P. 1
Kuantum Mekanigi Calisma Sorulari

Kuantum Mekanigi Calisma Sorulari

|Views: 421|Likes:
Yayınlayan: Cansel Bozdoğan

More info:

Published by: Cansel Bozdoğan on Aug 10, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/01/2015

pdf

text

original

KUANTUM MEKANİĞİ ÇALIŞMA SORULARI

PROBLEMLER VE ÇÖZÜMLERİ
1001
Kuantum olgusu “makroskopik” dünyada çoğu zaman ihmal
edilebilir.
Aşağıdaki durumlarda bu sayısal olarak gösterilmiştir:
(a) m=1kg ve =1 m ve uzunluğunda bir sarkaç için sıfır ℓ
noktası salınım genliği.
(b)Kütlesi m=5kg yüksekliği H=5cm ve genişliği w=1cm
olan bir mermer engele karşı 10cm/sn hız için tünel olasılık
hareketi.
(c)m=0.1kg ve v=0.5m/sn de hareket eden bir tenis topu
için 1x1.5metrekarelik bir pencere boyutunda kırınımı.
Çözüm
(a)Harmonik osilatör teorisi ortalama kinetik enerjiyi verir.

1
2
V E · , i.e.,
2 2 1 1
2 4
m w
w A
· h / w g l ·
olduğundan ve kök ortalama kare sıfır noktası için sanlım
genliğidir.Bundan dolayı

17
0.41
2
10
A x m
mw

· ≈
h
dir.
Böylece sıfır noktasındaki salınım makroskopik bir sarkaç
için ihmal edilir.
(b)
2
2 1
exp 2
2
w
T m mgH mV
1
¸ _
≈ − − 1

¸ ,
1
¸ ]
h

2
2
exp 2
mw
gH V
¸ _
· − −

¸ ,
h
, olduğundan

2 30
2
2 0.9 10
mw
gH V x − ≈
h
Böylece
30
0.9 10
0
x
T e

≈ ≈
Yani mermer için tünel olasılık aslında sıfırdır.
(c)Tenis topu için De Broglie dalga boyu,

30
1.3 10
h h
x cm
p mw
λ

· · ·
Yatay ve dikey yöndeki kırınım açıları sırasıyla

32
1
1.3 10 . x rad
D
λ
θ

≈ ·
33
2
9 10 . x rad
L
λ
θ

≈ ·
Böylece o noktada herhangi bir ışın kırılması yoktur.
1002
, , , e c m h elektron açısından M=protonun kütlesi olarak
adlandırılmaktadır.Aynı zamanda herbirinden kabaca
sayısal boyutta fikir edinmek için tahmin verin.
(a)Bohr yarıçapı (cm)
(b)Hidrojenin bağlanma enerjisi(eV)
(c)Bohr manyetonu(kendi birim seçimi)
(d)Bir elektronun Compton dalga boyu(cm)
(e)Klasik elektronun yarıçapı(cm)
(f)Elektronun geri kalan enerjisi(Mev)
(g)Protonun geri kalan enerjisi(Mev)
(h)İnce yapı sabiti
(i)Hidrojenin tipik ince yapı yarılması(eV)
Çözüm
(a)
2
9
2
5.29 10 . a x cm
me

· ·
h
(b)
4
2
13.6
2
me
E · ·
h
eV
(c)
21 1
9.27 10
2
B
e
x erg Gs
mc
µ
− −
· · ⋅
h
(d)
10
2
2.43 10 x cm
mc
π
λ

· ·
h
(e)
2
13
2
2.82 10
e
e
r x cm
mc

· ·
(f)
2
0.511
e
E mc Mev · ·
(g)
2
938
p
E Mc Mev · ·
(h)
2
3
1
7.30 10
137
e
x
c
α

· · ≈
h
(i)
8 2
4 2 4
2 4
1
1.8 10
8 8
e mc
E mc x eV
c
α

∆ · · ·
h
1003
Aşağıdaki sayısal değerler için bir tahmin veya çıkarım
türetiniz.
(a)Elektronun Comton dalga boyu.
(b)Elektronun Thomson kesiti.
(c)Hidrojenin Bohr yarıçapı.
(d)Atomik Hidrojenin iyonizasyon potansiyeli.
(e)Atomik Hidrojenin taban seviyesi için aşırı ince
yarılma.
(f)Çekirdeğin Z=3 olan
3 7
Li
için manyetik dipol
moment.
(g)Proton ile nötron arasındaki kütle farkı.
(h)Ömür boyu ücretsiz nötron.
(i)Helyum-4 çekirdeğinin bağlanma enerjisi.
(j)Büyük bir çekirdeğin yarçapı.
(k)Bir
0
π
mezonun ömrü.
(I)Bir µ

mezonun ömrü.
Çözüm
2
2 31 2
2
2
2
( ) 2.4310 .
8
( ) 6.5610 .
3
( ) 0.53 .
( ) 13.6 .
2
e
e
e
e
h
a x A
mc
b r x m
ca A
me
e
d eV
a
λ
π
σ


··
· ·
· ·
Ι··
o
o
h
(e)Taban enerji seviyesindeki yarılma

2
4
1
13.6 10 .
137
f
E x eV
− ¸ _
∆ · ≈

¸ ,
Taban enerji seviyesinde aşırı ince yarılma

7
3
10 .
10
f
hf
E
E eV


∆ ≈ ≈
26 1
30
2
( ) 1.67 10
( ) 2.3 10 .
( ) 15min 9 10 .
( ) 4 7 28
p n
n
f x J T
g m m m x kg
h x s
i E x Mev Mev
µ
τ
− −

·
∆ · − · −
≈ ·
· ·
g
(f)Bir alan içindeki nükleer kuvvetin etkili olduğu
yarıçap şöyledir

( )
1
1
3
3
1.4 1.4 100 6.5 . r A x fm ≈ · ·
(k)
17
8.28 10 . x s τ

·
(I)Pi zayıf etkileşimi için bozunma böylece

6
2.2 10 . x s τ

·
dir.
1004
Aşağıdaki deneyler radyasyon ve mekanik
kuantumlanmanın ne olduğunu açıklar.
(a)Fotoelekrik olay
(b)Siyah cisim ışıma spektroskopisi
(c)Franck-Hertz deneyi
(d)Davisson-Germer deneyi
(f)Compton saçılması
Deneylerde ölçülen kasik olmayan etkilerin kuantum
fenomeniyle nasıl açıklanır.Uygun olması durumunda
denklemleri veriniz.
Çözüm
(a)Fotoelektrik olay:Vakumlanmış bir ortamda metal
plakaya gelen ultraviyole ışığın, metal plakadan elektronun
biri yayılır, bu gözlenen olay elektronun emisyonunu ifade
eder.Bu şekilde üretilen elektrik akımı foton yoğunluğu ile
doğru orantılıdır.Eşik frekansı metalin cinsine bağlıdır
ancak fotonların enerjilerinin artması, elektron sayısını
arttırmaz enerjilerini arttırır.Bu sonuçları
klasik fizikle açıklamak mümkün değildir.
1905 yılında Einstein ışığı hν enerjisine sahip
parçacıklardan oluşan fotonlar olarak adlandırdı.Metaldeki
bir elektron bir foton ile karşılaştığında hν enerjili foton
tammen emilir.Bu enerjiyi alan elektron bir miktarını iş
fonksiyonu olarak W (yani metalden sökülebilmek için)
harcıyor.Kalan
2
1
2
mv h W υ · − Kalan enerji kinetik enerji olarak
ortaya çıkıyor
Bu teori ile böylece ışığın tanecikli niteliğini
onaylamıştır.
(b)Siyah cisim ışıması:Siyah cisim, üzerine düşen
bütün ışımayı emer.Siyah cisim tarafından yayılan
radyasyonun spektral dağılımı elde edilebilir.Bunun için
madde ve ışıma arasındaki etkileşimi klasik teori ile
çıkarılan Wien yasası ve daha sonraki Rayleigs yasası eski
deneyle uyumluluk gösterir.
Fakat ilki sadece yelpazenin kısa dalga
boyuna,ikincisi ise uzun dalga boyu ile toplamında
farklılıklara yol açar.
Planck, 1900 yılında karşılaşılan güçlüklerin
giderilmesi için siyah cisim ışımasını klasik fizikte enerjiyi
sürekli olduğu gibi değil de parçalı yani kuantumlu yapıda
olduğunu varsayarak gösterdi.Enerjiyi E hν · spektrumunda
ifade eder.Bu da deneyle uyum içindedir.

3
3
8 1
,
1
h
kt
h
E
c
e
ν ν
π ν
· ⋅

h Planck sabiti olarak bilinen evrensel bir sabit
Planck hipotezi mikroskobik ölçekteki fiziksel
süreksizliklerin varlığını ortaya koymaktadır.
Yani kuantumlu yapıyı ortaya koymaktadır.
(c) Franck-Hertz deneyi:Franck-Hertz deneyinde tek
enerjili elektronlar atomlarla çarpışarak elektronların
hareket enerjileri ölçülür.Varsayalım
0 1 2
, , ... E E E atomların
ardışık enerji seviyeleri ve T elektronlara düşen kinetik
enerji
T’yi şöyle
1
E E ∆ · − ifade edilebilir.Atomlar enerjiyi
absorbe etmezler ve bütün çarpışmalar elastiktir.Şimdi
esnek olmayan çarpışmalar meydana gelen bazı atomların
ilk uyarılmış kinetik enerjileri
1 0
>E T E − ’dir.Benzer şekilde
atomların ikinci uyarılma halinde enerjileri
2 0
> T E E − vs.
Böylece Franck-Hertz deneyi deneysel olarak atomik enerji
seviyelerinin kuantumlu olduğunu açıklar.
(d) Davisson-Germer deneyi:L.de Broglie madde ve
ışığı temelinde birleşik bir teori gibi varsayarak,madde ve
ışığı her ikisini de dalga gibi göstermektedir.(hem ışık
dalgasının hem de maddesel dalgayı
birleştirmiştir.)1927’de Davisson ve Germer tarafından
elektron dalgaları elde edildi.Bu olay bir elektriksel
potansiyel vasıtasıyla içinden geçen elektronların
hızlandırılmasıyla sağlandı.Kristal kafes parametrelerini
bilmek mümkün olan bir elektronun dalga boyu için
deneysel değerlerin ve sonuçlarının anlaşılmasını sağlar
buda deBroglie dalga
h
p
λ · ve p elektronun momentumu ile
mükemmel bir uyum içindedir.Benzer deneyler başkaları
tarafından Helyum atomları ve Hidrojen molekülleri ile
yapıldı.Elektronların dalga yapısı hidrojen moleküllerinin
dalga yapısına özgü olmadığı göz önüne serildi.
(f) Compton saçılması:Compton, zayıf x ışınlarının
saçılmasında gözlenen elektron ve x ışını arasındaki θ açısı
ile λ ∆ dalga boyu farkı arasında
2
2 sin
2
h
mc
θ
λ ∆ · vardır
Burada h planck sabiti, m geri kalan kütledir ayrıca gelen
fotonun dalga boyundan bağımsızdır.
Compton etkisi, herhangi bir ışık gibi klasik dalga teorisi ile
izah edilemez.Bundan dolayı ışığın foton kuramını
onaylamaz.
1005
Kuantum mekaniği için önceleri büyük problem
durdurulan bir atom ışın yayar.Açıklayınız.Kuantum
mekaniği sonraları büyük problem uyarılmış atomlar ışın
yayarlar.Açıklayınız.Uyarılmış atomlar neden ışıma
yaparlar.
Çözüm:Kuantum mekaniğinden önce,Rutherford göre atom
modeli elektronlar çekirdek etrafında eliptik bir yörüngede
hareket ederler.Klasik elektrodinamik yüklü bir parçacık
hızlandırıldığında radyasyon yayar böylece atom ışık
yayar.Bu demektir ki elektronlar sürekli enerji kaybedecek
ve sonuçta çekirdek tarafından yakalanacak.Gerçekte
elektronlar çekirdeğin içine düşmezler.Bunun nedeni
atomlar taban durumunda ışıma yapmazlar.Problem ışıma
yapan atomu önleyebilecek bir mekanizma
keşffetmekti.Fakat tüm bu girişimler başarısızlıkla
sonuçlandı.
Kuantum mekaniğinde temel prensib dış bir etkileşim
olmadan, yani zamandan bağımsız Hamiltonyenle ile
çalışmaktır.Bunun anlamı uyarılmış durumda bir atom hala
sabit durumda ışıma yapmadan kalamaz ve kendiliğinden
ışıma yayınlarlar.Ancak kendiliğinden geçiş uyarılmış
atomlarda atomlarda meydana gelir ve ışıma yaparlar.
Kuantum mekaniğine göre radyasyonun tesir
sahasında elektronlar ve atom için iki kuantum sistemini
kapsar.Tek bir terim için foton oluşturma
a
+
operatörü
içeren herhangi bir foton başlangıçta olmasa bile
tamamiyle kaybolmaz.Bu terim uyarılmış durumdaki
atomların geçişleri sırasında kendiliğinden ışıma yaparak
yayımlanır.
1006
Bir elektron demetine yönelik bir deney düşünün.İki
tane yarık içeren plaka etiketli plaka ötesinde A ve B gibi
bir dizi yeri belirlemeyi sağlayan dedektörlerle
donatılmıştır.Aşağıdaki durumlarda kabataslak olarak
elektronların bu durumlarının bir fonksiyonu olarak ilişkin
ekran boyunca olayları tayin ediniz ve kısaca açıklama
veriniz.
(a)A açık yarık,B kapalı yarık
(b)B açık yarık,A kapalı yarık
(c)Her iki yarık açık
(d)”Stern-Gerlanch” aygıtı şekildeki gibi yarıklara
bağlandıktan sonra

2
z
s ·
h
sadece A’dan tek elektron geçebilir
2
z
s · −
h
sadece
B’den tek elektron geçebilir.
(e)Yalnız
2
z
s ·
h
elektron A’dan geçer,yalnız
2
z
s · −
h
elektron B’den geçer.
Işık yoğunluğu yüksek olmayan yalnız bir elektron ne
kadar zaman içinde cihazdan geçiyor?
Çözüm
(a)Perdedeki bu olasılık A yarığının içinden geçen
elektronlardan meydana gelir.
(a) A
B
(b)
A
B

(c)
A
B
(d)
A
B
(e)
A
B
1
( )
A
x Ι · Ι
(b)B yarığından geçen elektronların olasılığı,
( )
2 B
x Ι · Ι
(c) ( )
12 1 2 1 2 c
x girişim Ι · Ι · Ι + Ι + ≠ Ι + Ι
(d)Denklemin şartlarından biri A yarığından geçen
elektronlar veya B yarığından geçen elektronlar ve
herhangibir girişim terimidir.Ekrandaki yoğunluk sadece
toplamıdır.
1 2 d
Ι · Ι +Ι
(e) c’ ye benzerdir fakat yoğunluk c’nin yarısıdır
2
c
e
Ι
Ι ·
Çünkü elektronlar dalga fonksiyonunun öz
karşılamasındaki bu olay yukarıda geçen ışın yoğunluğu
için cevapları geçerli kılar, bir seferde sadece bir elektron
geçmesi düşük bir olaydır.
1007
m kütleli bir parçacığa
( )
( )
r
F V r · −∇ kuvveti maruz
bırakıldığında ( ) , p t ψ dalga fonksiyonunun momentum
uzayında denklemi
( )
( )
2
2
,
,
2
p
p t
p
a p t i
m t
ψ
δ
ψ
δ
¸ _
− ∇ ·

¸ ,
,
1 · h değişmeyen gerçek sabit ve,
2 2 2
2
2 2 2 p
x y z
p p p
∂ ∂ ∂
∇ · + +
∂ ∂ ∂
dir
F(r) kuvvetini bulunuz.
Çözüm:Bir dalga fonksiyonunun koordinat ve momentum
gösterimi şöyledir,
( ) ( )
( ) ( )
3/ 2
3/ 2
1
, , ,
2
1
, , ,
2
ikr
ikr
r t k t e dk
k t r t e dr
ψ ψ
π
ψ ψ
π

¸ _
·

¸ ,
¸ _
·

¸ ,


p
k ·
h
olduğundan ( 1 · h ile) böylece,
( ) ( )
( ) ( )
2 2
2 2
, , ,
, , ,
p
P p t r t
p t r r t
ψ ψ
ψ
→ −∇
∇ → −
Schrödinger denklemi koordinat alanında
( )
( )
2
2
,
,
2
r t
ar r t i
m t
ψ
δ
ψ
δ
¸ _ −∇
+ ·

¸ ,
Bundan dolayı potansiyel
2
( ) V r ar ·
ve kuvvet ise
( ) ( ) ( ) 2
r d
F r V r V r ar
r dr
· −∇ · · −
r
dir.
1008
Tek boyutlu zamandan bağımsız Schrödinger
denklemi düşünün, V(a) keyfi bir potansiyel.
Eğer ( ) x ψ dalga fonksiyonu x → t∞ olduğunda ( ) x ψ →0
olacağını ispat ediniz.Bundan dolayı olası genel bir faz
faktörü olacağını göster.
İpucu:Aksine varsayımın bir çelişkiye yol açtığını
göster.
Çözüm:O noktada bulunan başka bir ( ) x Φ fonksiyonun
olduğunu farz edelim.Schröndinger denklemi aynı E
enerjisindeki ( ) ( ) x ile x ψ Φ fonksiyonları olduklarından
( ) lim 0
x
x
→∞
Φ · diyebiliriz.O zaman
( )
( )
2
2
2
,
2
,
m E V
m E V
ψ
ψ
− ′′
· −
− ′′ Φ
· −
Φ
h
h
ve böylece
0, ψ ψ ′′ ′′ Φ − Φ · veya
değişmez ψ ψ ′ ′ Φ − Φ ·
x → ∞ sınır durumunda 0 ψ ψ ′ ′ Φ − Φ · verir. Veya
ψ
ψ
′ ′ Φ
·
Φ
.
Sahip olduğumuz integre ifademiz ln ln sabit ψ · Φ +
veya sabitx ψ · Φ’dir.
Bundan dolayı
ψ
ve Φ dalga fonksiyonları istatiksel olarak
aynı yorumu anlatır.
V(x) potansiyelinin olduğu zaman
*
ψ ve
ψ
birlikte
aynı sınır durumlarına getirildiğinde aynı enerjiyi sağlar.
*
lim 0
x
ψ
→∞
· dır.Burada
*
lim 0
x
ψ
→∞
· veya
* *
C ψ ψ · ’den dolayı
bizim için
2
1 c · ’dir veya
i
c e
δ
·
burada δ bir gerçel sayıdır.Eğer biz δ
=0 seçersek o zaman c=1 olur
Buda bize
ψ
(asıl dalga) fonksiyonumuzu verir.
1009
Tek boyutlu bir parçacık düşünün
(a) ( ) ( )
*
, , 0
d
x t x t dx
dt
ψ ψ
+∞
−∞
·

olduğunu gösteriniz.
(
ψ
sabit bir durumda olması gerekmez)
(b)Parçacık belirli bir anda durağan durumda olduğu
zaman sabit kalacağını gösteriniz.
(c)T=0 anında dalgal fonksiyonu -a<x<a aralığında
süreklidir başka yerde sırdır.Sonraki bütün dalga
fonksiyonları için sistemin özdurumlarını ifade ediniz.
Çözüm:(a)Schröndinger denklemini karmaşık çift olan
denklem olarak düşünün.
2
2
* 2
2 * *
, (1)
2
, (2)
2
i V
t m
i V
t m
δψ
ψ ψ
δ
δψ
ψ ψ
δ
· − ∇ +
− · − ∇ +
h
h
h
h
*
(1) (2) x x ψ ψ − alırsak
( ) ( )
2
* * *
2
i
t m
δ
ψ ψ ψ ψ ψ ψ
δ
· − ∇ ⋅ ∇ − ∇
h
h
Bir boyutlu durum için tüm alan üzerinde integre vardır.
( ) ( )
*
* *
, ,
2
d i
x t x t dx d
dt m x x x
δ δψ δψ
ψ ψ ψ ψ
δ δ δ
+∞ +∞
−∞ −∞
¸ _
· −

¸ ,
∫ ∫
h

*
*
2
i
m x x
δψ δψ
ψ ψ
δ δ
+∞
−∞
1
· −
1
¸ ]
h
ψ
bağlı bir durumda ise o zaman ( ) x ψ → t∞ =0 ve böylece
( ) ( )
*
, , 0
d
x t x t dx
dt
ψ ψ
+∞
−∞
·

(b)
0
t t · anında E enerjiye sahip sabit durağan
parçacık varsayalım
( ) ( )
0 0
ˆ
, , H x t E x t ψ ψ · ,
ˆ
H
açıkça bağımlı olmayan bir operatör.Daha sonraki bir
zamanda Schröndinger denklemi
( )
0
( , )
ˆ
, ,
x t
i H x t
t
δψ
ψ
δ
· h
ˆ
H
t’ye açıça bağlı değildir.Schröndinger denkleminin
formal bir çözümü vardır.
( ) ( ) ( )
0 0
ˆ
, exp / , x t iH t t x t ψ ψ
1
· − −
¸ ]
h
Her iki taraf ˆ
H
ile soldan çarpılırsa aralarında değişebilir ve
( )
0
ˆ
exp / i t t H
1
− −
¸ ]
h ulaşılır.
( )
( )
( )
( )
( )
( )
0
0
0
0
ˆ
ˆ ˆ
, exp ,
ˆ
exp ,
,
iH t t
H x t H x t
iH t t
E x t
E x t
ψ ψ
ψ
ψ
1
− −
·
1
1
¸ ]
1
− −
·
1
1
¸ ]
·
h
h
Böylece ( ) , x t ψ daha sonraki bir t zamanını temsil eder.
(c)Dalga fonksiyonunun t=0’da hakkında ifade
verilmiştir
C, IxI<a
( ) , 0 x ψ · 0, aksi durumda
C bir sabit olduğundan normalizasyon
*
1
a
a
dx ψ ψ
+

·

gerektirir.
1/ 2
1
2
C
a
¸ _
·

¸ ,
Bağlı temel özfonksiyonları ifade edersek x n ve
ˆ
n
H n E n · o zaman 1 ,
n
n n ·

ve

( ) ( )
( ) ( )
, 0 , 0 ,
, , 0 exp
n
n
n
x n n x
E
x t n n x i t
ψ ψ
ψ ψ
·
¸ _
· −

¸ ,


h
buradan ( ) ( ) , exp
n
n n
n
E
x t a x i t ψ ψ
¸ _
· −

¸ ,

h
ile birlikte
( ) ( )
*
*
,0 ( ) ,0
1
( )
2
n n
a
n
a
a n x x x dx
x dx
a
ψ ψ ψ
ψ
+∞
−∞
+

· ·
·


1010
m kütleli serbest bir parçacık için ( ) , x t ψ ’nin
Schröndinger denkleminde çözümü
( )
2
2
, exp
x
x t A
a
ψ
¸ _
· −

¸ ,
(a)t=0 anında momentum uzayının olasılık genliği.
(b) ( ) , x t ψ dalga fonksiyonunu bulun.
Çözüm:(a)
( ) ( )
/
2
2
1
, 0 , 0
2
exp
2
ipx
p e x dx
A x ipx
dx
a
ψ ψ
π
π
+∞

−∞
+∞
−∞
·
¸ _
· − −

¸ ,


h
h
h h
2 2
2
exp
4 2
Aa a p ¸ _
· −

¸ ,
h h
(b)Serbest bir parçacık için momentum uzayında
Schröndinger denklemi
( )
( ) ( )
2
,
ˆ
, ,
2
p t p
i H p t p t
t m
δψ
ψ ψ
δ
· · h verir
( )
2
, exp
2
ip t
p t B
m
ψ
¸ _ −
·

¸ ,
h
t=0 zamanında ( ) , 0 B p ψ · bundan dolayı
( )
2 2 2
2
2
2
2
, exp ,
4 2 2
exp
2
2
Aa a p ip t
p t
m
Aa x
i t
i t
a
a
m
m
ψ
1
· − −
1
¸ ]
1
1
1 · −
¸ _
1
+
+
1
¸ , ¸ ]
h h h
h
h
Ayrıca doğrusal bir düzlemde süperpozisyon gibi dalga
fonksiyonunu genişletebiliriz
( )
( )
( )
( )
1/2
1
, , 0
2
i kx wt
x t p e dp ψ ψ
π
+∞

−∞
·

h
( )
2 2
1/ 2 2
2
2 2 2
2
2
2
2
1
exp
4 2 2
exp
2
exp
4 2 2
exp ,
2
2
Aa a p
p p t
x i x dp
m
Aa a p ip t ipx
dp
m
Aa x
i t
i t
a
a
m
m
π
π
+∞
−∞
+∞
−∞
1
· −
1
¸ ]
1 ¸ _

1
¸ , ¸ ]
1
· − − +
1
¸ ]
1
1
1 −
¸ _
1
+
+
1
¸ , ¸ ]


h h h
h h
h h h h
h
h
önceki sonucu kabul eder.
1011
Tekboyutlu m kütleli bir parçacığın 0 x a ≤ ≤ aralğında
şekilde gösterildiği gibi t=0 anında dalga fonksiyonunu
göstermektedir.
( ) ( ) , 0 8 / 5 1 cos sin /
x
x t a x a
a
π
ψ π
1 ¸ _
· · +
1
¸ , ¸ ]
(a)
0
t t · anında dalga fonksiyonu nedir.
(b)
0
t t · ve 0 t · anında sistemin ortalama enerjisi
nedir.
(c)
0
t t · ’da parçacığın kuyunun sol tarafında bulunma
olasılığı nedir.(0 / 2 x a ≤ ≤ aralığında)
Çözüm:0<x<a aralığında zamandan bağımsız Schröndinger
denklemi
2 2
2
0
2
E
m x
ψ
ψ

+ ·

h
Çözüm için verilen ( ) sin x A kx ψ · yeterli sınır koşullarında
2
2
2mE
k ·
h
sağlandığında (0) 0 ψ · dir.
Sınır durumda ( ) 0 a ψ · olduğu zaman ka nπ · dir.Böylece
normalize özfonksiyonları
∞ ∞
V(x)

0 a x
2
sin ,
n
n x
a a
π
ψ
¸ _
·

¸ ,
ve enerji özdeğer denklemi
2 2 2
2
,
2
n
n
E
ma
π
·
h
n=1,2,3…
Herhangi bir ( ) , x t ψ dalga fonksiyonu için
( ) ( ) ( ) , , 0
n n
n
x t A t x ψ ψ ·

ile
(0) exp
n
n n
iE t
A A
¸ _
· −

¸ ,
h
Bu suretle
( )
8
, 0 1 cos sin
5
8 2 2
sin sin ,
5 5
x x
x
a a a
x x
a a a a
π π
ψ
π π
¸ _
· +

¸ ,
· +
1
2
(0)
5
A · ,
2
1
(0)
5
A · , (0) 0
n
A · 1, 2. n ≠ için.
(a)Böylece
( )
2
0
0 2
2
0
2
2 2
0 0
2 2
8
, exp sin
5 2
2 2 2
exp sin
5
2 8
exp exp cos sin
5 2
i t x
x t
a ma a
i t x
a ma a
i t i t x nx
a ma ma a a
π π
ψ
π π
π π π
¸ _
· −

¸ ,
¸ _
+ −

¸ ,
1 ¸ _ ¸ _
− + −
1
¸ , ¸ , ¸ ]
h
h h
(b)Sistemin ortalama enerjisi
2
1 2
2 2
2
(0)
4 1
5 5
4
5
n n
n
n n
n
E E
A E
E E
ma
ψ ψ
π
·
·
· +
·


h
(c)Parçacığın
0
t t · anında 0
2
a
x ≤ ≤ aralığında bulunma
olasılığı
( )
2
/ 2
0
0
/ 2 2
2 2 0
2
0
2
0
2
0 ,
2
3 8
sin 1 cos 2cos cos
5 2
3 1 16
cos
2 15 2
a
a
a
P x x t dx
t x x
dx
a a a a ma
t
ma
ψ
π π π π
π
π
¸ _
≤ ≤ ·

¸ ,
1 ¸ _
¸ _
· + +
1
¸ ,
¸ , ¸ ]
¸ _
· +

¸ ,


h
h
1012
Tek boyutlu m kütleli bir parçacığın l uzunluğunda bir
potansiyel kuyusunda
0,
0 0 ,
V x
V x
V x
· ∞ → 〈
· → 〈 〈
· ∞ → 〉
l
l
t=0 anında bu parçacığın dalga fonksiyonunun bilinen formu
( )
5
0 30 / , 0 ,
0,
X X X
aksidurumda
ψ
ψ
− → 〈 〈
· →
l l l
Aşağıda ( , 0) x t ψ 〉 için bir dizi ve dizi katsayıları için ifadeleri
yazınız.
Çözüm:Özfonksiyonlar ve enerji özdeğerleri
2
( ) sin ,
n
nx
x n ψ
¸ _
·

¸ ,
l l

2
2
,
2
n
E n
m
π ¸ _
·

¸ ,
h
l
n=1,2,3… böylece
,
n
n n ψ ψ ·

( ) ( )
( )
( ) ( )
5
0
3
3
2 30
0 sin
1
4 15 1 cos
4 15 1 1 1/ ,
n
x
n t n x x dx
n
n
n
π
ψ
π
π
π
¸ _
· · ⋅ −

¸ ,
¸ _
· −

¸ ,
1
· − −
¸ ]

l
l
l l l
ve böylece
( ) ( )
( )
2
1
2 1
2
3
3
0
, 0 exp
30 1 2 1
8 sin
2 1
n
n
n
n
i t
m
n
E
x t n t i t
n
x e
n
π
ψ ψ ψ
π
π

·
+ ¸ _



¸ ,
·
¸ _
· · −

¸ ,
+ ¸ _
· ⋅

¸ , +


h
l
h
l l
Ayşegül AZİLİ
(Bölüm-1)
1013
atalet momenti ile rijit gövde xy düzleminde izin verilirse açısı x-ekseni
ve rotator ekseni arasında serbestçe döner.
(a) enerji öz değerleri ve karşılık gelen öz fonksiyonlarını bul
(b) t=0 zamanında bir dalga paketi tarafından
açıklanan t> 0 için bu
Çözüm :
bir yüzey Hamiltonyeni
Ve böylece Schrödinger denklemi
çözümü olarak yazarsak
A,B keyfi sabitleri için, dalga fonksiyonu olduğu
yerlerde bize gerekli olan:
Enerji öz değerden sonra
Ve ilgili öz fonksiyonları
Normlanması
(a) t=0 da
m = 0 ve m = ± 2 de bir açısal hız tarafından
verir
Bu nedenle t zamanda
1014
Bir elektronun genişliği tek boyutlu bir kutunun temel hali
ile sınırlıdır. enerji 38eV
Hesaplayın.
(a) ilk uyarılmış halde elektronun enerjisini
(b) elektron temel haldeki kutunun duvara olan ortalama gücünü
çözümü:
Bir boyutlu kutu ile sınırlı bir elektron enerji seviyeleri (problem
1011)
Bu nedenle ilk uyarılmış durumuna (n = 2), enerji
(c) kutunun duvarlarına ortalama kuvvet
sabit durum denklemi ayırt edilmesi ve
ve dolayısıyla
Yukarıdaki denklemin sol tarafını bütünleştirerek,
gerçek olduğundan denklemin sağ tarafında bütünleştirdiğimizde
sıfır verir.
Bundan dolayı
n = 1 temel durumu için,
1015
enerji düzeyleri tek boyutlu potansiyeli şekil 1.3 (a) da yanı sıra
enerji düzeyleri potansiyeli Şekil. 1.3 (b) verir

çözüm:
(a) Şekil .1.4 de gösterildiği gibi sistem koordinatı kullanın.
Schrödinger denklemi
burada
Bağlı durumları için
Schrödinger denklemi
Bu çözümler olur
da şartlarını gerektirir
ve Sınır koşulları x= dan sonra sınırlı olarak

A, B, C, D yok olmadığı için çözümler A = 0, ya da C = D
verir B=0 ya da C=-D de verir.
Böylece çözümlere bağlı durumları veren iki
bölüm mümkün
1.bölüm
enerji seviyeleri ve pozitif değerler ile sınırlı olduğundan, ε
karşı çizilen γ radyan ile tan eğrisi daire ilk çeyrek daire
içinde kesişimler bulunmaktadır. Şekil1.5. ve a kesikli
seviyelerinin sayısı ve a bağlıdır ve Sadece küçük bir γ için
olası belirlenmesidir
2.bölüm
Benzer bir yapı Şekil. 1.6. da büyük iki çözüm verirken herhangi bir
küçük değeri verir.

(b) Şekil 1.7 de görüldüğü gibi kullanılan koordinat
Schröndinger’in denklem çözümleri
ψ → 0 da X → ± ∞ gider ve son olarak
yukardaki ikinci bölüm çözümleridir.
1016
M kütleli bir parçacığın bir potansiyel içinde tek boyutlu bir problem
düşünün
(a)Bağlı durumuna enerjileri denklemi tarafından verildiğini göster.
(b) başka çözüm olmadan, zemin durumuna bağlıfonksiyon
taslağını
çözüm
(a) iki bölge için schördinger denklemler
ψ = 0 ve x = 0 sınır koşulları için ψ için → 0 x → + ∞.
çözümler
ve sürekli bir sabit olduğunda x=a verir
b) taban-durum dalga fonksiyonu olarak şekil 1.8 de gösterilir
1017
Bir V (x) Potansiyeli Dinamikleri hamiltonyeni tek
boyutlu hareket eden bir parçacığın tarafından yönetilir.
momentum operatörüdür. , n=1,2,3,…, öz değer. Düşünün. Bir
yeni hamiltonyen ve λ verilen bir parametre. , m ve
özdegerleri bul.
Çözüm:
Yeni Hamiltonyenin

ve öz fonksiyonları ve öz değerler yeni öz
fonksiyonları
Ve ilgili öz değerler
1018
Tek boyutlu dalga fonksiyonu düşünün
A, n ve sabitlerdir
schröndinger denklemini kullanarak, V (x) ve enerji E
(b) bağlantısı bu yörünge açısal momentum I hydogenic düzlem için
potansiyel ve etkili bir şekilde radyal potansiyeli arasında görüyor
musunuz?
Çözüm:
Verilen dalga fonksiyonu farklılığı
Ve zamandan bağımsız schröndinger denklemde yerine
Biz
olarak ve dolayısıyla
hidrojen atomu için etkin radyal
potansiyelidir. karşılaştırarak gördüğümüz terim ile
terim resmen özdeştir. Burada açısal momentum terimi yer alıyor.
terimi ve n= hidrojen otumu için potansiyel yörünge açısal
momentumudur. Bu iki potansiyel arasındaki farktır.
1019
Aşağıdaki tek boyutlu kuyuyu göz önünde bulundurun.
(a) derinliği için bağlı durumunu nitel olarak
açıklayınız?
(b) kuyu için bağlı durumların enerjileri arasındaki ilişki
nedir?
(c) Verilen sürekli enerji durumları için kaç bağımsız çözüm
olabilir?
(d) Parçacığın sınır durumları içinde ve dışında bulunma
olasılığını açıklayın?
ÇÖZÜM
(a) bağlı durumları için;
Burada iki durum dır.
Şekil 1.9 da verilen potansiyel problem 1015 de çözümleri
verilmektedir.
enerji seviyeleri yarı çaplı dairenin merkezi ve kesiştiği şekil 1.16
da verilmektedir. Görüldüğü gibi ve , ve den
büyük olmalıdır. Dolayısıyla sınır koşulları
verilir.
Şekil 1.10 da gösterilen potansiyel için iki çözüm mümkündür. Şekil
1.16 daki durum aynı ve keyfi için mümkün değildir. Çözümler
diğer kısım tarafından verilmektedir.
eğrisi orjinde olarak eğrisi ile kesişen kesişen küçük
değerler olabilir. Ancak küçük için her zaman bağlı durumlar
vardır.
(b) Şekil 1.10 da potansiyel için şekil 1.9 da bağlı
durumlar potansiyelini bulunuz?
(c) Hhjj
(d) parçacık içinde ve dışındaki olasılıkları
göstermektedir.
Burada için
sürekliliğini x=a sağlar.
Daha önce olduğu gibi dır.
Buradan
Parite çözümleri verilmektedir.
Burada olur.
ve Analitik
çözüm olur.
olur.
1020
Aşağıdaki m kütleli bir parçacığın kısa uzunluklu potansiyeli
nedeniyle bir boyutlu enerjisini elde edinin?
ÇÖZÜM
Schördinger denklemi;
Ve olarak yazılabilir.
olur.
– ve , x üzerinde yukarıdaki denklemin her iki tarafından
birleştirerek keyfi küçük bir pozitif sayı elde ederiz.
haline geldiğinde olur.
schördinger denklemi çözümü
(1) Denkleminde anlaşıldığı gibi
İki sonuç karşılaştırdığımızda k= olur.
Böylece bağlayıcı enerjisi bulunur.
1021
M kütleli bir parçacığın tek boyutlu fonksiyon potansiyeli düşünün
negatif ise bağlı bir bağlı bir durum vardır ve bağlayıcı enerji
dır
ÇÖZÜM
Schördinger denklemi dir
Farklı olarak E<0 bağlı durumları için

Ve elde ederiz.
x üzerinden her iki tarafı birleştirirsek, keyfi küçük bir sayı
elde ederiz.
ile olur. da schördinger
denklemin çözümü olur. K pozitiftir.
verir.
Ve buradan olur.
Böylece olur. negatif olması gerekir.Daha sonra bağlı
durumların enerjisi olur.
Bağlı durumların dalga fonksiyonu;
Burada A keyfi sabittir. Normalleştirme tarafından elde edilmiştir.
1022
M kütleli bir parçacık ile verilen potansiyel bir boyut
olmayan relavistik hareket eder. Burada dirac delta
fonksiyonudur. Parçacığa bağlıdır. parçacığın bulunma
olasılığı ye tam eşit olduğunda değerini bulun.
ÇÖZÜM
E<0 bağlı durumlar için. Shördinger denklemi
da aşağıdaki gibi sınırları için çözümleri vardır.
Burada ve A keyfi sabitler. uygulaması
schördinger denklemini verir.
olmalı.
deki değişiklik (1) i verir.
Böylece olur.
Simetri olasılıkları

verir. Böylece olur.
1023
M kütleli parçacığın 0<x<L bölgede bir boyutta hareket potansiyeli
sonsuz bir kuyudur. Buna ek olarak kuyu merkezinde bulunan
parçacık delta fonksiyonu potansiyeli verir. (şekil 1.11)
Scördinger denklemi kuyu içinde

E enerji özdeğeri için m kütlesi, potansiyelini ve sistemin
boyutunu L yönünde bulun?
ÇÖZÜM
Schördinger denkleminin her iki tarafına
uygulayarak
elde edilir.
Burada dır
Sınır değerlerini uyguladığımız zaman schördinger
denklemi için;
Çözümüne sahiptir
Burada ve gelişi güzel küçük bir pozitif sayıdır. Dalga
fonksiyonu deki sürekliliğinden
elde edilir. Dalga
fonksiyonu (1) denklemde yerine yazarsak
elde edilir.
Burada denklemleri enerji öz değerleri
için transandantal
1024
Bir parçacık bir boyutlu sonsuz kare kuyu potansiyelinde
arasında hapsedilmiştir. En küçük enerjili öz durum için dalga
fonksiyonunu bulunuz? Eğer bu sonsuz kare kuyu potansiyelinin
merkezine şeklindeki itici delta potansiyel
fonsiyonu eklenir ise yeni dalga fonksiyonu elde ediniz ve enerjinin
azalmasını veya artmasını belirleyiniz. Eğer enerji değişmiyorsa
yani ise ne olur?
ÇÖZÜM
Sonsuz kare kuyu potansiyeli için en düşük enerji seviyesine
karşılık gelen öz fonksiyonlar ve öz değerler sırasıyla aşağıdaki
gibidir
Bu dalga fonksiyonun şekli şekil 1.12 deki gibidir.
Şeklindeki delta potansiyeli eklediğimiz zaman schördinger
denklemi;
Burada dır. Sınır değerleri

olur.

Denklem (2) schördinger denkleminin her iki tarafına
uygulandığı zaman elde edilir. Ve denklem (3) in x= deki
sürekliliğinden elde edilir.
için (1) denklemi sağlayan çözümler
dır.
Taban durumu için alalım. Denklem (3)
olmasını gerektirir ve taban durum için dalga fonksiyonu
şeklinde olur.
Denklem 2, ‘ın şeklindeki transistandal
denklemin en küçük kökü olduğunu gösterir.
negatif olduğu için dır. Görüldüğü gibi enerji
artmıştır.
Dolayısıyla, eğer a giderken ye gider ve yeni
taban durum enerjisi dır
1025
Relativistik olmayan m kütleli bir parçacık,
Şeklindeki potansiyel altında hareket
etsin.
Burada g>0 olan bir sabit ve dirac delta fonksiyonu taban
durum enerji öz fonksiyonlarını bulunuz ve nin sabit olduğu
durumlar için enerji öz değerlerini elde ediniz.
ÇÖZÜM
Olduğu için enerji öz fonksiyonları tanımlı pariteye
sahiptir. Taban durumu çift pariteye sahiptir . Bu taban
durum bir bağlı durum olur ve enerjisi negatiftir. E<0
İçin schördinger denklemİ
Şeklindedir.
Bunun için çözümleri burada dır.
İken dalga fonksiyonun sonlu olmasını şartını paritenin çift
olması şartlarını kullanarak
Elde edilir.
nin x=a da sürekli olmasından A=B
elde edilir. Böylece
Olur.
Normalizasyon şartı
verir
X=a da dalga fonksiyonun birinci türevinde süreksizlik vardır.
(problem 1024 )
Yi yerine yazdığımızda
Elde edilir.
Uzayın tamamında simetriden dolayı dalga fonksiyonu
şeklinde olur.
Mehtap KORKMAZ
(Bölüm-1)
Duvara yakın bir atom modeli için yaklaşık model, bir boyutlu potansiyelin etkisi
altında hareket eden bir parçacığı düşünelim ve problem için yaklaşık bir sorun
δ(x) delta fonksiyonu olarak adlandırılır ve
dir.
(a) Uzaktayken duvarın yol açtığı “bağıl durumu” un enerji değişimini bulun.
Ayrıca “uzaktayken” ne kadar uzakta olduğunun açıklayın.
(b) En az bir bağıl durumun varlığı için ve d de durum tam olarak ne olur?

Çözüm: Potansiyel yukarıdaki şekilde gösterildiği gibi schrödinger
denkleminde
için sınırlı iken, bu biçimsel çözümlere sahiptir.
gerekliliğinin yanı sıra x=0 da dalga fonksiyonunun
sürekliliği ve türevinin süreksizliği
verir. Burada bulduklarımızı çözersek
,
dir.
Yaklaşım bağıl sabiti veren denklemidir.
Son ifadenin ikinci kısmı duvarın yol açtığı enerji değişimidir. Böylece
enerji değişimi için gerekli küçüklüğün olması için
olmalıdır.bu “uzakta” olmak anlamına gelir.

(b) iken ikinci grafiği ifade eden doğru 1’i ve
ifade eden eğri 2’ yi gösterir.
denklemi için başlangıç koşulunun çözüm
noktasındaki 2 eğrisinin eğiminin 1 doğrusundan daha fazla olmasıdır.
Bundan dolayı, eğer ise bir bağıl sabit vardır.
1027
m kütlesi ve k sabit kuvvetine sahip harmonik bir salınıcının zemin durumundaki
dalga fonksiyonu
,
Klasik bölge dışında parçacığın bulunma olasılığı için bir ifade elde ediniz.
Çözüm: Eğer ise parçacığın klasik bölge dışında bulunduğu
söylenebilir. Zemin durumu için ve klasik olmayan durum için
ise. Yani:
dır. Bu nedenle, klasik olmayan bölgede parçacığın bulunma olasılığı:
1028
Lineer bir harmonik salınıcı düşünün ve sırasıyla normalize edilmiş zeminin ve
birinci durumun enerji öz fonksiyonları olan i onun aslı (reeli) olarak
alalım. ile A ve B reel sayılarını salınıcının anlık dalga fonksiyonu
olarak ele alalım. in ortalama değerinin genel olarak sıfırdan farklı olduğunu
gösterelim. A ve B ’nin ni maksimuma çıkaran ve azaltan değerleri nelerdir?
Çözüm: Ortonormal durum
,
i verir.
Genellikle A ve B sıfır değildir. Bu yüzden in ortalama değeri,
, sıfıra eşit değildir.
Yukarıdaki işlemi

olarak yazarsak ve
de extramuma sahip olan olduğunu düşünerek,
eğer ise maksimuma çıkarıldığını; eğer
ise in azaldığını görürüz.
1029
iken olduğunda, basit bir harmonik
salınıcının minimum enerjisinin hω/2 olduğunu gösterin.
Çözüm: Harmonik bir salınıcı için, dir ve böylece
dir. O zaman harmonik bir salınıcının Hamiltonyen’i
,
olarak ortalama bir enerji değeri verir. a,b pozitif reel sayılar ve
veya ise
dir.
1030
Bir elektron olduğu gibi, tek boyutlu harmonik
salınıcının taban durumunda sınırlıdır. Elektronun 1. uyarılmış duruma uyarılması
için gerekli olan enerjiyi eV cinsinden bulun. (virial teoremi yardımcı olabilir.
Çözüm:Virial teoremi tek boyutlu harmonik salınıcı için (T)=(V) yi belirtir.
Böylece ya da taban
durum için
, olduğunu vererek, harmonik bir
salınıcı için iken
m yi elde ederiz. Bu
Nedenle 1. uyarılmış duruma uyarılması için gerekli olan enerji:
1031
Harmonik bir salınıcıda potansiyel için dalga fonksiyonu t=0, β ve A
reel sabit, iken
Şeklindedir ve hermitik polinoma dönüştürülüyor ve böylece
oluyor.
(a) ψ(x,t) için bir ifade yazın.
(b) Bu durumdaki bir enerji ölçümünün olası sonuçları nelerdir ve bu
değerlerin alınmasının göreceli olasılıkları nelerdir?
(c) T’ de nedir? zamanla nasıl değişir?
Çözüm:
(a) Sistem için Schrödinger denklemi t=0 da değeri verilen yi
alırken
dir. t ye açıkça bağlı değilken,
, doyurucu enerji öz
fonksiyonu iken, dir. genişleyerek
açısından,
iken dir.
Böylece, dir.
Harmonik bir salınıcı için, dir. Bu
nedenle,

dir.
Fonksiyonlar ortanormal iken,
hariç, tüm dır. Buradan

, olması için e göre
olarak verilir.
(b) Bu durum için görünür enerji değerleri ve dir
ve bu değerlerin göreceli olasılığı dır.
(c) , çift pariteye sahip olan ve in tek doğrusal bileşimi
iken, dır. Bundan dolayı, t=0 için
dır. Zamanla değişmeyen in ortalama
değerini takip eder.
1032
(a) Tek boyutlu harmonik salınım yapan m kütleli parçacığın potansiyeli
dir. Harmonik salınıcının öz durumları cinsinden,
zamana bağlı schrödinger denklemi için en genel çözümü yazın.
(b) (a) yı kullanarak x in beklenen değerini gösterin. A ve B sabit ise
zamanın fonksiyonu olarak yazılabilir.
(c) (a) da apaçık görüldüğü gibi geneldir. Bunu kullanarak ortalama
bir zamanda potansiyel enerjinin olduğunu gösteriniz.
Eşitliği dikkate alın
Çözüm:
(a)Zamana bağlı schrödinger denkleminden için
açıkça zaman bağlı olmaksızın
ı elde ederiz. ve
ile in öz fonksiyonları iken
açısından ı genişletebiliriz. Bundan dolayı
dır.
(b)
iken ve yı kullandığımızda, verilen eşitliği kullanarak

yi elde ederiz.
(c)Zamanla potansiyel enerjinin ortalama değeri üzerinden, operatör
V’ nin genel etkisinin ortalama süresi olarak görülür. Bir tam salınım için
geçen ortalama zamanı (periyodu) olarak almak yeterlidir.
ve yı bir A operatörünün zaman ve genel ortalaması olarak ayrı ayrı
belirtelim.

iken,

İken, durumundadır. İkinci terim sıfır iken bir periyot üzerinden
alınan ortalama potansiyel:

Diğer taraftan,

ve dir. Bu yüzden,
dir.
1033
m kütleli bir parçacığın bir boyutta potansiyeli


ile x=0 da harmonik salınıcının potansiyelinden yüksek ince
ve neredeyse aşılamaz engel vardır. şek 1.16.

(a) Tamamıyla nüfuz edilemez olan engelin tahminin altındaki alçak enerji
spektrumu nedir? Engelden tamamının geçmediği tahmin edilen düşük
enerji spektrumu nedir?
(b) Engelin nüfuz edilebilirlik sınırının spektrum üzerindeki etkisini
bakımdan belirtin.
Çözüm:
(a) Düşük enerji spektrumlarını bariyer tamamen tamamen nüfuz edemezken,
potansiyel; harmonik salınıcı potansiyelinin iki ayrı yarımına eşittir ve
alçak öz fonksiyonlar duruma uymalıdır . Düşük
enerji spektrumu böylece 2’nin bir dejeneresiyle n=0,1,2,…,x=0 ve
de için tek kuantum sayılarıyla 2n + 1
normal bir salınıcıya karşılık gelir.böylece sadece tek pariteli dalga
fonksiyonlarının alçak seviyeleri için izin verilir.
(b) Orada zayıf olanlar engelin içine girecek. Apaçık parçacık için olasılık
de engelinin dışında olasılığı nispeten daha büyük olurken, engel
olduğunda, herhangi bir potansiyel durum için daha az olur. Başlangıç
noktasına yakın çift pariteli durumların dağılımı olasılığı tek pariteli
durumlarınkinden daha büyükken: çift parite çözümlerinin küçük bir kısmı
parçacık durumlarına karıştırılır. Buna paralel olarak, enerjinin
küçük bir kısmı durum (a) için enerjinin karıştırılır.
engel potansiyeli | olduğu için, enerji seviyeler yukarı
doğru kayacak. Çift pariteli durum için seviye değişimleri tek
pariteli durumda olduğundan daha büyüktür. Ayrıca, enerji
değişimi aynı eşik durumları için olan daha büyük enerjiler
için daha küçüktür.
1034
Daha küçük birimlerde (m=h=ω=1) harmonik bir salınıcı için Hamiltonyen

Burada

Normalize edilmemiş bir enerji öz fonksiyonu
dir
e enerji bakımından en yakın olan diğer iki normalize edilmemiş öz fonksiyonu
bulun.
Çözüm: harmonik salınıcının Fock gösterimi, ve aşağıda gösterildiği gibi
imha etme ve üreme operatörüdür.
, ,
,
İken, ü elde ederiz. Bundan dolayı, ya en yakın enerji öz
fonksiyonları, ve olan normalize edilmemiş dalga fonksiyonlarıdır.
Bunlar:
1035
t = 0 zamanında bir parçacığın potansiyeli , dalga fonksiyonu
Burada, enerjinin öz durumları ve öz değerleridir.
olduğu veriliyor.
(a) A sabitinin normalizasyonunu bulunuz.
(b) olduğunda için bir ifade yazınız.
(c) nin zamanın periyodik bir fonksiyonu olduğunu ve en uzun
periyot T’ yi gösterin.
(d) t=0 için enerjinin beklenen değerini bulun.
Çözüm:
(a) Normalizasyon durumu
A’yı pozitif reel olarak aldığımızda yi verir.
(b) Zamana bağlı dalga fonksiyonu
(c) Olasılık yoğunluğu
dir.
Not: Zaman faktörü ve maksimum periyodu 2π/ω iken,
periyotlu bir fonksiyon olduğuna dikkat ediniz.
(d) Enerjinin beklenen değeri
1036
potansiyelindeki µ kütleli bir parçacığın bir boyutlu hareket eden
bir parçacığı göz önüne alalım. Burada n pozitif bir tam değer ve .
paritelerin ve öz değerlerin dağılımını uygun öz fonksiyonlara göre nitel olarak
tartışın. Büyüklük mertebesini elde etmek için belirsizlik ilkesini kullanarak en
düşük enerji öz değerini tahmin edin. n=1 ve n→∞ için bu tahminleri belirleyin.
Bu durumlarda V(x) in ne olduğunu açıklayın ve önceki sonuçlarla bunu
karşılaştırın.
Çözüm: a çünkü potansiyel de gider.burada potansiyeldeki
bağlı durumların sayısı sonsuzdur ve enerji öz değerleri kesiklidir. Öyleyse m.
uyarılmış durum ile verilen bölgesindeki m işaretteki
değişime sahip olmalıdır. yavaşça azaldığı gibi m de azalır.
orantılıdır. Virial teoreminden

ve böylece
ifadesine sahip oluruz.
Genel olarak n’ in azalmasına karşılık eş değer enerji seviyeleri arasındaki fark da
azalır. olduğunda öz durumlar kesin paritelere sahiptir. Temel
durum ikinci, dördüncü… uyarılmış durumlar çift pariteye sahiptir. Diğer durumlar
tek pariteye sahiptir.
Parçacığın enerjisi bilirsizlik ilkesiyle tahmin edilebilir
burada
Böylece
1037
Bir boyutta hareket eden bir parçacığın Hamiltonyeni
Burada bütün x ler için ve V her yerde sıfır değildir.en
az bir bağlı durum olduğunu gösterin (özel bir dalga fonksiyonu için Rayleigh-
Ritz) prensibini kullanmak bir metot dur) bununla birlikte eğer başka bir metot
biliyorsan bunu da kullanabilirsin.
Çözüm:
Şekilde gösterildiği gibi bir potansiyeli
varsayalım. İyi bir kare potansiyel de şöyledir.
iyi bir potansiyeli için en az bir bağlı durumunun olduğunu biliyoruz;
Biz o zaman
lerle H öz fonksiyonunu belirler ve genişletirsek:
Eşitsizliği karşılayan en azından bir öz fonksiyonu vardır.
Bu nedenle de en az bir bağlı durum vardır.
2. metot: b belirsiz bir parametre iken dalga fonksiyonu
olarak alalım.
ve böylece
Böylece
verimi için ifadede yerine konulursa
Tüm x ler için iken dır ve V her yerde 0 değildir,
ı elde ederiz.ve bundan dolayı dır. Aslında
bu şartlar altında, belirli bir negatif değere sahip olan toplam enerji (T’ yi pozitif
yapmak için V den büyük olan) değeri, ne olursa olsun V içindeki bir parçacık
şeklinde sonsuza kadar hareket edemez bir bağıl sabit kalmalıdır.
1038
şeklindeki bir boyutlu potansiyelde M kütleli bir paçacığın dalga fonksiyonu
Burada α,β ve γ pozitif sabitlerdir.
(a) Parçacık bağlımıdır? Açıklayınız.
(b) Parçacığın toplam E enerjisinin ölçümü için olasılık nedir?
(c) Verilen büyüklüğe göre in en küçük enerji öz değerini bulun.
Çözüm:
(a) Parçacığın bağlı sabit olması nedeniyle dalga fonksiyonu i karşılar.
(b) (c) schrödinger denkleminde için dalga fonksiyonu yerine,
veren
için potansiyel
dir.
i karşılayan parçacığın sabit bir dalga fonksiyonu olarak
veya
ayarlayarak

ve , yukarıdaki denklemin ile bir hidrojen atomunun
radyal dalga fonksiyonu ile karşılandığını görüyoruz. Enerji seviyeleri
İken, ilgili Bohr yarı çapı dır. Bundan dolayı,
dir. Ve sonuç olarak en düşük enerji öz değeri
Dalga fonksiyonu ile dir. Olasılık yoğunluğu
dir. Bu nedenle
Demet KAHRAMAN
(Bölüm-1)
Soru 1039:m kütleli bir parçacık t=0 da serbest bırakılır.Tek
boyutlu çift kare şekil 1.14 de gösteriliyor
Şöyleki t=0daki dalga fonksiyonu bir sinüzoideal lop(yarım sinüs
dalga) potansiyel konum grafiğinde gösterilmiştir.
V(x) a
(x) Ψ
x
(a)t=0 anında ortalama değeri bulunuz(yukarıda belirtilen
sembollere göre)
(b) Enerjinin ortalama değeri takip eden denemelerde(izleyen
zamanlarda) değişmez midir?niçin?
(c)Bu değişmeyen bir enerji durumu olabilir mi?(Bu enerjinin bir
ölçümü olabilir mi bu durumda hep aynı sonuca ulaşılır mı?)niçin?
(d)Dalga fonksiyonu t=0dan başka değerler alırsa değişir mi?Eğer
cevap ”evet” ise dalga fonksiyonunu nasıl hesaplarsın?Eğer cevap
“hayır”sa neden hayırdır?
(e)Bir parçacığın potansiyelden kaçması mümkün müdür?(iki
durum içinde geçerlidir)Açıklayınız.
Çözüm: t=0 da dalga fonksiyonun normalizasyonu Ψ
(b)<H> t>0 da sabittir ve bu nedenle olur.
(c)Bu durum sabit bir enerji durumu değildir.Çünkü sonsuz kare
kuyunun öz fonksiyonu başlangıç aşamasındaki a, ve verilen
olasılıktaki potansiyel değildir.Öz fonksiyonun belirttiği
süperpozisyondur.Bu yüzden bu durumda enerji ölçülünce her
zaman aynı değeri vermez.Fakat bazı enerji paketleri bu durumun
dışındadır.
(d)Dalga fonksiyonun şekli zamana göre değişir.Bu yüzden
süperpozisyon durumu için yeterli bir çözümlemedir.
Değişimi ile ) de değişir.
(e)Eğer takip eden ’daki şartlar sağlanırsa parçacığın
bütünden kopması mümkündür.Eğer bu potansiyel yeterli
genişlikte ise derinlik fazla olamaz ve parçacığın enerjisi pozitif ise
parçacık potansiyelden kaçabilir.
Soru 1040:
m kütleli bir parçacık tek boyutta hareket ediyor.Parçacığın t=0
zamanındaki normalizasyonu,
Ψ
Ve dir.
(a)Momentumun yayılmasını hesaplayınız.
(b)t>0 zamanında parçacığın olası yoğunluğu nedir?
(c)Yukarıdaki (a) ve (b) parçalarının kesin olmayan sonuçlarını
yorumlayınız.
Çözüm:(a) gibi
(b)Fourier transformu ile,
Den,
Serbest parçacıklar içindir.Bunu da fourier transformunu ters
çevirerek bulursak,
(c) Tartışalım
<i>sonuçlar gösteriyor ki gaussian dalga paketleri t zamanında da
sabittir.(t=0 da )
<i> prensibi yeterlidir.
Problem 1041:
m kütleli bir parçacık tek boyutta V(x) potansiyeli etkisi altında
hareket eder.Eğer öz durumunda bir enerji
yazarsak .
(a)Parçacığın ortalama konumunu bulun.
(b)Parçacığın ortalama momentumunu bulun.
(c)V(x) bulun.
(d)Parçacığın olası p ile p+dp arasındaki momentumu bulun.
Çözüm:(a) Parçacığın ortalama konumu,
(b)Ortalama momentumu,
(c)Schrödinger eşitliğini şöyle yazabiliriz:
Şeklinde yazabilir.
Sahip olduğumuz denklem,
Veya,
(d)Schrödinger eşitliği momentum ifadesinde şöyle gösterilebilir;
Fonksiyonunu yukarıdaki eşitlikteki yerine yazarsak bu ,
Veya
Yukarıdaki denklemde a=1/2 yerine yazarsak bu durumda,
Buna öz fonksiyonu ile enerjinin belirtilmesi
denir.Momentumu gösterirsek normalizasyonu dır.Bu
parçaların momentumu p ile p+dp arasındadır.
dp
Unutmayalım ki fourier transformları bu değeri direk verir ;
Problem 1042:Tek boyutlu, m kütleli bir parçacık çok küçük
parçacıklara ayrılmış durumda iken uzayda küçük bir bölgede
birbirine potansiyelle bağlanabilir.t=0 da bu olasılık ortadan
kalkar.t>0 zamana ulaşan parçacığın gözlemci L noktasından
uzakta iken muhtemel konumunu birim zaman cinsinden formüle
edin.
Çözüm:Dalga fonksiyonu t=0 da,
Yerine yazarsak,
Bu yüzden,
Gaussian dalgalarından bir paket gösterirsek a:
En sonki integral bu değeri verir
Bundan dolayı akım yoğunluğu;
Formülde yerine koyarsak birim zamanda parçacığın x=L
noktasından uzakta olan gözlemciye ulaşma zamanını
hesaplayabiliriz.
Problem 1043:
m kütleli bir parçacığın başlangıçtaki dalga fonksiyonu (x,0)’dır. Ψ
(a)Başlangıçtaki fonksiyonun dalga boyu
Ψ
Fouier transformuna göre parçacık üzerine etkisi ile t zamanda
yeteri kadar süre geçtikten sonraki yayılımı nedir?
(b) a değerleri aralığı için tahmin edici bilgi verin.
İpucu: giderken zamanı dikkate alın.
Çözüm: (a) schrödinger eşitliği
Fouier transformu şekildeki gibi yazılır,
eşitlik bu duruma gelir,
integrali bunu verir,
bu yüzden,
alırsak eğer,
için,
Uzun bir t süresi geçtikten sonra (t
Ve
(b)
Çünkü fourier trasnformundaki ile aynıdır
Değerlerine sahibiz
Buda bize toplam olasılığın korunduğunu gösterir.t giderken
sınırlı durumda bulduğumuzu yerine yazarsak,
Buda parçacığın dalga fonksiyonunun sonsuzda nasıl yayıldığını
gösterir.
Soru 1044:m kütleli bir parçacığın tek boyuttaki kuantum
mekaniği dikkate alınarak ki enerisi
Şekil 1.19 da görüldüğü gibi t=0 durumunda parçacığın dalga
fonksiyonu –a<x<a aralığında belirlenmiştir.
(a)t=0 zamanı için parçacığın minumum normalizasyon değerini
yazın
(b)öz fonksiyonundaki koşullara göre sınırları veren,
ve
I Bölge –a<x<a ve II bölge x>0
(c)İki bölge için olası çözümleri bulun.
(d)öz fonksiyonu üzerinde t=0 iken dalga fonksiyonunu belirtin.
f(k) nın çözümünün nasıl olacağını gösterin.
(e)f(k) koşullarında dalga fonksiyonun nasıl geliştiğini gösteren
ifade yazın.Uzun bir zaman aralığı için k’nın değerinin ne olması
beklenir.
V(x)
I II
-a 0 x
Çözüm:
(a) dalga fonksiyonu bu koşullardaki sınırlar içinde olmalıdır.
’ da tamamlanmamış ve –a<x<a da normal
olduğu kabul edilen dalgayı tamamlayalım.Schrödinger eşitliği
bunları içerir.
n=1,2……. ile
En düşük normal enerji fonksiyonu n=1 olarak verilmiştir.
(b)x>-a için schrödinger eşitliği
veya
ile
Üst şartlar ve sürekli olmayan şartlar yeterlidir
Küçük bir aralıktaki schrödinger eşitliği en son denklemden elde
edilir ve ξ da ‘yı görelim.
(c)Hem I ve hem de II bölgedeki dalga boylarıdır.
.Bunların gerçek çözümü sinüzoideal fonksiyonlardır. Üst şartlar için
yeterli çözüm,
Sürekli olmayan ve normal şartlar,
(d) durum için ’nin dalga fonksiyonu genişletelim ve
Veya
(e) gibi
Sahip olduğumuz
t=0 zamanında çok küçük parçalar halindeki parçacık sonsuz derin
kuyuda a engelini delip geçer. dalga paketi,t>0 şartıyla
yayılır.Önce şunu hesaplarız.
Ve buradan
Bölge I ve bölge II için yukarı sıradaki ve aşağı sıradaki dalgalar için
şu ifadeler verilmiştir.
zamanında salınım faktörü dır.Değişiklik çok hızlı
olsada integral normal davranma eğilimi gösterir.Bu yüzden
dır.Çok geniş olduğunda k numaralı küçük dalgayı oluşturan
etmenler birinci rol oynar.O anda parçacık o bölgeden kaçabilir.
Soru 1045: radyoaktif izotoplar ve E=6.0 Mev da
kaybolur enerjinin parçacıkları tarafından dışarı verilir.
(a)Yarılanma süresini hesaplamak için ve şekil 1.20 deki potansiyel
sınırı düşünmek gerekir.m kütleli bir parçacığın geçiş olasılığını T
hesaplamak için gereken enerji sınırı nedir?E’nin sınırı T<<1.
(b)Yukarıdaki sonuçları kullanarak çekirdeğin yarılanma süresini
kabataslak kestirmeye çalışın Potansiyel halfa parçacığı için
bir alt ve sınırları verin.
V(x)
k
x
0 b
Çözüm:
(a)Eğer T<<1 ise,örnekteki dalganın potansiyel sınırı sonsuzmuş
gibi olur ve pik geniş olur.T’deki genişleyen difüzyon yeterli gibidir
ve devamı x=0 ı verir
genişliğinde yansıma katsayısı,
x=0 da süreklidir
B’deki yansımasını düşünün.sahip olduğumuz
Ve böylece
Bu yüzden geçme olasılığı,
(b) oranını hesaplamak için Coulomb potansiyel deneyi ilk
adım olur. parçacıkları çekirdeğin kare sınırları içerisindedir.Şekil
1.21 gösteriyor ki ’daki değer
V(x)
V
E
R
Çekirdeğin hareketli kısmı
Coulomb potansiyel ağırlığı ile uyuşan
parçacığı ile,Tl çekirdeğinde v hızı ile hareket eder duvardaki
çarpışma her saniyesinde yarılanma süresi
veya
Kare potansiyelin en üst sınırı budur. b= =33.
v=0.1 bizim bulduğumuz
Problem 1046: E=1 eV enerjiye sahip olan elektron kare sınırları
içinde olan bir enerji için örnek midir?Geçişin
sağlanabilmesi için sınırın genişliği ne olmalıdır?
V(x) d
E
x
Çözüm:Çözüm olasılığı Problem 1045
nereden
Problem 1047:Şekil 1.23 deki tek boyutlu potansiyel kareyi
düşünün
pozitif iken m kütleli bir parçacık relativistik olmayan bir kinetik
enerjiye örnek olursa potansiyel arasındaki geçiş olasılığı nedir?
Bunun için E’nin hangi değerleri olasıdır?
V(x)
0 a x
Çözüm:Değişmeyen değerler,
Ve katsayılar
x=0 ve x=a ki bunlar R.S.A.B değerlerini verir ve ve bu
sınırlar için belirleyicidir.Şunu verir
Bu yüzden
Ve geçiş olasılığı
Geçiş rezonansı k’a=n sırasında ortaya çıkar,bu parçacığın kinetik
enerjisi E olur,
Olası geçiş ,P,bir bütünlük sağlar.
Soru 1048:Tek boyutta bir potansiyel kare düşünelim,

(a)E<0 için,potansiyele bağlı olan parçacığın dalga boyunu
bulun.Olası değerleri veren bir denklem yazın.
(b)E>0 da bir enerjiye sahip parçacığın bir durumu örnek teşkil
ettiğini varsayalım.Bu dalga ile dışarı çıkan dalganın aşamalarını
bulun.
Çözüm:Schrödinger eşitliği farklı bölgelerdedir
(a)E<0
<i> <E ‘nın birinci ihtimalini düşünelim.Şu fonksiyon için
Ve katsayılar
Devam eden dalga fonksiyonu şunu verir
Ve bu yüzden
Bu yüzden x>0 için çözüm yoktur.
<ii> için, ik ,ve enerjimi tanımlayan denklem
şu hale gelir kcot(ka)=-k’.sahip olduğumuz fonksiyonumuz
Devam eden ve normalleşen dalga boyu
(b)E>0. Fonksiyonumuz
nereden
X=a da süreklidir
böylece
x>a için
nereden
Bu aşama değişmesi olarak ortaya çıkan dalganın bahsettiğimiz
dalga ile ilişkisi vardır.
Soru 1049:Şekil 1.25 deki tek boyutlu potansiyel sistemde
bir pozitif sabittir.E’deki parçacıktaki foton bir örnek teşkil
ederse hangi kısımlara yayılır?Hangi kısımdan yansır?E’nin olası
bütün değerlerini göz önüne alın.
V(x)
E
Çözüm: x>0 için,Schrödinger eşitliği şöyledir
Bunun çözümüne bağlıdır
nerede
x>0 için, eşitlik
<i>Eğer E< ise yukarıdakini şöyle yazın,
için sabit olmalıdır
nerde
Devam eden durum şunu verir
Bu yüzden r=(k’+ik)/(ik-k’)=(1-ik’/k)/(1+ik’/k).Bu kısımdan
yansıyan R=j/j’=1,yayılan ise T=1-R=0 olur.
<ii> E> . x>0 için .sahip olduğumuz
nerede
Sadece dışarıya çıkan dalgalar vardır. için 1+r=t(ik-
ikr)=ik’t,ver=(k’-k)/(k’+k).Bu yüzden yansıyan kısım R=
,yayılan kısım T=1-R=4kk’/ dır.
Soru 1050:m kütleli bir parçacık ve p momentumu şekil 1.26
gösterilen adımdaki potansiyele örnek olsun da geri planda kalan
seyrek parçacığın olasılığını hesaplayın.
(a)
(b)
Çözüm:schrödinger eşitliği,
(a)Eğer E< ise,sahip olduğumuz,
Nerede
durumunda sınırlı olacağından durum böyledir.Devam
eden şartlar 1+r=t,ik- ikr=-k’t bu yüzden r=(k’+ik)/(ik-k’).Yansıma
ihtimali R=j/j’= dır.
(c)Eğer E> ise,sahip olduğumuz
Nerede
x> için sadece dışarı çıkan bir dalgadan başka bir şey değildir.
Devamından 1+r=t,ik- ikr=-k’t olur.Bu yüzden r=(k’+ik)/(ik-
k’).Olası yansıma R= ‘dır.
Soru 1051:Şekil 1.27 de gösterilen bir aşama için tek boyutlu
potansiyel yansıma ve yayılma katsayılarını bulun eğer potansiyel
sağdan bir örnekse,
x
Çözüm:Eğer potansiyel sağdan büyük bir örnekse E> dır.Her
ikiside tesadüfü ve x>0 bölgesinde yansıyan bir dalgadır.x>0 için
schrödinger denklemi
Çözüm için olmalıdır
X<0 bölgesinde yayılan dalga schrödinger denklemi
Diğer bir ,ve çözüm
X<0 da dalga boyunun değişmez kuralını kullanarak R=Sdır.Dalga
boyunun ilk artışı içindir. alırız.Bu yüzden yansıma
katsayısı R=(
Geçiş katsayısı,
Olur.
Bilal TURKAN
(Bölüm-1)
1052
Kuantum mekaniğinde pozitif x yönünde hareket eden m kütleli bir
parçacık akımı düşünelim.X=0 ‘ da E kinetik enerjisi ile beraber
potansiyel sıçrama tespit edilmiştir.Potansiyel, için sıfır ve
için 3E/4 ’ tür. ‘da yansıyan parçacıkların olasılığı nedir?
Çözüm
Schrödinger eşitliğinden;
olduğu yerde için moleküller zaten yansıyan
dalgalar olacaktır. çözüm de şu formda olur;
Dalga fonksiyonunun x=0’ da süreklilik koşulları ,
elde ederiz ve böylelikle , ‘
tür.Böylece ‘da yansıyan parçacıkların olasılığı 1/9 dur.
1053
Düzlem dalgası tarafından yaklaştırılmış, soldan x ekseni boyunca
yöneltilmiş, yüke göre potansiyeli olan
molekül ışığı göz önüne alındığında, Dirac delta fonksiyonu;
(a) için, dalga fonksiyonunu veren form ?
(b) için, dalga fonksiyonunu veren form ?
(c)Dalga fonksiyonunun sınır bölgeler arasındaki şartlarını
veren form ?
(d)İletim ihtimalini hesaplayınız ?
Çözüm
(a) için formunda gelen dalgalar ve
formunda yansıyan dalgalar. Böylece;
(b) için, sadece var olan iletilmiş dalgalardır.
Böylece;
(c)Schrödinger eşitliğinden;
Ve bu çözüm problem 1020’ye yeter.
Dalga fonksiyonu devamlıdır.
(d)(a), (b) ve (c) çözümlerinden elde ettiğimiz ,
bize,
0
E
x
V(x
)
‘yı verir.
Bu nedenle olduğu yerde, iletim katsayısı ;
1054
Şemada gösterilen şekilde m kütleli bir parçacık üstüne gelen bir
boyutlu potansiyel problemi düşünelim. da E enerjisinin
dan daha büyük olduğunu farzedelim. iken asimptotik
potansiyel değeridir.
Gelen bir gerilim tarafından bölünmüş, yansıyan ve iletilen
gerilimlerin toplamını gösterir.
Çözüm
iken asimptotik formları varsayabiliriz.
r, t, k, lar burada sabitdirler.Tanımlanmış yoğunluk olayları birim
zaman başına parçacıklar yoğunluğunun numarası ‘ dir.
Aynı şekilde, sırasıyla iletilen ve yansıyan gerilimler;
Schrödinger eşitliği ‘ a göre çarpımı ;
ve schrödinger eşitliği ‘ a göre eşleniği ;
ve iki eşitliğin farkını ;
alırız.
Bunun manası şudur ;
Bir sabittir.buradan ve eşitliğini bulabiliriz.
Her iki taraf ile beraber toplanırsa ;
1055
Bir boyutlu schrödinger denklemi;
‘ ni gösterir.
(a) belirli bir sabit değeri için, çözümü
verdiğini gösteriniz. Bu problem için S matrisini hesaplayınız
( S matrisi= iletim ve yansıtma katsayılarıdır)
(b)schrödinger denklemine cevap vermek için bu dalga
fonksiyonu "sec x" olur.Sınır değerine uygun düşen enerji
değerini hesaplayınız ve bunun temel durum potansiyeli
olduğuna dair bir örnek gösteriniz.
(c) dalga fonksiyonunu bilmeseydiniz, temel durum
potansiyelini tahmin etmede nasıl bir yol izlerdiniz?
Çözüm
(a)Çözümde verilen sabiti kabul edersek " ", K olur ve
schrödinger denkleminden " "yi çıkarırsak;
alırsak bu eşitlik doyuma ulaşmış
olur.Böylelikle;
Uygun düşen enerji ve eşitliğin bir çözümü dir.Bundan
dolayı için ve alırız.
olduğundan aktarma katsayısı , T=1 dir ve
yansıma katsayısı V(x) yoluyla hareket eden parçacıktan
dolayı R=0 dır.Yani S-matrisi ;
(b)Schrödinger eşitliğinde bozuyor.
alırız.Böylelikle, olur.Çünkü bütün uzay koordinatında
zorunlu durum boğum noktası değildir, bu taban
durumu olmalıdır.
(c) Bir parametre ile bağlı bir düğüm olmayan hatta ilerleyen
fonksiyonu varsayarak varyasyonel yöntem ile taban durum
enerjisi yaklaşık bir değer elde ederiz.
1056
E enerjisinin izafi olmayan nötronlarının tek enerjili paralel ışını t
kalınlığındaki madde plakası düzleminden geçmektedir.
Maddedeki nötronlar tek boyutlu çekici V potansiyelinde hareket
etmektedir. Resim 1.29’da gösterildiği gibi gelen ışın düzleme
normale nazaran 0’lık bir açı yapmaktadır.
(a) t sonsuz ise gelen ışın nasıl kırılır?
(b) V itici ve V = E ise gelen ışın nasıl kırılır? t’yi sonlu alın.
Çözüm
Alternatif Çözüm:
Çözüm, optikteki Fabry-Perot interferometresine benzer şekilde
sonsuz genliklerin çakıştırılmasıyla da elde edilebilir (bkz. Resim
1.30).
Sadece dalgaların x bileşenini göz önüne almamız
gerekmektedir.T12 ve R12 sırasıyla 1. ortamdan 2. ortama
geçen bir dalga şeklinde genlik aktarımı ve yansımasının
katsayılarını göstersin. T21 ve R21 de 2. ortamdan 1. ortama
gerçekleşen genlik aktarımı ve yansımasının katsayılarını
göstersin. Gelen dalganın genliği 1 olsun. O halde 2. ortama
aktarılan dalganın genliği toplam
1057
-iV sabit sanal bir potansiyelin bir boyutta hareket eden
parçacık için dalga fonksiyonunu bulun.Burada dir.
Güncel olasılığını hesaplayın ve parçacığın absorbsiyonunu
temsil eden sanal potansiyeli gösterin.V’nin absorbsiyon
katsayılarını temsil eden terimleri bulun.
Çözüm
Schrödinger eşitliğinden
Diyelim ki ;
iken ; alırız.
Ve böylelikle ;
Burada sırasıyla sağ ve soldan hareket eden
dalgaların üstel olarak azalması ile ilgilidir.geçerli olasılık;
Burada, yönergeler ayrı ayrı üstel azalma
olasılılarıydı.absorbsiyon katsayısından ;
Sanal potansiyel iV parçacığın absorbsiyonu için
sorumludur.daha sonra madem j hayali olacak.Böylelikle ,
eğer V gerçekse orada absorbsiyon olmayacaktır.
1058
(x,t) koordinatları çerçevesinde, O gözlemcisi civarında
tanımlamış dalga boyu olarak belirlenmiş nin bir
boyutlu zamana bağlı serbest parçacığı scrödinger
denkleminde çözelim.şimdi aynı parçacığı dalga
fonksiyonuyla tanımlanmış gözlemcisine göre (x,t) ye
bağlı koordinatları ile beraber Galileo da şekil
değiştirdiğini düşünün.
(a) Aynı dalga boyunun , tanımlı dalgalarını
yapın?
(b) Ayrı ayrı koordinatlarının schrödinger eşitliğini her ikisi
de sağlıyorsa ve arasındaki ilişki nedir?
Çözüm
(a) Serbest parçacık için bir boyutlu zamana bağlı
schrödinger eşitliği;
dalga boyu ile belirli çözüme uyan;
Bununla birlikte ;
İki referans etrafında paracığın p momentumu farklıdır
ayrıca dalga boyu da farklıdır.
(b) etrafında schrödinger eşitliğini kullanarak yapılan
ve Galileo nun şekil değiştirmesini uygulayarak buluruz.
Düşünün;
Ve
nın (1) eşitliğini kullanarak ve tanımlayarak şunu görürüz.
Bu sadece shrödinger eşitliğinden doyumuna
ulaşmıştır.Böylelikle, faz faktörünü hatasız ilişkilendiririz.
1059
frekansının tek boyutlu harmonik osilatör potansiyelinde ve
taban durumda bulunan bir m kütle parçacığına itici gücü
uygulanmaktadır.
Taban durumda kalma olasılığını bulun.
Çözüm
Parçacık t = 0’da ani p momentumu kazanır ve hızı aniden p/m
şeklinde değişir. Ancak itici gücün süresi dalga fonksiyonunu
değiştiremeyecek kadar kısadır. Bu nedenle parçacıkla birlikte
hareket eden K’ çerçevesi göz önünde bulundurulduğunda
ikincisi harmonik osilatör nin taban durumunda kalır.
Ama hareketsiz K çerçevesi göz önünde bulundurulduğunda
durumundadır. Süreç boyunca parçacığın
konumunu makul derecede sabit tutabiliriz, böylece itici güç
sona erdiğinde parçacığın konumu K ve K’ için aynı olur. Bu
nedenle K’deki ilk dalga fonksiyonu;
Böylece itici güç uygulandıktan sonra parçacığın taban durumda
kalma olasılığı ;
Buradan;
1060
İdealleştirilmiş m kütleli bir pin pon topu sadece hısı yönüyle
birlikte bir boyutlu evrende geri tepmesiz masada, taban
durumunda zıplıyor.
(a) ye uyarak m,g,h ‘ ı enerjide uygun yerine
koyarak ispat ediniz ve yı tespit ediniz.
(b) Erg’in m=1 gram için değerinin ve sürekli K değerinin
değişken hesabını tahmin ediniz.
Çözüm
(a) Boyut analizi metotunu kullanırsak ;
Buradan ; tür.
Böylece; verilirse topun enerjisi izah edilmiş olur.
(b) Hız masadan orjin ile beraber yukarı yönde x koordinatında
alınırsa ; hamiltonyene göre ;
en aza indirilmiş, alınır ve sağlanır.
Taban durum enerjisinden ;
‘ ü verir.
1061
enerji özdeğerleri ile ilgili teorem bir boyutta
schrödinger eşitliğini takip ediyor.
Teorem: Eğer özdeğerlerini veren potansiyeli ve
özdeğerlerini veren potansiyeli ve tüm x değerleri için
ise, buradan dir.
(a) Bu teoremi ispat edin
İpucu: potansiyelini düşünün.Burada ve
(tüm x değerleri için) ve hesaplanır.
(b) Şimdi şekil (1.31) deki potansiyeli düşünün.
Biz bu potansiyeli tutabilir bağlı durumların sayısını belirlemek
isteriz. Bu sayı varsayalım. Bu en yüksek bağlı durum için
dalga fonksiyonunun kaitelibi resmini çizmeye faydalı olabilir.
Çözülebilir bir karşılaştırma potansiyeli ve N’ ye şiddetli bağlı
alt değer veya N’ ye şiddetli bağlı üst değer belirlemek için
yukarıdaki teoremi seçin(her ikisi de yapılabilir fakat sadece biri
istenir.)
Çözüm
(a) tanımlanır. Açıkça görülüyor ki;
Hamiltonyenden;
Ve özgün denklemi ;
Buradan ;
Bundan dolayı ;
alırız ve teorem ispatlanmış olur. Şu
notu kullanırız.
(b) izin verilendir.Buradan dir. Eğer
potansiyeli için enerji seviyesi ise ; dır.
Burada dir. Bağlı durum için dir.
yi çözersek ;
Burada belirlemeleri maximum A tamsayısından daha azdır.
Şimdi V(x) için sonlu derinlikte bir kare kuyu seçeriz.
U(x)’e bağlı durumların sayısı V(x) ‘ den daha azdır.İkincisi için
‘dir. ihmal edilebilir bir terim için U(x) ‘ in
bağlı durumların sayısını kadar bağlı üstten
alabiliriz.
Birlikte alınmış, ve arasında bağlı
durumların sayısını buluruz.
1062
Elektronik durumlar için bir boyutlu sistemde sade bir
hamiltonyen modeli;
Burada ortonormal tabanda dir.
parametrelerdir. kadarını periyodik sınır şartları
varsayalım.Enerji seviyelerini ve dalga fonksiyonlarını
hesaplayın.
Çözüm
Ortonormal fonksiyon eksiksiz bir set formunda durumudur.
Burada n=1,2,3,……,N şeklindedir ve ;
Veya ;
Bununla beraber ;
Ve
Biliyoruz ki ; bazen ‘ nin özvektörlerdir. Böylelikle
problemi sadece operatörünün özdeğer ve özvektörlerini
bularak çözeriz. Yani ;
Alırız ;
Yani;
Denklemini veren ;
Eğer operatörleri bazen ‘ nin özvektörleri ise , yan ;
Buradan ;
Böylelikle , ‘ nin özdeğerleri ;
dir. Bununla beraber

İlgili fonksiyonların matris denklemleri elde edilebilir.
Bununla ;
Veya;
1063
Neden Kristal katılarda enerji bantları bulunduğuyla ilgili kısa bir
açıklama yapın. Kuantum mekaniği fikirlerini kullanın ancak
karmaşık hesaplamalar yapmayın. Açıklamanızı okuyan
herhangi birinin Kuantum mekaniğini anlayacağını ama katıların
teorisiyle ilgili hiçbir şey anlamayacağını varsaymalısınız.
Çözüm
Kristal, 1065. sorudaki örgü yapı gibi potansiyel kuyuların
sonsuz periyodik dizilişi olarak görülebilir. Bloch teoremine göre
Schrodinger denkleminin çözümü formundadır.
Burada K sabit ve u(x) örgünün belli aralıklarla gerçekleşmesiyle
periyodiktir. u(x) ve ’in kuyu sınırlarındaki süreklilik
durumu yayılan parçacığın enerjisini belli değer aralıklarına yani
enerji bantlarıyla sınırlandırır. 1065. soruda detaylı bir örnek
verilmiştir.
1064
m kütle parçacığı sonsuz kapsamın periyodik potansiyelinde tek
boyutlu olarak hareket eder. Çoğu alanda potansiyel sıfırdır,
fakat b genişliğinin a uzunluğunun aralıklarıyla (b << a)
bölündüğü dar bölgelerde potansiyel V0’dır, buralarda V0 büyük
bir pozitif potansiyeldir. [Potansiyel Dirac delta fonksiyonlarının
toplamı olarak düşünülebilir:
Alternatif olarak daha karmaşık bir yoldan gidilerek aralıklar
sonlu olarak alınıp limite gidilerek de aynı cevaba ulaşılabilir. ]
(a) Dalga fonksiyonunu uygulamanın uygun sınır şartları
nelerdir, neden?
(b) Bu potansiyel boyunca yayılan bir dalganın en düşük enerjisi
olsun (bu k0’ı tanımlar). k0’ı ve E0’ı vermek için
çözülebilecek bir transandantal denklem yazın (diferansiyel
değil).
(c) 0 < x < a bölgesinde geçerli E0 enerjisindeki dalga
fonksiyonunu yazın (Tek biçimlilik için deki gibi
normalizasyon ve aşama seçmemizi sağlayın). x = a ve x =
a + b arasında dalga fonksiyonuna ne olur?
(d) Gizlevi olamayan E0’dan daha büyük E değerlerinin
aralıklarını gösterin. İlk boşluğun başladığı enerjiyi bulun.
Çözüm
(a) Schrödinger eşitliğinden ;
Entegre ederek ‘ dan ‘ a ve iken şunu
elde ederiz.
Buradan , bu ve diğer sınır şartları ;
‘ da dalga fonksiyonu kabul edilir.Buradan
(b) için orada iki önemli çözümler schrödinger eşitliğinde
;
Enerji varlığının yerini tutan ;
Meydana gelen ;
bölgesinde, Bloch’un teoremine göre ;
Burada K, Bloch dalga sayısıdır.Sınır şartlarını veren ;
A ve B’ nin sıfırdan farklı çözümleri için ihtiyaç duyduğumuz;
Veya
Bloch dalga sayısı, K determinesine göredir. Bu nedenle k’ nın izin
verilen dalgaları belirlenen aralıkla sınırlıdır.
Veya
Bu eşitsizliğe uyan k’nın minimumu ‘ dır.
(c) için ;
Burada ;
normalizasyonunu verenler ;
x=a ‘ da sınır şatlarını veren ;
Yani ;
için ; dalga fonksiyonu formundadır. Burada ;
(d) , burada , ufak bir pozitif sayıdır. Biz ;
gayet ufak olduğundan, sol taraftan dir. Bu
nedenle belli bir bölgede ‘ nın orada öz fonksiyonu yoktur.
Diğer elde özfonksiyona benzeyenlerdir. yani ilk enerji
boşluğu , hangisi ; doyuma ulaşan ilişkideki veya
.
Hatice MUTLU
(Bölüm-1)
1065
"tek bir potansiyel" yineleme tarafından inşa edilmiş bir boyutlu
periyodik potansiyelde parçacık dalga yayılımı eğitim almak isteyen
V(x) uzunluğu arası l. V(x) ve ve V(x)=V(-x)
Eğer bir dalga soldan olay için x iletilen bir
dalga üretir x ve
için x
ve . Faz potansiyel V (x) nedeniyle kaymalar olarak verilen bu
sonuçlar almak.onları elde değilŞimdi, sonsuz bir periyodik
potansiyel (x) potansiyel itrating tarafından inşa göz önünde
Mesafe ile ayrılmış merkezleri ile V (x) . (x) "İç Potansiyeli"
noktaları aramak potansiyel yayılan dalgalar oluşturmak için
girişimi olacaktır (x)sağ ve sol hareket eden dalgalar
superpositions olarak ……
Şekil 1.33
Soldan dalga olay için potansiyelini V (x), izin olma
=t + , t=
=r - , r=
iletim ve yansıma katsayıları olduğu dalga olay için ve r' sırasıyla .
t'=t , r'= .
Periyodik potansiyelde, komşu interpotential noktalarında iletim ve
yansıma katsayıları ilişkileri var = ve = exp(i2kl).
böylece tek bir gösterim iletim katsayısı ile gösterilir.
(a) komşu iç potansiyel noktalarda dalgalar halinde gösterilmiştir.
Şekil 1.33belli ki, sadece yansıması vadeli ve iletim vadeli
katkıda
+t
Benzer şekilde
+
böylece biz = +t
= +t
Şekil 1.33
(b) n ile n +1 değiştirilmesi vermektedir = +t
=
r ve r exp(i2nkl).Varsayabiliriz =
potansiyeli dönemi olarak l, bölgedeki dalga fonksiyonu
,o zaman, exp( bölgedeki dalga fonksiyonu
.
=
= ve =
1= ,
= +t ve = +t
) (1- +
+ + =0
Biz çözümünde =
Ve -4
= -4
(d)Sonsuz periyodik alanında varlığını kararlı bir dalga için gerekli
bir koşuldur.
=
1+ - =t
= t(
Yerine yukarıdaki denklemin ve kullanılması + =1
elde ederek
t + =2 cos ,
veya tanımı kullanarak
(e) Metaller, pozitif iyonları düzenli bir dağılımı olup iletimi
elektronların dönemsel bir potansiyelinin bir şekilde hareket ettiği.
1066
ikinci derece denklemini cevap verici bir gerçek bir operatör
verilir.
, -3
Bu deklem opratörü ile oluşan en düşük dereceli denklem ise
(a) özdeğer vektörleri nelerdir?
(b) ın özdurumları nelerdir?
(c) gözlemlenebilir olduğunu kanıtlamak?
Çözüm:
(a)İkinci dereceden bir denklemi olduğu gibi karşılayan 2x2
matris tarafından temsil edilebilir. Öz değerler ikinci dereceden
denklemin kökleri =1, =2
(b) matrisi ile temsil edilir.
Öz değer denklemi ,
a= 1, b = 0 = 1 ve a = 0, b = 1 = 2 verir.
(c ) , bu nedenle hermityenyendir.
SORU 1067
Qelektrik yükündeki operatörün q karşılık gelenherhangi bir
özdeğer denklemi,
demek ki, Q =q , “çekim yükü “operatörün C uygulanan
bir eigenstate yol açar. özdeğeri k Q'nun karşılık gelen
–q :
C =
(a) CQ+QC ‘nin operatörün özdeğerlerini bul
(b)Aynı anda C ve Q eigenstate olabilir?
ÇÖZÜM : =
Sonra
(CQ+QC) =qC +Q q q 0
Böylece operatörün CQ + CQ özdeğeri 0 olur.
(b)C çekim yükü bir dönüşümdür, CQ =-Q, ya da CQ+QC=0, C ve
Q nun ortak özdurumları olamaz.
SORU 1068
Bir kuantum mekanik sistem indirgenen sadece iki enerji
özdurumları sahip olduğu bilinmektedir( ve ) .P, Q ve R
olarak bilinir başka bir gözlenebilirler, sistemin de içermektedir.
(a) = , =
(b) = , =
(c) = , = , =
ÇÖZÜM: Biz onların görünür değişikliklerin Hermityene karşılayan
P, Q, R, verilmektedir.
ve mekanik sistemin, enerji öz durumları tam
bir dizi sahip olduğunu ve
(a) İki durumdan bütünlüğü ve "deneysel veriler" vermek
= + ,
Burada belirlenecek bir sabittir.Özdurumlarıortogonallik ve
grafik eğrisi Hermitik
Bu yüzden P = + ,
ise tespit edilecek. =P(P )
= P +
Ve oluguna göre ve =0 bu nedenle
P =
(b) Q =
belirlenmelidir, benzeri bir işlemi olsun.
. = - bu veriler Q özdeğer tespit edilemedi.
(c) bu yazabileceğimiz gibi;
belirlenir.
= olduğunu gösteren
belirleyeceği göz önünde bulundurarak
= + +
+
, exp(i ve
R ,
R
(1+
Ayrıca aşağıdaki şekilde
R + (1+
= + + +
Deneysel böylece veren
bu nedenle üsleri ve R matrisi i
R özdeğerlerini bulmak için, = 0
- =(1 ) ( 1 )=0 çözülür.R=
1069
Bir manyetik alanda, yüklü bir parçacığın, hız bileşenleri ile ilgili
operatörleri için komütasyon kurallarını belirlemek.
ÇÖZÜM:Manyetik alanında bir A vektör potansiyelini ortaya
çıktığını varsayalım;
-q
=
= = ( - )
=
1070
Koordinat momentumu komütasyon ilişkisini kullanarak patlamak
=constant,
ÇÖZÜM:
H= +V(x),
=
= =- ,
=2 m
=2 -2
=2
H =
=
=
iki sonucun eşitlenmesi ile m = 0 elde edilir.
=
1071
(a)Hermitiyen operatör A özdeğerleri ve özfonksiyonları
(x) ,r exp (iA) üniter bir operatör
olduğunu gösterin.
(b), verilen Hermit operatör matris tersine çevirmeyi
göstermek.
(c) B özdeğer ile ikinci bir Hermit operatör verilen ve
özfonksiyonları (x),A, B özvektörlerini dönüştürür üniter bir
operatör V bir temsili oluşturmak.
ÇÖZÜM:
=A A hermityen
=exp(-i )=exp(-iA)=
(b) = + ,
hermitiyen operatör matrislerle gösterilmesi C=U+ =U , =C
bunun için
( c) Hermitiyen operatör ve ortonormal bir set oluşturmakicin,
dolayısıyla herhangi bir ve tam setini getirilerek açılabilir.
=
(x) (x)dx Benzer şekilde
=
=
=
= bundan dolayı
=
ve dir.
1072
Hamilton ile tek boyutlu osilatör düşünün H= +
(a) "başlangıç pozisyonuna" beklenti değerleri zaman bağımlılık
ve "başlangıç momentumu" operatörleri bulmak
)sinwt,
= +mwx.
Hamiltonyenin ile bu operatörlerin gidip gelmek?
(a) ve (b) uyumlu olmasının sonuçlarınıbulun?
Heisenberg görüntü operatörlerinin hareket denklemleri
nelerdir?
komütatörü ölçülmesi teori adına önemi nedir?
ilişkisi faydalanarak
= -w -
coswt
= coswt-w - sinwt-
- +
+m
= coswt-w + sinswt+ m
=0
böylece bu operatörlerinin beklenti değerleri zaman
bağımsız olarak bulundu.
(b) = coswt- sinwt
coswt+i
= coswt+mw sinwt
xcoswt+i
(c ) (a) ve (b) sonuçlarını uyumludur. ve . ifadeleri
için ise t açık bir şekildeH ile komütasyon kendi korunur.
= + =0
= + =0
bunlar aslında korunur olduğunu gösterir.
(c) Heisenberg görüntü, bir operatör hareket denklemi
= + .
Böylece hareket denklemleri sırasıyla
=0 , =0
ve ifadeler kullanarak
=
coswt+ mwsinwt
coswt+ mwsinwt
= co wt- si wt
=-
=-i
= =0, = i
genel denklemi, A ve B iki gözlenebilirler karşılayan = i
Sonra onların karekök sapmaları anlamına , Eş zamanlı
olarak ölçülür zaman, belirsizlik ilkesi yerine getirmelidir.
Bu durumda
ortaya çıkar.
aynı anda ölçülmesi, olası üst limitlerinin arasındaki bir
ilişkidir.
SORU 2001
Bir elektron üç boyutlu iyi sonsuz potansiyel sınırlıdır. x,y ve
z eksenleri paralel kenarlarında her L uzunluğu ;
a) Uygun bir Schrödinger denklemi yazılır.
b) Mümkün olan en düşük enerji durumuna tekabül eden
zamandan bağımsız dalga fonksiyonu yazılır.
c) Varsayalım ki için bazı verilen E çok daha az enerjiye
sahip olan N sayısı için bir ifadesini verir.
Den
Buradan
Eksenleri olan bir koordinat sistemini göz önüne
alalım. Bir N doğal sayısı yarıçapı olan bir
kürenin ilk çeyrek dairesinin hacmine eşitliğine gereklilik
kısmı için sağlanmıştır. Buradan
'Kuark' (kütlesi = ) kübik kutusunda uzunluğu 2 fermis = 2x
ile sınırlı durum için zemin t uyarma enerji Zemin durumuna
MeV ilk uyarılmış hal uyarılma enerjisini bulun.
Çözüm:
Küp şeklinde kutusunun enerji düzeyleri tarafından verilir.
= ( + , =1,2,3…..
zemin durumuna göre enerjisi dolayısıyla = ilk
uyarılmış duruma = = .bu nedenle zemin
uyarılmış hal ilk uyarılmış durumuna uyarılma enerji olan
= =461MeV
SORU 2003
Bir NaCl kristalinde, Negatif iyonu boş bir elektron bulunduğu,
boyutları sabit örgü üzerindeki bir hacim içerisindeki serbestçe
hareket eden bu elektronların davranışı kristalin oda sıcaklığındaki
elektronlar tarafından güçlü bir şekilde absorbe edilen
elektromanyetik ışınımın en uzun dalga boyunda için sayısal bir
tahmini bulmak.
Çözüm: Bir elektronun enerji düzeyleri iki tarafın ile kübik
kutusunda tarafından verilmektedir. =( (
n, m ve k pozitif tamsayılara temel durum enerjinin =(
= =112Ev
= =110
SORU 2004
Bir elektron yarıçapı R aşılmaz duvarları olan içi boş bir küresel
boşluğunun içlerine kadar sınırlıdır.Elektronun duvarlarına
uyguladığı basıncı, zemine durumda için bir ifade bulmak
ÇÖZÜM:
Zemin durumu için, l = 0 veR(x)= radyal dalga fonksiyonu
gibisonra X (r) verilir
için r
X=0 için r
Bu durum karşılayan çözümler = sin , (n=1,2,3,)
=
duvarlarda elektron radyal hareket ortalama F kuvveti tarafından
verilen
F= =- = ( = n=1 ve F= =
P= =
Mustafa DEVELİOĞLU
(Bölüm-2)
2005
m kütleli bir parçacığın r=a ve r=b’ de sınırlandırılmış
geçirimsiz iki küre arasında başka bir potansiyel vardır.Taban
durumunda enerjiyi ve normalize edilmiş dalga fonksiyonunu
bulunuz.
Çözüm: Parçacığın radyal dalga fonksiyonu ( ) ( ) R r X r r ·
olsun.Sonra ( ) X r denklemi
( )
( )
( )
2 2
1 2
0
m
E V r X r
r
+ ¹ ¹
− − · 1
' ;
¸ ]
¹ ¹
l l
h
( ) a r b ≤ ≤
l =0 taban durumu için böylece radyal dalga fonksiyonu önemsiz
olduğundan ( ) V r =0 izin vermektedir.
2 2
2 K mE · h deyip denklemi
azaltırsak
2
0 X K x ′′ + · ile
0
r a r b
X X
· ·
· ·
V(a)=0 formu çözüm gerektirir.
( ) ( ) sin X r A K r a · − 1
¸ ]
Sonra X(b)=0, K olası değerler olmak üzere
( ) K n b a π · − , ( ) 1, 2, 3... n ·
n=1 de yani taban durumunda parçacığın enerjisi elde edilir.
( )
2
2 2 2 2
2 2 E K m m b a π · · − h h
normalize durumunda
( ) ( )
2 2 2
1
b b
a a
R r r dr X r dr · ·
∫ ∫
( ) 2 A b a · − olsun.Dolayısıyla taban durum için radyal dalga
fonksiyonu normalize durumu
( )
( ) 2 1
sin
r a
R r
b a r b a
π −
·
− −
dir.
ve normalize edilmiş dalga fonksiyonu
( )
( ) 1 2 1
sin
4
r a
r
b a r b a
π
ψ
π

·
− −
dir.

(b)Hidrojenin bağlanma enerjisi(eV) (c)Bohr manyetonu(kendi birim seçimi) (d)Bir elektronun Compton dalga boyu(cm) (e)Klasik elektronun yarıçapı(cm) (f)Elektronun geri kalan enerjisi(Mev) (g)Protonun geri kalan enerjisi(Mev) (h)İnce yapı sabiti (i)Hidrojenin tipik ince yapı yarılması(eV) Çözüm (a) a =

(h) α =

e2 1 = 7.30 x10−3 ≈ hc 137 e8 mc 2 1 4 2 = α mc = x − 4 eV 1.8 10 2 4 8h c 8
1003

(i) ∆E =

Aşağıdaki sayısal değerler için bir tahmin veya çıkarım türetiniz. (a)Elektronun Comton dalga boyu. (b)Elektronun Thomson kesiti. (c)Hidrojenin Bohr yarıçapı.

h2 = 5.29 x10−9 cm. 2 me me =13.6 eV 2h2
eh = 9.27 x10 −21 erg ⋅ Gs −1 2mc
4

(d)Atomik Hidrojenin iyonizasyon potansiyeli. (e)Atomik Hidrojenin taban seviyesi için aşırı ince yarılma. (f)Çekirdeğin Z=3 olan 3 Li 7 için manyetik dipol moment. (g)Proton ile nötron arasındaki kütle farkı. (h)Ömür boyu ücretsiz nötron. (i)Helyum-4 çekirdeğinin bağlanma enerjisi. (j)Büyük bir çekirdeğin yarçapı. (k)Bir π 0 mezonun ömrü. (I)Bir µ − mezonun ömrü. Çözüm

(b) E = (c) µ B = (d) λ =

2π h = 2.43x10−10 cm mc

(e) re =

e = 2.82 x10−13 cm 2 mc
2

2

(f) Ee = mc = 0.511Mev (g) E p = Mc = 938 Mev
2

h ( a λ = = 3x0 A ) e 2 1 .4 . mc e

− 2

o

τ = 2.2x 10−6 s . dir.
1004

8π 2 (b σ =r =.5 x0 m ) 6 e6 1 . 3 h2 (c a = =.5 A ) 0 3 . me 2 e e (d Ι ) == 3 e . 1 .6 V 2a
2

3 1

2 −

o

Aşağıdaki deneyler radyasyon ve mekanik kuantumlanmanın ne olduğunu açıklar. (a)Fotoelekrik olay (b)Siyah cisim ışıma spektroskopisi (c)Franck-Hertz deneyi (d)Davisson-Germer deneyi (f)Compton saçılması Deneylerde ölçülen kasik olmayan etkilerin kuantum fenomeniyle nasıl açıklanır.Uygun olması durumunda denklemleri veriniz. Çözüm (a)Fotoelektrik olay:Vakumlanmış bir ortamda metal plakaya gelen ultraviyole ışığın, metal plakadan elektronun biri yayılır, bu gözlenen olay elektronun emisyonunu ifade eder.Bu şekilde üretilen elektrik akımı foton yoğunluğu ile doğru orantılıdır.Eşik frekansı metalin cinsine bağlıdır ancak fotonların enerjilerinin artması, elektron sayısını arttırmaz enerjilerini arttırır.Bu sonuçları klasik fizikle açıklamak mümkün değildir. 1905 yılında Einstein ışığı hν enerjisine sahip parçacıklardan oluşan fotonlar olarak adlandırdı.Metaldeki bir elektron bir foton ile karşılaştığında hν enerjili foton tammen emilir.Bu enerjiyi alan elektron bir miktarını iş fonksiyonu olarak W (yani metalden sökülebilmek için) harcıyor.Kalan

(e)Taban enerji seviyesindeki yarılma

 1  −4 ∆E f = 13.6x   ≈ 10 eV .  137 
Taban enerji seviyesinde aşırı ince yarılma

2

∆Ehf ≈

∆E f 10
3

≈10−7 eV.

( f ) µ = 1.67 x10 −26 J g −1 T ( g ) ∆m = m p − mn = −2.3 x10 −30 kg. ( h)τ n ≈ 15 min = 9 x10 2 s. (i) E = 4 x 7 Mev = 28Mev
(f)Bir alan içindeki nükleer kuvvetin etkili olduğu yarıçap şöyledir

r ≈ 1.4 A = 1.4x (100 ) 3 = 6.5 fm.
(k)τ = 8.28x 10−17 s . (I)Pi zayıf etkileşimi için bozunma böylece

1 3

1

Şimdi esnek olmayan çarpışmalar meydana gelen bazı atomların ilk uyarılmış kinetik enerjileri T >E1 − E0 ’dir. Planck. Yani kuantumlu yapıyı ortaya koymaktadır.Bu da deneyle uyum içindedir.ikincisi ise uzun dalga boyu ile toplamında farklılıklara yol açar.Varsayalım fiziksel mükemmel bir uyum içindedir. Böylece Franck-Hertz deneyi deneysel olarak atomik enerji seviyelerinin kuantumlu olduğunu açıklar.Enerjiyi E = hν spektrumunda ifade eder. (c) Franck-Hertz deneyi:Franck-Hertz deneyinde tek enerjili elektronlar atomlarla çarpışarak elektronların hareket enerjileri ölçülür.(hem ışık dalgasının hem de maddesel dalgayı birleştirmiştir. 1900 yılında karşılaşılan güçlüklerin giderilmesi için siyah cisim ışımasını klasik fizikte enerjiyi sürekli olduğu gibi değil de parçalı yani kuantumlu yapıda olduğunu varsayarak gösterdi.Benzer şekilde atomların ikinci uyarılma halinde enerjileri (b)Siyah cisim ışıması:Siyah cisim.Elektronların dalga yapısı hidrojen moleküllerinin dalga yapısına özgü olmadığı göz önüne serildi. (d) Davisson-Germer deneyi:L.madde ve ışığı her ikisini de dalga gibi göstermektedir.Bunun için madde ve ışıma arasındaki etkileşimi klasik teori ile çıkarılan Wien yasası ve daha sonraki Rayleigs yasası eski deneyle uyumluluk gösterir. T >E2 − E0 vs.Kristal kafes parametrelerini bilmek mümkün olan bir elektronun dalga boyu için deneysel değerlerin ve sonuçlarının anlaşılmasını sağlar buda deBroglie dalga λ = Eν = 8π hν ⋅ c3 3 1 e −1 hν kt . zayıf x ışınlarının saçılmasında gözlenen elektron ve x ışını arasındaki θ açısı ile ∆λ dalga boyu farkı arasında ∆λ = 2 E0 .Benzer deneyler başkaları tarafından Helyum atomları ve Hidrojen molekülleri ile yapıldı.Siyah cisim tarafından yayılan radyasyonun spektral dağılımı elde edilebilir. üzerine düşen bütün ışımayı emer. E1 .)1927’de Davisson ve Germer tarafından elektron dalgaları elde edildi...1 2 mv = hυ − W 2 ortaya çıkıyor Bu teori onaylamıştır. ile Kalan enerji kinetik enerji olarak ardışık enerji seviyeleri ve T elektronlara düşen kinetik enerji T’yi şöyle ∆ = E1 − E ifade edilebilir.Bu olay bir elektriksel potansiyel vasıtasıyla içinden geçen elektronların hızlandırılmasıyla sağlandı.de Broglie madde ve ışığı temelinde birleşik bir teori gibi varsayarak. atomların h θ sin 2 vardır mc 2 . Fakat ilki sadece yelpazenin kısa dalga boyuna. h ve p elektronun momentumu ile p h Planck sabiti olarak bilinen evrensel bir sabit Planck hipotezi mikroskobik ölçekteki süreksizliklerin varlığını ortaya koymaktadır. E 2 . (f) Compton saçılması:Compton.Atomlar enerjiyi böylece ışığın tanecikli niteliğini absorbe etmezler ve bütün çarpışmalar elastiktir.

A kapalı yarık (c)Her iki yarık açık (d)”Stern-Gerlanch” aygıtı şekildeki gibi yarıklara bağlandıktan sonra sz = h h sadece A’dan tek elektron geçebilir sz = − sadece 2 2 h h elektron A’dan geçer.Uyarılmış atomlar neden ışıma yaparlar. 1005 Kuantum mekaniği için önceleri büyük problem durdurulan bir atom ışın yayar. Işık yoğunluğu yüksek olmayan yalnız bir elektron ne kadar zaman içinde cihazdan geçiyor? Çözüm a + operatörü . Kuantum mekaniğine göre radyasyonun tesir sahasında elektronlar ve atom için iki kuantum sistemini kapsar.Aşağıdaki durumlarda kabataslak olarak elektronların bu durumlarının bir fonksiyonu olarak ilişkin ekran boyunca olayları tayin ediniz ve kısaca açıklama veriniz.Bunun nedeni atomlar taban durumunda ışıma yapmazlar.Açıklayınız.Bundan dolayı ışığın foton kuramını onaylamaz. Çözüm:Kuantum mekaniğinden önce. m geri kalan kütledir ayrıca gelen fotonun dalga boyundan bağımsızdır. Kuantum mekaniğinde temel prensib dış bir etkileşim olmadan. (a)A açık yarık.İki tane yarık içeren plaka etiketli plaka ötesinde A ve B gibi bir dizi yeri belirlemeyi sağlayan dedektörlerle donatılmıştır.Bu terim uyarılmış durumdaki atomların geçişleri sırasında kendiliğinden ışıma yaparak yayımlanır. herhangi bir ışık gibi klasik dalga teorisi ile izah edilemez. yani zamandan bağımsız Hamiltonyenle ile çalışmaktır. 1006 Bir elektron demetine yönelik bir deney düşünün. (e)Yalnız sz = elektron B’den geçer.Problem ışıma yapan atomu önleyebilecek bir mekanizma keşffetmekti.Bu demektir ki elektronlar sürekli enerji kaybedecek ve sonuçta çekirdek tarafından yakalanacak. Compton etkisi.Kuantum mekaniği sonraları büyük problem uyarılmış atomlar ışın yayarlar.Ancak kendiliğinden geçiş uyarılmış atomlarda atomlarda meydana gelir ve ışıma yaparlar.Bunun anlamı uyarılmış durumda bir atom hala sabit durumda ışıma yapmadan kalamaz ve kendiliğinden ışıma yayınlarlar.Tek bir terim için foton oluşturma içeren herhangi bir foton başlangıçta olmasa bile tamamiyle kaybolmaz.Açıklayınız.Fakat tüm bu girişimler başarısızlıkla sonuçlandı.yalnız sz = − 2 2 B’den tek elektron geçebilir.Klasik elektrodinamik yüklü bir parçacık hızlandırıldığında radyasyon yayar böylece atom ışık yayar.B kapalı yarık (b)B açık yarık.Rutherford göre atom modeli elektronlar çekirdek etrafında eliptik bir yörüngede hareket ederler.Burada h planck sabiti.Gerçekte elektronlar çekirdeğin içine düşmezler.

t ) dalga fonksiyonunun momentum uzayında denklemi δ ( p.Ekrandaki yoğunluk sadece toplamıdır. bir seferde sadece bir elektron geçmesi düşük bir olaydır. (b) A B Ιd = Ι1 + Ι 2 (e) c’ ye benzerdir fakat yoğunluk c’nin yarısıdır Ιe = Ιc 2 (c) A B (d) A B (e) A B Çünkü elektronlar dalga fonksiyonunun öz karşılamasındaki bu olay yukarıda geçen ışın yoğunluğu için cevapları geçerli kılar. . (c) (a) A B Ι 2 = ΙB ( x ) Ι c = Ι12 ( x ) = Ι1 + Ι2 +girişim ≠ Ι1 + Ι2 (d)Denklemin şartlarından biri A yarığından geçen elektronlar veya B yarığından geçen elektronlar ve herhangibir girişim terimidir.  p δt  2m  h = 1 değişmeyen gerçek sabit ve.(a)Perdedeki bu olasılık A yarığının içinden geçen elektronlardan meydana gelir. Ι1 = Ι A ( x) ∇2 = p ∂2 ∂2 ∂2 + 2 + 2 dir 2 ∂px ∂p y ∂p z (b)B yarığından geçen elektronların olasılığı. t ) = i ψ . 1007 m kütleli bir parçacığa F( r ) = −∇ V ( r) kuvveti maruz bırakıldığında ψ ( p. t )  p2  − a∇2 ψ ( p.

O zaman 2m ( E − V ) ψ ′′ =− . Veya 0 V (r ) = ar ve kuvvet ise 2 ψ′ Φ′ = . ψ Φ Sahip olduğumuz integre ifademiz lnψ = ln Φ +sabit r r d F ( r ) = −∇V (r ) = V (r ) = −2ar dir.Bundan dolayı olası genel bir faz faktörü olacağını göster. t ) = i ψ  δt  2m  Bundan dolayı potansiyel ψ ′′Φ − Φ ′′ ψ =0. Bundan dolayı ψ ve Φ dalga fonksiyonları istatiksel olarak aynı yorumu anlatır. dr . r dr 1008 Tek boyutlu zamandan bağımsız Schrödinger denklemi düşünün. ∇ 2 ( p. ψ p Schrödinger denklemi koordinat alanında δ ( r. Çözüm:Bir dalga fonksiyonunun koordinat ve momentum gösterimi şöyledir. V(x) potansiyelinin olduğu zaman ψ * ve ψ birlikte aynı sınır durumlarına getirildiğinde aynı enerjiyi sağlar. . t) . t ) → −r 2 ( r . İpucu:Aksine varsayımın bir çelişkiye yol açtığını göster. t ) =    2π  3/2 ∫ψ ( k . t ) e ∫ψ ( r . t ) e ikr dk . t) → −∇ 2 ψ( r. ψ h2 ve böylece 2m ( E − V ) Φ′′ =− .F(r) kuvvetini bulunuz. Çözüm:O noktada bulunan başka bir Φ ( x ) fonksiyonun olduğunu farz edelim. Eğer ψ ( x ) dalga fonksiyonu x → ± ∞ olduğunda ψ ( x ) → 0 olacağını ispat ediniz. h lim x →∞ Φ ( x ) = 0 diyebiliriz. V(a) keyfi bir potansiyel. t) .Schröndinger denklemi aynı E enerjisindeki ψ ( x ) ileΦ ( x ) fonksiyonları olduklarından  1  ψ ( r.t ) =    2π  3/2 − ikr p k= olduğundan ( h = 1 ile) böylece. t )  −∇ 2  + ar 2 ψ ( r.  1  ψ ( k. Φ h2 P 2ψ ( p. veya ψ = sabitx Φ ’dir. veya ψ ′Φ − Φ ′ ψ =değişmez x → ∞ sınır durumunda ψ ′Φ − Φ ′ ψ = verir.

t0 ) .Sonraki bütün dalga fonksiyonları için sistemin özdurumlarını ifade ediniz. (1) δt 2m δψ * h2 2 * −ih =− ∇ ψ + Vψ * . t ) dx = 0 dt −∞ (b) t = t0 anında E enerjiye sahip sabit durağan parçacık varsayalım +∞ d * (a) ∫ ψ ( x. +∞ ˆ Hψ ( x.Eğer biz δ =0 seçersek o zaman c=1 olur Buda bize Bir boyutlu durum için tüm alan üzerinde integre vardır. t0 ) . t0 ) = Eψ ( x. t ) ψ ( x. ˆ ψ ( x.Schröndinger denkleminin formal bir çözümü vardır. t ) = exp  −iH ( t − t0 ) / hψ ( x.Burada lim x →∞ ψ * = 0 veya ψ = C *ψ * ’den dolayı bizim için 2 ih δ h2 ( ψ *ψ ) = − 2 m ∇ ⋅( ψ* ∇ ψ − ψ∇ ψ*) δt c = 1 ’dir veya c = eiδ burada δ bir gerçel sayıdır. t ) dx = 2 m dt −∞ +∞ +∞ δ  * δψ δψ *  ∫ ψ δ x − ψ δ x d  −∞ δ x  +∞ 1009 Tek boyutlu bir parçacık düşünün ih  * δψ δψ *  = ψ −ψ 2m  δ x δx    −∞ ψ bağlı bir durumda ise o zaman ψ ( x → ±∞) =0 ve böylece d * ∫ ψ ( x. t ) dx = 0 olduğunu gösteriniz. ψ (asıl dalga) fonksiyonumuzu verir. (2) δt 2m ψ x(1) −ψ x(2) alırsak * δψ ( x. (c)T=0 anında dalgal fonksiyonu -a<x<a aralığında süreklidir başka yerde sırdır. Çözüm:(a)Schröndinger denklemini karmaşık çift olan denklem olarak düşünün. ˆ H açıkça bağımlı olmayan bir operatör.Daha sonraki bir zamanda Schröndinger denklemi ih ih δψ h2 2 =− ∇ ψ + Vψ . t0 )   .lim x →∞ ψ * = 0 dır. d ih * ∫ ψ ( x. t ) ψ ( x. dt −∞ (ψ sabit bir durumda olması gerekmez) (b)Parçacık belirli bir anda durağan durumda olduğu zaman sabit kalacağını gösteriniz. t ) ψ ( x. δt ˆ H t’ye açıça bağlı değildir. t ) ˆ = Hψ ( x.

(c)Dalga fonksiyonunun t=0’da hakkında ifade verilmiştir C. 0 ) exp  −i n t   h  n buradan ψ ( x.0 ) = 1 2a +a −a ∫ψ * n ( x dx ) 1010 ψ ( x. t ) ’nin Schröndinger denkleminde çözümü C bir sabit olduğundan normalizasyon −a  1 C =   2a  1/ 2  x2  ψ ( x. 0 ) = 0. n  E  ψ ( x. t ) dalga fonksiyonunu bulun. an =n ψ ( = ) ψ n ψ ( ) x . t ) = ∑ n n ψ ( x. m kütleli serbest bir parçacık için ψ ( x. Çözüm:(a) Bağlı temel özfonksiyonları ifade edersek x n ve ˆ H n = En n o zaman 1 = ∑ n n . ve n . t ) = A exp  − 2   a  (a)t=0 anında momentum uzayının olasılık genliği. 0 ) .0 x * ∫ x − ∞ + ∞ dx ( . 0 ) = ∑ n n ψ ( x. t 0 ) h     ˆ  −iH ( t − t 0 )  = E exp   ψ ( x.   ˆ  −iH ( t − t 0 )  ˆ ˆ Hψ ( x. t ) daha sonraki bir t zamanını temsil eder. (b)ψ ( x. IxI<a aksi durumda +a * ∫ ψ ψ dx = 1 gerektirir. t ) =  E  ∑ a ψ ( x ) exp − i h t    n n n n Böylece ψ ( x. t ) ile birlikte ψ ( x. t ) = exp   Hψ ( x .ˆ Her iki taraf H ile soldan çarpılırsa aralarında değişebilir ve ˆ exp  −i ( t − t0 ) H / h ulaşılır. t 0 ) h     = Eψ ( x.

2 2 mh 2h  4h    2   Aa x  = exp − 2iht   a 2 + 2iht   2 a +    m  m      π x  ψ ( x. (b) t = t0 ve t = 0 anında sistemin ortalama enerjisi nedir. exp  − 2iht   a 2 + 2iht   a2 +    m  m    önceki sonucu kabul eder. 1011 Tekboyutlu m kütleli bir parçacığın 0 ≤ x ≤ a aralğında şekilde gösterildiği gibi t=0 anında dalga fonksiyonunu göstermektedir.ψ ( p. 0 ) bundan dolayı ψ ( p.( 0 ≤ x ≤ a / 2 aralığında) Ayrıca doğrusal bir düzlemde süperpozisyon gibi dalga fonksiyonunu genişletebiliriz ψ ( x. 0 ) = = +∞ 1 − ipx / h ∫ e ψ ( x. 0 ) e ( 2π h) 1/2 −∞ 1 +∞ i kx −wt ) dp . t = 0 ) = 8 / 5a 1 + cos    sin ( π x / a)  a   (a) t = t0 anında dalga fonksiyonu nedir. t ) =  a 2 p 2 ip 2t  Aa exp − − . (c) t = t0 ’da parçacığın kuyunun sol tarafında bulunma olasılığı nedir. t ) = B exp    2mh  t=0 zamanında B = ψ ( p. t ) = ( ∫ψ ( p. t ) ˆ p2 = Hψ ( p. 0) dx 2π h −∞ 2 +∞  x ipx  A ∫ exp  − a 2 − h dx 2π h −∞   =  a2 p2  Aa exp  − 2  2h  4h  = 1 +∞ 1/2 ( 2π h) −∞ ∫  a2 p2  Aa exp  − 2  2h  4h  (b)Serbest bir parçacık için momentum uzayında Schröndinger denklemi  p p 2t   x exp i  x −   dp 2 mh   h  +∞  a 2 p 2 ip 2 t ipx  Aa = exp  − ∫  4h2 − 2mh + h  dp 2h π −∞    2   Aa x . t) verir δt 2m  −ip 2t  ψ ( p. ih δψ ( p. t) = ψ( p.

t ) dalga fonksiyonu için ψ ( x. t ) = ∑ An ( t )ψ n n ( x.2. için. 5 An (0) = 0 n ≠ 1. 2. 2ma 2 2 2 2 E = ∑ ψn E ψn n=1. t0 ) +  iπ 2 ht0  π x 8 = exp  − sin 2  5a a  2ma   i 2π 2t0  2 2π x exp  − sin 2  5a a  ma  8 5a   iπ 2 ht0   i 2π 2ht 0  π x  nx exp  − + exp  −   cos  sin 2  2 ma  a  a  2ma    0 a x ψn = 2  nπ x  sin  .Çözüm:0<x<a aralığında zamandan bağımsız Schröndinger denklemi h ∂ψ + Eψ = 0 2m ∂ x2 2 2 ψ ( x. Sınır durumda ψ ( a ) = 0 olduğu zaman ka = nπ dir. 5 A2 (0) = 1 . 5a a 5a a k2 = 2mE sağlandığında ψ (0) = 0 dir. 0 ) = = 8  πx πx  1 + cos  sin 5a  a  a Çözüm için verilen ψ ( x ) = A sin kx yeterli sınır koşullarında 8 πx 2 2π x sin + sin . a  a  (b)Sistemin ortalama enerjisi ve enerji özdeğer denklemi En = nπ h . 0 ) ile 4 1 E1 + E2 5 5 2 2 4π h = 5ma 2 = (c)Parçacığın t = t0 anında 0 ≤ x ≤ olasılığı  iE t  An = An (0) exp  − n   h  Bu suretle a aralığında bulunma 2 .3… = ∑ An (0) 2 En n n Herhangi bir ψ ( x.Böylece normalize özfonksiyonları ∞ V(x) ∞ (a)Böylece ψ ( x. h2 A1 (0) = 2 .

l  l  En = h π   n . → aksidurumda Aşağıda ψ ( x . Çözüm:Özfonksiyonlar ve enerji özdeğerleri 1013 atalet momenti ile rijit gövde xy düzleminde izin verilirse ve rotator ekseni arasında serbestçe döner. ψ = 0.   ve böylece ∞  E  ψ ( x. t ) = ∑ n ψ ( t = 0 ) ψ n exp  −i n t   h  n =1 Tek boyutlu m kütleli bir parçacığın l uzunluğunda bir potansiyel kuyusunda V = ∞ → x〈0. V = ∞ → x〉 l t=0 anında bu parçacığın dalga fonksiyonunun bilinen formu 30 1  2n + 1  −i 2 m  = ∑8 ⋅ sin  π xe  3 3 l ( 2n + 1) π  l  n=0 ∞ h  2 n +1  π t l  2 ψ 0 30 / l 5 X ( l − X ) .2. t〉 0) için bir dizi ve dizi katsayıları için ifadeleri yazınız.3… böylece (b) t=0 zamanında bir dalga paketi açıklanan t> 0 için bu tarafından ψ = ∑ n nψ . t0 ) dx 2 n ψ ( t = 0) = ∫ 0 3 l 2  π x  30 sin  n  ⋅ 5 x ( l − x ) dx l  l  l ∫ 0  3π 2 ht0  πx πx π  sin 2   1 + cos2 + 2 cos cos  dx 2  a a  a   2ma   3π 2 ht0  1 16 + cos  2  2 15π  2ma  1012  1  = 4 15   ( 1 − cos nπ )  nπ  n 3 = 4 15 1 − ( −1)  ( 1/ nπ ) . → 0〈 X 〈l . V = 0 → 0〈 x 〈 l . 2m  l  2 2 n=1. n Çözüm : .a  P0 ≤ x ≤  = 2  = = 8 5a a /2 a /2 ∫ 0 ψ ( x. Ayşegül AZİLİ (Bölüm-1) açısı x-ekseni (a) enerji öz değerleri ve karşılık gelen öz fonksiyonlarını bul ψ n ( x) = 2  nx  sin  n  .

enerji 38eV Hesaplayın. enerji Normlanması (a) t=0 da (c) kutunun duvarlarına ortalama kuvvet sabit durum denklemi ayırt edilmesi m = 0 ve m = ± 2 de bir açısal hız verir tarafından ve . dalga fonksiyonu yerlerde bize gerekli olan: olduğu (b) elektron temel haldeki kutunun duvara olan ortalama gücünü çözümü olarak yazarsak Enerji öz değerden sonra çözümü: Bir boyutlu kutu ile sınırlı bir elektron enerji seviyeleri (problem 1011) Ve ilgili öz fonksiyonları Bu nedenle ilk uyarılmış durumuna (n = 2). (a) ilk uyarılmış halde elektronun enerjisini A.bir yüzey Hamiltonyeni Bu nedenle t zamanda Ve böylece Schrödinger denklemi 1014 Bir elektronun genişliği tek boyutlu bir kutunun temel hali ile sınırlıdır.B keyfi sabitleri için.

Schrödinger denklemi Bundan dolayı n = 1 temel durumu için.3 (b) verir Bağlı durumları için Schrödinger denklemi . (a) Şekil .ve dolayısıyla Yukarıdaki denklemin sol tarafını bütünleştirerek.1. çözüm: gerçek olduğundan denklemin sağ tarafında bütünleştirdiğimizde sıfır verir.3 (a) da yanı sıra enerji düzeyleri potansiyeli Şekil.4 de gösterildiği gibi sistem koordinatı kullanın. burada 1015 enerji düzeyleri tek boyutlu potansiyeli şekil 1. 1.

B.bölüm .bölüm durumları veren iki da şartlarını gerektirir enerji seviyeleri ve pozitif değerler ile sınırlı olduğundan. C.A.5. Böylece çözümlere bağlı bölüm mümkün Bu çözümler olur 1. ya da C = D verir B=0 ya da C=-D de verir. Şekil1. seviyelerinin sayısı olası belirlenmesidir ve a bağlıdır ve Sadece küçük bir γ için ve Sınır koşulları x= dan sonra sınırlı olarak 2. D yok olmadığı için çözümler A = 0. ε ve a kesikli karşı çizilen γ radyan ile tan eğrisi daire ilk çeyrek daire içinde kesişimler bulunmaktadır.

(b) başka çözüm olmadan. da büyük iki çözüm verirken küçük değeri verir.Benzer bir yapı Şekil. 1016 M kütleli bir parçacığın bir potansiyel içinde tek boyutlu bir problem düşünün (b) Şekil 1. herhangi bir ψ → 0 da X → ± ∞ gider ve son olarak yukardaki ikinci bölüm çözümleridir.7 de görüldüğü gibi kullanılan koordinat (a)Bağlı durumuna enerjileri denklemi tarafından verildiğini göster. zemin durumuna bağlıfonksiyon taslağını Schröndinger’in denklem çözümleri çözüm (a) iki bölge için schördinger denklemler .6. 1.

Bir V (x) Potansiyeli Dinamikleri hamiltonyeni ψ = 0 ve x = 0 sınır koşulları için ψ için → 0 x → + ∞. Bir . Çözüm: Yeni Hamiltonyenin ve sürekli bir sabit olduğunda x=a verir . tek öz değer. yeni hamiltonyen özdegerleri bul. Düşünün. b) taban-durum dalga fonksiyonu olarak şekil 1.2.8 de gösterilir ve fonksiyonları öz fonksiyonları ve öz değerler yeni öz Ve ilgili öz değerler 1018 Tek boyutlu dalga fonksiyonu düşünün 1017 A. çözümler boyutlu hareket eden bir parçacığın tarafından yönetilir. momentum operatörüdür. n=1. n ve sabitlerdir . m ve ve λ verilen bir parametre.3.….

ve den terim resmen özdeştir.16 da verilmektedir. Çözüm: Verilen dalga fonksiyonu farklılığı (a) derinliği için bağlı durumunu nitel olarak açıklayınız? kuyu için bağlı durumların enerjileri arasındaki ilişki nedir? (b) (c) Verilen sürekli enerji durumları için kaç bağımsız çözüm olabilir? (d) Parçacığın sınır durumları içinde ve dışında bulunma olasılığını açıklayın? ÇÖZÜM Biz olarak ve dolayısıyla Burada iki durum dır. (a) bağlı durumları için. Ve zamandan bağımsız schröndinger denklemde yerine Şekil 1. hidrojen atomu için etkin radyal potansiyelidir. V (x) ve enerji E (b) bağlantısı bu yörünge açısal momentum I hydogenic düzlem için potansiyel ve etkili bir şekilde radyal potansiyeli arasında görüyor musunuz? terimi ve n= hidrojen otumu için potansiyel yörünge açısal momentumudur.schröndinger denklemini kullanarak. Burada açısal momentum terimi yer alıyor. karşılaştırarak gördüğümüz terim ile enerji seviyeleri yarı çaplı dairenin merkezi ve kesiştiği şekil 1. Bu iki potansiyel arasındaki farktır. Görüldüğü gibi ve . .9 da verilen potansiyel problem 1015 de çözümleri verilmektedir. 1019 Aşağıdaki tek boyutlu kuyuyu göz önünde bulundurun.

eğrisi ile kesişen kesişen küçük için her zaman bağlı durumlar Burada ve çözüm olur. 1020 olur. Aşağıdaki m kütleli bir parçacığın kısa uzunluklu potansiyeli nedeniyle bir boyutlu enerjisini elde edinin? ÇÖZÜM Burada için Schördinger denklemi. Çözümler diğer kısım tarafından verilmektedir. Parite çözümleri verilmektedir. Dolayısıyla verilir. eğrisi orjinde olarak değerler olabilir.9 da bağlı durumlar potansiyelini bulunuz? (c) Hhjj (d) parçacık içinde ve dışındaki olasılıkları göstermektedir.büyük olmalıdır. sınır koşulları Daha önce olduğu gibi Buradan dır. Şekil 1.10 da potansiyel için şekil 1.16 daki durum aynı ve keyfi için mümkün değildir.10 da gösterilen potansiyel için iki çözüm mümkündür. Ve olarak yazılabilir. olur. sürekliliğini x=a sağlar. Ancak küçük vardır. Şekil 1. . Analitik (b) Şekil 1.

verir. Böylece 1021 M kütleli bir parçacığın tek boyutlu bağlayıcı enerjisi bulunur. fonksiyon potansiyeli düşünün negatif ise bağlı bir bağlı bir durum vardır ve bağlayıcı enerji dır ÇÖZÜM Bağlı durumların dalga fonksiyonu. K pozitiftir.olur. da schördinger olur. denklemin çözümü olur. x üzerinden her iki tarafı birleştirirsek. Ve buradan Böylece durumların enerjisi olur. keyfi küçük bir sayı elde ederiz. Schördinger denklemi Farklı olarak E<0 bağlı durumları için dir haline geldiğinde schördinger denklemi çözümü olur. negatif olması gerekir. – ve .Daha sonra bağlı olur. (1) Denkleminde anlaşıldığı gibi ile İki sonuç karşılaştırdığımızda k= olur. olur. x üzerinde yukarıdaki denklemin her iki tarafından birleştirerek keyfi küçük bir pozitif sayı elde ederiz. . Ve elde ederiz.

11) Scördinger denklemi kuyu içinde verir. uygulaması schördinger denklemini verir. Normalleştirme tarafından elde edilmiştir. 1023 M kütleli parçacığın 0<x<L bölgede bir boyutta hareket potansiyeli sonsuz bir kuyudur. Burada da aşağıdaki gibi sınırları için çözümleri vardır.Burada A keyfi sabittir. Parçacığa bağlıdır. deki değişiklik (1) i verir. Shördinger denklemi ye tam eşit olduğunda ile verilen potansiyel bir boyut dirac delta parçacığın bulunma değerini bulun. Burada ve A keyfi sabitler. . Böylece olur. Buna ek olarak kuyu merkezinde bulunan parçacık delta fonksiyonu potansiyeli verir. (şekil 1. Böylece olur. olasılığı ÇÖZÜM E<0 bağlı durumlar için. olmalı. olmayan relavistik hareket eder. Simetri olasılıkları 1022 M kütleli bir parçacık fonksiyonudur.

E enerji özdeğeri için m kütlesi. Burada dır Sınır değerlerini uyguladığımız zaman schördinger denklemi için. Şeklindeki delta potansiyeli eklediğimiz zaman schördinger denklemi. Dalga Bu dalga fonksiyonun şekli şekil 1. Burada için transandantal 1024 denklemleri enerji öz değerleri olur. Eğer enerji değişmiyorsa yani ise ne olur? ÇÖZÜM Sonsuz kare kuyu potansiyeli için en düşük enerji seviyesine karşılık gelen öz fonksiyonlar ve öz değerler sırasıyla aşağıdaki gibidir Çözümüne sahiptir Burada fonksiyonu ve gelişi güzel küçük bir pozitif sayıdır.12 deki gibidir. boyutunu L yönünde bulun? ÇÖZÜM potansiyelini ve sistemin Schördinger denkleminin her iki tarafına uygulayarak elde edilir. Sınır değerleri fonksiyonu (1) denklemde yerine yazarsak elde edilir. Dalga Burada dır. En küçük enerjili öz durum için dalga fonksiyonunu bulunuz? Eğer bu sonsuz kare kuyu potansiyelinin merkezine şeklindeki itici delta potansiyel fonsiyonu eklenir ise yeni dalga fonksiyonu elde ediniz ve enerjinin azalmasını veya artmasını belirleyiniz. deki sürekliliğinden elde edilir. Bir parçacık bir boyutlu sonsuz kare kuyu potansiyelinde arasında hapsedilmiştir. .

ÇÖZÜM in x= deki dır. Görüldüğü gibi enerji Denklem (2) schördinger denkleminin her iki tarafına uygulandığı zaman elde edilir. Şeklindeki potansiyel altında hareket etsin. Dolayısıyla. Taban durumu için alalım.Denklem 2. Denklem (3) olmasını gerektirir ve taban durum için dalga fonksiyonu şeklinde olur. için (1) denklemi sağlayan çözümler 1025 Relativistik olmayan m kütleli bir parçacık. ‘ın şeklindeki transistandal denklemin en küçük kökü olduğunu gösterir. Burada g>0 olan bir sabit ve dirac delta fonksiyonu taban durum enerji öz fonksiyonlarını bulunuz ve nin sabit olduğu durumlar için enerji öz değerlerini elde ediniz. eğer taban durum enerjisi a giderken dır ye gider ve yeni dır. Ve denklem (3) sürekliliğinden elde edilir. negatif olduğu için artmıştır. .

nin x=a da sürekli olmasından A=B elde edilir. (a) Uzaktayken duvarın yol açtığı “bağıl durumu” un enerji değişimini bulun. bir boyutlu potansiyelin etkisi altında hareket eden bir parçacığı düşünelim ve problem için yaklaşık bir sorun δ(x) delta fonksiyonu olarak adlandırılır ve dir. Normalizasyon şartı verir X=a da dalga fonksiyonun birinci türevinde süreksizlik vardır. Bunun için çözümleri burada dır. . (b) En az bir bağıl durumun varlığı için ve d de durum tam olarak ne olur? Yi yerine yazdığımızda Elde edilir. (problem 1024 ) Duvara yakın bir atom modeli için yaklaşık model. Taban durumu çift pariteye sahiptir durum bir bağlı durum olur ve enerjisi negatiftir. . Ayrıca “uzaktayken” ne kadar uzakta olduğunun açıklayın. Böylece Olur. E<0 İçin schördinger denklemİ Şeklindedir. Bu taban Uzayın tamamında simetriden dolayı dalga fonksiyonu şeklinde olur.Olduğu için enerji öz fonksiyonları tanımlı pariteye sahiptir. Mehtap KORKMAZ (Bölüm-1) İken dalga fonksiyonun sonlu olmasını şartını paritenin çift olması şartlarını kullanarak Elde edilir.

verir. gerekliliğinin yanı sıra x=0 da dalga fonksiyonunun sürekliliği ve türevinin süreksizliği . Burada bulduklarımızı çözersek Çözüm: Potansiyel yukarıdaki şekilde gösterildiği gibi schrödinger denkleminde . bu biçimsel çözümlere sahiptir. dir. için sınırlı iken.

Bu nedenle. ise bir bağıl sabit vardır. Böylece enerji değişimi için gerekli küçüklüğün olması için olmalıdır. Zemin durumu için (b) iken ikinci grafiği ifade eden doğru 1’i ve ifade eden eğri 2’ yi gösterir. denklemi için başlangıç koşulunun çözüm dır. 1027 m kütlesi ve k sabit kuvvetine sahip harmonik bir salınıcının zemin durumundaki dalga fonksiyonu . . Yani: söylenebilir. klasik olmayan bölgede parçacığın bulunma olasılığı: noktasındaki 2 eğrisinin eğiminin 1 doğrusundan daha fazla olmasıdır.bu “uzakta” olmak anlamına gelir. Klasik bölge dışında parçacığın bulunma olasılığı için bir ifade elde ediniz. eğer Yaklaşım bağıl sabiti veren denklemidir.Bundan dolayı. Çözüm: Eğer ise parçacığın klasik bölge dışında bulunduğu ve klasik olmayan durum için ise. Son ifadenin ikinci kısmı duvarın yol açtığı enerji değişimidir.

. Bu yüzden in ortalama değeri. eğer in azaldığını görürüz. a. 1030 olduğu gibi. Elektronun 1. olduğunda. Genellikle A ve B sıfır değildir. sıfıra eşit değildir. basit bir harmonik salınıcının minimum enerjisinin hω/2 olduğunu gösterin. 1029 iken olduğunu düşünerek. (virial teoremi yardımcı olabilir. uyarılmış duruma uyarılması için gerekli olan enerjiyi eV cinsinden bulun. . i verir.de extramuma sahip olan eğer ise ise maksimuma çıkarıldığını. i onun aslı (reeli) olarak ile A ve B reel sayılarını salınıcının anlık dalga fonksiyonu in ortalama değerinin genel olarak sıfırdan farklı olduğunu ni maksimuma çıkaran ve azaltan değerleri nelerdir? olarak ortalama bir enerji değeri verir. olarak yazarsak ve . A ve B ’nin salınıcının taban durumunda sınırlıdır. olarak ele alalım. dir ve böylece dir. Yukarıdaki işlemi Bir elektron dir.b pozitif reel sayılar ve Çözüm: Ortonormal durum veya . O zaman harmonik bir salınıcının Hamiltonyen’i gösterelim. 1028 Lineer bir harmonik salınıcı düşünün ve sırasıyla normalize edilmiş zeminin ve birinci durumun enerji öz fonksiyonları olan alalım. tek boyutlu harmonik ise Çözüm: Harmonik bir salınıcı için.

dir. harmonik bir ya da taban (b) Bu durumdaki bir enerji ölçümünün olası sonuçları nelerdir ve bu değerlerin alınmasının göreceli olasılıkları nelerdir? (c) T’ de nedir? zamanla nasıl değişir? Çözüm: (a) Sistem için Schrödinger denklemi t=0 da alırken dir. Şeklindedir ve hermitik polinoma dönüştürülüyor ve böylece oluyor. salınıcı için iken m yi elde ederiz. doyurucu enerji öz dir. . Harmonik bir salınıcı için. (a) ψ(x. nedenle. . genişleyerek 1031 Harmonik bir salınıcıda potansiyel reel sabit. iken dir. Böylece durum için . uyarılmış duruma uyarılması için gerekli olan enerji: olduğunu vererek. iken için dalga fonksiyonu t=0. dir.Çözüm:Virial teoremi tek boyutlu harmonik salınıcı için (T)=(V) yi belirtir. dir. Bu değeri verilen yi t ye açıkça bağlı değilken. Fonksiyonlar ortanormal iken. fonksiyonu iken. açısından. Bu Nedenle 1.t) için bir ifade yazın. β ve A Böylece.

(c) (a) da apaçık görüldüğü gibi bir zamanda potansiyel enerjinin hariç. A ve B sabit ise zamanın fonksiyonu olarak yazılabilir. dir açıkça zaman bağlı olmaksızın ı elde ederiz. Bundan dolayı dır. olması için e göre Çözüm: (a)Zamana bağlı schrödinger denkleminden için (b) Bu durum için görünür enerji değerleri ve bu değerlerin göreceli olasılığı (c) iken. çift pariteye sahip olan ve ve dır. iken ve yı kullandığımızda. Bunu kullanarak ortalama olduğunu gösteriniz. olarak verilir. Bundan dolayı. (b) 1032 (a) Tek boyutlu harmonik salınım yapan m kütleli parçacığın potansiyeli dir. . verilen eşitliği kullanarak (b) (a) yı kullanarak x in beklenen değerini gösterin. değerini takip eder. . . Buradan Eşitliği dikkate alın geneldir. Harmonik salınıcının öz durumları zamana bağlı schrödinger denklemi cinsinden. t=0 için dır. tüm dır. için en genel çözümü yazın. Zamanla değişmeyen in ortalama ı genişletebiliriz. ile açısından ve in öz fonksiyonları iken in tek doğrusal bileşimi dır.

Bu yüzden. durumundadır. Bir tam salınım için geçen ortalama zamanı (periyodu) olarak almak yeterlidir. dir. yi elde ederiz.iken. ve yı bir A operatörünün zaman ve genel ortalaması olarak ayrı ayrı belirtelim. operatör V’ nin genel etkisinin ortalama süresi olarak görülür. İken. İkinci terim sıfır iken bir periyot üzerinden alınan ortalama potansiyel: Diğer taraftan. 1033 m kütleli bir parçacığın bir boyutta potansiyeli . (c)Zamanla potansiyel enerjinin ortalama değeri üzerinden. ve dir.

enerjinin küçük bir kısmı durum (a) için enerjinin karıştırılır. Çözüm: harmonik salınıcının Fock gösterimi. engel olduğunda. Çözüm: (a) Düşük enerji spektrumlarını bariyer tamamen tamamen nüfuz edemezken. şek 1. Düşük enerji spektrumu böylece 2’nin bir dejeneresiyle n=0. Buna paralel olarak. Başlangıç noktasına yakın çift pariteli durumların dağılımı olasılığı tek pariteli durumlarınkinden daha büyükken: çift parite çözümlerinin küçük bir kısmı parçacık durumlarına karıştırılır.x=0 ve de için tek kuantum sayılarıyla 2n + 1 normal bir salınıcıya karşılık gelir. enerji değişimi aynı eşik durumları için olan daha büyük enerjiler için daha küçüktür. harmonik salınıcı potansiyelinin iki ayrı yarımına eşittir ve alçak öz fonksiyonlar duruma uymalıdır .böylece sadece tek pariteli dalga fonksiyonlarının alçak seviyeleri için izin verilir. imha etme ve üreme operatörüdür. Ayrıca. herhangi bir potansiyel durum için daha az olur.…. potansiyel. . . enerji seviyeler yukarı doğru kayacak. Çift pariteli durum için seviye değişimleri tek pariteli durumda olduğundan daha büyüktür. 1034 Daha küçük birimlerde (m=h=ω=1) harmonik bir salınıcı için Hamiltonyen (a) Tamamıyla nüfuz edilemez olan engelin tahminin altındaki alçak enerji spektrumu nedir? Engelden tamamının geçmediği tahmin edilen düşük enerji spektrumu nedir? (b) Engelin nüfuz edilebilirlik sınırının spektrum üzerindeki etkisini bakımdan belirtin. engel potansiyeli | olduğu için.2.ile x=0 da harmonik salınıcının potansiyelinden yüksek ince ve neredeyse aşılamaz engel vardır. (b) Orada zayıf olanlar engelin içine girecek.16. ve aşağıda gösterildiği gibi .1. Burada Normalize edilmemiş bir enerji öz fonksiyonu dir e enerji bakımından en yakın olan diğer iki normalize edilmemiş öz fonksiyonu bulun. Apaçık parçacık için olasılık de engelinin dışında olasılığı nispeten daha büyük olurken.

fonksiyonları. dalga fonksiyonu Burada.. . öz değerleridir. enerjinin öz durumları ve olduğu veriliyor. Bunlar: ü elde ederiz. (a) A sabitinin normalizasyonunu bulunuz. Bundan dolayı. t = 0 zamanında bir parçacığın potansiyeli . ve ya en yakın enerji öz olduğunda için bir ifade yazınız. (d) t=0 için enerjinin beklenen değerini bulun. olan normalize edilmemiş dalga fonksiyonlarıdır. nin zamanın periyodik bir fonksiyonu olduğunu ve en uzun periyot T’ yi gösterin. Çözüm: (a) Normalizasyon durumu A’yı pozitif reel olarak aldığımızda 1035 (b) Zamana bağlı dalga fonksiyonu yi verir. (b) (c) İken.

Büyüklük mertebesini elde etmek için belirsizlik ilkesini kullanarak en düşük enerji öz değerini tahmin edin. (d) Enerjinin beklenen değeri 1036 potansiyelindeki µ kütleli bir parçacığın bir boyutlu hareket eden bir parçacığı göz önüne alalım.(c) Olasılık yoğunluğu dir. paritelerin ve öz değerlerin dağılımını uygun öz fonksiyonlara göre nitel olarak tartışın. n=1 ve n→∞ için bu tahminleri belirleyin. periyotlu bir fonksiyon olduğuna dikkat ediniz. Burada n pozitif bir tam değer ve . Not: Zaman faktörü ve maksimum periyodu 2π/ω iken. .

dördüncü… uyarılmış durumlar çift pariteye sahiptir. Parçacığın enerjisi bilirsizlik ilkesiyle tahmin edilebilir 1037 burada Bir boyutta hareket eden bir parçacığın Hamiltonyeni Böylece Burada bütün x ler için ve V her yerde sıfır değildir. uyarılmış durum ile verilen bölgesindeki m işaretteki değişime sahip olmalıdır. Diğer durumlar tek pariteye sahiptir. Öyleyse m. Genel olarak n’ in azalmasına karşılık eş değer enerji seviyeleri arasındaki fark da azalır. orantılıdır. Temel durum ikinci.en az bir bağlı durum olduğunu gösterin (özel bir dalga fonksiyonu için RayleighRitz) prensibini kullanmak bir metot dur) bununla birlikte eğer başka bir metot biliyorsan bunu da kullanabilirsin.burada potansiyeldeki bağlı durumların sayısı sonsuzdur ve enerji öz değerleri kesiklidir.Bu durumlarda V(x) in ne olduğunu açıklayın ve önceki sonuçlarla bunu karşılaştırın. olduğunda öz durumlar kesin paritelere sahiptir. . yavaşça azaldığı gibi m de azalır. Çözüm: a çünkü potansiyel de gider. Virial teoreminden ve böylece ifadesine sahip oluruz.

Bu nedenle de en az bir bağlı durum vardır. metot: b belirsiz bir parametre iken dalga fonksiyonu olarak alalım. İyi bir kare potansiyel de şöyledir. iyi bir potansiyeli için en az bir bağlı durumunun olduğunu biliyoruz. .Biz o zaman Çözüm: Şekilde gösterildiği gibi bir potansiyeli varsayalım. 2. lerle H öz fonksiyonunu belirler ve genişletirsek: Eşitsizliği karşılayan en azından bir öz fonksiyonu vardır.

(a) Parçacık bağlımıdır? Açıklayınız.ve bundan dolayı dır.β ve γ pozitif sabitlerdir. ve böylece ı elde ederiz. Aslında bu şartlar altında. . (b) Parçacığın toplam E enerjisinin ölçümü için olasılık nedir? (c) Verilen büyüklüğe göre in en küçük enerji öz değerini bulun. verimi için ifadede yerine konulursa Çözüm: (a) Parçacığın bağlı sabit olması nedeniyle dalga fonksiyonu i karşılar.Tüm x ler için iken dır ve V her yerde 0 değildir. 1038 şeklindeki bir boyutlu potansiyelde M kütleli bir paçacığın dalga fonksiyonu Böylece Burada α. belirli bir negatif değere sahip olan toplam enerji (T’ yi pozitif yapmak için V den büyük olan) değeri. ne olursa olsun V içindeki bir parçacık şeklinde sonsuza kadar hareket edemez bir bağıl sabit kalmalıdır.

ve veren . ilgili Bohr yarı çapı dır. Bundan dolayı. Enerji seviyeleri için potansiyel İken. i karşılayan parçacığın sabit bir dalga fonksiyonu olarak dir.veya ayarlayarak (b) (c) schrödinger denkleminde için dalga fonksiyonu yerine. Ve sonuç olarak en düşük enerji öz değeri . yukarıdaki denklemin ile bir hidrojen atomunun radyal dalga fonksiyonu ile karşılandığını görüyoruz. dir.

Tek boyutlu çift kare şekil 1.Bu yüzden süperpozisyon durumu için yeterli bir çözümlemedir. ve verilen olasılıktaki potansiyel değildir. Ψ(x) x (c)Bu durum sabit bir enerji durumu değildir.Fakat bazı enerji paketleri bu durumun dışındadır. (d)Dalga fonksiyonun şekli zamana göre değişir. Bu nedenle Demet KAHRAMAN (Bölüm-1) Soru 1039:m kütleli bir parçacık t=0 da serbest bırakılır.Bu yüzden bu durumda enerji ölçülünce her zaman aynı değeri vermez.Dalga fonksiyonu ile dir. Çözüm: t=0 da dalga fonksiyonun normalizasyonu Ψ dir. Olasılık yoğunluğu (b) Enerjinin ortalama değeri takip eden denemelerde(izleyen zamanlarda) değişmez midir?niçin? (c)Bu değişmeyen bir enerji durumu olabilir mi?(Bu enerjinin bir ölçümü olabilir mi bu durumda hep aynı sonuca ulaşılır mı?)niçin? (d)Dalga fonksiyonu t=0dan başka değerler alırsa değişir mi?Eğer cevap ”evet” ise dalga fonksiyonunu nasıl hesaplarsın?Eğer cevap “hayır”sa neden hayırdır? (e)Bir parçacığın potansiyelden kaçması mümkün müdür?(iki durum içinde geçerlidir)Açıklayınız.Çünkü sonsuz kare kuyunun öz fonksiyonu başlangıç aşamasındaki a.14 de gösteriliyor Şöyleki t=0daki dalga fonksiyonu bir sinüzoideal lop(yarım sinüs dalga) potansiyel konum grafiğinde gösterilmiştir. V(x) a (b)<H> t>0 da sabittir ve bu nedenle olur.Öz fonksiyonun belirttiği süperpozisyondur. (a)t=0 anında ortalama değeri bulunuz(yukarıda belirtilen sembollere göre) .

Parçacığın t=0 zamanındaki normalizasyonu. (c)Yukarıdaki (a) ve (b) parçalarının kesin olmayan sonuçlarını yorumlayınız. Soru 1040: m kütleli bir parçacık tek boyutta hareket ediyor. . Ψ Ve dir.Değişimi ile (e)Eğer takip eden ) de değişir. (a)Momentumun yayılmasını (b)t>0 zamanında parçacığın olası yoğunluğu nedir? Den.Eğer bu potansiyel yeterli genişlikte ise derinlik fazla olamaz ve parçacığın enerjisi pozitif ise parçacık potansiyelden kaçabilir.Bunu da fourier transformunu ters çevirerek bulursak. hesaplayınız. (b)Fourier transformu ile. Çözüm:(a) gibi Serbest parçacıklar içindir. ’daki şartlar sağlanırsa parçacığın bütünden kopması mümkündür.

. bir enerji Sahip olduğumuz denklem. Problem 1041: m kütleli bir parçacık tek boyutta V(x) potansiyeli etkisi altında hareket eder.(t=0 da ) (c)Schrödinger eşitliğini şöyle yazabiliriz: <i> prensibi yeterlidir.Eğer öz durumunda yazarsak . (b)Ortalama momentumu. (d)Parçacığın olası p ile p+dp arasındaki momentumu bulun. (c) Tartışalım <i>sonuçlar gösteriyor ki gaussian dalga paketleri t zamanında da sabittir. Veya. Çözüm:(a) Parçacığın ortalama konumu. (a)Parçacığın ortalama konumunu bulun. Şeklinde yazabilir. (b)Parçacığın ortalama momentumunu bulun.(c)V(x) bulun.

(d)Schrödinger eşitliği momentum ifadesinde şöyle gösterilebilir;

Fonksiyonunu yukarıdaki eşitlikteki yerine yazarsak bu ,

Problem 1042:Tek boyutlu, m kütleli bir parçacık çok küçük parçacıklara ayrılmış durumda iken uzayda küçük bir bölgede birbirine potansiyelle bağlanabilir.t=0 da bu olasılık ortadan kalkar.t>0 zamana ulaşan parçacığın gözlemci L noktasından uzakta iken muhtemel konumunu birim zaman cinsinden formüle edin. Çözüm:Dalga fonksiyonu t=0 da,

Veya

Yukarıdaki denklemde a=1/2

yerine yazarsak bu durumda,

Buna öz fonksiyonu ile enerjinin

belirtilmesi dır.Bu Yerine yazarsak, dp

denir.Momentumu gösterirsek normalizasyonu parçaların momentumu p ile p+dp arasındadır.

Unutmayalım ki fourier transformları bu değeri direk verir

;

Bundan dolayı akım yoğunluğu;

Formülde yerine koyarsak birim zamanda parçacığın x=L noktasından uzakta olan gözlemciye ulaşma zamanını hesaplayabiliriz. Problem 1043: m kütleli bir parçacığın başlangıçtaki dalga fonksiyonu Ψ(x,0)’dır. Bu yüzden, (a)Başlangıçtaki fonksiyonun dalga boyu Ψ Fouier transformuna göre parçacık üzerine etkisi ile t zamanda yeteri kadar süre geçtikten sonraki yayılımı nedir?

Gaussian dalgalarından bir paket gösterirsek a:

En sonki integral bu değeri verir

(b) a değerleri aralığı için tahmin edici bilgi verin. İpucu: giderken zamanı dikkate alın.

Çözüm: (a) schrödinger eşitliği

Fouier transformu şekildeki gibi yazılır,

için, eşitlik bu duruma gelir,

Uzun bir t süresi geçtikten sonra (t integrali bunu verir, Ve

bu yüzden,

(b)

Çünkü

fourier trasnformundaki

ile aynıdır

alırsak eğer,

Schrödinger eşitliği bunları içerir. f(k) Buda bize toplam olasılığın korunduğunu gösterir.t sınırlı durumda bulduğumuzu yerine yazarsak. ve I Bölge –a<x<a ve II bölge x>0 Çözüm: (a) dalga fonksiyonu bu koşullardaki sınırlar içinde olmalıdır.19 da görüldüğü gibi t=0 durumunda parçacığın dalga fonksiyonu –a<x<a aralığında belirlenmiştir. Soru 1044:m kütleli bir parçacığın tek boyuttaki kuantum mekaniği dikkate alınarak ki enerisi -a V(x) I 0 II x Şekil 1. . (d)öz fonksiyonu üzerinde t=0 iken dalga fonksiyonunu belirtin. (e)f(k) koşullarında dalga fonksiyonun nasıl geliştiğini gösteren ifade yazın.Değerlerine sahibiz (c)İki bölge için olası çözümleri bulun. (a)t=0 zamanı için parçacığın minumum normalizasyon değerini yazın (b)öz fonksiyonundaki koşullara göre sınırları veren.Uzun bir zaman aralığı için k’nın değerinin ne olması beklenir. Buda parçacığın dalga fonksiyonunun sonsuzda nasıl yayıldığını gösterir. giderken nın çözümünün nasıl olacağını gösterin. ’ da tamamlanmamış ve –a<x<a da normal olduğu kabul edilen dalgayı tamamlayalım.

En düşük normal enerji fonksiyonu n=1 olarak verilmiştir. Üst şartlar için yeterli çözüm.2……. . ile (c)Hem I ve hem de II bölgedeki dalga boylarıdır. Sürekli olmayan ve normal şartlar. .Bunların gerçek çözümü sinüzoideal fonksiyonlardır.n=1. (b)x>-a için schrödinger eşitliği veya (d) durum için ’nin dalga fonksiyonu genişletelim ve ile Üst şartlar ve sürekli olmayan şartlar yeterlidir Veya Küçük bir aralıktaki schrödinger eşitliği en son denklemden elde edilir ve ξ da ‘yı görelim.

20 deki potansiyel sınırı düşünmek gerekir.Çok geniş olduğunda k numaralı küçük dalgayı oluşturan etmenler birinci rol oynar.t>0 şartıyla yayılır. V(x) Potansiyel halfa parçacığı için k Ve buradan 0 Çözüm: Bölge I ve bölge II için yukarı sıradaki ve aşağı sıradaki dalgalar için şu ifadeler verilmiştir.Bu yüzden dır.Önce şunu hesaplarız. Soru 1045: kaybolur enerjinin radyoaktif izotoplar ve E=6. dalga paketi.(e) gibi zamanında salınım faktörü dır. (b)Yukarıdaki sonuçları kullanarak çekirdeğin yarılanma süresini kabataslak kestirmeye çalışın bir alt ve sınırları verin.Değişiklik çok hızlı olsada integral normal davranma eğilimi gösterir. b x . Sahip olduğumuz t=0 zamanında çok küçük parçalar halindeki parçacık sonsuz derin kuyuda a engelini delip geçer.m kütleli bir parçacığın geçiş olasılığını T hesaplamak için gereken enerji sınırı nedir?E’nin sınırı T<<1.O anda parçacık o bölgeden kaçabilir. (a)Yarılanma süresini hesaplamak için ve şekil 1.0 Mev da parçacıkları tarafından dışarı verilir.

sahip olduğumuz V E Ve böylece Çekirdeğin hareketli kısmı Bu yüzden geçme olasılığı.örnekteki dalganın potansiyel sınırı sonsuzmuş gibi olur ve pik geniş olur. x=0 da süreklidir V(x) B’deki yansımasını düşünün.Şekil 1. parçacıkları çekirdeğin kare sınırları içerisindedir.21 gösteriyor ki genişliğinde yansıma katsayısı. Coulomb potansiyel ağırlığı ile uyuşan R .T’deki genişleyen difüzyon yeterli gibidir ve devamı x=0 ı verir (b) oranını hesaplamak için Coulomb potansiyel deneyi ilk ’daki değer adım olur.(a)Eğer T<<1 ise.

parçacığı ile. Problem 1047:Şekil 1. v=0.1 bizim bulduğumuz b= =33.Tl çekirdeğinde v hızı ile hareket eder duvardaki çarpışma her saniyesinde yarılanma süresi Çözüm:Çözüm olasılığı Problem 1045 nereden veya Kare potansiyelin en üst sınırı budur.23 deki tek boyutlu potansiyel kareyi düşünün Problem 1046: E=1 eV enerjiye sahip olan elektron kare sınırları içinde olan bir enerji için örnek midir?Geçişin sağlanabilmesi için sınırın genişliği ne olmalıdır? V(x) d pozitif iken m kütleli bir parçacık relativistik olmayan bir kinetik enerjiye örnek olursa potansiyel arasındaki geçiş olasılığı nedir? Bunun için E’nin hangi değerleri olasıdır? V(x) x 0 a x E .

x=0 ve x=a ki bunlar R. Soru 1048:Tek boyutta bir potansiyel kare düşünelim.potansiyele bağlı olan parçacığın dalga boyunu bulun.Olası değerleri veren bir denklem yazın.B değerlerini verir ve sınırlar için belirleyicidir.Şunu verir ve bu Bu yüzden Ve geçiş olasılığı (a)E<0 için.bu parçacığın kinetik enerjisi E olur. Ve katsayılar Olası geçiş .Çözüm:Değişmeyen değerler.P.bir bütünlük sağlar. Geçiş rezonansı k’a=n sırasında ortaya çıkar.S. .A.

Şu fonksiyon için (b)E>0.sahip olduğumuz fonksiyonumuz Devam eden ve normalleşen dalga boyu (a)E<0 <i> <E ‘nın birinci ihtimalini düşünelim. Çözüm:Schrödinger eşitliği farklı bölgelerdedir <ii> için.Bu dalga ile dışarı çıkan dalganın aşamalarını bulun.(b)E>0 da bir enerjiye sahip parçacığın bir durumu örnek teşkil ettiğini varsayalım. böylece . ik .ve enerjimi tanımlayan denklem şu hale gelir kcot(ka)=-k’. Fonksiyonumuz Ve katsayılar nereden Devam eden dalga fonksiyonu şunu verir X=a da Ve bu yüzden süreklidir Bu yüzden x>0 için çözüm yoktur.

Schrödinger eşitliği şöyledir x>a için nereden Bunun çözümüne bağlıdır nerede Bu aşama değişmesi olarak ortaya çıkan dalganın bahsettiğimiz dalga ile ilişkisi vardır.E’deki parçacıktaki foton bir örnek teşkil ederse hangi kısımlara yayılır?Hangi kısımdan yansır?E’nin olası bütün değerlerini göz önüne alın.Çözüm: x>0 için. x>0 için.25 deki tek boyutlu potansiyel sistemde <i>Eğer E< ise yukarıdakini şöyle yazın. için bir pozitif sabittir. eşitlik Soru 1049:Şekil 1. V(x) E sabit olmalıdır nerde Devam eden durum şunu verir .

26 gösterilen adımdaki potansiyele örnek olsun da geri planda kalan seyrek parçacığın olasılığını hesaplayın. Nerede nerede Sadece dışarıya çıkan dalgalar vardır.ver=(k’-k)/(k’+k).sahip olduğumuz Nerede Çözüm:schrödinger eşitliği. (c)Eğer E> ise.Bu kısımdan yansıyan R=j/j’=1.sahip olduğumuz. <ii> E> .yayılan kısım T=1-R=4kk’/ dır.ikr=-k’t bu yüzden r=(k’+ik)/(ik-k’). x>0 için .sahip olduğumuz (a)Eğer E< ise. . (a) (b) durumunda sınırlı olacağından durum böyledir. için 1+r=t(ikikr)=ik’t.ik. Soru 1050:m kütleli bir parçacık ve p momentumu şekil 1.Devam eden şartlar 1+r=t.Bu yüzden r=(k’+ik)/(ik-k’)=(1-ik’/k)/(1+ik’/k).Bu yüzden yansıyan kısım R= .Yansıma ihtimali R=j/j’= dır.yayılan ise T=1-R=0 olur.

Diğer bir . alırız. x Olur.x> için sadece dışarı çıkan bir dalgadan başka bir şey değildir.Dalga boyunun ilk artışı içindir.27 de gösterilen bir aşama için tek boyutlu potansiyel yansıma ve yayılma katsayılarını bulun eğer potansiyel sağdan bir örnekse. Soru 1051:Şekil 1.ik.ikr=-k’t olur.Her ikiside tesadüfü ve x>0 bölgesinde yansıyan bir dalgadır.Olası yansıma R= ‘dır.Bu yüzden r=(k’+ik)/(ikk’).X=0 ‘ da E kinetik enerjisi ile beraber . Devamından 1+r=t. Çözüm:Eğer potansiyel sağdan büyük bir örnekse E> dır.Bu yüzden yansıma katsayısı R=( Geçiş katsayısı.x>0 için schrödinger denklemi Bilal TURKAN Çözüm için olmalıdır (Bölüm-1) 1052 X<0 bölgesinde yayılan dalga schrödinger denklemi Kuantum mekaniğinde pozitif x yönünde hareket eden m kütleli bir parçacık akımı düşünelim.ve çözüm X<0 da dalga boyunun değişmez kuralını kullanarak R=Sdır.

elde ederiz ve böylelikle . Böylece. ‘da yansıyan parçacıkların olasılığı 1/9 dur. soldan x ekseni boyunca yöneltilmiş. dalga fonksiyonunu veren form ? olan Dalga fonksiyonu devamlıdır. . bize. Böylece.Böylece ‘ (c)Schrödinger eşitliğinden. çözüm de şu formda olur. Dirac delta fonksiyonu. formunda yansıyan dalgalar.Potansiyel. dalga fonksiyonunu veren form ? ‘da yansıyan parçacıkların olasılığı nedir? Çözüm (c)Dalga fonksiyonunun sınır bölgeler arasındaki şartlarını veren form ? (d)İletim ihtimalini hesaplayınız ? Çözüm (a) için formunda gelen dalgalar ve Schrödinger eşitliğinden. Ve bu çözüm problem 1020’ye yeter. 1053 Düzlem dalgası tarafından yaklaştırılmış. için 3E/4 ’ tür. (d)(a). (b) ve (c) çözümlerinden elde ettiğimiz . sadece var olan iletilmiş dalgalardır.potansiyel sıçrama tespit edilmiştir. tür. için sıfır ve (b) için. yüke göre potansiyeli molekül ışığı göz önüne alındığında. (b) için. olduğu yerde için moleküller zaten yansıyan dalgalar olacaktır. (a) için. Dalga fonksiyonunun x=0’ da süreklilik koşulları .

ve iki eşitliğin farkını . k. dan daha büyük olduğunu farzedelim. Gelen bir gerilim tarafından bölünmüş.‘yı verir. da E enerjisinin iken asimptotik lar burada sabitdirler. .Tanımlanmış yoğunluk olayları birim ‘ dir. t. ve schrödinger eşitliği V(x ) ‘ a göre eşleniği . alırız. iletim katsayısı . r. E 0 x Bunun manası şudur . potansiyel değeridir. 1054 Şemada gösterilen şekilde m kütleli bir parçacık üstüne gelen bir boyutlu potansiyel problemi düşünelim. Schrödinger eşitliği ‘ a göre çarpımı . sırasıyla iletilen ve yansıyan gerilimler. Çözüm iken asimptotik formları varsayabiliriz. yansıyan ve iletilen gerilimlerin toplamını gösterir. zaman başına parçacıklar yoğunluğunun numarası Aynı şekilde. Bu nedenle olduğu yerde.

T=1 dir ve yansıma katsayısı V(x) yoluyla hareket eden parçacıktan dolayı R=0 dır. Bir boyutlu schrödinger denklemi. ‘ ni gösterir. K olur ve schrödinger denkleminden " "yi çıkarırsak. bu taban durumu olmalıdır. (b)Schrödinger eşitliğinde alırız. . (a) belirli bir sabit değeri için. zorunlu durum boğum noktası değildir. çözümü verdiğini gösteriniz. (c) dalga fonksiyonunu bilmeseydiniz.buradan ve eşitliğini bulabiliriz.Çünkü bütün uzay koordinatında olduğundan aktarma katsayısı .Bir sabittir.Sınır değerine uygun düşen enerji değerini hesaplayınız ve bunun temel durum potansiyeli olduğuna dair bir örnek gösteriniz. (c) Bir parametre ile bağlı bir düğüm olmayan hatta ilerleyen fonksiyonu varsayarak varyasyonel yöntem ile taban durum enerjisi yaklaşık bir değer elde ederiz. Bu problem için S matrisini hesaplayınız ( S matrisi= iletim ve yansıtma katsayılarıdır) (b)schrödinger denklemine cevap vermek için bu dalga fonksiyonu "sec x" olur. temel durum potansiyelini tahmin etmede nasıl bir yol izlerdiniz? Çözüm (a)Çözümde verilen sabiti kabul edersek " ".Bundan alırız.Böylelikle.Böylelikle. bozuyor. Her iki taraf ile beraber toplanırsa . Uygun düşen enerji ve eşitliğin bir çözümü dolayı 1055 için ve dir. olur. alırsak bu eşitlik doyuma ulaşmış olur.Yani S-matrisi .

30). Resim 1. Sadece dalgaların x bileşenini göz önüne almamız gerekmektedir.T12 ve R12 sırasıyla 1. T21 ve R21 de 2.göstersin.Burada dir. Gelen dalganın genliği 1 olsun.V’nin absorbsiyon katsayılarını temsil eden terimleri bulun. ortama geçen bir dalga şeklinde genlik aktarımı ve yansımasının katsayılarını göstersin. Çözüm -iV sabit sanal bir potansiyelin bir boyutta hareket eden parçacık için dalga fonksiyonunu bulun. optikteki Fabry-Perot interferometresine benzer şekilde sonsuz genliklerin çakıştırılmasıyla da elde edilebilir (bkz. ortamdan 1. 1057 aktarılan dalganın genliği toplam Güncel olasılığını hesaplayın ve parçacığın absorbsiyonunu temsil eden sanal potansiyeli gösterin.29’da gösterildiği gibi gelen ışın düzleme normale nazaran 0’lık bir açı yapmaktadır. Çözüm Alternatif Çözüm: Çözüm. Schrödinger eşitliğinden . ortama 1056 E enerjisinin izafi olmayan nötronlarının tek enerjili paralel ışını t kalınlığındaki madde plakası düzleminden geçmektedir. Resim 1. O halde 2. (a) t sonsuz ise gelen ışın nasıl kırılır? (b) V itici ve V = E ise gelen ışın nasıl kırılır? t’yi sonlu alın. ortama gerçekleşen genlik aktarımı ve yansımasının katsayılarını Diyelim ki . Maddedeki nötronlar tek boyutlu çekici V potansiyelinde hareket etmektedir. ortamdan 2.

eğer V gerçekse orada absorbsiyon olmayacaktır. Ve böylelikle .şimdi aynı parçacığı Burada sırasıyla sağ ve soldan hareket eden fonksiyonuyla tanımlanmış bağlı dalga gözlemcisine göre (x. Burada. koordinatları ile beraber Galileo da şekil değiştirdiğini düşünün.t) ye dalgaların üstel olarak azalması ile ilgilidir.absorbsiyon katsayısından . yönergeler ayrı ayrı üstel azalma olasılılarıydı. 1058 (x.iken . tanımlı dalgalarını . (a) Aynı dalga boyunun yapın? (b) Ayrı ayrı koordinatlarının schrödinger eşitliğini her ikisi de sağlıyorsa ve Çözüm arasındaki ilişki nedir? . alırız.geçerli olasılık. O gözlemcisi civarında tanımlamış dalga boyu olarak belirlenmiş nin bir boyutlu zamana bağlı serbest parçacığı scrödinger denkleminde çözelim.t) koordinatları çerçevesinde.Böylelikle .daha sonra madem j hayali olacak. Sanal potansiyel iV parçacığın absorbsiyonu için sorumludur.

Böylelikle. Bu sadece shrödinger eşitliğinden doyumuna ulaşmıştır. İki referans etrafında paracığın p momentumu farklıdır ayrıca (b) dalga boyu da farklıdır. faz faktörünü hatasız ilişkilendiririz. . nın (1) eşitliğini kullanarak ve tanımlayarak şunu görürüz. etrafında schrödinger eşitliğini kullanarak yapılan ve Galileo nun şekil değiştirmesini uygulayarak buluruz. Ve dalga boyu ile belirli çözüme uyan. 1059 Düşünün. Bununla birlikte .(a) Serbest parçacık için bir boyutlu zamana bağlı schrödinger eşitliği.

Süreç boyunca parçacığın konumunu makul derecede sabit tutabiliriz. taban durumunda zıplıyor. Ancak itici gücün süresi dalga fonksiyonunu değiştiremeyecek kadar kısadır. 1060 İdealleştirilmiş m kütleli bir pin pon topu sadece hısı yönüyle birlikte bir boyutlu evrende geri tepmesiz masada.frekansının tek boyutlu harmonik osilatör potansiyelinde ve taban durumda bulunan bir m kütle parçacığına uygulanmaktadır. değişken hesabını tahmin ediniz. Bu nedenle K’deki ilk dalga fonksiyonu. . Çözüm Parçacık t = 0’da ani p momentumu kazanır ve hızı aniden p/m şeklinde değişir. (b) Erg’in m=1 gram için yı tespit ediniz. itici gücü Ama hareketsiz K çerçevesi göz önünde bulundurulduğunda durumundadır. Bu nedenle parçacıkla birlikte hareket eden K’ çerçevesi göz önünde bulundurulduğunda ikincisi harmonik osilatör nin taban durumunda kalır. değerinin ve sürekli K değerinin Buradan. böylece itici güç sona erdiğinde parçacığın konumu K ve K’ için aynı olur. Taban durumda kalma olasılığını bulun.g.h ‘ ı enerjide uygun yerine koyarak ispat ediniz ve Böylece itici güç uygulandıktan sonra parçacığın taban durumda kalma olasılığı . (a) ye uyarak m. Çözüm (a) Boyut analizi metotunu kullanırsak .

buradan (a) Bu teoremi ispat edin İpucu: en aza indirilmiş. hamiltonyene göre .31) deki potansiyeli düşünün. tür. Böylece. ve (b) Şimdi şekil (1. alınır ve sağlanır. potansiyelini düşünün. potansiyeli ve tüm x değerleri için dir.Burada (tüm x değerleri için) ve hesaplanır. Teorem: Eğer özdeğerlerini veren potansiyeli ve özdeğerlerini veren ise. Buradan . . verilirse topun enerjisi izah edilmiş olur. 1061 enerji özdeğerleri ile ilgili teorem bir boyutta schrödinger eşitliğini takip ediyor. (b) Hız masadan orjin ile beraber yukarı yönde x koordinatında alınırsa . Taban durum enerjisinden .‘ ü verir.

Eğer dır. dalga fonksiyonunun kaitelibi resmini çizmeye faydalı olabilir. bağlı durumların sayısını alabiliriz. Şimdi V(x) için sonlu derinlikte bir kare kuyu seçeriz. U(x)’e bağlı durumların sayısı V(x) ‘ den daha azdır. Bağlı durum için yi çözersek . Çözülebilir bir karşılaştırma potansiyeli ve N’ ye şiddetli bağlı alt değer veya N’ ye şiddetli bağlı üst değer belirlemek için yukarıdaki teoremi seçin(her ikisi de yapılabilir fakat sadece biri istenir. dir. Bu en yüksek bağlı durum için alırız ve teorem ispatlanmış olur. Bu sayı varsayalım.Buradan potansiyeli için enerji seviyesi Çözüm (a) tanımlanır. . Hamiltonyenden. Açıkça görülüyor ki. ihmal edilebilir bir terim için U(x) ‘ in kadar bağlı üstten Bundan dolayı .) dir. Şu notu kullanırız. Burada ise .Biz bu potansiyeli tutabilir bağlı durumların sayısını belirlemek isteriz. Ve özgün denklemi . Burada belirlemeleri maximum A tamsayısından daha azdır. Buradan .İkincisi için ‘dir. (b) izin verilendir. dir.

N şeklindedir ve .3. hesaplayın. ve arasında bağlı durumların sayısını buluruz. problemi sadece Burada ortonormal tabanda dir. . kadarını periyodik sınır şartları bazen ‘ nin özvektörlerdir. Çözüm Ortonormal fonksiyon eksiksiz bir set formunda Burada n=1.……. Böylelikle operatörünün özdeğer ve özvektörlerini bularak çözeriz. 1062 Elektronik durumlar için bir boyutlu sistemde sade bir hamiltonyen modeli.2. varsayalım.Birlikte alınmış. parametrelerdir. Yani. Yani . Veya . Ve Biliyoruz ki . Bununla beraber . durumudur.Enerji seviyelerini ve dalga fonksiyonlarını Alırız .

dir. Çözüm İlgili fonksiyonların matris denklemleri elde edilebilir. Bloch teoremine göre Schrodinger denkleminin çözümü Bununla .Denklemini veren . u(x) ve ’in kuyu sınırlarındaki süreklilik durumu yayılan parçacığın enerjisini belli değer aralıklarına yani . Açıklamanızı okuyan Böylelikle . Veya. ‘ nin özdeğerleri . Buradan . 1063 Neden Kristal katılarda enerji bantları bulunduğuyla ilgili kısa bir açıklama yapın. Eğer operatörleri bazen ‘ nin özvektörleri ise . Kuantum mekaniği fikirlerini kullanın ancak karmaşık hesaplamalar yapmayın. Kristal. Burada K sabit ve u(x) örgünün belli aralıklarla gerçekleşmesiyle periyodiktir. Bununla beraber herhangi birinin Kuantum mekaniğini anlayacağını ama katıların teorisiyle ilgili hiçbir şey anlamayacağını varsaymalısınız. 1065. yan . formundadır. sorudaki örgü yapı gibi potansiyel kuyuların sonsuz periyodik dizilişi olarak görülebilir.

Buradan (a) Dalga fonksiyonunu uygulamanın uygun sınır şartları nelerdir. k0’ı ve E0’ı vermek için çözülebilecek bir transandantal denklem yazın (diferansiyel değil). Entegre ederek elde ederiz. bu ve diğer sınır şartları . Çoğu alanda potansiyel sıfırdır. neden? (b) Bu potansiyel boyunca yayılan bir dalganın en düşük enerjisi olsun (bu k0’ı tanımlar). (c) 0 < x < a bölgesinde geçerli E0 enerjisindeki dalga fonksiyonunu yazın (Tek biçimlilik için a + b arasında dalga fonksiyonuna ne olur? deki gibi Enerji varlığının yerini tutan . fakat b genişliğinin a uzunluğunun aralıklarıyla (b << a) bölündüğü dar bölgelerde potansiyel V0’dır. ] . (b) . Çözüm (a) Schrödinger eşitliğinden . 1065. 1064 m kütle parçacığı sonsuz kapsamın periyodik potansiyelinde tek boyutlu olarak hareket eder.enerji bantlarıyla sınırlandırır. ‘ da dalga fonksiyonu kabul edilir. ‘ dan ‘ a ve iken şunu Buradan Alternatif olarak daha karmaşık bir yoldan gidilerek aralıklar sonlu olarak alınıp limite gidilerek de aynı cevaba ulaşılabilir. İlk boşluğun başladığı enerjiyi bulun. x = a ve x = . buralarda V0 büyük bir pozitif potansiyeldir. [Potansiyel Dirac delta fonksiyonlarının toplamı olarak düşünülebilir: (d) Gizlevi olamayan E0’dan daha büyük E değerlerinin aralıklarını gösterin. için orada iki önemli çözümler schrödinger eşitliğinde normalizasyon ve aşama seçmemizi sağlayın). soruda detaylı bir örnek verilmiştir.

Biz . Veya (d) . normalizasyonunu verenler . için . ufak bir pozitif sayıdır. Bloch dalga sayısıdır. . Burada K. burada . ‘ dır. Bu eşitsizliğe uyan k’nın minimumu (c) için . A ve B’ nin sıfırdan farklı çözümleri için ihtiyaç duyduğumuz.Sınır şartlarını veren . Veya Yani . K determinesine göredir. bölgesinde. Burada . Burada .Meydana gelen . dalga fonksiyonu formundadır. x=a ‘ da sınır şatlarını veren . Bloch’un teoremine göre . Bloch dalga sayısı. Bu nedenle k’ nın izin verilen dalgaları belirlenen aralıkla sınırlıdır.

V(x) ve ve V(x)=V(-x) Eğer bir dalga soldan olay dalga üretir için x x ve için x iletilen bir Soldan dalga olay için potansiyelini V (x).33 .onları elde değilŞimdi. Hatice MUTLU (Bölüm-1) 1065 "tek bir potansiyel" yineleme tarafından inşa edilmiş bir boyutlu periyodik potansiyelde parçacık dalga yayılımı eğitim almak isteyen V(x) uzunluğu arası l.gayet ufak olduğundan. izin olma =t + . (x) "İç Potansiyeli" noktaları aramak potansiyel yayılan dalgalar oluşturmak için girişimi olacaktır (x)sağ ve sol hareket eden dalgalar superpositions olarak …… ‘ nın orada öz fonksiyonu yoktur. t= Şekil 1. özfonksiyona benzeyenlerdir. Faz potansiyel V (x) nedeniyle kaymalar olarak verilen bu sonuçlar almak. hangisi . sol taraftan nedenle belli bir bölgede Diğer elde dir. yani ilk enerji veya boşluğu . Bu ve . doyuma ulaşan ilişkideki . sonsuz bir periyodik potansiyel (x) potansiyel itrating tarafından inşa göz önünde Mesafe ile ayrılmış merkezleri ile V (x) .

Periyodik potansiyelde. (a) komşu iç potansiyel noktalarda dalgalar halinde gösterilmiştir. +t ) = +t Biz Ve = = +t -4 + çözümünde = -4 ve (1+ + =0 = +t ve = dönemi zaman. sadece yansıması vadeli ve iletim vadeli katkıda +t Benzer şekilde + böylece biz = +t Şekil 1. böylece tek bir gösterim iletim katsayısı ile gösterilir.33belli ki. komşu interpotential noktalarında iletim ve yansıma katsayıları ilişkileri var = ve = exp(i2kl). Şekil 1. exp( bölgedeki bölgedeki dalga dalga fonksiyonu fonksiyonu iletim ve yansıma katsayıları olduğu dalga olay için t'=t .33 (b) n ile n +1 değiştirilmesi vermektedir = r ve r exp(i2nkl).=r - . r'= . r= ve r' sırasıyla . potansiyeli . olarak l. = = 1= = .Varsayabiliriz = (d)Sonsuz periyodik alanında varlığını kararlı bir dalga için gerekli bir koşuldur. = .o .

1+ = t( - =t (c) gözlemlenebilir olduğunu kanıtlamak? Çözüm: yukarıdaki denklemin ve kullanılması + =1 (a)İkinci dereceden bir denklemi olduğu gibi karşılayan 2x2 matris tarafından temsil edilebilir. Yerine elde ederek t + =2 cos . (e) Metaller. hermityenyendir. . veya tanımı kullanarak a= 1. bu nedenle SORU 1067 Qelektrik yükündeki operatörün q karşılık gelenherhangi bir özdeğer denklemi. (a) CQ+QC ‘nin operatörün özdeğerlerini bul (b)Aynı anda C ve Q eigenstate olabilir? ÇÖZÜM : Sonra (CQ+QC) =qC +Q q q 0 = Bu deklem (a) (b) . b = 0 (c ) = 1 ve a = 0. Q –q : C = =q . Öz değer denklemi . . -3 opratörü ile oluşan en düşük dereceli denklem ise özdeğer vektörleri nelerdir? ın özdurumları nelerdir? verici bir gerçek bir operatör demek ki. “çekim yükü “operatörün C uygulanan özdeğeri k Q'nun karşılık gelen bir eigenstate yol açar. 1066 ikinci derece denklemini cevap verilir. =2 (b) matrisi ile temsil edilir. pozitif iyonları düzenli bir dağılımı olup iletimi elektronların dönemsel bir potansiyelinin bir şekilde hareket ettiği. b = 1 = 2 verir. Öz değerler ikinci dereceden denklemin kökleri =1.

C ve =P Ve P (b) Q = = + oluguna göre ve =0 bu nedenle (b)C çekim yükü bir dönüşümdür.Özdurumlarıortogonallik ve grafik eğrisi Hermitik = + + . ÇÖZÜM: Biz onların görünür değişikliklerin Hermityene karşılayan P. belirlenmelidir.Böylece operatörün CQ + CQ özdeğeri 0 olur. belirleyeceği göz önünde bulundurarak Burada belirlenecek bir sabittir. benzeri bir işlemi olsun. =(c) bu veriler Q özdeğer tespit edilemedi. Bu yüzden P = + . SORU 1068 Bir kuantum mekanik sistem indirgenen sadece iki enerji özdurumları sahip olduğu bilinmektedir( ve ) . ya da CQ+QC=0. ve mekanik sistemin. verilmektedir. =. sistemin de içermektedir. =-Q. enerji öz durumları tam bir dizi sahip olduğunu ve belirlenir. Q. Q ve R olarak bilinir başka bir gözlenebilirler. bu yazabileceğimiz gibi. =. = olduğunu gösteren (a) İki durumdan bütünlüğü ve "deneysel veriler" vermek = + . (a) (b) (c) = .P. = . CQ Q nun ortak özdurumları olamaz. . R. exp(i + ve . = = = . =P(P ) R ise tespit edilecek.

=(1 ) (1 )=0 çözülür. yüklü bir parçacığın. = .R= 1069 Bir manyetik alanda. =0 =constant. A vektör potansiyelini ortaya ÇÖZÜM: H= +V(x). . ÇÖZÜM:Manyetik alanında bir çıktığını varsayalım.R (1+ Ayrıca aşağıdaki şekilde R = + + (1+ + + böylece ve R matrisi i veren = = = -q = ( - ) Deneysel bu nedenle üsleri 1070 Koordinat momentumu komütasyon ilişkisini kullanarak patlamak R özdeğerlerini bulmak için. hız bileşenleri ile ilgili operatörleri için komütasyon kurallarını belirlemek.

(c) B özdeğer ile ikinci bir Hermit operatör verilen ve özfonksiyonları (x). (b).A. ÇÖZÜM: =2 =2 =2 H = -2 (b) m =A A hermityen =exp(-i )=exp(-iA)= = + .= =- .r exp (iA) üniter bir operatör verilen Hermit operatör matris tersine . = = = (x)dx Benzer şekilde ve tam setini getirilerek açılabilir. göstermek. dolayısıyla herhangi bir = = (x) = iki sonucun eşitlenmesi ile m = 0 elde edilir. . B özvektörlerini dönüştürür üniter bir operatör V bir temsili oluşturmak. =U . =C hermitiyen operatör matrislerle gösterilmesi C=U+ bunun için ( c) Hermitiyen operatör ve ortonormal bir set oluşturmakicin. = 1071 (a)Hermitiyen operatör A özdeğerleri (x) olduğunu gösterin. ve özfonksiyonları = bundan dolayı = ve çevirmeyi 1072 dir.

(c) Heisenberg görüntü. +m Böylece hareket denklemleri sırasıyla . = +mwx. (b) böylece bu operatörlerinin bağımsız olarak bulundu.Hamilton ile tek boyutlu osilatör düşünün H= + = coswt-w =0 + sinswt+ m (a) "başlangıç pozisyonuna" beklenti değerleri zaman bağımlılık ve "başlangıç momentumu" operatörleri bulmak )sinwt. ifadeleri için ise t açık bir şekildeH ile komütasyon kendi korunur. ilişkisi faydalanarak = + =0 = coswt = coswt-w -w - = + =0 - sinwt+ bunlar aslında korunur olduğunu gösterir. = coswt+i = coswt+mw xcoswt+i coswtsinwt beklenti değerleri zaman Hamiltonyenin ile bu operatörlerin gidip gelmek? (a) ve (b) uyumlu olmasının sonuçlarınıbulun? Heisenberg görüntü operatörlerinin hareket denklemleri nelerdir? komütatörü ölçülmesi teori adına önemi nedir? sinwt (c ) (a) ve (b) sonuçlarını uyumludur. ve . bir operatör hareket denklemi = + .

Eş zamanlı olarak ölçülür zaman. ve = coswt+ =0 ifadeler kullanarak SORU 2001 Bir elektron üç boyutlu iyi sonsuz potansiyel sınırlıdır.=0 .y ve z eksenleri paralel kenarlarında her L uzunluğu . a) Uygun bir Schrödinger denklemi yazılır. c) Varsayalım ki için bazı verilen E çok daha az enerjiye sahip olan N sayısı için bir ifadesini verir. olası üst limitlerinin arasındaki bir . ilişkidir. Buradan Bu durumda ortaya çıkar. mwsinwt coswt+ mwsinwt b) Mümkün olan en düşük enerji durumuna tekabül eden zamandan bağımsız dalga fonksiyonu yazılır. aynı anda ölçülmesi. x. =i =i Den genel denklemi. A ve B iki gözlenebilirler karşılayan Sonra onların karekök sapmaları anlamına . belirsizlik ilkesi yerine getirmelidir. = ==-i co wt- si wt = =0.

=1. zemine durumda için bir ifade bulmak ÇÖZÜM: Zemin durumu için. Çözüm: Bir elektronun enerji düzeyleri iki tarafın ile kübik kutusunda tarafından verilmektedir. boyutları sabit örgü üzerindeki bir hacim içerisindeki serbestçe hareket eden bu elektronların davranışı kristalin oda sıcaklığındaki elektronlar tarafından güçlü bir şekilde absorbe edilen elektromanyetik ışınımın en uzun dalga boyunda için sayısal bir tahmini bulmak.. = ( + . =( ( n. = ilk =112Ev zemin durumuna göre enerjisi dolayısıyla Bir elektron yarıçapı R aşılmaz duvarları olan içi boş bir küresel boşluğunun içlerine kadar sınırlıdır.3….bu nedenle zemin uyarılmış hal ilk uyarılmış durumuna uyarılma enerji olan . Çözüm: Küp şeklinde kutusunun enerji düzeyleri tarafından verilir. Buradan Bir NaCl kristalinde. l = 0 veR(x)= gibisonra X (r) verilir için r radyal dalga fonksiyonu uyarılmış duruma = = . m ve k pozitif tamsayılara 'Kuark' (kütlesi = ) kübik kutusunda uzunluğu 2 fermis = 2x = = =110 SORU 2004 temel durum enerjinin =( ile sınırlı durum için zemin t uyarma enerji Zemin durumuna MeV ilk uyarılmış hal uyarılma enerjisini bulun.= SORU 2003 =461MeV Eksenleri olan bir koordinat sistemini göz önüne alalım. Negatif iyonu boş bir elektron bulunduğu.2.Elektronun duvarlarına uyguladığı basıncı. Bir N doğal sayısı yarıçapı olan bir kürenin ilk çeyrek dairesinin hacmine eşitliğine gereklilik kısmı için sağlanmıştır.

X ( r ) = A sin K (r − a )   Sonra X(b)=0.) ) 2 n=1 de yani taban durumunda parçacığın enerjisi elde edilir.. sin b−a r b −a ve normalize edilmiş dalga fonksiyonu ( a ≤ r ≤ b) . 2. ( n = 1. K 2 = 2mE h2 deyip denklemi azaltırsak Bu durum karşılayan çözümler = = X ′′ + K 2 x = 0 ile duvarlarda elektron radyal hareket ortalama F kuvveti tarafından verilen F= == ( = n=1 ve F= = X r=a =X r =b =0 V(a)=0 formu çözüm gerektirir.X=0 için r sin .Dolayısıyla taban durum için radyal dalga fonksiyonu normalize durumu  2m l ( l + 1)  2 E −V ( r)  −   r2 h   X ( r) =0  R ( r) = 2 1 π ( r − a) dir.) l =0 taban durumu için böylece radyal dalga fonksiyonu önemsiz olduğundan V ( r ) =0 izin vermektedir..3.Taban durumunda enerjiyi ve normalize edilmiş dalga fonksiyonunu bulunuz.Sonra X ( r ) denklemi ∫ R ( r ) r dr = ∫ X ( r ) dr = 1 2 2 2 a a b b A = 2 ( b − a) olsun. Çözüm: Parçacığın radyal dalga fonksiyonu R ( r ) = X ( r ) r olsun. K olası değerler olmak üzere P= = K = nπ Mustafa DEVELİOĞLU (Bölüm-2) 2005 ( b − a) . (n=1. E = h2K 2 2m = h2 π2 2m b− a ( normalize durumunda m kütleli bir parçacığın r=a ve r=b’ de sınırlandırılmış geçirimsiz iki küre arasında başka bir potansiyel vardır.3.2.

ψ ( r) = 1 4π 2 1 π ( r − a) dir. sin b−a r b −a .

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->