PATOLOJĐK PSĐKOLOJĐ Doç. Dr.

Emine Gül Kapçı

Dersin Tanımı Patolojik psikoloji ya da normal dışı davranışlar psikolojisi alanının temel konularını, kavramlarını ve kuramlarını içermektedir.

Dersin Amacı Patolojik psikolojinin tarihsel gelişimi, normal-dışı davranışların temel özellikleri, normal dışı davranışlarda tanı ve sınıflandırma, psikolojik değerlendirme yöntemleri, araştırma yöntemleri, biyo-medikal, sosyal öğrenme, bilişsel ve insancıl kuramlar tanıtılması ve araştırma bulguların ışığında tartışılması amaçlanmıştır.

Dersin Đçeriği Psikopatolojiye giriş Psikopotalojinin tarihçesi Ruh sağlığı, psikolojik iyi-oluş ve normallik Temel kavramlar Tanı ve sınıflandırma Psikolojik değerlendirme yöntemleri Araştırma yöntemleri Biyolojik kuramlar Psikodinamik kuramlar ve Freud Davranışçılık ve sosyal öğrenme kuramları Bilişsel kuramlar Đnsancıl kuramlar

Psikopatolojiye Giriş Ruh Sağlığı Nedir? 1

Dünya Ruh Sağlığı Derneği: Kişinin kendisinden ve diğerlerinden hoşnut olması ve yaşamın getirdiği sorumlulukları karşılaması Dünya Sağlık Örgütü: Bedensel, ruhsal ve sosyal açıdan tam iyilik hali Amerika Psikoloji Derneği: Davranışsal, bilişsel, duygusal ya da fiziksel belirtilerin bir örüntü oluşturması ruhsal bozukluğun varlığına işaret eder S. Freud: Çalışmak ve sevmek

Psikopotalojinin tarihçesi Normal-normal-dışı ölçütleri Đstatistiksel normal ve normal-dışı: Seyrek görülen davranışlar; normal-dağılım eğrisi; kişilik özellikleri, davranış biçimleri. Zeka < 70 normal-altı, sadece halüsünasyon, ağır depresyon gibi belli alanlarda yardımcı Dezavantaj:Spor, sanat yeteneği gibi alanlarda sorun. Seyrek görülen davranışların hepsi anormal değil ancak anormal davranışların hepsi seyrek Kişisel stres: Kişinin davranışları kişiye acı, yorgunluk, keder, stres veriyorsa. Moral bozukluğu varsa (çaresizlik, umutsuzluk, beklentileri karşılayamama). Jerome Frank’a göre moralin düzelmesi psikoterapide de çok önemli. Dezavantaj: Sosyopatlar acı-suçluluk gibi duyguları yaşamıyor; öznel-kişiye göre –çekilen çile- değişebilir Sosyal normlardan sapma: Antisosyallar, manik ya da şizofrenilerdeki kimi davranışları, alkolizm, cinsel taciz, kapsıyor Dezavantaj: a) Suçlular ya da fahişeleri kapsamıyor. b) Normal-dışı kapsamında yer alan aşırı kaygılı bir birey de farkedilmeyebilir (hem geniş-hem de dar bir ölçüt) c) kültürel görecelilik: bir toplumda normal olan başka birinde olmayabilir

Psikososyal normal-dışı: Uyum sağlamayan davranış normal-dışıdır, yani çevrenin taleplerine etkin yanıt verememe ve istendik hedeflere ulaşamama. Dezavantaj: Kişi yaşamının belli alanlarında uyumsuz davranış sergilese de diğer alanlarında çok başarılı olabilir. Örn: Abraham Lincoln, Prenses Diana Zeka-sosyal etkilik ilişkisi: Zeka yüksek, sosyal etkilik düşük ise, ya da şu anda ölçülen zeka düşük ama kişinin geçmişte yaptığı işler yüksek olması gerektiği sonucunu doğuruyorsa duygusal-davranışsal problemlerin varlığına işaret edebilir.

Gerçeklikle temas: a) Halüsünasyonlar: Normal-dışı algılar (belli bir dış uyaranın yokluğunda) 2

b) Delüzyon (Varsanı): Tersi kanıtların varlığına rağmen yanlış/gerçek dışı inançlar. Büyüklük: kişinin gücünü, önemini abartması; Kontrol: düşünce, davranışalarının dış güçler tarafından kontrol edilmesi, Referans: Diğerlerinin davranışları kendisine yönelik; Paranoid: Diğerlerinin davranışlarından süphelenme bu duruma genellikle yakalanma ya da zarar görme delüzyonu eşlik eder c) Yönelim: Zaman, kişi ya da yer olarak gerçeği değerlendirememe d) Uygunsuz fiziksel etkinlik: Euphoria’den şiddete ya da hiç bir davranışta bulunmamadan aşırı hareketliliğe kadar değişebilir

Tanı ve Sınıflandırma Tanı: Bir bozukluğu diğerlerinden ayırtetme ve bozukluğun doğasını belirleme sanatı ve bilimidir Tanının Amaçları: a) Bozukluğun etiyolojisini (nedenlerini) açıklamaya yardımcı olacak bilgilerin elde edilmesi b) Bozukluğun gidişatı (prognoz) hakkında tahminde bulunma c) Bozukluğu ortadan kaldırmaya yönelik yöntem ve planlamanın yapılması (tedavi)

Tanının Dezavantajları Kişinin varolan zenginliğini ya da biricikliğini yansıtmaz Đnsanı anlamaya yönelik insani çabaları engelleyebilir “Kendini doğrulayan kehanet” Tanı konduktan sonra silinmesi güç.. Tanıya katkıda bulunan sosyal etmenlere değil, tanıyaetikete yoğunlaşır… Tanı konan kişi ile diğerleri arasında (terapist de dahil) bir engel/duvar oluşturur ve kişinin davranışları bu duvarın ardından yorumlanır. Kişi, depresif, şizofren v.b. Olarak görülür… Sosyal dışlama Tanı tedaviye yardım etmez (Aynı tanı, farklı neden, farklı tedavi Sınıflandırma Sınıflandırmanın Tarihçesi Hipokrat: Rönesans: 19. ve 20. yy: Sınıflandırmanın Avantajları Uzmanlar-arası iletişim Dezavantajlarından kaçınmak mümkün 3

Yasal olanaklar: Sigorta, izin gibi Semptom (Belirti): Danışanın / hastanın şikayetleri ve genel görünümünden elde edilen bilgiler (çökkün, enerjik gibi) Sendrom: Belirti örüntüsü Nozoloji: Normal-dışı davranış ve deneyimleri sınıflandırma bilimi Epidemioloji Koruyucu Faktörler---Direnç/Yılmazlık Yatkınlık Faktörleri---Risk Eşson Çoklu-son Ektanı/Eştanı

Klinik Psikolojide Tanı ve Değerlendirme DSM-IV-TR BTA= Başka Türlü Adlandırılamayan bozukluklar. Tanı ölçütleri o sırada karşılanıyorsa, belirtiler Hafif, Orta derecede ve Ağır Tanı ölçütleri artık karşılanmıyarsa, aşagıdaki belirleyicilerden biri kullanılabilir. Kısmi Remisyonda Tam Remisyonda Geçmiş Öykü

DSM-IV-TR MENTAL RETARDASYON (Not: Bunlar Eksen II'de kodlanır) Hafif Mental Retardasyon Orta Derecede Mental Retardasyon Ağır Mental Retardasyon Ileri Derecede Ağır Mental Retardasyon Mental Retardasyon, Şiddeti Belirlenmemiş ÖĞRENME BOZUKLUKLARI Okuma Bozukluğu Matematik Bozukluğu 4

Dili Algılama-Sözel Anlatım Bozukluğu Fonolojik Bozukluk Kekeleme BTA Iletişim Bozukluğu YAYGIN GELĐŞĐMSEL BOZUKLUKLAR Otistik Bozukluk Rett Bozukluğu Çocukluğun Tümleşik Olmayan (Dezintegratif) Asperger Bozukluğu BTA Yaygın Gelişimsel Bozukluk DIKKAT EKSĐKLĐĞĐ VE YIKICI DAVRANIŞ BOZUKLUKLARI Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bozukluğu Bileşik Tip Dikkatsizliğin Önde Geldiği Tip Hiperaktivite-impulsivitenin Önde Geldiği Tip BTA Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bozukluğu Davranım Bozukluğu Çocuklukta Başlayan Tip Ergenlikte Başlayan Tip Başlangıcı Belirsiz Karşıt Olma-Karşı Gelme Bozukluğu BTA Yıkıcı Davranış Bozukluğu BEBEK YA DA KÜÇÜK ÇOCUKLARIN BESLENME VE YEME BOZUKLUKLARI Pika Geviş Getirme (Ruminasyon) Bozukluğu Bebeklerde ya da Küçük Çocuklarda Beslenme Bozukluğu TĐK BOZUKLUKLARI Tourette Bozuklu~u 5 BozukluĞu .Yazılı Anlatım Bozukluğu BTA Öğrenme Bozukluğu DEVĐNSEL (MOTOR) BECERILER BOZUKLUĞU Gelişimsel Eşgüdüm (Koordinasyon) Bozukluğu ILETIŞIM BOZUKLUKLARI Sözel Anlatım Bozukluğu Karışık.

ÇOCUKLUK YA DA ERGENLĐĞĐN DĐĞER BOZUKLUKLARI Ayrılma Anksiyetesi Bozukluğu Seçici Konuşmamazlık Bebeklik ya da Küçük Çocukluk Döneminin Tepkisel Bağlanma Bozukluğu Basmakalıp Davranış Bozukluğu BTA Bebeklik.Kronik Devinsel ya da Sesle ılgili Tik Bozukluğu Gelip Geçici Tik Bozukluğu BTA Tik Bozukluğu DIŞA ATIM BOZUKLUKLARI Enkoprezis Konstipasyon ve Taşma tnkontinansı ile Giden Konstipasyon ve Taşma tnkontinansı ile Gitmeyen Enürezis (Genel Tıbbi Bir Duruma Bağlı Olmayan). Çocukluk ya da Ergenlik Bozukluğu DELĐRĐUM DEMANS AMNESTIK BOZUKLUKlAR DIĞER KOGNITIF BOZUKLUKlAR ALKOLLE ĐLĐŞKĐLĐ BOZUKLUKLAR Alkol Kullanım Bozuklukları Alkol Bagımlılığı Alkol Kötüye kuIlanıml Alkolün Yol Açtığı Bozukluklar Alkol Entoksikasyonu Alkol Yoksunlugu Varsa belirtiniz: AIgı BozukIukIanyla Giden Alkol Entoksikasyonu De!iriumu Alkol YoksunIuğu Deliriumu Alkolün Yol Açtığı Kalıcı Demans 6 .Tipini belirtiniz: Sadece Noktürna / Sadece Dillmal/Noktürnal ve Dillmal BEBEKLĐK.

HĐPNOTĐK YA DA ANKSĐYOLĐTĐKLERLE ĐLĐşKĐLĐ BOZUKLUKlAR ÇOĞUL MADDE KULlANIMI ĐLE iLIşKiLi BOZUKLUK ŞĐZOFRENĐ VE DĐĞER PSĐKOTĐK BOZUKLUKLAR Şizofreni – Paranoid Tip Darmadağın (Dezorganize) Tip Kasılakalmış (Katatonik) Tip Ayrım Göstermeyen (Farklılaşmamış) Tip Ardakalan (Rezidüel) Tip Şizofreniform bozukluk – Şizoaffektif Bozukluk Tipini belirtiniz: Bipolar TipIDepresif Tip 7 .Alkolün Yol Açtığı Kalıcı Amnestik Bozukluk Alkolün Yol Açtığı Psikotik Bozukluk Hezeyanlarla Giden HaIlüsinasyonlarla Giden Alkolün Yol Açtığı Duygudurum Bozukluğu Alkolün Yol Açtıgı Anksiyete Bozuklugu Alkolün Yol Açtıgı Cinsel Işlev Bozuklugu Alkolün Yol Açtıgı Uyku Bozuklugu BTA AlkoIle Ilişkili Bozukluk AMFETAMIN (YA DA AMFETAMIN BENZERĐ MADDELERLE) ILişKILI BOZUKLUKLAR KAFEiNLE ILIşKILI BOZUKLUKlAR KANNABISLE ILişKILi BOZUKLUKlAR KoKAiNLE iLişKiLĐ BOZUKLUKlAR HALLÜSiNOJENLE iLiŞKĐLĐ BOZUKLUKLAR INHALAMA ILIşKILI BOZUKLUKlAR NIKOTĐNLE ILIŞKILI BOZUKLUKlAR OPĐYATLA ILIşKILI BOZUKLUKlAR Opiyatın Yol Açtığı Bozukluklar FENSIKLIDIN (YA DA FENSIKLlDIN BENZERi MADDELERLE) ILIşKILI BOZUKLUKlAR SEDATĐF.

gözlemciler-arası güvenirlik yüksek b) Yarı-yapılandırılmış: kurallar yerine öneriler. bazen kendilerini rahatsız eden şeyi bilemeyebilirler. Danışmanın izlediği akım soruları belirler. Danışanların önemli bir bölümü de (%70) gerçek sorunlarını görüşmeye getirmiyorlar. soruların soruluş biçimi ve sırası bellidir. Danışanlar. Klinik Görüşme a) Yapılandırılmış: sıkı ve belli kuralları vardır.ortaya çıkmayacak bilgiler 8 . Danışman-danışan arasındaki güven önemlidir. danışanın nasıl yanıtladığına ya da neden yanıtlamadığına odaklanır. Tek Epizod Rekürran Distimik Bozukluk BiPOLAR BOZUKLUKLAR Klinik Değerlendirme Yöntemleri 1. davranışçı güncel yaşam değişikliklerine odaklanır. genellikle iki farklı danışman aynı sonuca ulaşır. danışman olası sorun alanları konusunda önerilerde bulunabilir. önceden belirlenmiş sorular sorulur. ne sorulacağına danışman karar verir.Hezeyanlı Bozukluk Erotomanik Tip/Grandiöz TipIKıskançlık Tipi/Persekütuar/Somatik TipIMikst tipIBelirlenmemiş Tip Kısa Psikotik Bozukluk Varsa belirtiniz: Belirgin Stres EtkenOer)i OlanlBelirgin Stres EtkenOer)i Olmayan Paylaşılmış Psikotik Bozukluk Genel Tıbbi Durumu 'e Bağlı Psikotik Bozukluk Hezeyanlarla Giden Hallüsinasyonlarla Giden DEPRESIF BOZUKLUKlAR Majör Depresif Bozukluk. Avantajları: Daha objektif bilgi. Örneğin. Avantajları: Yapılandırılmış görüşmelerde –genellikle. kaygılı bir bireyde psikoanalist çocukluğa odaklanırken. Danışman. Klinik Görüşme: Diğer araştırma görüşmelerinden ya da sohbetlerden farklıdır.

Yapılandırılmış ya da Yarı-Yapılandırılmış Görüşme Örnekleri Yapılandırılmış Klinik Görüşme . intihar riski. Belirtiler derecelendirilerek tanı konur. OKB.DSM (The Structured Clinical Interview for DSM-IV. madde kötüye kullanımı gibi alanlarda özellikle uzman yardımı alamayacak danışanlara bilgi verici/eğitici olabiliyor Klinik Psikolojide Kullanılan Testler Zeka Testleri-Kullanım Amaçları /Alanları 9 . Görüşmeci yalnızca çocuk değil. Birinci örnekte. depresyon. ebeveyni hakkında da bilgi edinir. Belirtinin derecesi de işaretlenir. Eğer yanıt 3 ise. SCID-Spitzer ve Williams): DSM tanısının uygunluğunu değerlendirmek üzere kullanılmaktadır. Yarı-yapılandırılmış bir görüşme yöntemidir. Kişilerin özelliklerine göre değiştirilemiyor. Sendromları. Belirtiler sendroma dönüştürülelerek değerlendirme yapılabilir. daha sonra yarı-yapılandırılmış biçimde görüşme sürdürülür. ne zaman bir başka tanı için başka bir soruya geçilmesi gerektiği bilgisini verir.Genellikle görüşmenin başlangıcında yapılandırılmış. Görüşmeciye ne zaman hangi soruda ayrıntıya geçilmesini gerektiği. Ayrılık kaygısı. belli sorular. “Uluslararası Hastalık Sınıflandırma Sistemi”ne (International Classification of Diseases –ICD) uygun olarak değerlendirmek mümkündür (yetişkinler) The Kiddies-SADS: Çocuklar ve ergenler için geliştirilmiştir. SCID’in gözlemciler-arası güvenirliği artırdığı görülmüştür. Ülkemizde kullanılmaktadır. Türkiye’de de uygulanmaktadır. fobiler. Bilgisayar Görüşmesi: Oldukça yapılandırılmış. OKB gibi. Ancak. obsesyonlarla ilgili diğer sorular sorulur ve bu değerlendirme sonucunda tanı konur. Obsesif-Kompulsif Bozukluk Ölçütü Diğer Örnekler Şimdiki Durum Değerlendirmesi (1974): 145 belirti var ya da yok olarak işaretlenir. Yine 1 olarak derecelndirildiğinde yaygın kaygı bozukluğu ile ilgili sorulara geçilir. (OKB) eğer yanıt 1 olarak derecelendi ise kompulsiyonlarla ilgili sorulara geçilir.

örn: beyin hasarı gibi Örneğin. önceki başarılar arasındaki uçurum duygusal problemlerin varlığına işaret eder. Amerikalı Lewis Terman. Bu testin çevirisi aynı yıllarda ülkemizde de yapılmış ve kullanılmıştır (1915). zeka bölümü 100’dür (ortalama zeka). alanalardaki problem çözme becerisi hakkında bilgi verir Kişinin bir probleme nasıl yaklaştığı konusunda bilgi verir Zeka Testleri Đlk zeka testi 19. eğer kişinin kronolojik yaşı ile zeka yaşı aynı ise. Duyusal uyaranların ayırdedilmesi ve bunların hızının değerlendirilmesine bağlı bir laboratuvar testidir. Spearman. sözel alt testlerde normal ranjlardaki puanlar kaygıya işaret edebilir Çeşitli. Zihinsel engel tanısının konması için. psikozda olduğu gibi kişinin belli alanlarda mı.Zekanın değerlendirilmesi özellikle zihinsel engel tanısının konmasında oldukça önemlidir. yoksa zekanın tüm alanlarında mı düşüş olduğu saptanabilir Problem çözme alt testlerinde düşük. (1904) bu testlerin korelasyon gösterdiğini ve çocukların okul başarılarını öngördüğünü ve kendisinin önerdiği genel g faktörü ile tutarlı olduğunu belirtmiştir Pratik ilk zeka testi Alfred Binet ve Theophile Simon (1905) tarafından geliştirilmiştir. Standart görüşmelerle bireysel olarak uygulanır. Eğitim programlarının hazırlanmasında yararlanılır Alt-test puanları arasındaki farklılıklar. Bu kişilerin yola çıkış amaçları zihinsel engelli çocukları normal gelişim gösteren çocuklardan ayırt etmek ve onlara özel eğitim olanağı sağlamaktadır. 1916’da testi revize etmiş ve Stanford-Binet olarak o dönemden itibaren çeşitli versiyonları kullanılmaya başlamıştır. Stern-Terman. yy’da Galton (1883) ve Cattell (1890)tarafından geliştirilmiştir. Kişinin test performansı ile eğitim. düşünme ya da davranış biçimlerindeki uyumsuzluğa işaret eden bilgiler sağlar. zeka bölümü kavramını getirmiştir. bilişsel becerilerdeki yetersizliklerin erken yaşlardan itibaren görülmesi gerekir. Zeka Bölümü (IQ)= 100 x ZY / Kronolojik Yaş Deneme: 10 yaşında ZY’ı 16 ve 16 yaşında ZY’ı 16 çıkan bir gencin IQ puanı ne olur? Klinik Psikolojide Kullanılan Testler Kişilik Testleri 10 . iş.

Bir dizi psikiyatrik problemi saptamada yararlanılmaktadır Minnesota Çok-Boyutlu Kişilik EnvanteriMMPI (Minnesota Multiphasic Personality Inventory Minnesota Çok-Boyutlu Kişilik Envanteri-Örnek Profil Cinsiyet: Kadın Yaş: 40 Profil Geçerliği: Geçerli bir MMPI profilidir. uygun-uygun değil gibi ikili ya da kesinlikle katılmıyorum-kesinlikle katılıyoruma değişen çoklu değerlendirmeler yapması beklenir. “bilinçdışı çatışmaları” değerlendirme gibi alanlar geçerlik açısından hala tartışmalıdır. Örn: eğitsel rehberlik ve danışma. işbirliği yaptığına işaret etmektedir Belirti Örüntüsü: Bu profilde olan kişiler uyumsuzdur. Güven gibi oldukça geniş. örgütsel ya da endüstride karşılaşılan problemler gibi KT’lerinde güvenirlik sorun olmazken. Diğerlerine karşı düşmanca olma eğiliminde ve çabuk küsebilmektedir. Danışanın MMPI maddelerine verdiği yanıtlar. Narsistik. 11 . kimileri ise göreceli olarak normal ortamları ve davranışları değerlendirir. Problemleri için başkalarını suçlamakta ve problemlerini çözme sorumluluğunu almamaktadır.MMPI (Minnesota Multiphasic Personality Inventory Hathaway ve Mckinley tarafından 1943’te özgün form geliştirilmiş ve daha sonra gözden geçirilmiş formları geliştirilmiştir. ya da günlük alışkanlıklar gibi çok dar özellikleri kapsar (Guilford) Ruh sağlığı alanında çalışanlar çok çeşitli kişilik testleri (KT) /envanterlerinden yararlanırlar Kişisel bildirimlere dayanan KT’leri kişiden davranış ya da duygularını değerlendiren ifadelere evet-hayır. Öfkesini göstermekte güçlük yaşamakta ve öfkesini pasif-agrasif biçimde göstermektedir. Kimileri normal-dışı davranışları. bağımlı ve diğerlerinin ilgisini talep etmektedir.Kişiyi diğerlerinden ayıran ve göreceli olarak kalıcı özelliklere “kişilik özellikleri” denir. Geçmişteki cinsel yaşamında problemleri olabilir. Klinik Psikolojide Kullanılan Testler Minnesota Çok-Boyutlu Kişilik Envanteri. kimileri ise birden fazla boyutu değerlendirir. Kimi KT kaygı gibi tek boyutu.

Tedavi Hakkında: Bu profildeki kişiler. Buradaki bilgiler diğer kaynakarla da desteklenmelidir. tartışır. Paranoid bozukluk olasılığı da dikkate alınmalıdır. Davranışsal Kararlılık: Bu profilde. 12 . Kişinin öfkesi. paranoid kişilik bozukluğu gibi. verici olmayan. Dünyayı tehditkar bir yer olarak görmekte. Tanı Hakkında: Böyle bir profildeki kişiler genllikle kişilik bozukluğu içierisinde değerlendirilirler. Bu nedenle. projektif testlerin muğlak bir yapısı vardır. Bu nedenle bir projektif teste pek çok yanıt gelebilir.Diğerlerinin yanında kendini kötü hissetmekte ve bunun için diğerlerini suçlamaktadır. haketmediği davranışlara maruz kaldığını düşünmektedir. Psikoterapiyi erkendönmde bırakırlar. envanterler) kişilerin duygularını. başkalarının kendisini anlamadığını ve iyi davranmadığını düşünmektedir. psikoterapiye sıcak bakmayabilirler. Kişilerarası Đlişkiler: Sosyal yaşamında önemli güçlükler yaşamaktadır. Ancak insanların çoğu kendilerini çok iyi tanımayabilirler ya da çeşitli nedenlerden ötürü kendileri hakkında bilgi vermek istemeyebilirler. Bu rapordaki bilgiler gizlidir. Ölçeklerden farklı olarak. rasyonalize eder ve kendi problemleri için başkalarını suçlama eğilimi gösterirler. uzun zamandır devam eden uyumsuzluk yansıtılmaktadır. sıcak ve yakın ilişkiler kurmasını engelliyor olabilir. düşüncelerini . Pasif-agresif. Örn: Danışanlardan. Psikolojik yorumlara direnç gösterir. Soğuk. bir mürekkep lekesinde ne gördükleri ya da sosyal bir durumu gösteren bir resim hakkında hikaye anlatmaları istenir. Düşünme biçiminde de karışıklıklar ve tuhaflıklar görülmektedir. hakettiklerini alamadığını. kişilik özelliklerini ve bunlarla ilgili psikolojik problemleri dolaylı olarak ölçen testlerin geliştirilmesine kaynaklık etmişlerdir. ve ödün vermeyen bir davranış sergilemekte. Başkalarına güvenmemesi. psikoloji tedaviye kendi istekleri ile gelmezler. Not: Bu MMPI yorumu hasta hakkında yararlı hipotezler kurulmasına yardımcı olabilecek bir kaynaktır. Bu nedenle bir grup psikolog kişisel bildirime dayalı olmayan testlere gereksinim olduğunu belirtmişlerdir. başkalarını gözardı ederek kendini ön-planda tutmaktadır. Başkalarının kendisini anlamadığını ve kontrol etmeye çalıştığını düşünmektedir. uzun süreli kişisel ilişki güçlükleri yaşamasına neden olabilir. Buradaki bilgiler eğitimli-sertifikalı test uzmanı tarafından değerlendirilmelidir. Projektif Testler Kişisel bildirime dayalı testler (ölçekler. Fantazi dünyasına gömülmüş görünmektedir. Objektif puanlardan elde edilen profile dayanarak yorumlar yapılmıştır. problemlerini ve kişiliklerinin diğer yönlerini objektif olarak değerlendirebildikleri bilgisine dayanır.

Bu dezavantajı gidermek için. 6 siyah-beyaz karttan oluşmuştur. Verilen yanıtlar bölge.Projektif testlerin altında yatan varsayım. Tematik Algı Testi (Thematic Apperception Test. Đkinci aşamasında. Söylentiye göre. Rorscach Testine benzer mürekkep testi örnekleri Rorschach Testi Test 4 renkli. normal-dışı davranışların tanılanmasında çok yararlı olmadığı görülmüştür. hayvan ya da nesneler puanlanır. bedenin bölümleri. Đçerik: insan figürleri. sıra dışı yanıtlar gerçeklerle bağlantısızlık olarak yorumlanabilir. Kişinin yaşamı. güdülenmesi. Form: Biçim ve renk açıklamaları değerlendirilir. Kişinin çevresini ne kadar gerçekçi biçimde değerlendirdiğine bakılır. Rorschach’ı geliştirmeye yönelik çalışmalar yapılmıştır. kişiler muğlak bir uyarana tepki verirken bilincinde/farkında olmadıkları kişilik karakteristiklerini bu uyarana yansıtarak ortaya dökerler. başetme biçimleri ve kişilik yapısının kararlığı gibi konularda bilgi vermektedir. Son yıllarda. Sıradan yanıtlar çevreyi yaratıcı biçimde algılamadığını. Ancak. somut düşünmeyi ifade ettiği düşünülmektedir. Örn: Psikotik düşünme. 1940) 13 . neden böyle bir benzetme yaptığı sorulur. Holtzman (1961) 45 karttan oluşan başka bir mürekkep lekeleri testi geliştirmiştir. sonuçta daha derinde bulunan kişilik örüntülerinin ortaya çıktığı savunulmaktadır. Projektif Testler Rorschach Mürekkep lekeleri testi Mürekkep lekeleri kişiliği değerlendiren ilk projektif testlerdendir. organize etme ve kavramları ilişkilendirme. Testin ilk aşamasında lekelerin neye benzediği sorulur. form ve içerik açısından değerlendirilir. Mürekkep lekeleri Rorschach’ın en önemli dezavantajı puanlama ve yorumlamanın zorluğu ve uygulamacılararası güvenirliğin düşük olmasıdır. Murray. Bölge: Kişinin lekenin bütününü mü ya da hangi bölgesini tanımladığına bakılır. meşguliyeti (preoccupations). çocuklarıyla dolaşırken bulutlarda ne gördüklerini sorduğunda. Bunların. Bu teknik Đsviçreli psikiyatrist Hermann Rorschach tarafından (1921) geliştirilmiştir. kişilklerinin çeşitli boyutlarını yansıttıklarını görmüştür. Kişilere bir dizi mürekkep lekesi gösterilir ve herbirinde ne gördüğü sorulur.

Kimi resimler erkekler. Bir oturumda en fazla 20 resim sunulur. yalnız. Hikayenin sonunda bu duruma neyin neden olduğu ve nasıl sonlanacağı da sorulur. kimileri kadınlar kimileri de her iki cinsiyete de gösterilir. Resimlerdeki kişiler. Kimi testler merkezi sinir sistemindeki patolojiyi gösterebilmektedir. Resimler muğlaktır ve her çeşit hikaye anlatılabilecek niteliktedir. Bender-Geştalt Testi: Olası bir beyin hasarını değerlendiren testlerden biridir. projektif testlerin kişisel bildirim testleri gibi değerlendirilemeyeceğini ve kişinin öznel dünyası hakkında önemli bilgiler verdiğini savunmaktadırlar.TAT TAT’ndeki resimler gösterilerek kişiden her resim için başı. Üzerinde geometrik şekiller olan kartları kişiden kopyalaması istenir. Rorschach ve WAIS gibi. Çocuklar. Karakterlerin niyeti ve Yaşama genel olarak bakışı nasıldır? Değerlendirme Güvenirlik ve geçerlikleri düşük. Halstead-Reitan Bataryası Beyin hasarı ve ilgili nöropsikolojik bozuklukları değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. beyin hasarı olan ve olmayan kişilerin kopyaları ile karşılaştırılır. Danışana resimdeki kişilerin düşünceleri ve duyguları da sorulur. Bu test aynı zamanda çocuklarda algı-hareket gelişimini değerlendirmede kullanılır. ikiliya da grupla çeşitli ortamlarda olabilir. Genellikle aşağıdaki sorulara yanıt aranır: Hikalerde ortaya çıkan kişiler-arası ilişkilerin doğası. Ancak nöropsikolojik problemler çoğunlukla bu amaçla geliştirilen testlerle değerlendirilmektedir. Kopyalar. ortası ve sonu olan ve bu duruma bir hikaye anlatması istenir. Beyin hasarının belirlenmesinde %70-%90 isabetlidir. Kiminle özdeşim kurduğu. yaşlılar ve farklı ırktan kişiler için geliştirilen formlar da vardır. Beynin hangi bölgesinin etkilendiğini belirleyebilmektedir 14 . ancak kimi klinisyenler. Nöropsikolojik Testler Ruhsal bozuklukların değerlendirilmesinde karşılaşılan güçlüklerden biri beyin hasarı ve bununla ilgili bozuklara tanı konmasıdır.

15 . Beyin hasarının büyüklüğü ve yeri hakkında bilgi vermektedir. dil ve konuşma bozukluklarının ise sol loblorla bağlantılı olduğu düşünülmektedir. Hangi işlevlerin kaybedildiğini ya da zarar gördüğünü bildirir. bedenin bölümlerini tanıması. Örn: Parmak salınımı testinde. Afazi (konuşma yetisinin yitimi) Testi: Dil ve konuşma ilgili yeterliklerin sınandığı bir testtir. ritmik. harf ve rakamları tanıması. aritmetik. beyin hasarının nedenini belirleyememesi ve genel hafıza işlevlerini değerlendirememesi Halstead-Reitan Bataryası Alt-Testler Dokunsal performans testi: Kişi gözleri kapalı iken çeşitli küpleri bir tahtaya hem sağ hem de sol eli yerleştirir. dokunsal. okuma. okuma-yazma ve aritmetik. Luria-Nebraska Bataryası Rus nöropsikolog Alexander Luria (1902-1977) tarafından geliştirlmiştir. Halstead-Reitan bataryası gibi bir dizi işlevi değerlendirmektedir Bunlar: temel ve üst düzey hareket becerileri. Hedef. hafıza ve problem çözme. Kişiden daha sonra bu nesneleri bir kağıda resmetmesi istenir.Dezavantajı: Oldukça uzun (6-8 saat). görsel. parmakla izlemenin beynin ön lobutarafından kontrol edildiği. Kişiden nesnelerin adını söylemesi. Kişiden doğru yanıta götüren kuralı zihninde tutup ona göre yanıt vermesi beklenir. akustik. Đzleme Testi: Parmak Salınımı (Titreşimi) Testi: Kişiden işaret parmağı ile olabildiğince hızla bir tuşa basması istenir Sınıflandırma Testi: Bir ekranda imge görünür ve kişiden 1-4 arasında bir rakama benzetmesi ve o tuşa basması istenir. kişinin tanımadığı nesnelere ilişkin hareket hızı ve dokunsal ve kinestetik ipuçlarını kullanarak öğrenme yeterliğini değerlendirmektir. Yanlış yanıtta zzzzzzz sesi gelir. alıcı dil. beynin belli bölümleri ile davranış arasındaki ilişki biçiminde yorumlanır. Beyin hasarı olan ve olmayan kişileri ayırtedebilmektedir. ifade etme. yazma. basit pandomimleri tekrarlaması gibi Testte gösterilen performans. Çocuklara ve yetişkinlere uygulanmaktadır.

Değişmesi gereken hedef davranışın belirlenmesine yardımcı olur. bilişsel değerlendirme ve fizyolojik ölçümler DAVRANIŞ DEĞERLENDĐRMESĐ Gözlem Doğal Gözlem: Genellikle “Uyaran-kişi-tepki-sonuç” dörtlüsüne bakılır. hayal kurma. Bu testin güvenirliği ve geçerliği konusundaki bilgiler artmaktadır 269 madde ve 11 alt-testten oluşan test yaklaşık 2-2. “Đşlevsel Olmayan Düşünceler” ölçeği ya da görüşmede “Biri sizi eleştirdiğinde aklınızdan ne geçer” gibi. Bilim yoluyla elde edilen ve yorumlanan bilgilerin bir yönteminin bulunması gerekir. kan akış hızı ve beyin dalgaları Bu değişimlerin korku. kas gerginliği. uykusuzluk. 16 . hangi beceriler yeniden kazanılabilir ya da diğerleriyle ikame edilebilir. Yüksek tansiyonu önleme gibi çalışmalarda yararlanılmaktadır Klinik Psikolojide Araştırma yöntemleri Bilim sistematik yollarla (yani. yöntem)elde edilen bilginin olguları açıklama yoludur. Sadece gözlenen davraışları değil. nabız. Fizyolojik Ölçümler: Davranışın fiziksel boyutlarıyla ilgili olarak da ölçümler yapılmaktadır.Sonuçta rehabilitasyon hakkında bilgi verir: Hangi beceriler etkilenmiştir. “aklımızdan geçen düşünceler” gibi içsel süreçlerin de önemli olduğu bilinmektedir. Örneğin. Örn. parkta gibi Benzetişim (Analogue) Gözlemi: Anne-çocuk ilişkisi. Sözel ve sözel olmayan davranışlar gözlenir: Evde. problem çözme gibi durumarda farklılaştığını biliyoruz. klinikte gözlenebilir ya da bir alkolizm sorununda klinikte yapay bir içki mekanı yaratılarak davranışlar gözlenebilir. psikolojik ya da fiziksel stres anında deride değişimler. kendimizi nasıl ödüllendirdiğimiz gibi. keder. okulda. klinikte. bildirime dayalı ölçümler. Bilişsel Değerlendirme: Ölçeklerle ya da görüşmelerde sorulan sorularla ilgili bilgiler elde edilir. görüşmeler. Kendimize söylediğimiz cümleler.5 saatte tamamlanabilmektedir DAVRANIŞ DEĞERLENDĐRMESĐ Bir dizi yöntemle davranış değerlenirilmektedir: Doğal ya da yapılandırılmış ortamlarda gözlem.

Örneğin. varsayımları kanıtlamak üzere araştırmalr yapılır. Bilimin amacı. Kuramsal kavramlar gözlenebilir durumlardan çıkarılmış olsa bile. Epidemiolojik Araştırmalar Betimsel Araştırmalar Gelişimsel Araştırmalar (Gelişimsel Psikopatoloji) 17 . çocuklukta dayak yeme depresyona neden olur demek yeterli değildir. Kuramların yeterliği araştırmalarla sınanır. Neden Kuramlara Gereksinim Duyulur? Kuramlar birbiriyle ilişkili olayları ya da davranış örüntülerini açıklar Kuramların açıkladığı olaylar ya da davranış örüntüleri mantıklı. köpek havlamasından sonra korkular başlayan bir çocuğu gözleyebiliriz. Örn. nedenlerine ilişkin açıklamalarda bulunur. Zaman ve mekan yakınlığı bize durumu açıklamaz: Öğrenilmiş korku kavramı bu durumu açıklayabilir. Đyi bir kuramın özellikleri nelerdir? Genel ve kapsayıcı olması: Herhangi bir davranış bozukluğunu değil tüm davranış bozukluklarını açıklamalıdır. Bir görüngüyü ya da olguyu açıklamak üzere geliştirilen bir dizi varsayıma “kuram” denir. benzer durumlarda tekrarlanması gerekir. tutarlı. Davranış örüntülerini açıklamakla kalmaz. Bu durumun hem test edilebilmesi hem de yanlışlanabilmesi gerekir. bunların da açıklanması gerekir. kuramların gelişimi ile bilgiyi açıklamak ve mümkünse neden-sonuç ilişkilerini ortaya koyabilmektir.Bilimsel bilginin ve yorumun en önemli özelliği test edilebilmesi ve yanlışlanabilme özelliğine sahip olmasıdır. ikna edici ve güçlü olmalıdır Psikolojik süreçleri açıklamada varsayımlara dayanır. Basitlik: Anlaması ve uygulamasının basit olması Görgül geçerlik: Bilimsel gözlemlerle elde edilen verilerle örtüşmelidir (örn: başın çapı) Đç-Tutarlık: Kuramın tüm parçaları birbiri ile örtüşmeli ve tutarlı olmalıdır (varsayımları ve hipotezleri) Test Edilebilirlik ve Yanlışlanabilirlik: Yararlılık: Klinik psikoloji ile ilgili kuramlar davranışları açıklamalı ve tahmin edebilmelidir. Böylece tedavi ve önleme çalışmaları yapılabilir. Bilimsel bilginin güvenilir olması gerekir.

evlilik. Epidemiolojik araştırmalarla ilgili kavramlar: 1. kişilik. Kişinin geçmişine ilişkin tüm bilgiler danışandan ve ilgili diğer tüm kişilerden toplanır (Aile. Özellikle seyrek görülen. meslek. tanı ve tedavi konusunda ayrıntılı bilgi verilir Genel olarak kabul gören kuramları yanlışlamaya yönelik bilgileri içerir Test edilebilecek hipotezler önerir Örn: Thigpen ve Cleckley (1954) “Eve White” Çoklukişilik: yeni bir kavram ve tedavi yöntemi önermişlerdir Genellenebilirliği düşüktür Deneysel Araştırmalar Örn: Hangi psikoterapi kuramı daha etkilidir? Deneysel araştırmalar neden-sonuç ilişkisi hakknda bilgi verir Araştırma hipotezi yer alır 18 . sağlık. önemli durumlarda Müdahale. eğitim. yaşam biçimi ve güncel durumu) Klinisyenler aynı zamanda bireyi tedavi etmeye çalışır. uyum. Risk Faktörü: Belli bir durumun ya da değişkenin varlığında bozukluğun görülme olasılığının artması Vaka Araştırmaları Bir kişinin davranışlarının gözlenmesi ve kaydına dayalı araştırmalardır. sıra-dışı. sosyo-demografik bilgiler. Đnsıdıns (Incidence): Bozukluğu gösteren kişi sayısında belli bir zaman diliminde (genellikle bir yıllık) artış / değişim oranı 3. Yaygınlık – Görülme Sıklığı (prevalence): Belli bir zamanda ya da zaman diliminde bir bozukluğun görülme oranı 2.Deneysel Araştırmalar ve Analok Araştırmaları (Tek-Denekli Araştırmalar ya da gruplarla) Vaka Araştırmaları Epidemiolojik Araştırmalar Bir hastalığın sıklığı. gelişim. dağılımı ve ilişkili etmenlerle ilgili araştırmalardır.

şizofreniye kaynaklık edebilecek ebeveyn davranışları gibi Analok araştırmalarında. 19 . hayvanlarla yapılan araştırmaların doğurguları çıkarılıp insan yaşamına genellenebilirliği sınanmalıdır En önemli dezavantajı dış geçerlik ve genellemedir Psikopatolojinin doğası ve nedenleri hakkında önemli bilgiler sağlar Tek-Denekli Deneysel Araştırmalar Klinik psikolojideki deneysel araştırmalar tek bir denek (katılımcı) ile de gerçekleştirilebilir Vak’a araştırmalarında olduğu gibi. bağımsız değişkene bağlı olarak değiştiği kabul edilir En azından bir kontrol grubu yer alır Katılımcılar tesadüfi yöntemle gruplarla atanırlar (her katılımcının belirlenen gruplara atanma olasılığının aynı olması Rosenthal etkisi kontrol edilebilir (Araştırmacının –farkında olmadan. analok araştırması yapılmış olmaz. -özellikle neden-sonuç ilişkisi.katılımcıları kendi hipotezini destekler yanıtlar vermelerine yönlendirmesi). sonuçların karşılaştırılacağı bir kontrol grubu yoktur. Örneğin. Bu araştırmaların çıkış noktaları. Genellenebilirliği ve dış-geçerliği düşüktür.olanaklı kılar.amacıyla analok araştırmaları yapılır Analok araştırmaları etik açıdan yapılması olanaksız olan araştırmaları –etik ihlaline yol açmadan. Örneğin çocuk istismari.Bağımsız değişkeni ve bağımsız değişkenin düzeylerini araştırmacı kontrol eder Bağımlı değişkenin. Böyle bir yanlılığı ortadan kaldırmak için çift-kör (double-blind) araştırma desenleri düzenlenir (hem araştırmacı hem de katılımcı araştırmanın hipotezinden haberdar değildir. gerçek yaşam olayına benzer bir olay laboratuvar ortamında yaratılır. benlik saygısına tehdit depresyon ya da kaygıya neden olur mu? Ratlarla araştırma yapıp sonuçları ratlara genellersek. psikotik ya da otistik çocuklardaki kendini yaralama davranışlarıdır. Davranışların bir yönüne odaklanarak güçlü bir araştırma yöntemi olarak klinik psikoloji araştırmalarında kullanılmaktadır. özellikle ilaç araştırmalarında) Dış geçerliğin sağlanması gerekir Analok (Benzetme) Araştırmaları Deneysel yöntemin avantajlarından yararlanmak.

. kimyasal süreçler ile beyin işlevleri ile ilişkisi.. Önce çok konuştuğunda ödüllendirilir. beyinden –yalnızca beyinden kaynaklanır. cinsiyet değişkeni (kadın ve erkekler) ile tedavi yöntemleri (ilaç. Daha sonra ağlamadığı zamanlar da ödüllendirilir.ABAB desenleri: A= Operant durum (baseline). jestlerimiz. bilişsel ve insancıl) iyileşmeye olan etkisi. Çoklu Operant Desenleri: A=Operant durumdaki koşulların yeniden uygulanmasının mümkün olmadığı ya da etik olmadığı durumlarda çoklu-operant işlemi uygulanmaktadır Çoklu Operant: Örneğin. Uykusuzluk. yasımız ve gözyaşlarımız. Örneğin. diğer değişkenlerin – etmenlerin. Sonuçta. Hastalık: bedenin tümünü ya da bir bölümünü etkileyebilir ve patolojisi bilinebilir ya da bilinmeyebilir.değil ödüllendirmenin davranışlardaki değişime kaynaklık ettiği sonucuna varılır. ilaçların beyine etkisi. Bu aşamada ağlama sıklığına da bakılır. Klinik Psikoloji Kuramları Biyo-Tıbbi Kuramlar “Hazlarımız. beyindeki anormalliklerin hangi hastalıklara neden olduğu. neşemiz. Karma Desenler Birden fazla etmenin (değişkenin) bir bağımlı değişkene olan etkisini araştırmak amacıyla yapılır. ağrılarımız. Operant durum ile deneysel durum arasında anlamlı bir farklılık olduğunda sonucun deneysel manipulasyondan kaynaklandığı sonucuna varılır. 20 . kahkahalarımız. unutkanlık ve alışkanlık dışı davranışlar beyinden kaynaklanır” Hipokrat Ruhsal bozuklukların nedeni bedenimizdeki biyolojik ya da fiziksel bozukluklardır. muhakeme. amaçsız kaygılar. gözden kaçan hatalar. Az konuşma ve ağlama gibi.. beyin yapıları ve zihinsel işlevler arasındaki ilişkisi:hafıza. ayrıca üzüntülerimiz.hastalık kavramı ile eşleştirmişlerdir. depresif belirtileri olan bir çocuğun iki ayrı davranışı gözlenir. Beyin ve sinir sistemi çalışmaların odak noktasıdır Sinirbilim: beynin yapısı. B= Tedavi (deneysel manipulasyon) A= Operant durumdaki koşullar B= Tedavinin yeniden sunulması (deneysel manipulasyon). duygu Fiziksel Hastalık ve Psikopatoloji Geleneksel biyo-tıbbi ruhsal bozukluklarla –fiziksel.

depresyonda. vücut hücrelerinde ya da dokularındaki değişimler gibi. Doğurguları Normaldışı davranışlarda organik nedenlere çok fazla önem verilmesi Tedavide yalnızca biyolojik ya da fiziksel yöntemlerin kullanılması Psikoterapi. ya da kalıtım 3. (psiko: ruhsal. bedensel yaralanmalar. Örneğin. Depresyonun nöropineprin bozukluğundan (deficiency) ya da serotonin yetmezliğinden kaynaklandığı önerilmektedir. Hafıza. Sistemik Hastalık: Herhangi bir vücut organının ya da organ sistemlerinin işlevlerini yerine getirememesi durumu Sistemik hastalıkların nedenleri kısmen bilinebilir. Örneğin: beyin iltihabı dementia belirtilerine neden olur. Hafıza. muhakeme ve soyut düşünme Örneğin frengi mikrobunun sinir sistemini istila etmesi: özbakım becerilerini yerine getirememe. büyüklük sanrıları. Frengi mikrobunun bulunması. kişi halüsünasyonlara kapılabilir. Kafa travmaları. psikoeğitim ya da sosyal çevre düzenlemelerinin gözardı edilmesi Neden-sonuç ilişkisinin kurulamaması Psikoaktif ilaçların geliştirilmesi Nedenin vücutta o maddenin eksik olup-olmadığına bağlanamaması: Aspirin gibi 21 . Bağışıklık sisteminde ve aşı gibi çevresel değişikler fark yaratır. nöropineprin ve serotonin adlı nörotransmitterler. Bulaşıcı Hastalık: Bakteri ve virüs gibi parazit türü organizmaların vücudu istila etmesidir. Örneğin: Diabetin nedeni karbonhidratların metabolizma işlevlerindeki bozukluklar ya da yüksek tansiyon Örneğin depresyon ve şizofreni araştırmaları. Bulaşıcı-Olmayan Travma: Yıkıcı çevresel koşullardan ötürü bedenin işlevlerini yerine getirememesi. patoloji: hastalık) Biyo-Tıbbi Kuramlar HASTALIK 1. yargılama işlevleri bozulabilir. tüm psikopatolojinin sonunda bir hastalıkla bağlantısının kurulacağı inancını güçlendirdi. 2. zehirli maddelerin vücuda girmesi gibi durumlarda bedensel işlevler yerine getirilemeyebilir.Patoloji: Hastalığın altında yatan süreçlerdir. Belli psikopatolojiler bulaşıcı hastalıklardan kaynaklanır.

kalıtım içinde bulunduğumuz çevreye nasıl tepki vereceğimizi etkileyebilir. onların altında yatan gerçek motivasyonun farkında değillerdir Motivasyon.Klinik Psikoloji Kuramları Beden-Çevre Etkileşimi ve Ruhsal Bozukluklar Bireyin çevresi ve yapısal özellikleri arasındaki etkileşim vurgulanır.temel odağı psikolojik olayların analizidir Kişilik. ya da hangi tepkilerin verilme olasılığının yüksek olduğu bilgisini verir. Kalıtım uyarana belli bir tepkiyi değil.olaylardır ve zihinde (mind) gerçekleşir Psikodinamik kuramlara ve psikoanalize göre. hangi tepkileri vereceğimizin ranjlarını belirler. düşünce ve duygular davranışlardan çıkarılır Yalnızca söylenenler değil. tüm davranışların bir amacı ve motivasyonu vardır Đnsanlar çoğunlukla davranışlarını ve düşüncelerini yönlendiren . davranış ve terapi kuramı geliştirmiştir Psikoanalitik Kuram (Klasik/Ortodoks Psikoanaliz) Normal-dışı davranışların nedeni içsel faktörlerdir Bu içsel faktörler -içsel-psişik. söylenmeyenler de davranışların altındaki motivasyon hakkında ipucu verir 22 . psikodinamik kuram ve uygulamaların temelidir Psikoanalizin öncüsü Sigmund Freud’dur (1865-1939) Freud –erken dönem yazılarında biyolojik etmenlere değinse bile. Yatkınlık-Stres Kuramları: Aynı biyolojik yatkınlığa sahip iki birey farklı çevrelerde yetiştiğinde stres kaynağına farklı tepkiler geliştirebilirler. ruhsal bozukluğun odağı bilinçdışı dürtüler ve çatışmalardır Psikoanaliz. Kalıtım-davranış çalışmaları: Kalıtım davranışa neden olmaz. Klinik Psikoloji Kuramları Psikodinamik Kuramlar Psikodinamik yaklaşımlara göre.

Bu çatışma ve kaygılar pek çok belirti biçiminde ortaya çıkar Kişi bu belirtilerin kaynağını bilmez ve daha makul nedenlere yükler Gerçekçi kaygı: bilinen ve gerçek bir kaygı Nevrotik kaygı: bilinmeyen bir tehlikeye gösterilen tepki (cinsellik ve saldırganlık dürtüleri) Ahlaki kaygı: ahlaki kuralları ihlal etmemek için ebeveynin ceza tehditlerinin içselleştirilmesi.cinsellik ve saldırganlık dürtülerinden kaynaklanır Bu biyolojik dürtüler çoğunlukla ebeveyn ya da diğer otorite figürlerinden edinilen ahlaki standartlarla çatışır Toplumun açık cinsellik ve saldırganlığı sınırlandırmasından da bu çatışmalar kaynaklanır. dil sürçmeleri. nicelikseldir Đsim ver yer unutmak.Normal-dışı davranışların gelişimindeki önemli olaylar unutulmakta Bu anılar çok acı verdiğinden “bastırılır”. ne zaman aklaki kuralları ihlal etse –ettiğini düşünse kaygılanır Normal ve normal-dışı ayrımı niteliksel değil. Bu tehditlerin kaygı yaratmasının nedeni ebeveyn sevgisini kaybetme tehlikesi olarak (çocuklukta) algılanmasıdır Çocuk. “zihinsel yaşamın acentaları” adını verdiği kişilik yapılarını önermiştir 23 . ancak bilinçdışını bilince getirmek oldukça güçtür. bilinçten bilinçdışına itilir Bilinç ve bilinçdışı arasında süreğen-birbirine akan bir ilişki vardır Bastırılan motifler ve çevresindeki anılar bilince çıkarak daha fazla kaygı yaratır Kişi bu kaygılara ya da belirtilere yoğunlaştığında bilinç ve bilinçdışı arası bir durum oluşur: bilinçöncesi Bilinçöncesi kolaylıkla bilindışı olabilir. eşyaları kırmak ya da kaybetmek bilinçdışı çatışma ve kaygıların ipuçlarıdır Motivasyon. ergenliğe ve yetişkinliğe girdiğinde. biyolojik. çatışma ve kaygı gibi psişik süreçlerin işlevlerini açıklamak üzere. belki de hiçbir zaman bilince çıkmayabilir Psikoanalitik Kuram Belirtilere neden olan iç-çatışmalar –doğuştan getirilen.

doğuştan olan. eleştirir. Kişi saldırganlığı başkasına yönlendirmek ister. iyileştirir. Eros ve libido yaşamı geliştirir. birbirlerine karşı da çalışabilir. Gönüllü yapılan tüm etkinlikleri “ben” kontrol eder Deneyimleri hafızada tutarak ve dış dünyayı değiştirmeyi öğrenerek dış dünyaya tepkide bulunur Hazza hemen kavuşmaya ya da ertelemeye “ben” karar verir. iç çatışmalara ve dış tehlikelere karşı kendini savunur –kişiliğin entellektüel acentasıdır Freud. yapıcı tüm etkinliklerin kaynağıdır. idden başka bir zihinsel acenta gelişir “ben” Ben. ancak ahlaki emirlerden ötürü kendine çevirir Eros ve tanatos birlikte de. (dış dünyanın koşullarını gözetir) Bazı durumlarda. “kalıtımla gelen. id ego ilişkisini at ve binicisine benzetir Đd enerjiyi sağlar. iki temel dürtüden oluşur. karar verir. Eros: aşk tanrısı. idden gelen tüm heyecanları baskılamak zorunda kalır “ben” akıl yürütür. Saldırganlık dış dünyaya ya da kendine yönelebilir. libido adı verilen özel bir enerji kullanır. haz ilkesine göre çalışır. ve Tanatos (Ölüm dürtüsü) Ers. Cinsel enerjiden daha fazladır. doğumda varoaln ve sonuçta dürtüsel olan her şey” id’dir.Kişilik ve Normaldışının Yapıları ĐD Psikolojik gelişim id’le başlar. Kişilik ve Normaldışının Yapıları Tanatosun temel amacı. id ile dış dünya arasındadır. Eros. Yalnızca hazzı değil. binici amaca karar verir ve hayvanın hareketini yönlendirir Ego. yaşayan her şeyi yaşamayan hale dönüştürmektir. haz veren davranışların kaynağıdır. Örn: yemek yeme ve cinsel ilişki Kişilik ve Normaldışının Yapıları EGO (BEN) Yaşamın ilk yıllarında. Ölüm dürtüsü yerine saldırganlık terimini tercih etmiştir. dış dünyanın ve idin taleplerini –ki bu talepler çoğunlukla birbiriyle çelişirkarşılayacak kadar güçlü olmalıdır Kişilik ve Normaldışının Yapıları SÜPEREGO (ÜSTBEN) 24 . Zihnin biyolojik ve ilkel acentasıdır Đd.

ancak gerçekle bağlantıları kopmamıştır (psikotikler gibi) Piskotiklerde. aynen ana-babalar gibi” Üstben’in talepleri yerine getirilmediğinde ben suçluluk hisseder. bunları uzlaştıramamasından kaynaklanır Sağlıklı bir birey. kontrolleri ve yasaklarından etkilenir Çocuğun görevi. üstben ise acımasız olduğundan ben’in örgütlenmesi zayıftır.bir üstben geliştirmiştir Nevrotik. anababanın tutumlarından kaynaklanan kaygı ve hayal kırıklıkları ile başetmektir Bir evrede kaygı ve hayal kırıklıkları ile nasıl başa çıkıldığı diğer evreleri etkiler Oral –Bağımlı Evre Cinsellik doğumla birlikte başlar Bebeğin hazza ulaşabilmesi bir diğer kişiye (genellikle anne ya da anne figürüne) bağlıdır 25 . üstben ve dış-dünyanın genellikle birbiriyle çelişen taleplerini egonun ustalıkla karşılayamaması. idealleri. diğer bazı psikoanalistler farklı düşünmekte) Psikocinsel Gelişim Psikocinsel gelişim kuramı ile. normal-dışı kaygıları olan bir ben zayıftır ve dış dünyanın taleplerini yerine getiremez. id. cezalandıracağım diye tehdit eder. güçlü bir ben ve makul talepleri olan –aşırı cezalandırıcı olmayan. düzeltir. kişiliğin yeni yapısı olan üstben gelişmeye başlar Üstben ahlak/vicdan ve ideallerden oluşur Vicdan. Psikotik ego gerçekle bağlantısını kopardığından psikoanalitik tedavi uygun değildir (Freud’a göre. anus ve cinsel organlar Cinsel uyaranlara çocuğun verdiği tepkiler ana-babanın tutumları. “ben’i gözler. Bunlar ebeveynlerden ve zaman içinde benzeri kişilerden (öğretmen gibi) alınarak içselleştirilir Üstben. bedene yönelik bir “erotik bölge” vardır: ağız.Çocukluk süresinde. Freud’a göre Psikopatoloji Freud’a göre ruhsal bozukluk. ahlaki doğruları ve yanlışları temsil eder. idin talepleri çok yoğun. güçlü bir egonun nasıl geliştiğini anlatır Zayıf bir ego travmatik olaylardan ve bulunulan evrenin gereklerini yerine getirememekten kaynaklanır Her bir gelişim evresinde.

ana-babayı kontrol etme açısından önemli bir olaydır Tutarak ya da bırakarak ana-babayı mutlu ya da mutsuz etmeyi öğrenir. temizlik v. bebek yalnızca annesine değil diğerlerine de aşırı bağımlı olur “Aşırı bağımlı karakter” bu tür kişilik örüntülerinde kullanılmaktadır Kendine güvenme ve bağımlılık arasında bir denge olması gerekir ve bu kişinin yalnızca cinsel yaşamını diğer. Bu durum. annesinin aşkı için babası çocuğun rakibi olur Babasının yokluğunda “annesinin yatağını her yatışında” bu rekabet duyguları yoğunlaşır Cinsel rakibi olan babasının erkeksi özellikleri ile özdeşleşmeye / model almaya başlar 26 . bebek cinsel ve bakımla ilgili hazzın bir diğer kişiye bağımlı olmakla ilişkili olduğunu öğrenir Bebeğin hazza ulaşmasındaki herhangi bir engel ya da tehdit (annenin uzun süre olmaması gibi) kaygı yaratır Eğer bu tehdit uzun süreli ve yoğun olursa. Fiziksel olarak güçlü ve evde otorite olan babasını kıskanır. (özellikle OKB) Fallik Evre Kızlar ve erkekler farklı bir güzergah izler (3-6 yaş) Fallik. Yunanca Phallos (penis) den esinlenilmiştir Erkekler penislerinden. bağımsızlığın ve öz-girişim davranış gelişiminin ilk –ilkel.örnekleridir Anal karakter: düzen. diğer kişilerarası ilişkilerini de etkiler Anal-Sadistik Evre Çocuk. ondan gurur duyar.Yaşamın ilk yılını kapsayan bu evrede.b. onu anneye göstermekten keyif alır. 1-3 yaş arasında cinsel hazzın anal işlevlerden alınabileceğini keşfeder Anal hazzı saldırganlıkla eşleştirmeye başlar Tuvalet eğitimi. kızlar da anatomik olarak penisin eşdeğeri olan klitorisden haz almaya başlarlar Bu evrenin en önemli özelliği “Oedipus ve Elektra” karmaşasıdır Oedipus kavramı Yunan mitolojisinde Sofokles’in ünlü trajedyası Oedipus Rex’den alınmıştır Penisinden haz almaya başladığında.

penisini kesecek” diyerek emrini daha keskin hale getirir. kastrasyon tehditinin yoğun olduğu durumlarda erkek cinsel rolünden korkabilir ya da kadın olmaktan korkabilir Fallik evre kızlarda farklı bir seyir izler Bir penisi olmadığını fark eder ve erkeklere gıpta eder /kıskanır. kızlarda ise.sonlanır Anneye olan cinsel arzu bastırılır Çocuk. “Seni babana syleyeceğim. Böyle bir durumda üstben gelişimi zarar görebilir ve erkek çocuk anneyle özdeşebilir (uç durumlarda homeseksüel olarak yetişkin cinsel rolü edinir) Erkeksilikle özdeşleşme olsa bile. Falik (3-6) ve Latent / örtük evre (6-12 yaş) Babayla olan cinsel rekabet –görünürde. baba ortalıkta yoksa çocuk cinsel rekabete girişmez ya da erkeksilikle özdeşleşmez. babasını istemeyi bıraktığında örtük evreye geçer Annesiyle özdeşleşerek kadınsılığını ve üstbenini güçlendirir 27 . idealleri gelişen süperegosuna alınarak içselleştirir Erkeksi karakterin gelişiminde fallik ve örtük evre çok önemlidir Erkeksi karakterin gelişimi çocuğun babasıyla özdeşleşmesine bağlıdır Eğer babayla cinsel rekabete girişmezse.Freud’a göre Oidpus karmaşası. annesinin kadınsılık özellikleriyle özdeşleşmeye başlar Annesiyle özdeşleştikten sonra. kaçınılmaz olarak felaketle sonlanır. ASnne. babanın ahlaki kuralları. penisi olmadığı için kendini yetersiz / aşağı hisseder Neden penisi olmadığını araştırmaya başlar Kendisini yeterince donatmadan bu dünyaya getiren annesini suçlar Bu suçlamadan sonra. babasının ilgisini kazanmak için şimdi annesiyle yarışabilir Đğdiş edilme tehditi erkek çocuklarda oedipu karmaşasını sonlandırır. Bu tehdite verilen tepki “iğdiş edilme / kastrasyon” karmaşasıdır Çocuk bu dönemi bitirir ve latent / örtük evreye geçer (6-12 yaş). Tüm gelişiminde bundan etkilenir Önce erkekleri taklit etmeye çalışır ancak penisinin olmamasının bunu engellediğini fark eder Cinsel haz almak için cinsel organlarını kullanmaya çalışır ama yeterli hazza ulaşamaz. penisin olmaması ve erkekleri kıskanma elektra karmaşasını sonlandırır Elektra karmaşası “kadınsı karakter” gelişiminde önemlidir Kızlar. oğlunun cinsel hazzının kendisine yönelik olduğunu bilir ve bunu uygun bulmaz.

biyolojik dürtülerin önemini gözardı etmeden. Anna Freud. ego idden türememiştir. penis kıskançlığı ve erkek olma isteğinin devam etmesi homeseksüellikle sonlanabilir Freud’un kuramında en fazla eleştirilen nokta “penis kıskançlığı”dır (Anatomi yazgıdır) Genital Evre: Ergenlik ve Yetişkinlik Ergenlikte cinsel gelişim. ego özerktir. Ego Psikolojisi ve Savunma Mekanizmaları Hartmann’a göre. ego yalnızca idden kaynaklı çatışmaları çözmez. insan davranışlarında vurguyu id’den ego’ ya yönlendirmişlerdir Ego psikolojisinin temel ilkesi. Erik Erikson Ego psikologları. ego bir sorun nasıl çözülür. bu nedenler karmaşık ve birden fazladır Bilinçdışı güdü: Farkında olunmasa bile. hastalarına ilişkin kayıtlar saatler sonra yazıldı sonuç ta Freud’un kendi hafızasından etkilenmiş olabilir. bağımsız bir zihinsel acentadır Sonuçta.Kızlarda. Pek çok gözlemi tekrarlanamıyor Freud’un Katkıları Determinizm: Davranışlarımızın bir nedeni vardır. çatışma içeren bir karar nasıl verilir gibi doğrudan egodan kaynaklı sorunlarla da ilgilenir 28 . Heinz Hartmann. önceki yaşantılar kişinin deneyimlerini. David Rapaport. çatışma ve kaygılarının gerçek nedenlerini çarpıtır hatta inkar eder Savunma mekanizmaları “Ego Psikolojisi” akımının temelini oluşturur Öncüleri. daha sonraki yaşantılarını etkiler Çocukların anne ve babalarını nasıl-neden model aldıklarına ilişkin açıklamaları etkilemiştir Ego Psikolojisi ve Savunma Mekanizmaları Çatışma ve kaygıyla başetmek için “ben” savunma mekanizmalarına başvurur Kişi. diğer dönemlerin ne kadar başarılı geçtiğine bağlıdır Freud’un Psikoanalitik Kuramına Yöneltilen Eleştiriler Biyolojik dürtülere fazla önem verilmesi : bu dürtülerin ortaya çıktığı kültürel ortamın dikkate alınmaması Penis kıskançlığı Yetersiz Veri: Freud’un verileri retrospektif açıklamalara ve kliniğe başvuran kişilere dayanmakta Zayıf Yöntem: Gözlemleri kontrol edilmedi.

elips ile yiyeceği eşleştirmeyerek köpeği –elipse değil. daire ile yiyeceği eşleştirerek. Daha sonra. elipsi yavaş yavaş 29 . Heinz Kohut Ego. kişilerarası ilişkiler.daireye koşullamıştır.Ego. şimdi. gereksinimlerin toplum tarafından karşılanmaması gibi temalar vurgulanmaktadır Freud Döngüsünden Sıyrılan Kuramlar Carl Gustav Jung (Analitik Psikoloji): Ortak bilinçdışına yabancılaşma psikopatolojiye neden olur Alfred Adler (Bireysel Psikoloji): Bilinçdışı çaresizlik ve aşağılık duyguları ve bunu ödünlemeye çalışma psikopatolojiye neden olur Davranışçı Kuramlar Ruh sağlığı alanında çalışanlar normal-dışı davranış ve deneyimleri anlamak için öğrenme ilkelerine yönelmişlerdir Sosyolog ve antropologların çalışmalarından etkilenmişlerdir: Normal-dışı kültürel norm ve kurallardan sapmadır Klasik Koşullanma Ivan Petrovich Pavlov (1849-1936) Koşullanmış Duygusal Tepkiler: Pavlov. dış dünyanın somut sorunları. sosyal ve kültürel ortam. Harry Stuck Sullivan. bazen dış dünyanın somut sorunları ve süperogonun getirdiği sınırlamalarla ilgilenir Savunma Mekanizmaları Bastırma Đnkar Mantığa bürüme Gerileme Karşıt tepki geliştirme Ters-Yapma: OKB ya da ana-babanın “öpeyim geçsin” gibi davranışlar Yer değiştirme Yansıtma Özdeşleşme Yeni-Freud’cular Erich Fromm. Karen Horney.

1961. Bunların potansiyellikleri ve gerçekleştirilme düzeyi arasındaki fark ciddi psikolojik problemlerin kaynağıdır. Normal-dışı davranış gösteren kişiler.F. Skinner (1904. Fobilerin edinilmesi Operant Koşullama B.) Olumlu ve Olumsuz pekiştirme I. pekiştirecin nasıl uygun biçimde elde edileceğinin öğrenilmesidir. Đnsanlar geleceklerini belirleyecek seçimlerde bulunabilirler (özgür seçim) Đnsanın en önemli özelliği gelişmeye ve potansiyelini kullanarak kendini gerçekleştirmeye yönelik olmasıdır Đnsancıl Psikoloji Đnsancıl psikoloji temel kavramlarını varoluşçu felsefe ve psikolojiden almıştır 30 . Gereksinimler hiyerarşisi ve kendini gerçekleştirme Diğeri Carl Rogers’dır (1902-1987). Model alma Sistematik duyarsızlaştırma Flooding: Sel tekniği Vicarous pekiştirme Đnsancıl Psikoloji Đnsancıl psikoloji insana ilişkin değerleri vurgular Đnsanların gereksinimleri ve amaçlarını anlamaya çalışır. Birey-merkezli psikoterapi. Watson ve Rayner (1913): Küçük Albert çalışması. çözümlenmemiş duygusal çatışmaların uyumsuz davranışlara neden olabilecek yollardan birini göstermiştir. Terapinin amacı. Bunlardan hangilerinin pekiştirmeye kaynaklık edeceği öğrenilir. Tip ceza Sosyal ve fiziksel çevre pek çok uyarandan oluşur. Ve II. hangi ayırdedici uyaranların uygun davranışı pekiştirmede ipucu olabileceğini öğrenmemişlerdir. Đnsancıl Psikoloji Dergisi En önemli liderlerden biri Abraham Maslow ‘dur (1908-1970).daireye benzetmiştir. Psikolojideki üçüncü güç olarak bilinir. Köpek artık şeklin daire mi yoksa elips mi olduğunu ayıredemeyecek noktaya geldiğinde çatışma belirtileri göstermeye başlamıştır. Pavlov’un bu çalışması.

farkında olmadan terapötik süreci sabote etmektir 31 . Analist. Schofield. 1905-1980). hasta (terimi kullanılır) terapistin yönergelerine uymaktadır. bu materyali anlamak.Bireylerin şu andaki varoluşu. insan ilişkisidir ve amacı. Amacı belli belirtileri azaltmaktır.biz neyi seçti isek oyuz (Jean-Paul Sartre. Kendini anlama ve kabul edici tutum geliştirme gibi. duygularında ve davranışlarında olumlu değişiklikler yapmaktır. yorumlamak ve danışanına yorumunu aktarmak durumundadır Temel uygulama yollarından biri serbest çağrışımdır Direnç ve Terapötik Đşbirliği: Direnç. Rollo May “ancak içine doğduğumuz dünyanın sınırlılıkları dahilinde”. insanın düşüncelerinde. Sorumlu ve aktif Biomedikal terapi ve psikoterapi birarada olabilir: psikoaktif ilaçlarla psikoterapinin birarada kullanılması gibi Psikoterapi Psikoterapi: “Acı çekiyorum” diyen insanı rahatlatmaktır Sözel iletişim ve ilişki önemlidir “Cüzdan arkadaşlığı” (W. anlamlı-anlamsız söylemelidir. Çatışmayı çözmek ve kaygıyı karşı kendini korumak için ego bu dürtüleri bastırır ve bilinçdışına gönderir ya da savunma mekanizmalarını kullanır Temel Kural:Danışan aklına gelen her şeyi. Psikoterapinin amaçları daha geneldir. isteği (motives). Biz kendimizden varettiğimizden kişiyiz. Psikoterapi ve Bioterapi Psikoterapi: psikolojik yollarla tedavi demektir. Uyumsuz yaşama biçiminden daha uyumlu yaşama biçimine geçmek Bioterapide ise. kendilik algısı ve psikolojik problemlerine yoğunlaşır. 1986) Klasik Psikoanaliz: Yöntem ve Amaç Bilinçdışına gömülmüş düşünce motifleri bilince getirmek çok önemlidir Nevrotik bireylerin egosu kaygı doludur: idin cinsel ve saldırgan dürtülerin ifade edilmesini süperego yasakladığı için. Biomedikal işlemler spesifik ve somuttur. Psikoterapinin özü. Birey içsel arzuların veya dış güçlerin kurbanı değildir (bilinçdışının varlığı kabul edilse bile).

değişimden korkmak Transferans: Analistin. semptomlar acı verdiği kadar zevk de verebilir. kişinin rahatsızlık duymadan hazzı deneyimleyebilmesi ve aynı zamanda dış gerçekliğe uyum sağlaması Geştalt Terapi: Frederick S. Perls (1894-1970) Şekil-Zemin ilişkisi Beden dili Geştalt’ın tamamlanması Şimdi ve burada Çift sandalye Bilişsel-Davranışçı Terapi Temel şemalar: Sevilme ve yeterlik Bilişler duygu ve davranışların kaynağı Erken deneyimler şemaların gelişiminde önemli ancak tedavi için erken deneyimlerin ayrıntılarıyla bilinmesi gerekli değil Tedavinin amacı. şimdi geçmiş gibi anlattırılır sembolleri: zamanlama önemlidir. kişinin yaşamındaki özel-önemli kişilere transfer edilmesi.Direncin nedeni: bunların farkına varmak kaygılandırır. sonra nefret edilen-sevilen kişi (genellikle ebeveyn) ve en sonunda yeniden yardımcı olan uzman Karşı-Transferans: Yorumlama: Danışanın eylemlerinin ve deneyimlerinin bilinçdışı anlamlarının iletişimi –Danışanın farklı ortamlardaki davranışı aynı dürtü ya da çatışma çerçevesinde anlamlandırılabilir –Geçmiş –Rüya ve gelecek bağlantısı: geçmiş şimdi. erken yorum dirence kaynaklık edebilir –Yorumlama Psikoanalizde Amaç Psikoanalizin amacı. Gerçekçi değerlendirmelerin yapılması PSĐKOPATOLOJĐNĐN TARĐHÇESĐ 32 . bilişlerin/düşüncelerin değiştirilmesi. Terapinin başlangıcında yardımcı olacak uzman.

P. Bu yönteme moral tedavi yöntemi deniliyor. felce bir mikrop neden oluyorsa.PSĐKOGENEZ: ruh sağlığı bozuklukları.SOMATAGENEZ: (HĐPOKRAT M. 17. ve histeri) bu sıvıları. Hasta haneler açılıyor ama hastalar zincirlere bağlanarak.) Brever’ in öğrencileri. 19. nedeni sadece somatik hastalıklar olan sorunlarda işe yarıyor. Hastalara küçük işler vererek rehabilitasyonlarını sağlıyor. felce frengi mikrobunun neden olduğu ortaya çıkıyor. 19. psikolojik sorunlara dayandırılıyor. 18. Ruhsal bozukluğu olan kişileri hipnoz ile tedavi ediyor. yy un sonunda.yy ın sonlarında bir yandan somatagenez baskınken. çıkan kabarcıklar ile şeytanların çıktığı düşünülüyor.PINEL ilk insancıl hekimlerden. Kathaksis (travmatik olaylar.ŞEYTANCILIK: (DEMANOLOGY) açıklanamayan her şey tanrıya yükleniyor. yy a gelindiğinde ise. 460 – 377) ruh sağlığı bozuklukları bedensel sorunlara dayandırılıyor.yy da akıl hastası kişilerin büyücü olduğu sanılıyor. ve 19. diğer yandan da psikogenez düşüncesi baskınlaşmaya başlıyor. 2. yy da ilk hasta haneler yapılıyor(1773) 1780 lerde hastalar delikli bir tabuta konulup. bilinçdışına itilerek ortaya çıkabilir. psikogenez çalışmalarının öncüsü sayılan MESMER (şarlatan olarak adlandırılmış). Bu dönemlerde felç yaygınlaşıyor. Hipokrat’ a göre vücudun salgıladığı sıvılar var. ruh hastalıklarına da bir başka mikrop neden olur görüşü yaygınlaşıyor ve somatagenez düşüncesi yaygınlaşıyor. Ruh hastalığı olan kişilerin içine şeytan girdiği sanılıyor. 19. hastalıkların nedeninde yine somatagenez olduğu düşünülüyor. hastaların iyileştiğini gözlüyor. dışa vurulmazsa. bir hastayı hipnoz yöntemi ile iyileştiriyor. (ancak bu yol. melankoli. Sonuçta. günümüzde hormonlara benzetebiliriz. kendi hasta hanesinde değişiklikler yapıyor. 3. Hastaların kötü koşullarda tedavi edildiğini görünce. yy da Amerika ve Avrupa’ da insancıl yöntemlere dönüş yaşanıyor.(kara safran. ve 18. Felcin nedenleri araştırıldığında. hipnozu keşfediyor ve bilimsel amaçlı olarak kullanıyor.1. 16. acı veren yöntemlere maruz kalıyorlar. Bu olay hipnoz ile tekrar yaşandığında dışa vurulur ve boşaltılır) PATOLOJĐK PSĐKOLOJĐ 33 .Ö. (mani. sarı safran renksiz safran ve kan) bu sıvıların salgılanmasındaki değişiklikler ruh hastalıklarına yol açıyor. Bu şeytanı çıkarmak için acı verici yöntemler kullanılıyor.

Freud’ Un Ruh Sağlığı Tanımı: Ruh sağlığı yerinde olan kişi. Alkolizm (bazen böyle olmayabiliyor). Örüntü: belirli ölçülerin bir arada olması Kişi duygusal açıdan kendini kederli. Bu durumda kişiye depresyon tanısı konur ve ruh sağlığı yerinde değil denir.(depresyon. 34 . fahişelik 3. ruhsal ve sosyal açıdan tam iyilik halinde olma. ANORMAL DAVRANIŞ ÖLÇÜTLERĐ 1. 2. bir başka kültürde normal kabul edilmez.) Ruh sağlığı. En önemli sorun uçlardaki kişilerin davranışlarında normal dışı olmayabilir. kaygı. onları kaldırabilen kişidir. Amerikan Psikoloji Derneği Ruh Sağlığı Yerinde Olmayan Kişi Tanımı: davranışsal. süreğen bir keder. duygusal yada fiziksel belirtilerin belirli bir örüntü içinde görülmesi. çalışan ve seven kişidir. başkalarının sorunlarını paylaşabilme ve başkalarından hoşnut olan kişidir. ĐSTATĐSTĐK: grubun dışında davranışlar gösterse bile kişi. onları kabullenebilen onlarla yaşamayı öğrenebilen kişidir. normal dışı değerlendirilebilir. Söylediklerinin anlamlı bir bağlantısının olmaması.(ekonomik kriz. DELÜZYON: yanlış inançlar. Dünya Sağlık Örgütünün Ruh Sağlığı Tanımı: bedensel. Toplumda kabul gören davranışlar sergiler. Kendi güçsüzlüklerini yenmeye çalışan. fiziksel açıdan yorgun. Toplumdaki ve kendi bedenindeki değişimlere uyum sağlayabilir. HALÜSÜLASYON: duyumlara ilişkin çarpıtmalar. normal sayılabilir. ergenlik dönemindeki gelişmeler) Kişisel stres yoktur. ĐLETĐŞĐMDE BAĞLANTISIZLIK: aynı dili konuştuğumuz halde. sevgi verebilme ve alabilme.(ben son peygamberim) 6.Ruh sağlığı yerinde olan birey. KÜLTÜREL GÖRECELĐK: bir davranış belli bir kültürde normal kabul edilebilirken. 5. Kişinin kendi benliğini abartarak anlatması. başkalarından hoşnut olan ve yaşamın getirdiği sorumlulukları karşılayabilen. SOSYAL STANDARTLAR: toplumsal davranışların dışından farklı davranışlar gösteren kişi. bilişsel açıdan konsantre olamıyor. değiştiremiyorsa. Ruh sağlığı yerinde olan kişi kendinden hoşnut olan. 4. Başkalarından hoşnut olma: yakın ilişkiler kurabilme. bilişsel. Gerçeklikle bağlantılı algılamalarda bulunan ve olaylara olumlu yaklaşabilir. kişinin konu ile hiç alakası olmayan şeylerden bahsetmesi. davranışsal açıdan eskiden zevk aldığı davranışları sergileyemiyor.

Aynı zamanda tanı konduğunda da kendi içinde bir sınıflandırma yapılabilen bir kavramdır. Tanı ve sınıflandırma sonucu yasal sorumluluklar belirlenir. 1. (mide bulantısı. (2050 yılında yaşıyoruz. Đnsanları anlamaya yönelik davranışları engeller.hozoloji: normal dışı davranış ve deneyimleri sınıflandırma biçimidir. sigortadan yararlanılır. Kişinin var olan zenginliği. tanı bir kez konulduğunda onu bir daha ortadan kaldırmak oldukça güçtür. UYGUZSUZ FĐZĐKSEL ETKĐNLĐK: kişi uygunsuz fiziksel etkinliklerde bulunuyorsa. tanı konulduğunda. KĐŞĐSEL STRES: (MELANKOLĐ) bazen fiziksel belirtiler olarak ortaya çıkar. bu tanı ile yaklaşılır.semptom: (belirti) kişinin şikayetler ve dile getiremediği davranışlardır. YÖNELĐM BOZUKLUĞU: (zaman – mekan – kişi) kişinin kim olduğu. TANI KOYMANIN DEZAVANTAJLARI etiketleme sonucu tanı konan kişi ile tanı konmayan kişi arasında bir ayrım oluşur. BEKLENMEDĐK OLMA: kişinin yaşadığı duygu ve / veya düşüncelerin beklenmedik olması anormal olduğunun göstergesidir. keder içinde olma) TANI VE SINIFLANDIRMA Tanı. ağrı) bazen de duygusal belirtiler olarak ortaya çıkar. anormaldir. tedavi: bozukluğun ortadan kaldırılabilmesi için gerekli olan yöntem ve planlamanın gerçekleştirilmesidir. Tanı koyma işleminin üç temel amacı vardır. Tanı konulan kişiye. 10. pragnaz: bozukluğun gidişatı hakkında bilgi edinilmesidir. tanıya neden olacak sosyal faktörlerde yoğunlaşmak zorlaşır. TANI KOYMANIN AVANTAJLARI Önlem almada yol gösterir. Uzmanlar arası iletişimi kolaylaştırır. 35 . bir bozukluğu diğerlerinden ayırt etme ve tanını doğasını belirleyebilmektir. Alt dalları olan kavramlar. etioloji: herhangi bir bozukluğun nedenlerini açıklamaya yarayacak bilgilerin elde edilmesidir. biricikliği.sendrom: belirtilerin bir örüntü olacak biçimde bir araya gelmesidir. karşısındakinin kim olduğu zaman ve mekan hakkında bilginin olmamasıdır. devlet desteği sağlanır. çok yönlülüğünü yansıtmıyor.(kaygı. 2. 3. (gün boyu sürekli yatıp uyumak ☺ veya hiç oturmamak) 9. kendini doğrulayan kehanet ortaya çıkabilir. Tanı ile bilmemiz gereken üç kavram şunlardır.) 8. nozolojiktir.7.

yakın ilişki. rahatsızlık veya hastalığa yakalanmama durumu. 1994: DSM 4 2000: DSM4(R)→hareket eşgüdümü bozukluğu ile adlandırılan bir hastalık var. akraba ilişkisi. hangi gruplarda görüldüğü sorulanına yanıt veren bir disiplindir. Sınıflama ihtiyacı. 36 . ( az – orta – çok ) bunlar içedönüklük. 1889’ da ilk çalışmalar yapılıyor ve normal dışı davranışlar ayrı bir kategori olarak ele alınıyor. farklı hastalıkların farklı tedavi yollarının olabileceği düşüncesi ile ortaya çıkmıştır.(sakarlık) DMS: Diaosantic and Statical Manual of Mental Disorders DMS TR: Ruhsal Bozuklukların Tanı Ve Đstatistikleri El Kitabı Amerikan psikiyatri derneğinin hazırladığı bir dökümandır. (DĐRENÇ) Daha çok psiko sosyal faktörler olarak ele alınmaktadır. üst SED’ de şizofreni vakası çok sık görülmez. nedenleri. SINIFLANDIRMANIN TARĐHÇESĐ 1889: Paris 1940: WHO → normal dışı davranışlar. (okula devam. Ve ilk ciddi sınıflamadır. 1952: DSM 3 1969: WHO 1968: DSM 2 1980: DSM 3 → dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu yoktur. (RĐSK) DĐRENÇ FAKTÖRLERĐ: Yılmazlık. 1987: DSM 3 (R) → gözden geçirilmiş hali. ilgilenme) Herhangi bir ruhsal bozukluğun ortaya çıkmasında kişilik – psikolojik ve sosyal faktörler çok önemlidir. Yani bireyin yaşantı ürünleri… ör. belirtileri. hastalıklar içinde sınıflandırılmaya başlandı. Elde edilen yeni bulgulara göre yeni tanılar eklenir ve belli yıllarda gümncellenir. KORUYUCU FAKTÖRLER : Herhangi bir hastalık ya da bozukluktaki yatkınlık faktörü. EPĐDEMOLOJĐ: herhangi bir hastalık ya da bozukluğun bir grupta görülme sıklığı. dışadönüklük ve nevrotizm şeklinde sınıflandırılır.Eysenck: bir sürü ruh hastalığı bozukluğu niceliksel bir özellik taşır. önemli olduğunu hissettirme. sonradan eklendi.

farklı kişilerde tek bir risk faktörü neden olabilmektedir. → yapısal faktörler → hormonal faktörler → genetik faktörler → olumsuz yaşam olayları (istismar) ÇOKLU SON Farklı bozukluklara. Kaygı bozukluğu ise en sık görüleni. EŞ TANI: Herhangi iki tanının bir arada görülmesine eş tanı / ek tanı denir. Çocukluğunda ihmal ve istismara mağdur kalan bireylerde. 37 . ör. ABD → alt sosyo ekonomik düzey → zenci → şizofreni → risk faktörüdür. Genel → akraba evlilği → zeka geriliği → risk faktörü EŞ SON Farklı risk faktörleri. Tanı konarken ilk önce baskın olan tanı belirtilir. intihar. kaygı durumu bozuklukları ve ilişkisel sorunları ortaya çıkabilir. aynı bozukluğa neden olabilmektedir. Buradan şu sonuca ulaşabiliriz.ABD’ de yapılan bir araştırmada alt SED’ de ve zencilerde şizofreninin görülme sıklığı daha yüksek olarak bulunmuştur. (comorbity) (kaygı bozulluğu + depresyon) Yetişkinlerde tek bir rahatsızlığın görülme olasılığı çok düşük. 1-kaygı bozukluğu → depresyon Çocuklarda en sık görülen ise dikkat eksikliği ve hiperaktivite / öğrenme bozukluğudur. cinsel işlev sorunu.

fensiklidin (ya da benzeri) maddelerin kullanımı ile ortaya çıkan bozukluklar olarak karşımıza çıkmaktadır. amnnestik ve diğer kognotif bozukluklar Madde kullanımı ile ilişkili bozukluklar Amfetamin.Ergenlik Dönemlerinde Tanısı Konan Bozukluk Mental retardasyon Öğrenme bozuklukları Motor beceri bozukluğu Đletişim bozuklukları Yaygın gelişimsel bozukluğu Bebek ya da küçük çocukların beslenme ya da yeme bozuklukları Tik bozuklukları Dışa atım bozuklukları Dikkat eksikliği ve yıkıcı davranış bozukluğu Komorbilite. hallusinojen. opiyat. ÖR.Çocukluk. 0-3 yaşa ilişkin ayrıntılı bir sınıflandırması da var. kafein. otizmde sosyal iletişim en önemli faktörler arasında yer almaktadır. 38 .DMS – IV – TR SINIFLANDIRMASI BTA (başka türlü adlandırılmayan) Tanı ölçütleri o sırada karşılanamıyorsa. Hafif – Orta Derece – Ağır Tanı ölçütleri o sırada karşılanamıyorsa. konnasible. inhalan. nikotin. aşağıdaki belirleyicilerden birisi kullanılır. demas. Ek tanı Komorbit. tanı konmayan kadar etkisinde bulunma) ( geçmişe ilişkin bir tanı konma durumu) Bu sınıflandırmanın çocukluk dönemine tanımlandırmaları çok kabataslak ama. aşağıdaki tanı ölçütleri konulur. Eş tanı (öğrenme bozuklukları +kişilik bozuklukları) Bebeklerin Çocukların Ve Ergenlerin Diğer Bozuklukları Ayrılma anksiyatesi Seçici konuşmacılık Yetişkinlik Delirium. Genellikle Đlk Kez Bebeklik. Kısmi remisyon: (iyileşir özellikler gösterme) Tanı remisyon: Geçmiş öykü: ( tanıya. kokain.

(takıntılık kişilik örüntüsü) (obsesif kompulsif ile farklıdır!) Travma Sonrası Stres Bozukluğu (sevdiği birisinin üzücü bir olaya maruz kaldığının bilinmesi durumunda ortaya çıkar. 10 gün normal yaşantısına devam eder ancak kendisini yeniler… Distimik Bozukluğu: sık olmamakla beraber sürekli üzüntü tasa belirtisi. manik düzeyi ne kadar yoğun ise. agorafobi ile eşlik eden. panik bozukluk ile ilgisi olmayan (uygunsuz bir davranışta bulunabilirim!) Özgül Fobi Sosyal Fobi Obsesif – Kompulsif Bozukluk. Bu aynı zamanda depresyondan sonra görülen en sık rahatsızlıktır. agorafobi ile eşlik etmeyen. kişi 3 gün olayı yaşar. Agorafobi. Đntihar riski taşır… B) BĐPOLAR BOZUKLUKLAR (iki kutupludur) Manik Depresif: uykusuzluk + hareket ( hiperaktif de denilebilir) ( bir dönem manik. bir dönem ise depresif belirtilr gösterme ) Anksiyate Bozuklukları: 11 farklı şekilde görülmektedir. TANI VE SINIFLANDIRMANIN GÜVENĐRLĐĞĐ ve GEÇERLĐĞĐ A) Güvenirlik.ŞĐZOFRENĐ VE DĐĞER PSĐKOTĐK BOZUKLUKLAR Şizofreni A) DUYGU DURUM BOZUKLUKLARI Depresif Bozukluklar: Tek Epizot.) Akut Stres Bozukluğu Kişi.depresyon belirtisi de o derece yoğun yaşanmaktadır. Panik Bozukluk. yaşanılan olay 3-3. Ancak sadece olayı öğrenmesi yeterlidir.5 gün etki gösterir… Rekküran. Test – Tekrar – Test Yöntemi Gözlem ( farklı kişilerin aynı tanıyı koyması ) B) Geçerliliği: Etiyolojik Hâlihazır Öngörü 39 .

manik depresif bir hastaya iyi gelmekte. hastaya konan tanı ile. & lityum karbonat. ancak bunun sebebi bilinememektedir! Depresyon kişinin aile yaşantısını da olumsuz yönde etkilemektedir. o tanıya eşlik eden psiko sosyal işlevlerin ne kadar birlikte görüldüğüdür. SOMOTOFORM BOZUKLUKLAR Bedensel ve işlevsel bozukluklar anlamını taşımaktadır. Herhangi bir tanı / ölçme yönteminde. Halihazır geçerlilik ise. O RAJATSIZLIK ĐLE ÖRTÜŞEMEMESĐ SCID: DMS için yapılandırılmış klinik görüşme. (hastalık nedenlerini bilme) Manik Depresip – Bi Polar bir hastalığın nedeni kalıtımsal ise. Depresyonla ilgili bir ölçüt sadece depresyon belirtileri ile ilgilenmeli. nasıl gelişeceği ve tedavi sınırları etkilidir. Sadece ve doğrudan hastadan alınan bilgilerle yapılan tanı koyma biçimi. Konversiyon Bozukluğu Ağrı Bozukluğu Hipokandriazis Bozukluk Vücut Disformik Bozukluğu 40 Yapay Bozukluk Dissosyafik Bozukluk . Geçerliliği gösteren bir başka ölçek ile arasındaki korelâsyonun yüksek olmasına halihazır geçerlilik denir. En yaygın geçerlilik Etiyolojiktir. SCID: Structured Clinical Interwiev For SCID Tanı ve sınıflamada üç tür geçerlilik vardır. neyin ölçülmesini istiyorsak aracın onun ölçülmesidir.DMS FARKLILIKLARIN NEDENLERĐ 1-DANIŞANDAN KAYNAKLI 2-DĐLE GETĐRĐLEN ŞĐKAYETLERE AĐT FARKLI DOKTORLARCA FARKLIN TANILAR KONMASI 3-DMS’ DE BELĐRTĐLEN ÖLÇÜTLERĐN TAM OLARAK ORTAYA KONMAMASI. bu faktörün tedavi sırasında dikkate alınması gerekmektedir. ÖNGÖRÜ: (tahmin) bozukluğun nasıl seyredeceği.

CĐNSEL ĐŞLEV VE KĐMLĐK BOZUKLUKLARI Cinsel Đstek Bozuklukları → Cinsel Đstekte Azalma / Tiksinti Duyma Cinsel Uyarılma Bozukluk → Kadında ve Erkekte Orgazm Olma Đle Đlgili Bozukluklar → Kadında ve Erkekte Prematüre Ejalaksiyon Erken Boşalma Cinsel Ağrı → Disparoni → Tıbbi Bir Duruma Bağlı Olmayan → Vajinismus → Tıbbi Bir Duruma Bağlı Olan Parofiller Egzibisyonizm → Teşhircilik / Göstermecilik Fetişzm / Prottorizm → Sürtünmecilik Varyonizm → Röntgencilik Cinsel kimlik bozukluğu Cinsel kimlik bozuklukları ergenlerde ya da erişkinlerde ve çocuklarda olarak sınıflandırılmaktadır. Yeme bozuklukları Anoreksiya Nevroza → Tıkanma / Çıkartarak Yeme Bulumia Nevroza Uyku bozuklukları Premier Uyku Bozukluğu → Dissomnialar → Priven Đmnansiya → solunum ile ilgili uyku bozuklukları Başka Bir Yerde Sınıflandırılmamış Dürtü Denetim Bozuklukları Uyum Bozuklukları Kişilik Bozuklukları → Paranoid → Antisosyal → Narsistlik →Obsesif Kompulsif → Şizoid → Borderline → Çekingen → BTA (*) → Şizotipal → Histirionik → Bağımlı → Çıkartma Olan Tip / Çıkartma Olmayan Tip 41 .

süreğen.. istenmeyen ve anlamsız düşünceler var mı? Birey durumu görmezden çalışır ya da bu durumu bir şekilde bastırmaya ve diğer eylemler ile nötrleştirmeye çalışıyor mu? Bu düşünceler. düşünceler. ancak gerçekçi olmayan ve abartılı olan ? 1 2 3 ? ? 1 1 RĐSKLĐ GRUP 2 2 3 3 davranışlar.) → Ne yapıyorsunuz? Yapmazsanız ne olacağından korkuyorsunuz? Kaç kez yapmak zorundasınız? 42 . kişinin kendi ürünü olabilir mi? ? 1 2 3 ? 1 2 3 ? ? 1 1 RĐSKLĐ GRUP 2 2 3 3 1-Sizi rahatsız eden düşünceleriniz var mı?(tekrarlayan düşünceler) düşünmek istemediğiniz halde aklınıza geliyor mu? (panik atak ve gerçek tehlikelerden ayırt etmek için) TANI YOK KOMPULSĐYONLAR Tekrarları. kontrol. imgeler. belli kurallar ya da sterotipler olan davranışlar. Kendinizi yapmaktan alıkoyamadığınız herhangi bir davranışınız var mı?(el yıkama.SCID OKB KRĐTERLERĐ TANI YOK OBSESYONLAR Tekrarlayan. Rahatsızlığı önleme ya da geçirme için yapılan. dürtüler.

şizofreni.EKSENLER ÇOK EKSENLĐ DEĞERLENDĐRME EKSEN – 1 Klinik bozukluk → depresyon. kaygı bozukluğu Klinik ilgi odağı olabilecek olan durumlar EKSEN – 2 Kişilik bozuklukları ve Mental reterdasyon ile ilgili olabilecek tanımlamalar EKSEN – 3 EKSEN – 4 EKSEN – 5 Genel tıbbi durum Psiko-sosyal ve çevresel sorunlar ile ilgili Đşlevselliğin genel değerlendirilmesi 43 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful