhk:: OsmanlI tarihinde ilk defa olarak bezi aydmlar tarafindan Gene OsmanlIlar edtyle hiikiimetin yalI§malanm denetleyecek bir cemiyet kurulmustur. Tamamen devletin birlik ve biitiinliigiinii saglamaya yall§an bu fikir ekimlen kiiyiik cept« biter de vIet doktrini ozelligi gosterirler. Irk. milli birligi. Osmenhctlik. Osmenltcthk: fikrinin uygulama saihasma geyirilmesi II. Fakat dI§ beskiler ve iilke icindeki kensikhkler besenye ulssmesme engel olmu§tlir. ytizyild« daha diizenli ve progremli bir tslshet hareketine girismistir. Beticihk ve Tiirkyiiliik seklind« ortaya yIkan bu ekimlsr. icinde bulundugu durumdan kurtulamamI§. Mesrutiyet devresinde devlet hayatma hakim olmusler ve etkilerini gbstetmislerdir. Devletin sunrlen icituie yesayen Iettler arasmda dil.1. Abdiilhamit'in tahta cskmesiylu bsslemtsttr. ve II. kiiltiir ve din bekumnden bicbit fark gbzetmeksizin. Mithat Pese'nm etkisiyle Kanun-i Esasi'yi (ilk 123 . Bu cemiyetin iiyesi olan eydtnler Osmenli Devleti'nde yeseyen ezmhklenn aynlma istekletine ve isyanlarma son vermek icin yall§malar yeptyotlsrdt. Siresiyle Ostnenlicthk.

M. lslsmcihk. lkincisi. Her kesimin ve milletin temsilcileri parlamentoyu dolduttnus ve herkes kanunlar onunde esi: seytltmsur. Islamctltk: ekimi etkili oldugu donemde biitiin diinya Miisliimanlanmn i9 a91cI bir durumda olmemesi nedeniyle besertlt sonuclsr dogumuurusur. devletin sosyal beglerun din bitliginde arayan bir dii§iince ekutndir. Abdiilhamid 9agm gelisen diisiincesi milliyetcilig» ters dtismesi ve ihtiyectere cevap verememesi iizerinc Mec1is-i Mebusentn verligm« son vettnistir. Osmsnhcsbk fikrinin yesemess Mesrutiye. meydana gelen iki onemli olay tamamen tets bir durum meydana getitmistir. I. Cemaleddin Afgani. siyasi ve sosyal biitiinliigiimiizii korumak emeciyle degi§ik donemlerde stk sik: bit kuttulus cetesi olarak ileri siitiilmiistiit: OzeIlikle Mesrutiyet devrindc uygulama aIanmda gotulmustut. toplumsal gelenek ve egitim alanmdaki dtisimcesiyle lslemctlik. b. Islsmcsbk: Isletncihk. Bezi fikir adamlan tarafmdan temsil edilen bilim. II. Mesrutiyetin sonlanna dogn: biiyiik bir gelisme gos- tcrmistir. Semseddin ve Muse Kezim gibi kisiler terafmdan savunulmu§tur. Abdiilhamit ozellikle somiirge altmda bulunan Miisliimanlan hilafet kanaliyle merkeze (istanbul) beglemaye 9ab§ml§tlr. Bunun yanmda tnilliyetcilik gibi sktmler da lslemctltge engel oltnustur. hukuk. parlamentoyu (Mec1is-i Mebusan) kurmustur. diinyanm degi§ik yerlerinde Y8§ayan Miisliimanlar arasmda bir bitligin gergekle§tirilmesini hedefleyen. II. Mesrutiyct'te iki tiirlii olarak islenmistir. idaresinin varbgma bagbdlr. lslemcilik. Pedissh tarafindan uygulanan ve dts siyasette etkili olan ve de vlet doktrini haline gelen islemcihk. Birincisi. 1. Boylece buralardaher an isyan 91kurmeyi ve biiyiik devletleti kontrol altmda tutmeyi emsclenustir. lkincisi: Yeni bssleyen 1877-78 Osmenh-Rus sevesmds Balkan uluslerunn Osmanb Devleti aIeyhine Rusya'mn yanmda yer almaIan ve sevestn Balkan cephesinde Miisliimen halka koti: davranmalan. Btitiin bu gitisim ve 9abaIarm sonucu olarak Osmenlt toplumunun kayna§maSl beklenirken. Bu gelismelcrden sonra II. Said Halim Pese. Bu iikir Mehmet Akif. Mec1isin kapsulmesi.anayasa) ilan etmis. Abdiilhamid'in son yillennde iiIke dismd« lslemcthk onemli bir potansiyel gii9 olarak dururken iilke icindeki ittihatplarda mestutiyete dayanan Osmenlicih- 124 . Osmenhcilik fikrinin de uygulamadan keldinlmesi sonucunu ortaya pkannl§tlr. Birincisi: Azinhklsrtn Mebusiin Mec1isi'ndeki temsilcilerinin uynlikc: ve uzlesmsz tutumlen.

Tiirk'Yiiliik II. edebiyat ve tarih alanlannda bir fikir bereketi o/arak geli§mi§. dilde. c. yeni bir dev/etin kutulmesi icin yepilen fahsmeler biitiinii olmesuitr. Her §eyden evvel Beticilik fikrinin Ostnsnlt toplumunun biinyesini ve iilkenin imiyeclsrmi dikkate slmesi gerekirdi. Tiirk milletinin ikinci smiigoriilmesi. Tiirk tarih ve kiiltiiriiniin incelenmesi ihtiyecttu ortaya pkarmistit. Abdiilhamit doneminde ysptlen faaliyetlerin faydalan Millf Mticedele Doneminde Hindistan ve Buhara Miisliimanlanndan gelen yerdimler seklinde kendini gostermi§tir. Mestutiyet'ten sonra ise Beuhlesmetun fikir yoniinden onderligini devleti yonetenler dismd« ve yonetime ragmen Jon Tiirkler ysptmslsrdsr. Beuctler tek kadmla evliligi. li/ik mahkemelerin kurulmesmi. Bsucihk aklmmm. medeni kanunun ksbuliinii. devletin ancak Bsultlusmsk yoluyla kurtulsbilecegini ve bunun icin cesitli alanlarda tslehetler yeptltnest gerektigini savunmu§tur. Rus isgeline ujjrayan Tiirk illerinden kecen Tiirk gO'Ymenlerin etkisiyle Tiirk'Yiiliik giderek onem kazand1. Ittihatplar genellikle bu diistinceyi sahiplendiler. Osmenhcihk veya Islemcthk gibi bir idare ve siyaset sistemi hiiJine gelememistir. Latin harflerinin kabuliinii. Mesrutiyet'e kadar yepuen Beuhlesme hereketlerinin onderleri padi§ahlar ve onlann destekledikleri devlet edemlertdu: 1. Ozellikle II. TUrkfUIilk:: Tiirkfiiliik hareketinin esas unsuru cojjrafyada. diger fikir akImlanndan farkb bir ozelligi vsrdu. Buna kar§lbk baZl o/um/u sonuclert da olmustur. 1. tekke ve zaviyelerin kepeulmesim. A vrupa 'da Tiirkler aleyhine yepilen olumsuz propaganda/ar. Goriildiigii gibi Bsticthk sadece bir teklitcilikten ibaret kelmisur. Yeni Anayasa Dm hezirlsnmssmde Beuhlesme hareket/erinin onemli bir paYI verdir. Abdullah Cevdet. modem giysiler giyilmesini istiyorlerdi. II. sosyal ve felsefi gOrii§lerinden azami detecede faydslsnmeyt istemektedir. kadm ozgiirliigiinii. Bu da Ostnenli Devletini yesstmsktsn ziyede. d. Tanzimat ve onceki devirletin islehe: tesebbiisletinden ehr. Beucihk. tarihte birlik ve biitiinliigii saglamaktlr. Beticthk da bszi hatalanndan doleyi ba§anya u/a§amaml§t/r. Beucibk kaynagml. Babclhk: Bu gOrii§. Abdiilhamit devrinde dil.gl sevunuyotlsrdi. 12S . Islemcthk kisec« birlik ve biitiinliigii dinle saglamayl amaflayan bir ekundtr. Mesels. sagladlgl tecriibelerinden Ttirk lnkilebimn olusumunde teydslemltmsur. Me§rutiyet'in iliinmdan sonra Tiirkfiiliigiin etkisi daha da ertu. kulttirde. Bat/ medeniyetinin siyasi. Celal Nuri ve Siileyman Nazif tarafmdan temsi/ edilmistis.

disendeki Tiirklerle de birlesme yollan eranmesmt amafllyordu. Abdiilhamid'in kurmak istedigi islam bitligi gibi Tiirk birligini kurmak smsclenmisttr. Grup: ~iirde "sizler" kelimesiyle ifade edilenler "sanat sanat icindir" anlayi§ml benimseyip. M. Olke icinde fikir sktmlenne halk desteginin saglanamamasl. Fikirlerin birbirlerine kar~l ottsy« atllml~ olmest. PiJdr AlamIannm BBfIU'J61Z1Jk Neden1eri: 1. 3. ortaya cikan dii§iince akimlan "ulus devlet" anlaYI§1 etrafmda birlesmektedirler. Bune ragmen fikir ektmlen besetth olamayarak kendinden beklenen sonucu vereme- mislerdir. Milliyet fikrinin etkisiyle ortaya flkan Tiirkciiliik. daiJmk. Grup: ~iirde "ben" kelimesiyle anlalIlanlar ise "sanat toplum icindir" anla- 126 . bicim degi~tirmi~. Emin Yurdakul. cekingen fikirlerin toplsnmestm ve bir sistem hMine getirilmesini miimkiin ktltmstu. II. Tiirkfiiliik ekum. ytizytlut ikinci yenstndsn itibaren zaman zaman devlet modeli olarak uygulenmtstir. 2. Mesrutiyet doneminde olgunlesen fikir sktmlen eshnde 19. 2. b. doneminin buhranh ortammda devleti ayakta tutup varhgnu devam ettirmesini saglamak amacryla dii§iince akimlanmn ortaya ~lklIjllm gostermektedir. din ve kiiltiir degerleriyle birbitlerine baglanmasml. toplumdan uzaklasan. 2. Omer Seyfeddin gibi yezerlerdi. Tiirkfiiliik fikrinin savunuculan Ziya Gokelp. MB'I1N I_ ETKINLIK ( 1. a. 4. II.Tiirkfiiliik alaml Osmenh Imperetorlugu sunrlsn icinde ya§ayan Tiirklerin dil. if degi~meler. "thtiya~" sozcugu. 2. 5. isyanlar ve baglmslzllk hareketleri. kendi kabuguna ~ekilmi§. Mesnuiyet'in ilemndsn once yslmz enevetem dii~iinmek­ le kslmemis. ilk kez Ziye Goketp Tiirkfiiliigii sosyolojik bir metotla inceleyerek eksik. Fikir ektmlenmn geni~ halk kitlelerine indirgenememesi. II. Verilen ciimlelere gore. ask ve tabiat temalanm isleyen sanatcilan ve edebi anlayislanm kasdetmektedir. TurancIhk'ten Misek-: Millf esaslanna donii~erek Tiirk Kuttulus Sava~l'mn ve Tiitkiye Cumhuriyeti'nin temel ideolojilerinden olmustur. DI~ besktlenn ertmest. biitiin Tiirklerin kurtulus imkanlanm da ara~tlran Pantiirkizm cereyamna dogru yonelmistir.

3. milli. doneminin milli edebiyat anlayisma baghdir. tarih gibi temalar islenmistir. Gmp: Verilen metinlere gore bu donemdeki eserler makale ve siir turunde verilmistir. Bu da Mill! Edebiyat Donemindeki edebi ve fikr! faaliyetlerin ulus devlet ortak paydasmda bulustugunu gosterir. Bu temalar halkm anlayacagi sade. cevretmendil)" I_ ETKINLIK ( 1. Gmp: O~ Cereyan ve Benim ~iirlerim OOh metinlere gore Mill! Edebiyat Donemindeki eserlerde milliyet. milletin maddi ve manevi kiiltiir unsurlanm. ask" Ben: "yilan disli diken. bir dille kaleme almrrnsnr. ii~ telli saz. 127 . milliyetin on plana cikanldigi bir edebiyattIr. kiblegah. toplum sorunlanm isleyen. 2.ME11N 1. 1. mill! yonii kuvvetli sanatcilan ve edebi anlayislanm kasdetmektedir. Turkculuk hareketi ~er~evesinde olusan. gene kizlann turkusu. Sairin savundugu sanat anlayisi. ~evre) milliyetci edebiyat. Harab Mabed adh metin ise dil ve anlatim (mihrab. 2 Benim ~iirlerim adh metin kullamlan sade dil ve anlatim ile icerik bakimmdan (ii~ telli saz. milletimin felaketli hayati. aCI ses. mill! idareyi ve hur secimi esas kabul etmesidir. bulbul. baht-i siyah) ile icerik (ummet) bakimmdan rnilliyetci edebiyat olarak adlandmlamaz. egemenligin millete ait olmasi. mill! olma . Milliyetci edebiyat ise.milliyetci olma anlayislanndadir. 2 Tiirkiye Cumhuriyeti'nin metne gore nitelikleri verasetin olmamasi. gelenek ve gorenekler cercevesinde isleyen bir edebiyattIr. Sizler: "gul. kullamlan sade dil. Aynldiklan nokta ise. Verilen metinier ulus olma bilinci ve ulusculuk (milliyetcilik) temasrm islemeleri yonuyle ulus-devlet kavrarmyla iliskilidir. hece vezni ve halkm yasama biciminin ve degerler diinyasmm islenmesi bakimmdan birlesrnektedir. 4. ~agda§.nigah. Mill! edebiyat. mill! egemenligi.yisim benimseyen. yoneticilerin milletin oyu ve iradesi ile isbasma gelmesi. Bu iki kavram. "Ulus-devlet" kavrami milliyet esasma dayanan devlet yapisidir. Verilen metne gore cumhuriyetcilik ilkesinin en belirgin ozelligi. 3. medeni bir hukuk devleti olmasidrr.

millet temalan islenrnis. Bu ozellikler Millt Edebiyat Donerninde ulus devlet haline gelme kaygisi oldugunu. Bir cumhuriyetin demokratik olabilmesi icin esitlik ve iizgiirliik temelinde. Atatiirk bu siiziiyle cumhuriyetin Turk milletinin. Osmancihk ve Turkculuk gibi fikir hareketlerinin ortaya cikmasi hem fikri hem sosyal hem de siyasi yapmm bir calkann ve bunahm icinde oldugunu. Ikinci siirdeki sade dil ve milliyetcilik temasi onun rnilliyetci edebiyat urunu oldugunu gostermektedir. 128 . lJLCME DEl'. Islarncihk. b... milliyetcilik. Grup: Tema olarak ise millilik. Grup: Milli Edebiyat Donerninde sade bir dil kullamlrmsnr. [ Said Halim Pasa [ lsl~Clhk Turkculuk J ] C~iatIClhk ] A~Ullah Cevdet 4. 2. _] 1. kendisine en uygun idare sekli oldugunun ve insanca yasamasmm kendi hakimiyetinde oldugunun bilincine varmasi gerektigini ifade etmektedir. 2... sosyal ve gii9lii bir hukuk devleti olmasl gerekmektedir.£: ANLAMA YORUMLAMA . a.ERLENDIRME 1. devletin varligiru siirdiirmesi icin cabalarm arttigmi gostermektedir. ikincisi Ziya Gokalp'e aittir. Osmanh Devleti'nin son donemlerinde Baticrhk. I_ ETKINLIK ( 1.BatIclhk. 3. 3. Verilen §iir parcalanndan ilki Mithat Cemal Kuntay'a. 1 CD) CY) CD) 2 . vatan. donemin tiim unsurlannm bu payda etrafinda birlestigini gosterir. metinler yapi bakrmmdan §iir ve duzyazi olarak kaleme ahnrmsnr.

bilimsel gelismenin ve cahsrnarun gerekliligidir. milliyetci. Grup: Baska Milletier Ne Yapiyor? adh metnin ana fikri ile D~ Cereyan ad11 metnin ana fikri rnilliligin ve milliyetciligin islenmesi nedeniyle paralellik gostermektedir. 4. 2. iJ~RETlcl METINLER l\ 1. 129 . I_ ETKlNLlK ( 1. tarihi. Hedeflenen okuyucu kitlesi ve amaclar. Makale 1. yazilan. 2 Milli Edebiyat Doneminin sosyal ve siyasi ~artlan bu donemdeki ogretici metinlerin milli. ogretici metinlerde dilin gondergesel isleviyle kullarulmasma. 2 Metnin amaci okuyucuyu bilgilendirmektir. Yasayan Turkce ve konusma dili ifadeleri. 3. dil ve kultur birligidir. I_-d HAZIRLIK a.\[ 2. Metindeki sozcuk gruplan. Bir toplumu millet yapan temel ozellikler. Bu durum aym temanm farkh metin turlerinde islendiginin bir gostergesidir.MBT1N 1. bizim drsimizdaki milletlerin bilimsel anlamda ne yaptiklardir. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin iletisi. soylenmek istenenin dogrudan ve soz sanatlanndan uzak soylenmesine sebep olmaktadir. Metnin ana fikri. curnleler ve paragraflar metnin iletisini anlamlandirmak ve anlatmak icin bir araya getirilmistir. ilmi konulan isledigmi gostermektedir. Grup: Yine Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin ternasi ile Benim ~iir­ lerim adh metnin temasi milliligin ve milliyetciligin islenmesi bakimmdan benzerlik gostermektedir. 3. doneminde konusulan. edebi dil ve gunluk dil anlamlanm belirtmektedir.

Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metin. o Rus hukumetinin muhtelif yerlerde "Turkiyat" muesseseleri vucuda getirerek Turk milliyetini. o Muhtelif milliyetlerin lisan ve mazisi hakkmda XIX. tarafsiz. 5.4. metni olusturan birimIer olan paragraflar birbiriyle uyumludur. 6. Bu durum tarih. ciddi davramrlarsa davransinlar bizim 0 ~ah§maya i§tirak §oyle dursun hatta 0 mesaiden bile gafil kalmanuz kadar bnyuk bir curum. Turk tarihini. bu donemde soz konusu degerlerin merkeze almdigmi gostermektedir. GNp: Servet-i Funun Donemi metinleri ise toplumdan ve tarihten uzak. I_ ETKINLIK ( 1. Metnin tamammdaki cumleler anlam bakrmmdan tutarh. 7. o Bugun muhtelif milliyetIer aym suretIe cahsiyorlar. 2. am esnasmda cok milhim tetkikIer yapildr. o Filhakika somurge siyasetinin ruhu da bundan baska bir §ey degilse de ondaki iktisadi huhll. GNp: Baska Milletler Ne Yapiyor? ve lJ¥ Cereyan adh metinlerde Turk tarihi ve halk kulturu yogun bir bicimde i§Ienmi§. kultur ve dil bakirmndan Milli Edebiyat Donemi metinlerinin yogun oldugunu. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metinde yazar. Bu durum Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin bir makale olmasi ve bilgilendirmek amacryla yazilmasmdan dolayidir. Bssk« Milletler Ne Yaplyor? edlt metinde diinemin teribi ve sosyaJ §artJanyJa iliskili ciimlelet: o Bugun mefkftreci Turk genci goruyor ve duyuyor ki asnrmz milliyet asndir ve aym zamanda §una da kanidir ki milliyetperverlik telakkisi menfi bir histen ibaret kalamaz. bunlar sade bir dille anlanlrmstir.. tarihe bir butun ve genis halk kitlesine de bir millet nazanyla bakmaktadir. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metinde anlam bakimmdan kapah ya da kesinlik tasrmayan ifadeler bulunmamaktadir. bu kadar tabii olmayan bir hill tasavvur edilemez. 8. son derece aglr bir dilin kullamldrgi metinlerdir. Turk lisan ve edebiyanm tetkike cahsmasi ve bunun icin her sene binlerce lira fedakarhk etInesi acaba ne icindir? • Bugun TiirkIiik hakkmda tetkiklerde bulunan Garp alimleri hakkumzda ne kadar iyi dusunur. 130 .. ogretici metin gelenegiyle kaleme ahnrmstir. siyasi hulul ile beraber olur.

T. (Tiirk Tanh Enciimeni) ba~kanlIgma secildi. t~timaiyyat. 27 Mayls 1960'dan sonra Yeni Demokrat Parti 'yi kurdu. Amblem olarak seftigi "Kueti" A. ~arkiyat.T. rnilliyetperver. Mehmet Fuat KlJpn1I1U Kopriilt: Mehmet Pes« 'mn ailesindendir. GNp: Ba~ka Milletlet Ne Yepiyor? edh metindeki kavramlar: "Milliyet. Ayasofya Rii~tiyesi ve Mercan ldedisi'nden sonra Istanbul Hukuk Fakiiltesi'ne devam etti. lisan.P. Arasmda Tiirk Dili ve Edebiyeu Hakkmda Ar~tmnalar 1934. felsefe ve tanh alanlannda ozel olarak falI~maya ba~ladl. Ancak bu parti pek ilgi gonnedi. 'nin kuruculsn srsstne girdi. &det. 1956'da Devlet BakanIIgI gorevini siirdiiriirken bir ytl sonra kutuculsn ile anlasemsyersk: D. Anadolu'da Tiirk Dili ve EdebiyatI'nm Tekamiiliine Bir BakI~ 1934. Prot. Aym ytl lstsnbul Darii1fiinun 'dab gore vine dondii.E.' ye bIrakarak siyasi y~amdan eynkii. Edebiyat ~tInnalan Kiilliyats 1966 adlannda bir fok kitap ve ar~tInna eser ve makaleleri vardIr.'den istiie etti. mesai" Metinde bu kavramlann kullamlrnasi. terakki" 3. \_ ETKINLIK ( 1. iktidan dotteminde 1. GNp: Besk« MiIletIer Ne Yepiyor? edlt metindeki terimler: "Cografya. Menderes kabinesinde DI~i~leri Bakam olarak gorev eldi. Mil1etvekilligi de dii~tii. 131 .P. 1924'de Milli Egitim BakanIIgI Miiste~arIIgl'na atandl. 90k partili doneme gefi~ strssmdu c. 1909'da bu fakiilteyi birekarak edebiyat. Ote yandan Islam Ansik1opedisi'nde sehss: ile ilgili ilmt makaleler yazdI. mutehassis. oldu ve Edebiyat Fakiiltesi Dekem secildi. rnasal. edebiyat. TUrkiyat. §arkl. 14 Mayls 1950'de D. mesel. On The Way to Democracy 1964.H.P. GNp: Ba~ka Milletler Ne Yaplyor? adlI metindeki giindelik hayatla ilgili kelimelet: "Hukumet. mefkure. 1934'de siyasi heyata atIlarak Kars'dan meclise milletvekili olarak girdi. Tiirk Saz $airleri Antolojisi 1940. somurgecilik. itikat. 1929'da Ord.P. mustemleke. Bu arada Tiirkiyet Enstitiisii'nii kurdu. folklor" 2.9. metnin bilgi verme amaciyla yazrlmasmdan dolayrdir.' den aynlarak D. Bundan sonra Istanbul okullannda ogretmenlik yspti.P. Osmenli Dev1eti'nin Kurulusu 1959.

2. kocaman basmi da uydurarak salhyor. yazara gore bir kesinlik ve acikhk tasimaktadir.. Muharebeyi Kazananlar adh metindeki soz gruplan. Muharebeyi Kazananlar adh metindeki TUrk askeri temasi." "lcimden selamhyorum onu ve onun gibi ates altinda. 4." 132 .' "Askerlerin alafranga tiirkiilerine elindeki ip ucunu. I_ ETKINLIK ( 1.' "Cinar gibi." " . yazann oznel yargilanm da tasimakla beraber.Flkra 1. 2. oziidiir. Grup: Muharebeyi Kazananlar adh metinde tarihi ve kiiltiirel degerleri yansitan ifadeler: "i§te ~amur icinde. kaya gibi. biraz yardirgadiklan alafrangadan donme bir sarkmm havasma uydurmus gidiyorlar. barut ve kan icinde. cehennem atesi icinde kayalara tirmanan nefer. yenilmez bir kudretle dusrnan akuu anmda varan bu ~avu§. Grup: Metinde kullamlan ifadeler. \_ ETKINLIK ( 1.. duman icinde memleketi icin olmeye atilanlan birden selamhyorum. arka kemigi. 3.. cumleler metnin iletisini vermek amaciyla bir araya getirilmistir.. krrrrnzi salvarh bir kadm hayaliyle. Bu bakimdan gercekligi de bulunmaktadir. bilgilendirmek amaciyla yazilrmstrr. olum yagmuru altmda memleketini calmaya gelenin girtlagma atilan nefer budur. 2 Muharebeyi Kazananlar adh metin haber vermek. bu kuvveli ve kudretli insan ve Tiirk orneg! biliyor mu ki yannki Tiirkiye'nin hakiki miman. 3." " . AnlatIlan sahneler. gozlerinde belki krrrmzi yemenili. Milli Edebiyat Doneminin diger metinlerinde islenen milli ve milliyetci temalarla benzerlik gostermektedir. Metinde donemin savas yillan anlatilrmsnr. metnin temasi olan Tiirk askeri ile de paralellik gostermektedir. ta tabiattan gelen basit. Grup: Metindeki kelime ve soz gruplannm seciminde Milli Edebiyat Doneminin etkisiyle halkm anlayabilecegi sade bir dil olrnasma onem verilmistir... Grup: Muharebeyi Kazananlar sdh metindeki enlssilmes: zor ya da celiskili diisimcelet yoktur. ME'I1N b.

Halide Edip Kuttulu§ Sava§I strestnds eskeri iinifonna giymistit. verilen cumlelere gore tarihe ve halka hamasi (kahramanhk) duygulanyla bakmaktadir. sarapnel.2. "Onbsst" olarak emlmtsttr. alafranga. 31 Mart Ayaklanmasl sirssmde kis« stire icin Misu'« gitti. Grop: Muharebeyi Kazananlar adh metindeki terim. doneminin siyesi hareketi icinde Tiirkrii1iigii savunmu§ ve bunu da eserlerinde yensstmisur. 1954 ytlmde bu gorevinden eynldi ve inzivaya cekildi. Bu neden1e Osmenh icerisindeki muhafazakar cevreletin tepkisini cekti. Bir donem Amerikan mendesim savundu. Abottin "Ana" adIt esetiyle II. 1920'de oabes: ttitbesiyle Kurtulus Sava§I 'na ketildi. batarya. lzmir'in isgslini protesto mitinginde cok: etkili bir konusme yepu. 6. 1909'da Istanbul'a geri dondii ve ogretmenlik ile tniiiettislik gorevlerinde bulundu. I 908 'de gazete1erde ksdtn hak1anyla ilgili yeztler yazmaya besledi. Muharebeyi Kazananlar adh metinde ogretici metin geleneginin ozellikleri gorulmektedir. yemeni. Oskiidar Amerikan KIZ Ko1eji'nde Rize Tevfik Boliikbesi'mn FranSIZ edebiyet: detsletine ksuldi ve Dogu. 1964 yilmde Istanbul'da yesemuu yitirdi. cavus. Oskiidar Amerikan KIZ Koleji'nde okudu. Halide &lip Amvar Haym 1884 ytltnde Istanbul'da dogdu. Egitim ve sagbk a1amnda yiiriittiigii bu ralI§malar Halide Edip'e re§itli kesim1erden insanlan tanIma imkem tsmdt. 133 . topcu. 1899 ytltnde heniiz 15 yestndeyken revirdigi J. 1901 ytltnde Oskiidar Amerikan KIZ Ko1eji'nden mezun oldu. 1950 ytltnde Demokrat Parti listesinden TBMM'ye girdi ve bagImsIz tnilletvekili olarak gorev sldt. AdIvar. KUrtI11u§ Sevsst'nt miiteakiben Cumhuriyet Halk Fukssi ve Mustafa Kemal Atatiirk ile siyasi fikir eynhklsn yesedi. Balkan Seveslen siresmde hastane1erde hizmet verdi. Abdiilhamit tarafmdan ~efkat Nisent ile odiillendirildi. 1939 ytltne dek yuitdismd« yll§adl. on beslik mermi. boluk. 1919'da Sultanahmet Meydeni 'nda. 7. §alvar" Biitiin bu ke1ime ve kavram1ar S. 1939'da lstanbul'a dondi: ve 1940 yilinda Istanbul Universitesi'nde lngiliz Fi1olojisi Boliimu ba§kanbgma getirildi. sonra da iistravu§ oldu. 1917'de ikinci evliligini Adnan Adiver ile yspti. kavram ve gundelik hayatla ilgili kelimeler: "Tumen. Bu sirelerde ilk kocssi Salih Zeki Bey'le evlendi. edebiyetiyle ilgi1endi. Eserlerinde millf ve toplumsal konulan islemis. Yazar. KOCasI Adnan AdIVar ile bir1ikte Tiirkiye'den eyttldt.

Bsederi.: Herep Mabetler Daga pkan Kurt Kubbede Kalan Ho§ Seda lzmir'den Bursa'ya 0yuD: Kenan Cobenlert Maske veRuh Am: Tiitk'iin Atesl« Imtibem Mor Sulkimh Ev Diger: Talim ve Terbiye Turkey Faces West Conflict of East and West in Turkey Inside India Ingiliz Edebiyeti Tarihi. 3 cilt (1940-1949) 134 . RomanIan: Heyula Seviye Talip Handan Yeni Turan Mev'ud Htikiim Ate§ten Gomlek Vurun Kahpeye Kslp Agnst Zeyno'nun Oglu Sinekli Bakkal Yolpalas Cinayeti Tstsrctk Sonsuz PanaYlr Doner Ayna Akile Hemm Sokagl Kerim Ustetun Oglu Sevde Sokagl Komedysst (:aresaz Heyet Percelen Hikayeleri.

MET1N c. Yine "asirlarca payidar olacagiz" ifadesiyle sosyal ve siyasi boyutuyla Turk milleti var olmaya devarn edecektir dusuncesi 00lirtilmistir. 2. Grop: Muharebeyi Kazananlar adh metnin temasi ile Ya Vedild adh metnin ternasi mill! ve milliyetci unsurlan i~lemesi bakimmdan benzerlik gostermektedir. Adnan AdIvar (1956) 3. Bu durum ana fikrin donemiyle iliskili. Sohbet 1. okuyucuya aktarmak amaciyla bir araya getirilmistir. 135 . \_ ETKINLIK ( 1. Bu durum mill! ve milliyetci unsurlann 0 donemde yazilrms makale ve fikra gibi turlerde de islendigini gostermektedir. Ya Vedild adh metin "Ya Vedild"un kim oldugunu anlatmak amaciyla yazilrmstir. 3. I_ ETKINLIK ( 1. 2. donemindeki olaylardan etkilenen bir boyutu oldugunu gosrermektedir.Doktor Abdil!hak Adnan Adlvar. Verilen ciimlelerde iilkenin bir savas ve felaket icinde oldugu "kara gunlerin Tiirkleri" ifadesiyle belirtilmektedir. Universite Keies: ve Tenkid (1942) Hayvan C.iftligi (George Orwell'in "Animal Farm" edh eserinin fevirisi) Nesil Hosunuze Giderse Edebiyatta Tercilmenin RoliJ (1944) Tiirkiye'de ~ark-Garp ve Amerikan Tesisleri (1955) Dr. Grop: Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metnin temasi ile Ya Vedild adh metnin temasi mill! ve milliyetci unsurlan islemesi bakimmdan benzerlik gostermektedir. Ya Vedild adh metnin birimleri olan paragraflar metnin iletisini anlatmak. Grop: Metindeki ciimleler ve ifadeler kesinlik ve acikhk baknnmdan birlik gostermektedir. 2. Grop: Ya Vedl1d adh metindeki ifadeler dusunce ve anlarn tutarhgi bakrmmdan bir birlik gostermektedir.

.. dervis. padisah. elci. Ayasofya heniiz kilise iken . masal. gazi. nur.. Urfa milletvekili oldu (1923). Verilen ifade yazann. VaT§ova (1926). kayser. kilise. fazil. sehit. 7... yeniceri.. il.lim." "Ceddim Turk-i Turkan Hace Ahmet Yesevi" "Aksemsettin Hazretleri. meczup.3. Halic boyunca Eyiip'e dogru gidiyor. Grup: Ya VediJd sdlt metindeki tetim." "Istanbul'un fethinden once.. 1. maddi ve manevi inane ve kiiltiir unsurlanyla birlikte degerlendirdigini gostermektedir. zahiri. Dokuz yil ka1dlgl Paris'ten dondiikten (1912) sonra. namaz. annrms.. salih. 5. sur disi. Terler Direk. Bu ozellik Yahya Kemal'in tarihe ve halka bir biitiin olarak bakngiru. Onun "koku mazide olan ati" anlayisi bunun en guzel ifadesidir. cemaat. tarihi roman yazan Walter Scott'm etkisiyIe belirginlesmistir. Peris'e giderek (1903) bit ytl bir kolejde Prensizcssun i1er1ettikten sonra Siyasal Bi1gi1er Fakii1tesi'ne girdi. verilen ciimlelerde tarihi ve halk kiiltiiriinii hamasi duygular yanmda." "Aksemsettin ve Sivash Kara 1.. fetih. duru ve sade bir Turkce kullandigrm gostermektedir.. YahyaKemal Beystb (1884-1958) 2 Arehk 1884 yihnde Uskiip'te dogdu. ASl1edt Ahmed Ag§h'tlr.)emsenin.. lslambol." "Halife Harun Resit'm Rum Kayser'ine gonderdigi bir elcidir ki.. padisah. Sarachane yakmmda ve Keskin Dede yakmmda ve Kariye ve Fethiye yolIan iizerinde ve Sehzade Camii icre ve Zeyrekbasi semtinde ve Unkapam guneyinde ve cogunlukla yenicerilerin odalan. VedGd... kavram ve giindelik hayatla iliski ke1ime1er: "Sur ici.. 8..l1k ogrenimini lstanbul'da Vefa Lisesi'nde temsmlsdt.." 6. lediinni" 4. Madrid 136 . Ya VedUd adh metin ogretici metin gelenegiyle kaleme ahnrmstrr. Bu durum Tanzimat ve Servet-i Fiinun donemlerine gore ogretici rnetinlerde de sade bir dil kullaruldigrm gostermektedir. Yahya Kemal'in tarihe bakis anlayisi. Ya VediJd edli metindeki tarihf ve sosya1 deger1eri ysnstten otneklet: "Eyup'te bir makam oldugunu soylemislerdi fakat her nedense Ya VedUd'u lstanbul mezarhklannm servilerinden yiikselen bir nida samrdim. kale." ". oradan kayiklarla kiirek cekmeden ve yelken acmadan." " . evliya. Bunu tiim §iir ve duz yazilannda gormek mumkundur. menkibevi ve destansi bir anlayisla degerlendirmektedir... bu kara giinlerin zavalh Tiirkleri ya§amIYoruz. Yazar. lakap." "..)ehit Kapisi'ndan gecerek simdi Kopru dedigimiz Eminonu lskelesi'nde duruyor. makam. lstanbul'da iiniversitede ~e§itJj ders1er okuttu (1915-1923).

Aziz istanbul (1964). Tarih Miisahabeleri (1975). hep bu uciden islenit. Avrupa danii§ii Yeni Mecmue'de "buluntnus seytelsr" ba§lIgJyla yaylmladlgl gazel ve §arkllarla tenmdi (1918). meksle ve hikayelerini saglIgmda kiteplerde toplamamJ§. vatan. eserleri dergilerde. Egi! Daglar (1966). onun pkl§ noktssttnn Osmenli tarih ve siiri oldugunu gasterdigi gibi. Yahya Kemal'deki istanbul. siirletini. tsbiet. II. digeri mskele. Spor ve Sergi Ssrey: civsrmdaki parka bir anrn dikildi (1968). sonradan yeni sekiller ve sade dille yezdiklsrmde da seirin genel olsrek Osmsnli medeniyet ve kiiltiiriine baglJ kaldl#J gariiliir. Paris 'e gidisi. Eski $iirin Riizgeriyle (1962). istanbul Fetih Cemiyeti 'ne bagll bir de Yahya Kemal Enstitiisii ve Miizesi apldl (1961). Biiyiikelfi olerek Pakistan 'a gitti (1948). Edebiyata Deir (1971). Ki§iligini Peris'te okutken iinlii tstibci Albert Sorel'in derslerinden aldlgl tarih zevkiyle. Baudelaire. Abdiilhamit beskistndsn bir kap§ oldugu hillde. bir ytl sonre emekliye eynlerek yurda dondti (1949). orede siyasi teeliyetlete kuutmeysrsk senet cevtelennde kendini yetistirdi. OsmanlI medeniyeti yiizyJIlar boyu en yiice eserlerini lstenbul'de yarattlgl icin. siiri "musikiden besk« tiirlii bir musiki" kabul edisi. biitiin siirletini. tsbiet giizellikleri yam sire. Yahya Kemal. tarih degerleri de girer. Bu Enstitii'niin yaylmlamaya ba§ladJgJ Yahya Kernel Kiilliyeti 'nde seitin ilk iifii siirlerini. Duygu. Siyssi ve Edebi Pottteler (1968).) alfii ve bicim giizelJiklerinde buldu. deniz. Fmnstz seitletinin (Jean Moress. Kubbemiz (1961). MektuplarMsksleler (1977) Hskkmde yaylm1anan kiteplsnn seyisi yirmiyi gecet. Oliimiinden sonra dostlan ve hayranlan tereimden bir Yahya Kemal'i Sevenler Cemiyeti kuruldugu gibi. dii§iince ve hayali ustehkle kuynestusn §air. Riibeilet ve Hayyam Riibai1erini Tiirkce Sayleyi§ (1963). Siyasi ve Edebi Hsurslanm (1973). pek foguna hikeye kerekteri verdigi lirik-epik siirlerinin konulsntn esk. Bogazifi ve Tiirk musikisi hayranllgma. dagmlk kelmisu. Genfligim. klasik divan siitimizi Beu siirindeki biitiinliik enleyisiyl« ele eldi. if ahengi her seyden iistiin tutu§u. Tekirdag (1935-1942) ve istanbul (1943-1946) milIetvekilIiklerinde bulundu. bu ahengin seglenmesm« daha elverisli gardiigu aruzla yezmesine sebep oldu. Siyasi Hikeyeler (1968). Paris oncesi Hamid ve Servet-i Fiinun siiri etkisinden kendisini boylelikle kurtsrdt. "Ok" siiri bir yana. Onda tarih. aliim ve sonsuzluktan de sltr. Rumelihisert mezerligmd« gamiilii. Verlaine.(1929) Otteelciliklerine utendi. millet ve istanbul sevgisi. Bitmemis $iirler (1976). Cocuklugum. vb. 137 . Bu neoklesik siirler. deneme ve smleruu derleyen §u eserleti ciku: Kendi Gok.

4. giiniimiizdeki kuresellesme ile birlikte daha da onern kazanrmstrr. Milli Edebiyat Donemi tigretici metinlerinin en belirgin aymci ozelligi sosyal. milliyetcilik ilkesinin cok daha guclu bir bicirnde sahiplenilmesi giiniimiizde zorunlu bir hal alrrusnr. drstan gelen tehlikelerin artmasi dolaytSlYla. B.MEI1N 1. . Milli Edebiyat D6nemi /Siretia metinlerinde ele ahnan ana fikirlerden biri etrafinda bir Y8Z1 kaleme abmz. tarihi. Milli Edebiyat Donemi tigretici metinlerinde ele alman milli ve milliyetci anlayis cercevesindeki ana fikirler giiniimiizde de ele almmaktadir. Atatiirk Milliyetciligi adli metne gore. 5. Milliyetcilik ilkesi. dogal bir soyleyisle ifade etmeleridir. -""--. 138 . bir arada tutmasi. milli benlige sahip cikmaknr. 3. Bu yonuyle kafatascihk olan irkcihktan aynhr. Baska Milletler Ne Yapiyor? adh metin ise milli bilinci ele alnus ve sade bir dille islenmistir. Yapi bakmundan her ii~ metinde de birim olarak paragraflar kullamlmisur. • Dev letin aynlmaz bir parcasidir. 3. toplumu ve devleti.a MIlletler Ne Vaplyor? Muhaberebeyi Kazananlar Va Vedud Ya Vedud Sade bir dil Bilgilendirmek Sohbet Tema Dil ve Anlatim Vazlll§ Amaci Metnin Tiirti Bilimsel gelisme Sade bir dil Bilgilendirmek Mahle Turk askeri Sade bir dil Bilgilendirmek Fikra 2 Biraz Daha Hakikat ve Fecr-i Ati Enciimen-i Edebisi Beyannamesi adh metinlerde toplumsal ytinii bulunmayan temalar ele almrrus. bir biitiin haline getirmesi yonuyle cok onernli bir isleve sahiptir. Milliyetcilik ilkesi. milliyetcilik milli bir degerler sistemidir. Milli benligin korunmasmda. 4. aglr dille islenmistir.0ANLAMA YORUMLAMA 1. • Milli benligin bilincine ulasmaktir. 6. fikri ve ilmi temalan sade bir dille. 2 Atatiirk'iin milliyetcilik anlayismm temel ozellikleri §unlardlr: • Sosyal ve medeni insan hiirriyetidir.

.. Fuat Kopriilii ] : ~US~f Ak~~ra : ] ~anbul ] 5. 3...-+ (~~ Tan-l siyaseQ Tiirk Edebiyatmda 11k Mutasavvlflar [ Aziz M.Osmanh. Dogru cevap D secenegidir.. 139 . . birlik ve beraberliklerini kaybetmesi cok kolay oldugu icin.OLCME DEtERLENolRME 1. mill! benligine sahip cikmayan milletlerin coznlmesi. Atatiirk bu sozuyle.islam sonrasl Tiirk. (Y) 1 (D) (Y) 2 . diger milletler tarafmdan kolayca esaret altma ahnabilecegini anlatmaktadir..>... 4.. [ Y ahya Kem~1 BeyatiiJ ( Tii~k~iiliigiin~Esasl~ ( [ [ z~~ Gokalp J ------.....0.

Mehmet Akif'in siirinde isledigi konular ve manzumelerini yazma amaci. kafiye.< farkh siir anlayisimn bir arada bulunmasi. ses ve musikiye deger vermesi. Fakat onlan birlestiren ortak payda. MiIliyet~i Edebiyat Saf (Oz) 1iiir Manzum Hikaye Altm Destan / Ziya Gokalp ~afakta/Ahmet Hasim Maballe Kabvesi M.[3. Yabya Kemal'in Bir Tepeden adh siiri. 1«> . 1. hayattan bir kesit sunarak toplumu her yonuyle anlatmaktir. 4. stiz sanatlan. Milli Edebiyat Donerninde sanatcilann farkh fikir ve sanat hareketlerini benimsemelerinden kaynaklanmaktadir. gerektigini gOz 6nUnde bulundurunuz. 3. halkm ya§aYl§1 ve degerlerini anlatmak. devletin devamhhgmt saglamaknr. CO$KU VE HEYECANI aiLE GETIREN METINLER ($IIRJ]] I HAZIRLlKd 1. Bir §iirde vezm. 5. Bu durum Milli Edebiyat Doneminde Servet-i Fiinun ve Feer-i Ati anlayisina uygun eserlerin de verildigini gostermektedir. 2 D. ritim ve ahenk 61~tlerinin bulunmas. sanath soyleyis ve sekil guzelligi bakimmdan ~afakta adli §iirle benzerlik gostermektedir. Gozlerim Mest Acihrken ve Dervis adh siirler. Servet-i Fiinun ve Feer-i Atl Donemi siirleriyle siir anlayisi ve edebi zevk bakinundan benzerlik gostermektedir. Akif Ersoy 2 Ziya Gokalpin cevresinde Turkculuk hareketinin de etkisiyle sade bir dil ve heee vezniyle siirler yazilrmsur.

yapi... Vatan adh ~iir sade dille yazilrms olmasi. Kocakan ile Orner adh siir ise.t ANLAMA YORUMLAMA 1. tema. 3. Kocakanile Orner aldi ~iir ise Mehmet Mif' e aittir.: gruba aynlabilir.. Biilbiil adh siir ses ve musikiye onem vermesi. (Y) 1 (D) (Y) 2 .1911-1923 ytllan arasmda ses. a. didaktik olmasi ve fikrin on planda olmasi dolayisryla milliyetci edebiyat anlayisina uygundur.. halkm inane degerlerinden birini islemesi. Kendinizi hangi sana! anlaY1flDlL yakm hissettilinjzj belirtiniz. soyleyis. Biilbiil adh siir Abmet Hasim'e. 4.Mehmet Akif Ersoy..Safahat. sanath ve suslu bir dil kullamlmasi dolayisiyla saf (oz) siir anlayisina uygundur. aruzla yazilrnasi dolayisiyla manzum hikaye anlayisina uygundur. hece vezni kullamlmasi. dil ve anlatim bakmundan sade dil ve hece olcusuyle yazilrms ~iirler. 2. (JLCME DEi'iERLENDIRME 1.. b... halkin y~aYI~ tarzuu ve degerlerini anlatan manzumeler olmak iizere iio. DOgTU cevap E secenegidir. saf (oz) siir. . 141 . Vatan adh siir Ziya Gokalp'a.

volkan. "Esir yaratmayan bir Tann" imajmda doneminin. boylelikle de mill! kiiltiiriin hissedilmeden yavas yava§ yok olmasi anlamma gelmektedir... halk ile devlet kopuklugunu gidermek bakimlanndan sosyal ve siyasi hedeflerle iliskilidir.. Aym zamanda Osmanh Devleti 'nin icinde bulundugu felaket ortamma dair bir ifade mevcuttur. yaralar . siirii" imgeleri kullarnlrnrsnr.OSOYLE YAZILMIS SUR] 1.ar: tam kafiye . dilin yabanci dillerin etkisi altma girmesi. > 142 .. Osmanh Devleti'nin esaret altma ahnmak istenmesi ile iliskisi vardir. alev.. ~iirde aynca "mazlumlann intikarm... Grup . kopuk. 2 ~iirdeki ritim hece olcusuyle saglanmrstir.. 3. var ~.. oksuz cocuk... dogmusum -urn: tam kafiye a c -ilmez: redif . "Zaman ona kan damlayan dislerini gosterir" ifadesinde zaman ve kan damlayan disler arasmda benzetme sanan vardir... I_ amm- ETKINLIK ( a b b 1. 2 Dilin sadelesmesi.. SAOE OiL VE HECE ilL. eksilmez .---. 1. Bu imgelerin kaynagi olarak halk siiri ile modem siir gosterilebilir.. ruhum .. toplumun dil bilincini kaybetmesiyle. Bu da Mill! Edebiyat Donerninde benimsenen milli ol~ii olan hece ile siir yazma anlayisryla iliskilidir. 2.[ a.. halka yon vermek.. Gmp: ~iir.~. bora. Birak Beni Haykirayim adh §iirde onceki donemlere gore ses ve soyleyis ile modem siire oZgii soyleyis birlikte kullamlrmsur. ii~er dizelik dort bentten olusmustur. Dilde yozlasma ifadesi. kesilmez -s: yanm kafiye c ~iirin ritmi. hece ol~iistiyle saglanml§tlr.

8. yapi ve ahenk bakimmdan halk §iiri gelenegiyle iliskilendirilebilir. Uluscu. 2.. 6. Bu bakimdan Birak Beni Haykirayim adh §iir TUrk §iirinde sade dil ve hece Ol~Us(iyle yazilmis bir §iir olarak yerini ahr. Tiirk Seu. halkS. 1899. 143 . sert bakish goz. Ankara. 1918. Servet-i Funun ve Fecr-i Ati §iirleriyle Birak Beni Haykirayim adh §iir kullanilan sade dil. Bu tema daha onceki ve sonraki donemlerde Birak Beni Haykirayim adh siirindek! gibi degil de. Grup: Birak Beni Haykirayim adh §iirdeki §airin toplum karsismdaki sorumlulugu ile ogretici metinlerdeki temalar parelellik gostermektedir. cumhuriyet donemi Tiirk §air1erdendir. hece vezni ve i§lenen sosyal tema ile halk §iirine ait imgeler baknmndan farkhhklar gostermektedir. zengin bir siir ve edebiyetu. ~iirin temasi u§airin kim oldugu'tdur. Tiirk OcagI'mn kutuculen arasmda yer eld: ve b8§kanI oldu. \_ ETKINLIK ( 1. 1939. aglr bir yumruk" gibi tarihi ve sosyal degerleri yansitan ifadeler mevcuttur. ~iirin evrensel olmasi onun yarancisi olan §airin de evrensel olmasi anlarrnnr ta§ldlgl icin tema her ~agda ve ulkede gecerli olabilecek bir temadrr. 1919 Dante'ye. kan damlayan disler. ~iirde "pacavralar altmdaki yoksul.I gorii#eri savunan siirler yezmtsur. Birak Beni Haykirayim adh §iir.4. Mebmet BmiIJ Yuntdul Mehmet Emin Yurdskul (1869-1944). karde§ler ben bun1ar1a hicbir vatan ve Irkm oldiigiinii isitmedim. §iirde sanat eserinin islev ve amaclan dismda daha onceki donemlerdeki gibi estetik zevk amaci gutmemistir. Bu durum §iirin temasi ile §airin okuyucu karsrsmdaki tavn toplumsal sorumluluk duygusu bakrmmdan donemin sosyal ve siyasi §artlanyla iliskilidir. sanatsal anlamda sairin kimligi temasi olarak islenmistir. Zafer Yo1unda. Tiirk Milli Edebiyat aklmmm onct: seirleri arasmda yet elmistu. 7. ses. $erefli bir tanh ve medeniyete. Ey Tiirk Uyan. sag1am bir fazi1et ve ah1aka. 1914 Tan Sesleri. Mustafa Kemal.. 1928. trki ve vatani hsureiere mslik olan bir mil1etin mehvoldugunu tanh gostettniyor. 5. 9. 1915." Eserleri Tiitkce siirler. 1914 . 1920. dini ve milli snenelete. soyleyi§. GNp: ~air. MayIs 1919'da Su1tanahmet Meydem 'nda diizenlenen tnitingte iinlii olan bu kelimeleri savundu: "Demir ve stes. Aydm Kizlsn.

------._.---.----...------------------. 3. 2. Gfincel sonmlarla ilgili .. Dogru cevap C secenegidir.j soyi~yi§ 1..-."AMA . 4.---.-------------I .-----..--------.!: r Milli Edebiyat Donemi sairlerinin zaman zaman Fecr-i Ati gibi modem §iirden : ---------------------------------------------------------------------------------1 FARKLILIKLAR l__fay~~lan~al~: / !Aruz 5i~listi-ve s~ats..J : !-----A~1f ~~ s~~ihbi~ d i l .-'.----..----. C____________________________ Ozellikleri Halk §iiri He m~em siirden ~~ blf~~ ) . 14-4 . 6LCME DECJERLENDIRME 1.BENZERLiKLER J .--.-. Ogretici manzum metinlerin genellikle.-.~~e~~ _ 'oJ .----. Milli Edebiyat Donerni hece siirindeki imgeler agirhkh olarak halk §iirinden gelmekle beraber.. 2. Batlh .----------.! _ Oil ve _ '--.. yazrldiklan donemlerde meydana gelen olumsuzluklar karsismda bir ar~ olarak kullarnlmasi onlann bazi donemlerde daha cok kullamlmasma sebep olmaktadir. 1 (D) (Y) (D) toplumsal . Yap. ------------------------------1 ~ <.iirinizde nelere dikkat edeceginizi belirtiniz. -----.--. kolay anlasilrr ve yahn olan modern siire ozgii imgeler kendisine yer bulmustur.~-~ - Tema _ : Toplumsal ve milliyetci konular : I' [Icmaya gore olusturulan bir yapi .-----:1 --..1 [ Hece Ol~lisli ve halk soyleyisi.. l Fecr-i Ad ~iiriJ [ Milli Edebiyat ~iiri ] " ' .-_-/ .--------------..--.[ ANLAMA YORUM7. _] 1.--.i Anlatlm r : ------------------------------1 Sade ve sussuz bir dil : 3.-------I Bireysel konular :_ '-. _ (.-.

.. b. annmis.b.. 3. Bu durum §iirdeki birimlerin diger birinIierie anlam bakimmdan iliskili ve birbirine bagh 01dugunu gosterrnektedir. AyIk Deniz adh §iirde siirin tamammda tamam- ~iirin Ianrrnsnr.urn: redif -ug: tam kafiye -lfil: tunc kafiye tunc kafiye ritmi. cocuklugum . 4. duydugum . Saf siir ise. annlrms anlarmnda kullamlmaktadrr. bastan sona. 2 Acik Deniz adh §iir iki uzun ve bir kisa bentten olusmaktadir.. . a. 2 Miizik ve §iir arasinda §iirin ahenk ve ritim He soyleyis bakimmdan bir miizik eserine benzemesi gibi bir iliski soz konusudur. b. sairin soyleyis diizenini bozacagi icin anlamm da degismesine sebep olur.. laI ::> ::> . Bu unsurlar §iirin ahenginin olusrnasmi saglamaktadrr..aa a b b ]] l. Saf (oz) kelimesi. aruz olcusuyle saglanrmstir.. her §eyiyle gercek bir §iir anlamma gelmektedir. kursunla ortulu: istiare • deniz dedikleri bin bash ejder: tesbih • giizel viicudunu ziimriitleyen deri: teshis • kukremisti 0: istiare • ulurken uzun uzun: istiare 14S ... I HAZIRLIK . Acik Deniz adh siiri olusturan birimlerin yerlerinin degi§tirilmesi..a.. metal .. gokyuzt. SAF (iJZ) $IIR 1. ~iirin ifade ettigi anlam. yash dururken biitiin vatan: teshis • Bir med zamarn.. Alev gibi hasret: tesbih Rakofca kirlanrun hiir havasi: teshis Mahzun hudutlarm otesi: teshis AyIk Deniz §iirindeki sOz sanatlan 6melderi: • Bagnmda bir akis gibi kalrrns ugultulu (kosu): tesbih • ...

146 . mahzun hudutlann otesi. ezeli mustarip deniz: i§itme. 9. §iirin temasmi daha iyi yansitmak amaciyladrr. Siirdeki bazi kelime ve ifadelerin anlam degi§meden farkhlastmlmasi §iirin miizikalitesini bozacagmdan §iirin deger kaybetmesine sebep olur. ~iirde bunlarm kullamlmasr ses ve anlam butnnlesmesini saglamak amacryladir. Orup: Acik Deniz adh §iirdeki mekan ve yon belirten isimler: "Balkan. mustarip deniz. tarihten de sonsuzluk kavramlan etrafmda sekillenen bir biitiin olarak sunulmustur. son derece gii~lii bir soyleyi§in oldugu bir ozellik gostermektedir. Fecr-i Ali ve Milli Edebiyat Donemlerinin ardmdan zaman icinde olgunlasan bir Turkce kullanmistir. rnahzun hudutlar. ge~mi§ geleneklerden beslenen ahengin ve miizikalitenin on planda tutuldugu. Rakofca. ezeli mustarip deniz: teshis • Bir bitmeyen susuzluga benzer bu agn: tesbih 5. bu ifadeleri anlamla kaynasnrarak ahengin bir unsuru olarak kullanrmsnr. garb. hicrann duygular. ~iirdeki imgelere timekler: • Bagnrnda aids gibi kalrms ugultulu: isitme • Mahzun hudutlann otesinden akan sular: i§itme • Garbm ucunda. 7. bireyden baslayarak millet. meksn ve yon belirten ifadelerin kullamlmasi." ~air. Byron" ~iirde kisi. 2. hiilyam icinde lill. Orup: A~lk Deniz adh §iirin temasi. 10. Verilen imgeler tatma duyusuyla iliskilidir. milletten medeniyet. I_ ETKINLIK ( 1. siirdeki dogal gerceklige sahip Balkanlar't hem kendi toplumu hem de tarihi surecini yansitacak sekilde duyus ve algilayrsla birlikte isleyerek degistirmistir. Amac okuyucuyu da bu duyusa ~ekmektir. fatihane zan. son diyar. ~air. 8. simal. ~iirin temasi olan gecmise ozlem. medeniyetten tarih. Sair. A~lk Deniz adh §iirindeki klasik Tiirk §iiri. 6. §iir dill. bagn hun.• ~ekvful1 dinledim. anbean. !jiirde tarihsel suref icinde olgunlesen Ttukceyi yensuen iiedeler: "melal. 11. gokyuzu kursunla ortnlu: gorme • Gordum deniz dedikleri bin bash ejderi: gorrne • Gordurn guzel viicudunu ziimriitleyen deri: gorme • ~ekvarl1 dinledim. Servet-i Funun. son kryidan en giiriiltiilii: i§itme • Bir med zamam. Acik Deniz adh §iirde. gecmise duyulan ozlemdir.

.. merdivenlerden> .12.. siirin anlammm ahenkli ve sanath bir soyleyisle iletilmesini saglamaktadir.. solmakta . ti~er dizelik iki bent ve iki beyitten olusan bir yapiya sahiptir.. aglayarak .. Bkz... Gtup: Merdiven siirlndeki soz sanatlan §unlardlr: • gtine§ rengi bir yigm toprak: tesbih • alev gibi dallarda kanh btilbtiller: tesbih • tunea benziyor mermer: tesbih • bu bir lisan-i hafidir: istiare 2.. MB'I1N ETKINLIK ( a b b 1.. > -makta: redif 01: tunc kafiye c c I_ ETKINLIK ( 1.. (jlretici Metinler I_ 2. aruz ol~tistiyle saglanrrnstrr. ~iirden bir kelime ya da birimin ~lkanlmasl §iirin hem anlam bakirnmdan hem de mtizikalite baklmmdan bozulmasma sebep olur. Gtup: Merdiven adh §iir. Gtup . 13.. Acik Deniz adh siir yapi ozellikleri bakimmdan Bati etkisindeki Ttirk §iiri gelenegiyle iliskilendirilebilir. 2.. 1.. yaprak -rak: zengin kafiye . 147 . Gtup: Merdiven adh §iirdeki imgeler: • gunes rengi yaprak • perde perde solmak • alev gibi dallar • kanh bulbuller • lisan-i hafi Soz sanatlan ve imgeler. olmakta ~iirin ritmi..

8.2. Merdiven §iiri. Galatasaray Sultanisi'ni bitirince. Sekiz yssmd« iken annesini kaybetti. Reji lderesi'nde memur oldu. zeyii' Ttukcesini kuvvetlendirmek icin Numune-i Terakki Mektebi'ne (istanbul Lisesi) verdi. Mekteb-i Hukuk'a kaydoldu fakat bitiremeden eynldt. Sembolizmin Tiirkiye'deki en 6nemli temsilcisidit. "Frankfurt Seyahatnamesi"ni burada yazmaya bsslsdi ve dontisimd« bitirdi. ~iirdeki birimlerin tamanunda gorme duyusuna yonelik ifadeler vardir. Eserleri ~iir: G61 Saatleri (1921) Piyale (1926) DiizyazJ: Bize gore (1928) Gurabahiine-i Laklakan (1928) Frankfurt Seyahatnamesi (Gezi ttotlen. ternasi. 3. ~iiri yuksek sesle okudugunuzda da gorulecektir ki siirdeki ses ve ritim.im 1885 yilinde Bagdat'ta dogdu. gii~lii ses ve ritmiyle. 1933 ytltnds istanbul Kedikoy'deki evinde 61dii. 1933) 148 . 5. ystth olarak Galatasaray Sultanisi'ne (Galatasaray Lisesi) yezdtrdi. $iir snlsstlmek icin degil. anlarm tamamlamak amaciyla cok gii~lii bir bicimde verilmistir.IrdJ#l ~unlan belirtiniz. Bu durum dogal gercekligin sembollestirildigini gostermektedir. Tema ile bashk arasmda ilerleme bakimindan bir iliski vardir. A1lmet Ha. Bsbsst memur olarak besk« yetlerde bulundugunden. Lisan-i hafi imgesi. En bilinen siirleri 0 Belde ve Metdiven'dir. Ertesi yil. siuin kaynegun bilincsltmde arar. Merdiven siirindeki arz ve aksam sozcukleri birer sembol olarak kullamlrmsIIr. 6. I_ ETKINLIK ( Merdiven §iirinin sizde uylll1d. gorme duyusuyla iliskilidir. miizikle iliskilendirebilir. cocuklugunu annesinin yamnda ge9irdi. 1932 yllmda tedevi icin Frankfurt'a gitti. 4. Dili aglrdlr. Btitiin siirlerini etuz 619iisiiyle yezmtsut. a. duyulmak icindir g6rii~iiyle kepeh siirler yazar. Bebesi istanbul'a yanma eldtrip. Merdiven §iiriJi. zamandir.

. t ANLA~A YORU·.. (Y) (D) (D) 2 . ..wLAM[ .....b. A~ Deniz ve Merdiven §iirlerinde en sevdiPrlz Dl1SIlI1an belirtiniz. .] 1. sembolizm akirnmm etkilerini en iyi yansitan. Stileymaniye Camii. aruz.. tema. dil ve anlatim bakrrmndan saf §iir gelenegiyle iliskilendirilebilir. 3. 149 .. 2 Acik Deniz ve Merdiven adh siirler yapi.. Stileymaniye'de Bayram Sabahi. kusursuz ahengi ve ritmi ile soyleyis bakrmmdan muzikle iliskilendirilebilir. Dogru cevap B secenegidir. ses. 4.ERLENDIRME 1 1. ritim. tema ve sanat anlayisi bakimlanndan farkhhk gosterrnektedir. muzikalite. muzikalitesiyle. Merdiven siiri. renkleriyle essiz bir yere sahip bir §iirdir. ijLC~ DE{. Milli Edebiyat Doneminde hece ile yazilmis §iirlerle Acik Deniz ve Merdiyen adh siirler. Saf siirdeki dil ve yap!. . Tum bunlann temelinde elbette sanat anlayrsi farki yatmaktadir. 3.

12. Bu da dilin kaynagmm halk oldugunu gostermektedir. Sair bu bolumlerde konusma dili ozelliklerine yer vermistir. Grup: 6mmma ETKINLIK ( a b b 1. ISO .. dayamr -a: YaTlm kafiye c c Siirin ritmi... ben > . ii~ bolume aynlabilir. . demek > -ek: tam kafiye ..1N=L:. yap! ve kafiyelenis bakimmda siirle benzerlik gosterir.. Kufe manzumesi. dalgalarur >-mr: redif .. aruz olcusuyle saglanrmstir.~.:::1 K==?( Nasrettin Hoca fikrasmm manzume §ekli ile duz yaz! hlili arasmda yap! ve ritim bakmundan farkhhklar vardir.. §airin de belirledigi birimler dogrultusunda.. Grup: Kufe adh manzume ii~ bentten olusan birimlere sahiptir.::::::=ET=K::." bilmeyerek . 1... a. Bu birimler tema etrafmda bir araya getirilmistir.d1--.c..en: tam kafiye .. I_ ETKINLIK ( Kllfe manzumesini ClIIl1andmmz. Aynca konusma dili ve dogal dil ahengin saglanmasmda etkilidir.. HALKIN YASAYI$ TARZINI VE DEliERLERINI ANlATAN MANZUMELER HAZIRLIK I_ _. Kullamian olcu. erkenden .

Manzumenin zenginlik-yoksulluk cansmasina dayanan gercekligi. Ailesi Mehmet Akif'in bsbssi Fatih Medresesi miiderrislerinden Mehmed Tahir Eiendi (1826-1888). kistler. Kiife manzumesindeki ozellikler. olay orgusu etrafmda bir araya getirilmistir. 8. Hicri 1290 ytl) $evval aymda (Arallk 1873). bir konak ya da saray icinde anlatilamaz. Bu rnekanlar manzumedeki olaylann gectigi mekanlardir. 3. anlaticmm kizi. Olaym kahramanmm da bir sehzade olarak anlatilrnasi miimkiin degildir. Grup: Kufe adh manzumede gecen kisiler. Grup: Kufe adh manzumede ge~en mekanlar. Yalmzca bsbest vefatma kadar oglune Raglyf edtyle seslendi. Hasan'm annesi.I_ b. annesi ise Emine $erife Hemm'dir (1836-1926). anlatmaya bagh edebi metinler ile de iliskilendirilebilir. anlaticr. Istanbul 'un kenar bir mahallesi ve Fatih'tir. Kufe adh manzumedeki mekan ve kisiler. Kufe manzumesinin temasi. aneak bu yapma kelime anla§llmadlgl icin cevresi onu Akifdiye fagmldl. manzum hikaye gelenegi ve halkm ya§aYI§ tarzrm anlatan anlayisryla gelenek ve edebi anlayis bakmundan iliskilendirilebilir. ailesine ait evde diinyaya geldi. Kufe manzumesi. 2. Bsbssi ogrenim icin kiifiik ysslsrde a donemletde Osmenh'ye bagll bir yerlesim birimi alan Ama151 . 5. Kufe manzumesindeki kisiler ve olaylar. Bu iliskilendirme Kiife adh manzumenin hikaye ile olay orgusu. istanbul'da Fatih'in Sengiizel mahallesinde. Konusma seklindeki bolumlerin diger bolumlere gore sade olmasi. sosyal bir problem olarak kurmaca gercekligin simrlannda donemini yansitmaktadir.Mehmet AldfEtsoy (1873-1936) Mehmet Akif. Olay orgusundeki kisilerdir. Fecr-i Ati ve Servet-i Funun Donemi sairlerinin kisisel egilimleriyle farkh olarak topluma yoneldigini gostermektedir. Bir medrese hocesi alan bebesi dogumune ebced hesebtyl« tarih dii§erek hieri 1290 rakamma kersthk: ana Raglyf edun verdi. Kufe manzumesi. mekan ve zaman yonuyIe iliskilendirilmesini de saglar. ETKINLIK ( 1. 2. orta boylu ihtiyar ve mektep talebeleridir. 7. 4. yoksulluktur. Bu durum metne konusma dili ile dogal dilin ahengini saglamaktadir. 6. Hasan. Manzumede anlatilanlann yasandigi sosyal kesim buna uygun degildir. halk soyleyislerine yer verilmesi dolayisiyladrr.

Buruda iki yile yakm bir siire devam ettikten sonre 1879 senesinin sonlannda Fatih Ibtideisi 'ne (ilkokul) gecti. Mesnevi detslerine katIlmaya besledi.:ocugu vefat etmisti. Cocuklugumde. Or. Emine Hemm'm ikinci e§iydi. Annesi Emine $erife Hamm medresede tahsiline devam etmesini isterken bebsst Tahir Efendi ise medresede okuyacagl seyleri. Harfm-i iiilenin farkI yoktu cennetten. Medrese tehsili ve hOCalIgI zamamnda temizligi ile temnsn Tahir Efendi'ye remiz lekebi verildi ve Ipekli Temiz Tahir Efendi diye emidi. ilk kOCIISI ve ondan olan iir. ogluna kendisinin de ogretebilecegini ileri siitiiyor. yilhk iIkokulu bitiren Akif. Akii'in okulunu tsmsmlsmesi aile ir. Bit sene siire sonra bebesi vefat etti. Emin P8§a 'nm ogullenn« ders verirdi. Tokat'da dogan snnesi ise sslen Buhsrelt olan Buhereh Mehmed Efendi'nin kIZI H.vutJuk'un lpek kezesme baglI $u§ise koyiinden istanbuJ'a gelmisti. Akifin bebesi Tahir Efendi eytu zamanda Miihiirdar Emin Pes« eilesinin ozel ogretmeni idi. Bu sebeple Tahir Efendi yazm eilesi ile birlikte YakacIk'a gider ve ko§kiin bir odssme yetiesirlerdi.:tI. Tahir Efendi Emine Hammla evlendiginde 45 yeslsnndayd). Akifdonemin en gbzde okullanndan biri olan Miilkiye'yi tercih etti.:inde gOrii§ aynIIgma yol ar. Cittin Akiften iki ytl sonra Nuriye admda bit kIZ cocuklsn olmustu. Aynca Fatih Camii'ndeki Fersc« ve Giilistsn. Bu dersler yazm Bekirctlar'daki Emin Pss« Konegi'nd«. Mehmet Akif cocukluk donemi icin §oyle demisti. Miilkiye'nin ldsdi (lise) boliimtinde iir. Ailenin oturdugu SangiizeJ'deki ev de vefat eden esinden kalmI§u. Bu strelerds bebssuuien aldIgI Arapr. Bu arada Tiitkce ve Fmnsizce ogrenimi devam etmekteydi. Aym ytl evleri yanmca Miilkiye'ye giindiizlii olarak devam etmesi imkiinSIZ hiile geldi.OCuklugu ve Ogrenimi 1878 yilt subst aymda Hicri hesapla 4 ytl 4 ay 4 gimliik: olan Akif 0 zamanki geleneklere uyularak Fatih'te Emir Buhari Mahalle Mektebi'ne besleds. sene okuduktan sonre diplomesun alan Akifyiiksek kismme kaydoldu. ' Tahir Efendi. yeni aplan ve revacra olan okullardan birine gitmesini istiyordu. 1882 yllmda Fatih Merkez Riistiyesi'ne (orteokul) ba§ladl. Akifde bsbssunn bu derslerine katIIIyor ve yszm Emin Pes« 'nm ogullarl ile arkada§IIk ediyordu. Ancak Tahir Efendi okul ve meslek tercihini ogluna btrsktr.:a dersleri devam etmekteydi. Emine $erife Hamm'dl. <.:a ogretmeye besladt. Bebesi bu yil kendisine Arapr. bahtiyiir idim cidden. yeztn ise Yekecik'tsk! ko§kte yuptltyotdu. Sonunda bebssunn dedigi olur.: r. Mezunlanna hemen i§ vetilecegi icin 0 yI1 ar. evet.:Ilan ve ilk sivil veterinet yiiksek: okulu ISZ .

7 Ekim 1906'da mevcut gore vine ek olarak Helkeh Ziraat Mektebi'ne Kitabet-i Resmiye MualIimi ve 25 Agustos 1901'de Cittlik: Makinist Okulu 'na Ttirkx» Ogretmeni olarak etsntr. Fersc« ve Prensizceden yaptIgI cevriteri yeymlendt. Akif bu donemdeki gozlemlerini ~i­ irlerinde son derece gerfekfi bit sekilde kullemr. Tiirk milletine sit oldugunu belitterek. Mezuniyetinden 6 giin sonra 28 AralIk 1893 'te ilk eseri olan 7 beyitlik gazeli Servet-i Fiinun'da yeyinlemr. Eser1eri Safahat 1911 Siileymaniye Kiirsiisiinde. ilk siirlerinin yaylmlanmaslm izleyen on ytl boyunca hicbir sey yaylmlamadl. 1919 IstikIa1 Mar§I 1921 (~air bu esetin kendisine degil. 3 Temmuz 1908'de yani lkinci Mesrutiyet'in ilan ediJdigi zamanlarda Akit. 4 ytl Rumeli.olan Miilkiye'nin Baytar Mektebi'ne (Hslksh Baytar ve Ziraat Mektebi) yettl: ogrenci olarak gefti. Siire ilgisi bu donemde bsslsdt ve ilk eserletin donemin yaygm kanaatlerinin izlerini ysnsttsn siirler ve divan siislerine nezireler seklindedit. 1911 Hekk'in Sesleri. lstanbuJ'da Umur-i Baytariye Dairesi Miidiir Muevini'dir. Bu arada cocuk yeslerde blJ§ladIgI hafizlIk (Kur'sn/ Kerim'i ezberleme) cehsmelenm tamamlar ve hafiz olur. Yine bu ve bundan sonraki seyehetler Akifin hem diisimce terzttu hem de siir anlaYI~Im temellendirir.) Golgeler. Resimli Gezete'de siir yezilen ile Arepfa. onu Safahat'a dahil etmemistir. 1933 153 . 1913 Heurelsr. I 908 'de D8riilfiin(jn Edebiyst-t Um(jmiye muderrisligine tayin edildi. Akifin gorev yeri Istanbul olmasma ragmen Akit. 22 Arehk 1893'te okuldan birincilikle mezun oldu ve 26 Areiik'te Ottnen ve Ma 'edin ve Ziraat Nezaretine Baytar Miifetti~ Muevini olarak tayin edildi. 1 EyliiJ 1898 'de yani 25 ya~mda iken Tophsne-i Amire veznedan Mehmed Emin Bey 'in ktzi lsmet Henim ile evlendi. Akifin bu ytllerd« Maarif detgisinde. Anadolu ve Arabistan 'm fe~itli bolgelerinde gorav yaptI. 1917 ASlm. Mehmet Akif Ersoy 27 Arehk 1936 tarihinde lstenbul'de vefat etmistir ve mezan Istanbul Edimekept ~ehitligi'ndedir. 1912 Fatih Kiirsiisiinde.

• Sade. anlanlanlann daha etkili bir bicimde anlatilmasim saglamak amaciyladir.. olgun. <. tema ve dil baktmmdan Kiife manzumesinden aynlmaktadir. • Hece olcusu yanmda aruz til~iisii de kullamlrmsnr.IKARIMLARDA BULUNMA I_ ETKINLIK ( Tema Milli ve milliyetei temalar Dil Sadebir dil Dilin ve Soyleyis BicimlerininKaynaklan Konusmadili Bireysel ternalar. M1LLt EDEBlYAT DONEMl $llRl HAKKINDA <. halk soyleyislerinin de yer aldig.] 1. ETKINLIK ( GUnflmUz imamD yqaYlf tarzun ve deAerlerini Y8ll81tan bir manzume kaleme ahmz. 2 Bir olaym manzum sekilde yazilmasi.kif'in manzum hikayeleri sosyal hayattan bir kesit niteligi ta§ldl~1 icin doneminin aynasi hukmundedir. divan ve modem siir yapisi kullamlrrnsnr. Verilen §iirin ahenk ve yapi bakimmdan Knfe manzumesiyle parelellik gosterirken.. milli temalar Sanath ve olgunlasrms birdil Sadebirdil Btiliin dil birikimi Toplumsal temalar Konusmadili ve halk soyleyisi 1. Bu nedenle Mehmet A. Milli Edebiyat Donerninde mill! ve milliyetci temalar ile toplumsal sorunlar ve sorumluluklann islendigi temalar dikkati ~ekmektedir. 2 • Milli Edebiyat Donerninde halk. 154 .t I_ ANLAMA YORUMU~£. bir dil kullamlrmsnr.

.. (D) I . 3. Tevfik Fikret. didaktik yone ve anlanm tarzr bakimmdan Dogu edebiyatmdaki mesnevi gelenegiyle iliskilendirilebilir. (Y) (D) 2. konusma... 4. Dogru cevap A secenegidir. Bahkcilar adh manzum hikaye Tevfik Fikret'e aittir... ISS .DLCME DEl:ERLENDIRME 1. Mehmet Akif'in manzum hikayeleri....

Hiklye . Hikayenin tarihi bir olayi anlatmasi evrensel yonunu. OlA Y . Hikayede anlatilanlar tarihi bir olay uzerine kuruldugu icin karsrlasilabilecek olaylar degildir. Milli Edebiyat Dtinemi yazarlannm zihniyetleri ve siyasi gtirii§leri goz tiniine ahndigmda bu doneme ait hikayelerde milli ve milliyetci temalann sade bir dille anlanldrgi soylenebilir. . ANLATMAYA SA~L1 EDEBl METINlER a.4. Tiirk tarihine ail bir olaym anlatilmasr ise yerli ytiniinii gosterir. I~-& HAZIRLIK 1. KIZll Elma Neresi? edl: hikayedeld kisiler: • Kanuni Sultan Siileyman • Mahmut • Ahmet Pasa • Hadim Ali Pasa • Sokullu Mehmet Pasa • Haydar Pasa • Ayas Pasa • iskender Pasa • Fakih • Garip • Yeniceri askeri • Bostanci 156 . Olumlu b g C f e d ~ Olumsuz g 2. ME'I1N 1. 3.EVRESINDE OlU$AN EVES'METINlER A.

4. Kizil Elma. Gru:p: Kistler. 6. tasvirde ve tahlilde dogal dili. olay 0rgllsU. Gencosmanoglu ise donernindeki milliyetcilik akimlanmn etkisiyle tarihe yonelmislerdir. 9. Yazann anlattigr kisilerle karsilasmasi mumkun degildir. Grop: Kizil Elma Neresi? adh hikayedeki kistler olay orgttsune bagh olarak yapiyi olusturan unsurlardir. "Kizil Elma'mn neresi oldugu" duro Tema ile hikayenin adt aynidrr. zaman ve mekAndan olultulunu. . Niyazi Yildmm Gencosmanoglu'na ait rmsralarda Anadolu "KIZI1 Elma" olarak nitelendirilmistir. Her iki sanatci da Turk tarihini kaynak olarak kullanmrstrr. a. 11. Kizrl Elma Neresi? adh hikayede milli bir konunun islenrnesi. Bu bakimdan olay orgusunun birbirine baglanmasmda kullamlmqlardir. ki§iler. b. Cunku yazann amaci olay anlatmak. 5. her seyi bilen. 12. Orner Seyfettin' in bu kisileri secmesi milli bir konuyu doneminin zihniyetine uyarak anlatmak istemesidir. Hikayenin temasi. 8. fetih tarihinin bitmesiyle modem dunya icin teknik ve bilimsel anlamda vanlacak son nokta olarak goriilebilir. 7. Orner Seyfettin Osmanh'mn buhranh son yrllanrun. olay orgtisti cercevesinde butunluk saglama bakirmndan birbiriyle iliskilidir.lJmz bikAyede yapmm. Milli Edebiyat Doneminin zihniyetiyle iliskilidir. Kizil Elma Neresi? adh hikiiye Maupassant tam hikayeye gore yaztlrmstir. 10. Orner Seyfettin'in hikayesinde ise fethedilecek yerler anlarrundadtr. Hikaye ilahi bakis acisma sahip._ ETKINLIK ( YazdJ. olaylardan haberdar olan bir anlanci tarafmdan anlanlmaktadir. 157 . Hikiiyedeki ternel yatI§ma halk-devlet uzerine kurulmustur. TUrk milleti icin fethedilecek son yer ise. bUtUnlUlf!n bu unsurlann birbiriyle uyumundan sallanchPn glSz llnUnde bulundumnuz. edebt dil haline getirerek kullanrmsnr. 2. olay uzerine kurmaca bir metin olusrurmaktadtr.\_ ETKlNLlK ( 1. Anlanci anlatimda.

Orner Seyfettin ifin onemli bir hiidisedir. Genf Kalemler yez: heyetini olustursnler Balkan SaVa§l 'nm beslemes: tizetine zarurf olarak dagllirlar. Burada Tiirkfii dii§iincenin sozciiliigiinii yapan yeule: yazar. "Mehdi". 1906'da Izmir Jandanna Okulu'na ogretmen olarak utendi. Orner Seyfettin yeniden orduya fagnllr. Zaman ve Ifham gazetelerinde hikiiye ve makaleleri yaylmlanlr. ardmdan 1893 ders yih besinde de Askerf Baytar Riistiyesi'ne kaydedildi. Bu hikiiyeler Tiirk Yurdu'nda yayimlsmr. Necip Tiirkfii'den ise sede Tiirkfe ve milli bir dille yepilsn milli edebiyet konusunda onemli fikirler elir. gerekse ya§ayarak yezerhk hayatl icin onemli olacak tectiibeler kezemr.13. Orner Seyfettin. 19l5'te Ittihat ve Terakki Pukes: ileri gelenlerinden Doktor Besim Ethem Bey'in kiz: Celibe Hsmm'le evlenir. Nafliyon'da gefen esaret hayat! sirssmd« siirekli okur. 1900'de Idadi'yi bitirerek lstenbul'e dondii. Esareti siiresince gerek okuyarak. Bir sUre sonra da Tiirk Sozii dergisinin ba§yazarllgma getirilir. Ogrenimine Gonen'de bir mahalle mektebinde besled: Orner $evki Bey'in gorevinin nakli doleyistyle Gonen'den aynlan aile Inebolu ve Ayanclk'tan sonra lstenbul'e geldi. Piyade Astegmeni nitbesiyle. Omer Seyfettin 19l3'te esaret hayau bitince Istsnbul'e doner. 1917 y/lmdan 158 . hatta esir diise«. "Hiirriyet Beyreklen" gibi hikiiyelerini bu ytllsrde yazar. Biiytik Mecmua. Yeni Diinya. Orner Seyfettin Ocak 1909'da Selanik 0fiincii Ordu'de gorevlendirihr. 1903 yihnd« Makedonya'da flkan kenstk11k tizetine "Simi-i miistacele" denilen bir hakla imtihensiz mezun oldu. Bu evlilik Giiner isimli bir kiz focuguna ragmen bozulur. "Pic". 1914 yihnde Kabata§ Sultanisi'nde ogretmenlik gore vine beslsr ve bu gorevini Oliimiine kadar siirdiiriir. Burada Mekteb-i Herbiye-i $ahane'ye besledi. 19l7'den oliim tarihi olan 6 Mart 1920'ye kadar gefen zaman biTfok acr ve stkmtiye ragmen verimli bir hikiiyecilik donetnini ifine slir.Omer Seyfettin 1884 ytlmde Gonen'de (Behkesit) dogdu. Tiirk Kachm gibi dergilerle Vakit. Bu okulu l896'da tamamlayarak Edime Askerf ldedisi'ne devam etti. Bu. Yazar tekrar yalmzllgma dbner. Yeni Mecmua. Asker olan Yiizbes: Orner $evki Bey'le Fatma Henim In ikisi kiifiik yeslsrd« Olen dort focugundan birisidir. merkezi Selenik'te bulunan 0fiincii Ordu'nun Izmir Redif Tiimeni'ne bagll Kusedest Redif Taburu'na tayin edildi. Donanma. Selenik'te flkmakta olan Hiisiin ve $iir dergisinin ismi Koyuncu'nun istek ve tsrert iizerine Genf Kelemler'e fevrildikten sonra 11 Nisan 1911'de Omet Seyfettin'in "Yeni Lisen" isimli ilk ba§yazlsl imzesiz olarak yeytmlsnu. Nitekim Bat! kiiltiiriinii tsmyen Baha Tevtik'ten Prenstzce bilgisini enumek icin tesvik goriir. once Mekteb-i Osmani'ye. Zire bu vesileyle lzmir'deki fikri ve edebi faaliyetleri takip edecek ve bunlar icerisinde yet alan genflerle tsmsecsktu. Diken. $air.

Bomba. Otuz elti yl1 gibi kis« bir omtire ~ok ssyia« eser slgdlran Omer Seyfettin Tiirk fikir ve edebiyat alanma silintnez izler bsrskrmstu. Yiizakl. A§k DaJgast. • \. Beyez Lele. Bserferi : Cskksd: Harem (1918) Zart Bey (1919) Mah~upJuk. Gokku§agl. Hekk-t SiJkOt edlt hikfiyenin oJay 6rgiisiJ ve o1aygrafigi su sekildedir: • Hasip Efendi'nin. 2. KlI§agl. odasma gelmesi • Hasip Efendi'nin bocekhaneyi dolasmasi ve dti§tindtikleri • Fotika'mn Oltimil • Hasip Efendi'nin Fotika'run tilUmiinU tigrenmesi • Hasip Efendi'nin papazla karsilasmas.oIiimiine kadar. Hastabg125 $ubat 1920'de srter. Otner Seytettin Tiirk edebiyetuun en onemli yazarJanndan biridir. Forsa. 4 Mertt« hastahaneye kelduihr. Gizli Tatbikat. • /\.4 / '\.§masl • Hasip Efendi'nin fabrikaya donmesi \ \ lo--. YaJmz Eie. • • 159 -. Tiirk hikfiyeciJiginin bu unutulmaz ismi 6 Mart 1920'de hayata gozlerini yumar. • Hasip Efendi'nin papazla k~JI8. MB'I1N 1. Olumsuz • . Daha sonra mezen buradan yoJ ge~ecegi veya tramvay garajl yaplJacajjJ gerek~esiyJe 23 Agustos 1939'da ZincirJikuyu Asri Mezarbgl'na nekledilir. • Fotika'mn gomulmesi • Hasip Efendi'nin Saatcizade Hidayet Bey'le konusmasi • Hasip Efendi'nin fabrikaya yeniden gelmesi • Hasip Efendi'nin kirlarda dolasrnaya cikmas._--. Ytiksek 6k~eJer. Falaka. Once Ksdikoy Kusdili Mahmut Baba Mezarbgl 'na detnedilit. 0 donemki adl ile Kabatll§ Sultsnisi'nde edebiyet ogrelmenJigi vsziiesinde bu1unur.

OZUMLEME TABLOSU KARAKTER ADI Karakterin/tipin en beiirgin ozelligi nedir? Hasip Efendi Vicdamna hiikmedemeyen birisidir. 6.yenin temasi He hikayenin adi. Olaylar karsismda nasil davranacaguuzi belirtiniz. etkilemistir. KARAKTER <. dU§Unce. Yazar anlatimda.2. Metindeki kisiler duygu. vicdan muhasebesine kaynakhk eden hakk-I siikfittur. Umursamazdrr. 4. 7. Bu karakterin/tipin diger karakterler/tipler iizerinde etkisi var rrudrr? Bu karakterin/tipinyerinde olsaydiruzolaylar karsismda nasil davramrdimz? Sizee gercek hayatta bu hikayedeki karakter/tip gibi davranan biri olabilir mi? . Yazann. C.:aresizdir. Vicdanen raharsizdir. rnaktadir? Sosyal ortam ve cevre bu karakteri/tipi nasil etkilemistir? Vicdanma soz Oliimiine Vicdanh 01. Yazann. sozcukleri kendi anlamlan dismda kullarup. tasvir ve tahlilde. Olabilir. .. sosyal ger~ekligi olan olaylardir. Hakk-l SUkfit adh hikayedeki temel catisma "maddiyat-maneviyat" uzerine kurulmustur. Olabilir.yedeki olaylann Bursa'da yasanmasi ve Bursa'mn yasannsindan sahneler sunmasi ise onun yerli yonlerini ifade etmektedir. yasadig: donem itibanyla anlattigi kisilerle karsrlasmasr mumkundiir.1 Vardrr. Hikayede Anadolu insamrun sosyal yasammm bir parcasi olan ipekbocekciligi ve i§~iligi on plana cikanlrmsnr. Vardir. olay orgilsU ye i~erigi ile birlikte ele ahrup ~oztim­ lenebilen.sorgulamaktaclrr. Papaz birisidir. Hikayedeki tema ise.:-•. Yoktur. Vardlr. hikll.:aresiz birisidir. hikayesinde bu kisileri secmesi lopluma ve toplumsal konulara yoneldigini gosterir. 5.Umursamaz. Olabilir. vicdan muhasebesidir. 3. etkilernistir. baska eserlerdeki benzerlerinden ayirt edilebilen karakterlerdir. l§~ilerin klltil §artlarda ~all§tlnlmaSI konusu hikayenin evrensel. ~efkatli Saa~lzade Hidayet Bey Acimasiz. DOyle etkilemistir. Hikll. konusma ve davrams bakmundan bireysel nitelikler gosteren. Fotika C. Bu dururn Anadolu 'nun i§~i manzarasim gozler onune sermektedir. . Karakter/tipolaylar karsiVicdamm smda nasil bir tavir takm. 160 . mecazlar ve benzetmeler yeni degerler yUklemektedir. HiUyede anlatilanlar gnnluk hayatta karsilasilabilecek tilrden. Olabiiir. dile. rti§gecirememesine sebep olarak mast yonuyle vet~i olmasi yosebep olmustur. rii§Yet~i birisidir.

aradan gecen zamana ragmen. Hasip Efendi'nin odasi. aym sektlde yasanabilecek olaylar olarak karsirmza ~lkabi1ir. Metinde anlatilanlar. 9. ki§i kadrosunun kalabahkhgi nedeniyle Maupassant tarzi hikllyeye bir ornektir. olaylann ya§andlgl mekll. "billa" tiitbesine sahip Mehmed Halid Bey'in ogludur. ertesi sabah. dort giin sonra. Refik HsJit Karay I888'de lstanbul'da dogan Refik Helit. bu ~izgi varliguu devam ettirdigi muddetce de sliriJp gidecektir. Servet-i Funun'de ve Terciimen-t Hakikat'te rall§maya bssledt. Pecr-i Ati Toplulugu'ne keuldi. Uretim ve tilketim ~izgisindeki bu iliski. Grup: Hiklyecleki zaman ifadelmi fUDlardtr: "Ogle. bu arada kendisine eit Son Havadis edtyl« bit gazete pkardl aneak bunu on be§ say: stirdtirebildi. Mekteb-i Hukuk'u da yanda tnrekip Maliye Merkez Kalemi'ne ketip olarak girdi.I_ ETKINLIK ( 1. Mekteb-i Sultani'yi terkettigi gibi. I908'de katipligi btmkerek.nlar olarak kullamlrmstir. "Kitpi" miistear ismiy1e yazdlgl. Sede-yi Millet'te. Gazeteci Ahmet Samim'in 9 Heziren 191O'da Iuihstcilerce katledi1mesi iizetine lstirek edlt gazetenin 13 Haziran 1910 tarihli niishestnm buna iliskin yezilere eyttlmesttn sag1adl ve bu ytizden Ittihei ve Terakkicileree mim1endi. bilahare Cem'de Kitpi mtisteer ismiyIe yaztler yazdI. Saatcizade Hidayet Bey'in odasi." Zaman bildiren bu ifadeler." Hikayedeki bu mekll.nlar. Hakk-i Silkftt adli hikaye. 11. Ka1em admdaki mizah dergisinde de "Kitpi" miistesr ismiyle siyesi mizah yszthu: yezdi. kilise. olaylar uzerine kurulu olmasi. Vezneciler'de $emsu'IMaarif ve Goztepe'de TIl§ Mektep'te okuyan ve aynca ozel dersler de alan Refik Halid. Bank-i Osmani serveznedarlarmdan. durum hikllyesine gore daha uzun bir zamanda yasanrnasi. 2. Hakk-i Slikftt adli hikaye yazlldlgl donemdeki fabrika ve i§~i manzarasmi sergilemektedir. sabah. Ittihe: ve Terakki Firkusi '01 yerden yere vuran yeztlertm "Kirpinin Dedikleri" ediyl« bir kitapta toplsdi ve bu arada Hiitriyet ve Iti1af FIr161 . 10. bu gece. saat dorde dogru. bocekhane. Grup: Hiklyecleki mekAolar §UDlardu": "tpek fabrikasi. dar ve anzah sokak. 8. aksarn. mezarhk. fakir mahalle. Servet-i Fiinun'a yeztler verdi. kir. ertesi giin. hikayedeki olaylann ya§andlgl zamanlar olarak kullamlrmsnr.

kest'mn elindeki Beyogh: Belediyesi'nde yedi ay siireyle Beskstip olarak fal1§U, Mahmud $evket Pese'nm katlinden hemen sonra de, yergilenmeksizm Sinop'a siiriildi: (1913), bilahare 9orum, Ankara ve Bilecik'e gonderildi. Bilecik'teyken ongiinliik bir izinle Istenbul'e geldiginde Ziya Gokulp'in yarchmlanyla geri donmedi yani silrgilnlilgil son buldu (1918). Robert Kolej'de bir ytl kadar Tilrkfe ogrermenligi yspti, bu arada Vakit, Tesvit-i Efkar ve Zaman gazetelerinde makaleler yaymlayan Refik Halid, DamatFerit Pa§a 'nm dostlugu sayesinde, miltarekeden hemen SOnTa Htutiyet ve Itilaf Fukssi'n« keuldt, Posta ve Telgraf Umum Mildilrii olarak gorevlendirildi (1919).lzmit'in i§galinden sonra Anadolu Hareketiyle Istanbul Hiikumeti arasmda ya§anan telgrafkrizinde Istanbul hilkilmetinituttugu ifin, Istanbul'un i§galcilerden kurtenlistmn ardlndan 09.11.1922 tarihinde Beyrut'a kafu. Ytizellilikler listesine elmrnasr ve ihrect konusunda bask! yapllmasl ilzerine Suriye'nin vatanda§hgml kabul etmek zorunda kalanRefik Halid, Halep'te yaylmlanan Dogruyol ve Vahdetgazetelerini yonetti, bir ara kendi adma flkarcllgl gazeteyi de tepkileryilzilnden kapatmak zorunda kelds. AfKanunuyla, 1938'de yurda donup, yazmaya ve gefimini bu yoldan saglamaya devam eden Refik Halid, 18.7.1965 tarihinde Istanbul'da oldil.

ESBRLERl
ROllUIlJ1an: Istsnbul'un Ifyilzii, Yezidin KIZI, gete, Siitgtm, Anahtar, Bu Bizim Heyetumz, Nilgiin 1-2-3, Yereltinde Diinye Var, Disi Oriimcek, Bugilniln Saraylist, lkibin Yllm Sevgilisi, lki Cisimli kedm, Kadmlar Tekkesi, Kerlt Dagdaki Ate§, Don Yeptskh Yonca, Sonuncu Kadeh. Hikaye Kitap1an: Memleket Hikiiyeleri, Gurbet Hikiiyeleri. Kirpinin Dedikieri, Ago Pese'mn Heurelen, Ay Pesinde, Sekin Aldanmainanma Kanma, Temdiklenm, Guguklu Saat, Bir A vUf Safma, Bir lcim Su, ilk Adlm, Of Nesil Of Hayat, Minelbab llelmibrsb.
12. Memleket Hikayeleri adh eser, toplumsal olaylan, yasarru, aydmlatmasi

t

ANLA~A YORUMLAMA ..]

yonuyle, doneminden bir kesit olrnasi dolayisiyla onemli bir yere sahiptir. 1. Milli Edebiyat Donemi hikayelerinde milli ve toplumsal konular, sade bir dille ve Maupassant tarzi hikaye cesidiyle kaleme almrmsur, 2. Servet- Funun Donerni hikayelerinde islenen bireysel temalar, Milli Edebiyat Donerninde yerini konusma dili ve halk soyleyislerinin yer aldigr sade bir diIe birakrrnstrr, Milli Edebiyat Donemi hikayeleri yazildiklan donernin zihniyetini yansitan eserler olarak tarihi bir isleve de sa!Iiptir.
162

(JLCME

DE~ERLENDIRME 1

realizm... Refik Halit Karay ... .., Memleket Hikliyeleri... 2. Dogru cevap D seyenegidir. 3. Dogru cevap E secenegidir, 4. Verilen paragrafa gore devlet, milletinin hayanm her yonden tamamlayan, amac degil aray olan bir kurumdur.

1.

* *

163

b. ROMAN

l

HAZIRLIK

;a-

]]

1. 1911-1923 yillan arasmda miltt ve milliyetyi duyguJann dlmemi zihniyeti gere~ lln planda olduAunu unutmayuuz. 2 Mill! Edebiyat Donemi romanian. admdan da anlasilacag: uzere mill! konulan islemislerdir. Devletin icinde bulundugu felaket ortarm bu dustmcelerin on planda 01masmm sebebidir.

1. Atesten Gomlek romanmdan alman metin, romanm serim bolumune aittir. Romanm temasi ile de temaya bir hazirlik olmasi bakrmmdan iliskilidir, 2 Romandaki olaylar, olaylarm sirasi, kisiler, tasvirler ele alman tarihsel surecten farkhdir. Bu farkhhk romanm olay fugiisiiniin kurmaca olmasmdan kaynaklanmaktadir,

3.

Romandan ahnan metin parcasi


4.


• •

\

\

/

I

\

V

I


Romandaki olay orgusunun ayru konuyu isleyen tarih alamndaki bir eserden farkhhk gostermesi, romanm kurmaca gerceklige sahip olmasmdandir, 5. Ale§ten GOmlek rornamndan hangi. blllt1mU almak: istedijpnizi belirtiniz. Bunu yaparlren okudugunuzbllliimde oldugu gibi me1nin kendi i~de bir bliUln111k ta§mIasma dikkat ediniz.

164

Beyazn. 7. Vardir. Olaylar karsismda nasil davranacagimzr belirtiniz. konusma ve davrams bakimmdan bireysel nitelikler gosteren. Mekansal. Babiali. 165 . 9. zamarnn.6. istanbul Lokantasi. olay orgusu ve icerigi ile birlikte ele altrup cozumlenebilen. Gtup: Ate§ten GOmlek romanmdaki mekan1ar §Ulllard1r: "Ankara. I_ ETKINLIK ( 1. Bu metnin yapl unsurlan arasmdaki bozulmaz biitiinliikten kaynaklanmaktadir. OlabiJir. Metindeki kisilerin. Diger kahramanlarda milli yonler on plandadir. 2. Metindeki kisiler duygu.' Bu mekanlar romanda. Ihsan AY§e Yatansever insanlardir. Roman kahramanlarm Saime Hanun Dogu-Bau ikilemini yansitmaktadir. her giin. olay orgusunun biitiinliik gosteren zamarumn parcalandrr. olaylarm dcgistirilmesi miimkiin degildir. gece" Zaman bildiren bu ifadeler. roman. baska eserlerdeki benzerlerinden ayrrt edilebilen karakterlerdir. her aksam. Vardir. martm basma kadar martm onuncu giinii. Ayse'nin evi. yapmm bir unsuru olarak olaylarm yasandigi yerlerdir. son giilerde. on yil once. 8. dusunce.OZUMLEME TABLOSU KARAKTER ADI Karakterin/tipin en belirgin ozelligi nedir? Karakterin/tipin romandaki hangi davramsi/davramslan karak1erini en iyi ifade eder? Karakter/lip olaylar karsismda nasil bir tavir takmmaktadir. Bu karakterin/tipin diger karakterler/tipler iizerinde etkisi var rmdir? Bu karakterin/tipin yerinde olsaydamz olaylar karsismda nasil davrarurdmiz? Vardrr. KARAKTER f. istanbul. Olabilir. kahramanlanyla butunlesmis rnekanlardir. Gtup: Ate§ten G6mlek romanmdaki zaman bildiren ifadeler §Ulllard1r: "Soguk giinler. Sizce gercek hayatta bu hikayedeki karakter/tip gibi davranan biri olabilir mi? Olabilir. Peyami Fedakiirhk Fedakiirhk Fedakarhk Gucluklere gogus germektediler. Romandaki kisiler toplumun farkh kesimlerinden secilmistir.

her §eyi bilen olaylara hakim. Atesten Gomlek romanmda anlatilanlar. 2 Ate§ten G&nlek romanmda bepdiAiniz ya cia bepunedipiz. milli degerlerin. belirli zaman ve rnekanlarda yasandigiru. tarihi bir gercekligi. 2 Grup: Tiirk edebiyatmda Kurtulus Savasi'run tamg. . 18. donemin rniIli ve milliyetci anlayisma uygun olarak kaleme almrrus bir romandir. romandaki olaylarm belirli kisiler tarafindan. 14. I_ ETK/NLIK ( 1.: . Verilen sema. 15. Romanm donemindeki diger romanlarla ortak noktasi. 13. 11.Bkz ~ me1inJer. Atesten Gomlek romam realizm akmunm etkisinde kalmarak yazilrmsnr.) edebi bir dil olusturmusmr. bu unsurlarm birbiriyle uyumlu bir biitiinltik gosterdigini ifade etmektedir. 166 .10. Grup: Metin Tiirk edebiyatInda roman gelenegine baghdir. Yazar kisi ve rnekan tasvirlerinde ve olaylan tahlilde dile yukledigi yeni degerlerle (benzetIneler. 16. 12 Yazar. zaman ve mekandan olusmasi • MiIli ve rnilliyetci temalar ile toplumsal sorunlarm islenmesi. 17. olan bir yazar tarafmdan kurmacanm suurlan icinde anlatrlrrus olmasi dolayisiyla onemli bir yere sahiptir. 3. toplumun sav3§ karsisindaki durumunun islenmesi bakimmdan ortak noktalan vardrr. sanat eserinin konuyu ele ahs tarzma uyarak bir kurmamca gerceklik. kuvvetli veya zayIf bu1chJAunuz yllo1eri belirtiniz. haline getirmistir. kisiler. Halide Edip Adlvar [ ANLAMA YORUMLAM. Atesten Gomlek romanmm temasi olan "Milli Miicadele" ile romanm adi yasananlar goz onunde bulundurulursa bir iliski vardir. Metindeki zaman ile metnin yazildigr donem arasmda rniIli bir konuyu islemesi bakunmdan bir iliski soz konusudur. Melin yazildig. 19. giiniimiizde bir felaket anmda millet olarak neler yapabilecegimizi gosteren bir rehber niteligindedir. mecazlar vs. ilahi bakis acisma sahip bir anlatici tarafmdan anlatilrmstir. MiIlf Edebiyat Donemi romanlanmn ottsk ozellikleri: • Sade bir dil kullarnlmasi • Yapmm olay orgusu. Metin.] 1.

IKARIMLARDABULUNMA Servet-i Funun Donemi Anlatmaya Bagh Edebi Metinler Milli Edebiyat Donemi Anlatmaya Bagh Edebi Metinler '<. Grup: Hikayelerin yaprsi..4. kisiler. 2.--. FARKLILIKLAR <. Grop: Romanda da yapl olay orgusu. HAKKINDA c.1 i ·~-----------------I Bireysel temalar : .:1 : Yapi bakimmdan bir farkhhk :+.-.:1 (-----------------:.. zaman ve mekandan olusmus. Klasik TUrk edebiyatrndaki "ideal" olana ulasma arzusu.1 I_ ETKINLIK ( 1. ANLATMAYA BAGU EDEBt MFI1NLER. kisiler.__ . Atesten Gomlek romanmda da ideal olana ulasma cabasi olarak karsirrnza «ikar. . te~_alar '-------------------) :---'S"aiJiiiIl veagir Dlr-dil--I Dil ve :. I ~oz ~~nu~~ de~~ldir: __ I.Anlatlm.__.L _ _ elf: .--. toplumsal ve rnilli temalar sade bir dille islenmistir. toplumsal ve rnilli temalar sade bir dille islenmistir. k!~iler:_zam_~n v~_me~~nda~ olu~~n b!~ ya~~.------------------. milliyetci ve toplumsal : 1.1 (-----------------:..Tema _ : Milli.-Sad---b' -dil-:. Bu durum Milli Edebiyat Doneminde anlatmaya bagh edebi toplumsal ve milli temalarrn islendigini gostermektedir. C. . olay orgtisU. zaman ve mekandan olusmus. L / BENZERLiKLER J : ~'----------------------------------------------I ?la~_org~~ii.------------------.Yapr _ : Yapi bakimmdan bir farkhhk : I soz konusu degildir..--I L. . 167 .

- . Dogru cevap D secenegidir. 4. 3. Dogru ceva E secenegidir... [ Sinekli Billal l ] ( Y~~Ka~ Karaosman~~~0 [sodem ve Gomore J ~efIk Halit KarayJ Halide Edip Adivar 168 .{jLCME DEiJERLENDIRME 1. 1 (Y) (D) (D) 2...

Ana karakterler anlatIlmak istenen tarihsel gercekligin verilmesinde kullamlan.B. b. Olumlu • • • I I • • • • • OIumsuz • 2 Anlatilanlann metinde g~tigi sekliyle yasanmasi miimkiin degildir. Metindeki bu kisiler ana karakterler olarak olay brgiisiiniin merkezinde bulunurlar. C(jSTERMEYE BA(. Metindeki kisiler ile eserin yazildigi donem arasmda. 3. Mari. Yeniceri Mehmet. 4.U EDEBI METINLER II i~in Mill) Edebiyat Donemi metinlerinde de tiyatro dilinin. Yazar. Koprulu. Birinci derece kisiler: a. Koptiiluleradll metnin olay orgiisii §oyledir: • Yeniceri Mehmet'in esir dusmesi • Yeniceri Mehmet'in kansi Mari'nin manastira kapatilmak istenmesi • Tiirk gemilerinin kusatma icin gelmesi • Yeniceri Mehmet ile kansmm kurtanlmasi • Yeniceri Mehmet'in babasmm ortaya eikmasi • Koprulu ile Morozi'nin konusmasi • Koprulu ile Morozi'nin antlasma imzalamast. tarihi gercekligi kurmaca gerceklik haline getirmistir. c. donemin milliyetcilik akirrnrun etkisi bakmundan bir iliski vardir. 169 . 5. Fazil Ahmet Pasa'dir. 1. Metindeki olay orgusu tarihsel gerceklige kurmaca gerceklik kazandirrnak amaciyla olusturulmustur. her yonden idealize edilmis kisilerdir. halka hitap edildigi sade olmasi gerekmektedir.

Bkz. 6. 11. MiDi Edebiyat Dllneminin Olufumu 13. MusabipMde QJal Tiirk topJumunun degi§en kurumlanm ve insan iliskiletini geleneksel Tiirk tiyetrosu kehplenyl« hicveden oyun yazan MusalIipzade Celal. tarihsel gerceklik bakimmdan gerceklikle iliskilidir. 8. OyunJannm konulsruu. kahrarnan asker tipini. 10. Yenilmis olanlar zaten onun ezikligi altmdayken bir de onlara hakaret aneak zalimlerin yapacagi bir istir. Grop: Metinde kiyafet. kullamlan sade dil ise konusrna diline ozgu unsurlar tasimaktadir. Metinde anlatilan olay. tiplerini Osmenli tarihinden ve toplumsal ge[fekJiklercien secen MusalIipzade CelalI868'de Istanbul'da diinyaya geldi. "Turk mirnarlar. Biz Tiirkler" gibi milliyetciligin one ~ik. Grop: Yeniceri Mehmet. 20 Temmuz 1959'da Istanbul'da bldii.. Metindeki "bir Tiirk'Un bir parca tarih bilmesi. a. Grop: Metindeki edebi dil yazi dili.m ikinei yansmda Y3¥DJ1ll§tu. Fazil Ahmet Pasa ise ciddi ve vakarh devlet adarm tipini sembolize etmektedir. yy. 2. Tiirk askerinin kahramanhgrdir. yazara daha genis bir hareket alam saglamasi bakirmndan dUz yazi halinde kaleme ahnrrusnr. Metindeki kisiler. 12. 17. Tema. I_ ETKINLIK ( 1. Kisileri birinci derece. fedakar ve sadik e~ tipini.. TUrk ordusu. Tema. Bu unsurlar metnin tiyatro teknigi bakmnndan saglam ve edebi ~Idan olgun bir metin olmasirn saglamaktadir. donemindeki TUrk~iiliik aknmyla iliskilidir. diger kisimlar gosterme yoluyla dile getirilrnistir.I_ ETKINLIK ( 1.. kahramanlar olarak gruplandumak mUmkiindiir. ikinei derece. 2. Metnin temasi.1Jk ve 170 . b. hareket ve davranislann aktanldigr yerler parantez icinde italik yazi ile verilen krsrmlardir.". TUrk neferi. 7. yapmm unsurlarmdandrr.anlm~ ifadeler doneminin milIi ve milliyetci zihniyetiyle iliskilidir. Grop: Metindeki parantez i~i ifadeler anlatma. 9. Mari. Malazgirt Savasi'm kaybeden Romen Diyojen'e Alparslan'm davramsi da bu ifadeye bir ornek teskil eder. Metin anlatimak istenenlerin aynnnh. tasvir ve tahlillerle daha rahat anlatilmasi..

Turk Km 'nm degi§tirilmi§ hali olan Giilsum (1937) ve Mehmet $ukril Erden ile birlikte Gen~ Osman (1937) edh oyunlan keleme eldi. Milli Edebiyat Donemi tiyatro eserlerinin yapIsIm olay orgusu. 2. yeyunlsnsn ilk oyunu Turk KJZI 'nr (1910) Tetciime Odes: 'ndski memuriyet yillennde yezd). konusma dili ozellikleri yansitan bir yazi dili kullamlmakta. rnilli ve milliyetci temalar ile toplumsal temalar islenmektedir. jJk oyunu Koptuler'! 1912. Unutulmaya beslsysn ge~­ misi giizel ve cirkin yanlanyla sahnede cenlendumsk isteyen yazann 1927'de Deriilbedeyi'de sehnelenen Fettnenh Deli Hazretleri edh oyunuyla iitni yaygml8§tJ. yazi dilinin konusma diline yaklastinlmak istenmemesi dolaytsiy ladtr. Bugun asker ugurlamalannm ne§e icinde yapilmasi bunu en basil gostergesidir. Sair Evlenmesi ve Zavalh Cocuk adh Tanzimat Donemi tiyatrolannda tiyatro teknigi bakimmdan kiyafet. kisiler. Tiyatroya cocukluk ytllennde merak salan Musahipzade Celsl. Bu tarihten itibaren Aynaroz Kedisi (1928-1929). oyunlennds Beti tiyatrosuyla ortaoyununun bit bilesimini elde etmeye ~all§an Musahipzade Celel'in oyunlanndan Aynaroz Kedts: 1938'de. Konusunu tarihten almadlgl Selma (1934) sdlt drsrm beklenen ilgiyi goremedi. 1889'da Bebieli Tercume Odest 'na katip olersk girdi ve emekli oldugu 1923'e kadaryqitli kademe1erde memur1uk yuptt. askerligin Turk milletinin yasammda normal bir unsur olarak algilandiguu. Bu ifadeler. Bundan SOnTa yeni eser verrneyen yazar. ordu-millet anlayismm hakirn oldugunu gostermektedir. EmekIi olunca Evkat Muzesi'nde koleksiyon uzmam olarak cahsmeye bsslsdt. Bit Kavuk Devrildi 1939'da Muhsin Ettugtu! tarafindan filme elmdi. 1927'de Dsriilbedsyi'de kiitiiphene memuru oldu ve bu gorevini hayatJn son ytllsrme kadar siirdiirdu.one ogrenimini Istenbul'de tamamladt. halk yesemuu kullanan ve 0 gimlete I§Jk tutJnayl ama~layan. 3. Kates Arkasmda (1929-1930). 5. hareket ve davrarnslann aktanlmasi Kdpriiliiler metnindeki kadar aynntih ve ustaca degildir. yy. 4. Fon olarek 18. ANLAMA YORUMLAMA L Koprululer adh tiyatrodaki Yeniceri Mehmet ile Vatan Yahut Silistre adh tiyatrodaki Abdullah Cavus kahraman ve fedakar asker tipinin idealize ornekleri 01malan acismdan parelellik gostermektedir. 171 . zaman ve mekandan olusmakta. Bir Kavuk Devrildi (1930-1931) edl: oyunlan Deriilbedeyi'dc setgilendi. Bir tiyatro metninde konusma ve yazi dilinden ahnan unsurlann bir arada kullarulmasi. ikinci oyunu lstsnbul Efendisi'ni ise 1913'te yezd). Ahmet VefJk Pese'nm Moliere cevirilermi inceleyerek ve Mmakyan'm Osmanb Dram Kumpenyesi temsillerini izleyerek tiyatro bilgisini geli§tirdi. Bu tiyatronun ilk ornekleri olmasi dolayisryla normaldir.

enegidir.. (D) (Y) (D) 2.6LC:E DEC1ERLENDIRME 1 1... Musahipzade Celal . J. 4. . 17Z .. Dogru cevap E se.... Milli Edebiyat Donemi tiyatrosunun en onemli ozellig! Batih anlamda tiyatro anlayisirun ve kurumunun varhgtdir.

devletin ve milletin varhgirn devam ettirebilmesi icin benimsenen farkh fikir hareketleridir. Akif Ersoy 2. L Islamclhk Safaha! . yazi dili haline getirilmeye l(all§l1ml§. toplum hedef kitle olarak benimsenrnistir.[ 5. ~emaya gore Milli Edebiyat Doneminin kaynaklan. Grup: Milli Edebiyat Doneminde toplumun fakirlik. fikri gelisirni il(in yapilmasi gerekenler ile millet olarak ileriemenin onemi bu donerndeki sosyal sorunlar i§lenmi§tir. halk soyleyisleri edebi eserierde kullamlmaya baslarmstrr. bilgisizlik dUzeyi. 2. ~ M. Yeni bir edebi dil olusturan kaynak konumunda olan donemin konusrna dili boylelikle onern kazannustir. 3. MILL1 EDEBIYAT D(JNEMININ GENEL (JZELLIKLERI ]] I_ ETKINLIK ( 1. Bu nedenle doneme "Milli Edebiyat" adi verilrnistir. Grup: Milliyetcilik akirmmn etkisiyle milli unsuriar on plana I(lkml§. Grup: Milli Edebiyat Doneminde konusma dili. 173 .

lslamcihk.J UNiTE SONU OL{:ME VE DEGERLENDiRME L (D) (Y) (D) 2. Dogru cevap D secenegidir. p~~. hikaye:iiyatr~-:§ii~. ve __ .. 174 ----- .__. ' tlIrUnde bireysel temalar L ... Osrnancihk. __ .... / ! FARKLILIKLAR <.a tll~leriyle millt i" Edee~r. 8.~~.. ~ade. sade bir dille hikayelerini yazmistrr. 3.. ~akai~-. J . Bunlardan dolayi Refik Halit._.__.. Dogru cevap B secenegidir.~. _.Maupassant .... ._. ! l.l 11 r-S~rvei~i FlI~un ~~ Fe~ri-i Ati! makale. 4. Tiirk hikayeciliginin donurn noktalanndan birisidir. _ .J ('-j(omiimadili ve-halk"-! DII ve : soyleyislerinin bulundugu l. Dogru cevap C secenegidir. 6. sanath bir anlanma sahip. _. _ .~ bIT.': tiy~iro. v~~m~li~.sade.. Orner Seyfettin. ~: C · .'--'-.. __ . __ .!~t. Anlaltm 1"----·':-"----. Anadolu 'yu ve Anadolu insanmm hayatmi elestirel bir bicimde islemistir. §iir i : __ . _ ._ .. .~.~r . 9...i rHikiy~~~. romannzm: I ... ..__........ '_ Ed bl t _ :PoZltiVlzm._.. Dogru cevap D secencgidir.. tasvir ve tahliller bakmnndan zengin..TlIr~9(j1ll.._. . klasisizrn.::1 ... hikAye. Dogru cevap C secenegidir.. 7. _. !Iil. rnilliyetci temalar: '-....BENZERLiKLER : gibi toplumsal konulann islenmesi.[~~~~BtyAT DONEhfl ) E~!~Jlr~MnIDENJ " ..:'-'---.! '_ _ : Servet-I Fiinun ve ~:I Ali de .. ~.. r-Rom~~._ . . ~k. _ '-"-----'-'---'-"1 Dii§iince ve .fi1O-a v~-§iir itirUyl~ Tanzim~i Dti~~i'~de ~idu~~! l .:--.:.! Doneminde roman.. Dogru cevap A secenegidir. _ .._ .. _ . _ . Refik Halit. 5.tCtlt~_ ve ~aliz~j Ak~mfa~1 I..

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful