PATOLOJĐK PSĐKOLOJĐ Doç. Dr.

Emine Gül Kapçı

Dersin Tanımı Patolojik psikoloji ya da normal dışı davranışlar psikolojisi alanının temel konularını, kavramlarını ve kuramlarını içermektedir.

Dersin Amacı Patolojik psikolojinin tarihsel gelişimi, normal-dışı davranışların temel özellikleri, normal dışı davranışlarda tanı ve sınıflandırma, psikolojik değerlendirme yöntemleri, araştırma yöntemleri, biyo-medikal, sosyal öğrenme, bilişsel ve insancıl kuramlar tanıtılması ve araştırma bulguların ışığında tartışılması amaçlanmıştır.

Dersin Đçeriği Psikopatolojiye giriş Psikopotalojinin tarihçesi Ruh sağlığı, psikolojik iyi-oluş ve normallik Temel kavramlar Tanı ve sınıflandırma Psikolojik değerlendirme yöntemleri Araştırma yöntemleri Biyolojik kuramlar Psikodinamik kuramlar ve Freud Davranışçılık ve sosyal öğrenme kuramları Bilişsel kuramlar Đnsancıl kuramlar

Psikopatolojiye Giriş Ruh Sağlığı Nedir? 1

Dünya Ruh Sağlığı Derneği: Kişinin kendisinden ve diğerlerinden hoşnut olması ve yaşamın getirdiği sorumlulukları karşılaması Dünya Sağlık Örgütü: Bedensel, ruhsal ve sosyal açıdan tam iyilik hali Amerika Psikoloji Derneği: Davranışsal, bilişsel, duygusal ya da fiziksel belirtilerin bir örüntü oluşturması ruhsal bozukluğun varlığına işaret eder S. Freud: Çalışmak ve sevmek

Psikopotalojinin tarihçesi Normal-normal-dışı ölçütleri Đstatistiksel normal ve normal-dışı: Seyrek görülen davranışlar; normal-dağılım eğrisi; kişilik özellikleri, davranış biçimleri. Zeka < 70 normal-altı, sadece halüsünasyon, ağır depresyon gibi belli alanlarda yardımcı Dezavantaj:Spor, sanat yeteneği gibi alanlarda sorun. Seyrek görülen davranışların hepsi anormal değil ancak anormal davranışların hepsi seyrek Kişisel stres: Kişinin davranışları kişiye acı, yorgunluk, keder, stres veriyorsa. Moral bozukluğu varsa (çaresizlik, umutsuzluk, beklentileri karşılayamama). Jerome Frank’a göre moralin düzelmesi psikoterapide de çok önemli. Dezavantaj: Sosyopatlar acı-suçluluk gibi duyguları yaşamıyor; öznel-kişiye göre –çekilen çile- değişebilir Sosyal normlardan sapma: Antisosyallar, manik ya da şizofrenilerdeki kimi davranışları, alkolizm, cinsel taciz, kapsıyor Dezavantaj: a) Suçlular ya da fahişeleri kapsamıyor. b) Normal-dışı kapsamında yer alan aşırı kaygılı bir birey de farkedilmeyebilir (hem geniş-hem de dar bir ölçüt) c) kültürel görecelilik: bir toplumda normal olan başka birinde olmayabilir

Psikososyal normal-dışı: Uyum sağlamayan davranış normal-dışıdır, yani çevrenin taleplerine etkin yanıt verememe ve istendik hedeflere ulaşamama. Dezavantaj: Kişi yaşamının belli alanlarında uyumsuz davranış sergilese de diğer alanlarında çok başarılı olabilir. Örn: Abraham Lincoln, Prenses Diana Zeka-sosyal etkilik ilişkisi: Zeka yüksek, sosyal etkilik düşük ise, ya da şu anda ölçülen zeka düşük ama kişinin geçmişte yaptığı işler yüksek olması gerektiği sonucunu doğuruyorsa duygusal-davranışsal problemlerin varlığına işaret edebilir.

Gerçeklikle temas: a) Halüsünasyonlar: Normal-dışı algılar (belli bir dış uyaranın yokluğunda) 2

b) Delüzyon (Varsanı): Tersi kanıtların varlığına rağmen yanlış/gerçek dışı inançlar. Büyüklük: kişinin gücünü, önemini abartması; Kontrol: düşünce, davranışalarının dış güçler tarafından kontrol edilmesi, Referans: Diğerlerinin davranışları kendisine yönelik; Paranoid: Diğerlerinin davranışlarından süphelenme bu duruma genellikle yakalanma ya da zarar görme delüzyonu eşlik eder c) Yönelim: Zaman, kişi ya da yer olarak gerçeği değerlendirememe d) Uygunsuz fiziksel etkinlik: Euphoria’den şiddete ya da hiç bir davranışta bulunmamadan aşırı hareketliliğe kadar değişebilir

Tanı ve Sınıflandırma Tanı: Bir bozukluğu diğerlerinden ayırtetme ve bozukluğun doğasını belirleme sanatı ve bilimidir Tanının Amaçları: a) Bozukluğun etiyolojisini (nedenlerini) açıklamaya yardımcı olacak bilgilerin elde edilmesi b) Bozukluğun gidişatı (prognoz) hakkında tahminde bulunma c) Bozukluğu ortadan kaldırmaya yönelik yöntem ve planlamanın yapılması (tedavi)

Tanının Dezavantajları Kişinin varolan zenginliğini ya da biricikliğini yansıtmaz Đnsanı anlamaya yönelik insani çabaları engelleyebilir “Kendini doğrulayan kehanet” Tanı konduktan sonra silinmesi güç.. Tanıya katkıda bulunan sosyal etmenlere değil, tanıyaetikete yoğunlaşır… Tanı konan kişi ile diğerleri arasında (terapist de dahil) bir engel/duvar oluşturur ve kişinin davranışları bu duvarın ardından yorumlanır. Kişi, depresif, şizofren v.b. Olarak görülür… Sosyal dışlama Tanı tedaviye yardım etmez (Aynı tanı, farklı neden, farklı tedavi Sınıflandırma Sınıflandırmanın Tarihçesi Hipokrat: Rönesans: 19. ve 20. yy: Sınıflandırmanın Avantajları Uzmanlar-arası iletişim Dezavantajlarından kaçınmak mümkün 3

Yasal olanaklar: Sigorta, izin gibi Semptom (Belirti): Danışanın / hastanın şikayetleri ve genel görünümünden elde edilen bilgiler (çökkün, enerjik gibi) Sendrom: Belirti örüntüsü Nozoloji: Normal-dışı davranış ve deneyimleri sınıflandırma bilimi Epidemioloji Koruyucu Faktörler---Direnç/Yılmazlık Yatkınlık Faktörleri---Risk Eşson Çoklu-son Ektanı/Eştanı

Klinik Psikolojide Tanı ve Değerlendirme DSM-IV-TR BTA= Başka Türlü Adlandırılamayan bozukluklar. Tanı ölçütleri o sırada karşılanıyorsa, belirtiler Hafif, Orta derecede ve Ağır Tanı ölçütleri artık karşılanmıyarsa, aşagıdaki belirleyicilerden biri kullanılabilir. Kısmi Remisyonda Tam Remisyonda Geçmiş Öykü

DSM-IV-TR MENTAL RETARDASYON (Not: Bunlar Eksen II'de kodlanır) Hafif Mental Retardasyon Orta Derecede Mental Retardasyon Ağır Mental Retardasyon Ileri Derecede Ağır Mental Retardasyon Mental Retardasyon, Şiddeti Belirlenmemiş ÖĞRENME BOZUKLUKLARI Okuma Bozukluğu Matematik Bozukluğu 4

Yazılı Anlatım Bozukluğu BTA Öğrenme Bozukluğu DEVĐNSEL (MOTOR) BECERILER BOZUKLUĞU Gelişimsel Eşgüdüm (Koordinasyon) Bozukluğu ILETIŞIM BOZUKLUKLARI Sözel Anlatım Bozukluğu Karışık. Dili Algılama-Sözel Anlatım Bozukluğu Fonolojik Bozukluk Kekeleme BTA Iletişim Bozukluğu YAYGIN GELĐŞĐMSEL BOZUKLUKLAR Otistik Bozukluk Rett Bozukluğu Çocukluğun Tümleşik Olmayan (Dezintegratif) Asperger Bozukluğu BTA Yaygın Gelişimsel Bozukluk DIKKAT EKSĐKLĐĞĐ VE YIKICI DAVRANIŞ BOZUKLUKLARI Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bozukluğu Bileşik Tip Dikkatsizliğin Önde Geldiği Tip Hiperaktivite-impulsivitenin Önde Geldiği Tip BTA Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bozukluğu Davranım Bozukluğu Çocuklukta Başlayan Tip Ergenlikte Başlayan Tip Başlangıcı Belirsiz Karşıt Olma-Karşı Gelme Bozukluğu BTA Yıkıcı Davranış Bozukluğu BEBEK YA DA KÜÇÜK ÇOCUKLARIN BESLENME VE YEME BOZUKLUKLARI Pika Geviş Getirme (Ruminasyon) Bozukluğu Bebeklerde ya da Küçük Çocuklarda Beslenme Bozukluğu TĐK BOZUKLUKLARI Tourette Bozuklu~u 5 BozukluĞu .

Kronik Devinsel ya da Sesle ılgili Tik Bozukluğu Gelip Geçici Tik Bozukluğu BTA Tik Bozukluğu DIŞA ATIM BOZUKLUKLARI Enkoprezis Konstipasyon ve Taşma tnkontinansı ile Giden Konstipasyon ve Taşma tnkontinansı ile Gitmeyen Enürezis (Genel Tıbbi Bir Duruma Bağlı Olmayan). ÇOCUKLUK YA DA ERGENLĐĞĐN DĐĞER BOZUKLUKLARI Ayrılma Anksiyetesi Bozukluğu Seçici Konuşmamazlık Bebeklik ya da Küçük Çocukluk Döneminin Tepkisel Bağlanma Bozukluğu Basmakalıp Davranış Bozukluğu BTA Bebeklik.Tipini belirtiniz: Sadece Noktürna / Sadece Dillmal/Noktürnal ve Dillmal BEBEKLĐK. Çocukluk ya da Ergenlik Bozukluğu DELĐRĐUM DEMANS AMNESTIK BOZUKLUKlAR DIĞER KOGNITIF BOZUKLUKlAR ALKOLLE ĐLĐŞKĐLĐ BOZUKLUKLAR Alkol Kullanım Bozuklukları Alkol Bagımlılığı Alkol Kötüye kuIlanıml Alkolün Yol Açtığı Bozukluklar Alkol Entoksikasyonu Alkol Yoksunlugu Varsa belirtiniz: AIgı BozukIukIanyla Giden Alkol Entoksikasyonu De!iriumu Alkol YoksunIuğu Deliriumu Alkolün Yol Açtığı Kalıcı Demans 6 .

HĐPNOTĐK YA DA ANKSĐYOLĐTĐKLERLE ĐLĐşKĐLĐ BOZUKLUKlAR ÇOĞUL MADDE KULlANIMI ĐLE iLIşKiLi BOZUKLUK ŞĐZOFRENĐ VE DĐĞER PSĐKOTĐK BOZUKLUKLAR Şizofreni – Paranoid Tip Darmadağın (Dezorganize) Tip Kasılakalmış (Katatonik) Tip Ayrım Göstermeyen (Farklılaşmamış) Tip Ardakalan (Rezidüel) Tip Şizofreniform bozukluk – Şizoaffektif Bozukluk Tipini belirtiniz: Bipolar TipIDepresif Tip 7 .Alkolün Yol Açtığı Kalıcı Amnestik Bozukluk Alkolün Yol Açtığı Psikotik Bozukluk Hezeyanlarla Giden HaIlüsinasyonlarla Giden Alkolün Yol Açtığı Duygudurum Bozukluğu Alkolün Yol Açtıgı Anksiyete Bozuklugu Alkolün Yol Açtıgı Cinsel Işlev Bozuklugu Alkolün Yol Açtıgı Uyku Bozuklugu BTA AlkoIle Ilişkili Bozukluk AMFETAMIN (YA DA AMFETAMIN BENZERĐ MADDELERLE) ILişKILI BOZUKLUKLAR KAFEiNLE ILIşKILI BOZUKLUKlAR KANNABISLE ILişKILi BOZUKLUKlAR KoKAiNLE iLişKiLĐ BOZUKLUKlAR HALLÜSiNOJENLE iLiŞKĐLĐ BOZUKLUKLAR INHALAMA ILIşKILI BOZUKLUKlAR NIKOTĐNLE ILIŞKILI BOZUKLUKlAR OPĐYATLA ILIşKILI BOZUKLUKlAR Opiyatın Yol Açtığı Bozukluklar FENSIKLIDIN (YA DA FENSIKLlDIN BENZERi MADDELERLE) ILIşKILI BOZUKLUKlAR SEDATĐF.

danışanın nasıl yanıtladığına ya da neden yanıtlamadığına odaklanır. Klinik Görüşme: Diğer araştırma görüşmelerinden ya da sohbetlerden farklıdır. Klinik Görüşme a) Yapılandırılmış: sıkı ve belli kuralları vardır. genellikle iki farklı danışman aynı sonuca ulaşır. bazen kendilerini rahatsız eden şeyi bilemeyebilirler. gözlemciler-arası güvenirlik yüksek b) Yarı-yapılandırılmış: kurallar yerine öneriler. Danışanlar. davranışçı güncel yaşam değişikliklerine odaklanır. Örneğin. Danışmanın izlediği akım soruları belirler. Danışanların önemli bir bölümü de (%70) gerçek sorunlarını görüşmeye getirmiyorlar. Avantajları: Daha objektif bilgi. danışman olası sorun alanları konusunda önerilerde bulunabilir. Avantajları: Yapılandırılmış görüşmelerde –genellikle. Tek Epizod Rekürran Distimik Bozukluk BiPOLAR BOZUKLUKLAR Klinik Değerlendirme Yöntemleri 1. ne sorulacağına danışman karar verir.Hezeyanlı Bozukluk Erotomanik Tip/Grandiöz TipIKıskançlık Tipi/Persekütuar/Somatik TipIMikst tipIBelirlenmemiş Tip Kısa Psikotik Bozukluk Varsa belirtiniz: Belirgin Stres EtkenOer)i OlanlBelirgin Stres EtkenOer)i Olmayan Paylaşılmış Psikotik Bozukluk Genel Tıbbi Durumu 'e Bağlı Psikotik Bozukluk Hezeyanlarla Giden Hallüsinasyonlarla Giden DEPRESIF BOZUKLUKlAR Majör Depresif Bozukluk. Danışman.ortaya çıkmayacak bilgiler 8 . kaygılı bir bireyde psikoanalist çocukluğa odaklanırken. soruların soruluş biçimi ve sırası bellidir. Danışman-danışan arasındaki güven önemlidir. önceden belirlenmiş sorular sorulur.

Ülkemizde kullanılmaktadır. obsesyonlarla ilgili diğer sorular sorulur ve bu değerlendirme sonucunda tanı konur. ne zaman bir başka tanı için başka bir soruya geçilmesi gerektiği bilgisini verir. ebeveyni hakkında da bilgi edinir. Belirtiler sendroma dönüştürülelerek değerlendirme yapılabilir. Obsesif-Kompulsif Bozukluk Ölçütü Diğer Örnekler Şimdiki Durum Değerlendirmesi (1974): 145 belirti var ya da yok olarak işaretlenir. fobiler. OKB gibi. intihar riski.DSM (The Structured Clinical Interview for DSM-IV. belli sorular. SCID’in gözlemciler-arası güvenirliği artırdığı görülmüştür. Belirtiler derecelendirilerek tanı konur. daha sonra yarı-yapılandırılmış biçimde görüşme sürdürülür. Birinci örnekte. Görüşmeciye ne zaman hangi soruda ayrıntıya geçilmesini gerektiği. Yapılandırılmış ya da Yarı-Yapılandırılmış Görüşme Örnekleri Yapılandırılmış Klinik Görüşme . Ayrılık kaygısı. Bilgisayar Görüşmesi: Oldukça yapılandırılmış. SCID-Spitzer ve Williams): DSM tanısının uygunluğunu değerlendirmek üzere kullanılmaktadır. Eğer yanıt 3 ise. Görüşmeci yalnızca çocuk değil. “Uluslararası Hastalık Sınıflandırma Sistemi”ne (International Classification of Diseases –ICD) uygun olarak değerlendirmek mümkündür (yetişkinler) The Kiddies-SADS: Çocuklar ve ergenler için geliştirilmiştir. Ancak. madde kötüye kullanımı gibi alanlarda özellikle uzman yardımı alamayacak danışanlara bilgi verici/eğitici olabiliyor Klinik Psikolojide Kullanılan Testler Zeka Testleri-Kullanım Amaçları /Alanları 9 . Yine 1 olarak derecelndirildiğinde yaygın kaygı bozukluğu ile ilgili sorulara geçilir. Belirtinin derecesi de işaretlenir. Yarı-yapılandırılmış bir görüşme yöntemidir. (OKB) eğer yanıt 1 olarak derecelendi ise kompulsiyonlarla ilgili sorulara geçilir. depresyon. Kişilerin özelliklerine göre değiştirilemiyor. OKB.Genellikle görüşmenin başlangıcında yapılandırılmış. Türkiye’de de uygulanmaktadır. Sendromları.

Zekanın değerlendirilmesi özellikle zihinsel engel tanısının konmasında oldukça önemlidir. 1916’da testi revize etmiş ve Stanford-Binet olarak o dönemden itibaren çeşitli versiyonları kullanılmaya başlamıştır. Standart görüşmelerle bireysel olarak uygulanır. Stern-Terman. yoksa zekanın tüm alanlarında mı düşüş olduğu saptanabilir Problem çözme alt testlerinde düşük. eğer kişinin kronolojik yaşı ile zeka yaşı aynı ise. sözel alt testlerde normal ranjlardaki puanlar kaygıya işaret edebilir Çeşitli. Kişinin test performansı ile eğitim. psikozda olduğu gibi kişinin belli alanlarda mı. Eğitim programlarının hazırlanmasında yararlanılır Alt-test puanları arasındaki farklılıklar. Bu kişilerin yola çıkış amaçları zihinsel engelli çocukları normal gelişim gösteren çocuklardan ayırt etmek ve onlara özel eğitim olanağı sağlamaktadır. Spearman. düşünme ya da davranış biçimlerindeki uyumsuzluğa işaret eden bilgiler sağlar. yy’da Galton (1883) ve Cattell (1890)tarafından geliştirilmiştir. iş. bilişsel becerilerdeki yetersizliklerin erken yaşlardan itibaren görülmesi gerekir. (1904) bu testlerin korelasyon gösterdiğini ve çocukların okul başarılarını öngördüğünü ve kendisinin önerdiği genel g faktörü ile tutarlı olduğunu belirtmiştir Pratik ilk zeka testi Alfred Binet ve Theophile Simon (1905) tarafından geliştirilmiştir. zeka bölümü 100’dür (ortalama zeka). alanalardaki problem çözme becerisi hakkında bilgi verir Kişinin bir probleme nasıl yaklaştığı konusunda bilgi verir Zeka Testleri Đlk zeka testi 19. Amerikalı Lewis Terman. önceki başarılar arasındaki uçurum duygusal problemlerin varlığına işaret eder. Bu testin çevirisi aynı yıllarda ülkemizde de yapılmış ve kullanılmıştır (1915). Zeka Bölümü (IQ)= 100 x ZY / Kronolojik Yaş Deneme: 10 yaşında ZY’ı 16 ve 16 yaşında ZY’ı 16 çıkan bir gencin IQ puanı ne olur? Klinik Psikolojide Kullanılan Testler Kişilik Testleri 10 . örn: beyin hasarı gibi Örneğin. Zihinsel engel tanısının konması için. Duyusal uyaranların ayırdedilmesi ve bunların hızının değerlendirilmesine bağlı bir laboratuvar testidir. zeka bölümü kavramını getirmiştir.

Danışanın MMPI maddelerine verdiği yanıtlar. Örn: eğitsel rehberlik ve danışma. Kimileri normal-dışı davranışları. ya da günlük alışkanlıklar gibi çok dar özellikleri kapsar (Guilford) Ruh sağlığı alanında çalışanlar çok çeşitli kişilik testleri (KT) /envanterlerinden yararlanırlar Kişisel bildirimlere dayanan KT’leri kişiden davranış ya da duygularını değerlendiren ifadelere evet-hayır. Diğerlerine karşı düşmanca olma eğiliminde ve çabuk küsebilmektedir. bağımlı ve diğerlerinin ilgisini talep etmektedir. Öfkesini göstermekte güçlük yaşamakta ve öfkesini pasif-agrasif biçimde göstermektedir. Narsistik. kimileri ise göreceli olarak normal ortamları ve davranışları değerlendirir. Kimi KT kaygı gibi tek boyutu. “bilinçdışı çatışmaları” değerlendirme gibi alanlar geçerlik açısından hala tartışmalıdır. Bir dizi psikiyatrik problemi saptamada yararlanılmaktadır Minnesota Çok-Boyutlu Kişilik EnvanteriMMPI (Minnesota Multiphasic Personality Inventory Minnesota Çok-Boyutlu Kişilik Envanteri-Örnek Profil Cinsiyet: Kadın Yaş: 40 Profil Geçerliği: Geçerli bir MMPI profilidir.MMPI (Minnesota Multiphasic Personality Inventory Hathaway ve Mckinley tarafından 1943’te özgün form geliştirilmiş ve daha sonra gözden geçirilmiş formları geliştirilmiştir. Klinik Psikolojide Kullanılan Testler Minnesota Çok-Boyutlu Kişilik Envanteri. örgütsel ya da endüstride karşılaşılan problemler gibi KT’lerinde güvenirlik sorun olmazken.Kişiyi diğerlerinden ayıran ve göreceli olarak kalıcı özelliklere “kişilik özellikleri” denir. işbirliği yaptığına işaret etmektedir Belirti Örüntüsü: Bu profilde olan kişiler uyumsuzdur. Güven gibi oldukça geniş. Geçmişteki cinsel yaşamında problemleri olabilir. kimileri ise birden fazla boyutu değerlendirir. 11 . uygun-uygun değil gibi ikili ya da kesinlikle katılmıyorum-kesinlikle katılıyoruma değişen çoklu değerlendirmeler yapması beklenir. Problemleri için başkalarını suçlamakta ve problemlerini çözme sorumluluğunu almamaktadır.

Bu nedenle bir grup psikolog kişisel bildirime dayalı olmayan testlere gereksinim olduğunu belirtmişlerdir. ve ödün vermeyen bir davranış sergilemekte. Buradaki bilgiler diğer kaynakarla da desteklenmelidir. psikoterapiye sıcak bakmayabilirler. Düşünme biçiminde de karışıklıklar ve tuhaflıklar görülmektedir. başkalarının kendisini anlamadığını ve iyi davranmadığını düşünmektedir. Dünyayı tehditkar bir yer olarak görmekte. Soğuk. Ancak insanların çoğu kendilerini çok iyi tanımayabilirler ya da çeşitli nedenlerden ötürü kendileri hakkında bilgi vermek istemeyebilirler. Tanı Hakkında: Böyle bir profildeki kişiler genllikle kişilik bozukluğu içierisinde değerlendirilirler. paranoid kişilik bozukluğu gibi. envanterler) kişilerin duygularını.Diğerlerinin yanında kendini kötü hissetmekte ve bunun için diğerlerini suçlamaktadır. tartışır. Ölçeklerden farklı olarak. Bu nedenle. kişilik özelliklerini ve bunlarla ilgili psikolojik problemleri dolaylı olarak ölçen testlerin geliştirilmesine kaynaklık etmişlerdir. uzun zamandır devam eden uyumsuzluk yansıtılmaktadır. Başkalarına güvenmemesi. Kişinin öfkesi. 12 . Bu rapordaki bilgiler gizlidir. projektif testlerin muğlak bir yapısı vardır. Bu nedenle bir projektif teste pek çok yanıt gelebilir. Tedavi Hakkında: Bu profildeki kişiler. haketmediği davranışlara maruz kaldığını düşünmektedir. Fantazi dünyasına gömülmüş görünmektedir. Başkalarının kendisini anlamadığını ve kontrol etmeye çalıştığını düşünmektedir. Not: Bu MMPI yorumu hasta hakkında yararlı hipotezler kurulmasına yardımcı olabilecek bir kaynaktır. Projektif Testler Kişisel bildirime dayalı testler (ölçekler. verici olmayan. Buradaki bilgiler eğitimli-sertifikalı test uzmanı tarafından değerlendirilmelidir. Kişilerarası Đlişkiler: Sosyal yaşamında önemli güçlükler yaşamaktadır. rasyonalize eder ve kendi problemleri için başkalarını suçlama eğilimi gösterirler. hakettiklerini alamadığını. Paranoid bozukluk olasılığı da dikkate alınmalıdır. Psikolojik yorumlara direnç gösterir. başkalarını gözardı ederek kendini ön-planda tutmaktadır. Objektif puanlardan elde edilen profile dayanarak yorumlar yapılmıştır. Psikoterapiyi erkendönmde bırakırlar. sıcak ve yakın ilişkiler kurmasını engelliyor olabilir. bir mürekkep lekesinde ne gördükleri ya da sosyal bir durumu gösteren bir resim hakkında hikaye anlatmaları istenir. uzun süreli kişisel ilişki güçlükleri yaşamasına neden olabilir. problemlerini ve kişiliklerinin diğer yönlerini objektif olarak değerlendirebildikleri bilgisine dayanır. Örn: Danışanlardan. Pasif-agresif. Davranışsal Kararlılık: Bu profilde. düşüncelerini . psikoloji tedaviye kendi istekleri ile gelmezler.

form ve içerik açısından değerlendirilir. bedenin bölümleri. Murray. Kişinin yaşamı. Đkinci aşamasında. sonuçta daha derinde bulunan kişilik örüntülerinin ortaya çıktığı savunulmaktadır. Tematik Algı Testi (Thematic Apperception Test. Verilen yanıtlar bölge. Holtzman (1961) 45 karttan oluşan başka bir mürekkep lekeleri testi geliştirmiştir. başetme biçimleri ve kişilik yapısının kararlığı gibi konularda bilgi vermektedir. kişilklerinin çeşitli boyutlarını yansıttıklarını görmüştür. Kişinin çevresini ne kadar gerçekçi biçimde değerlendirdiğine bakılır. Son yıllarda. çocuklarıyla dolaşırken bulutlarda ne gördüklerini sorduğunda. neden böyle bir benzetme yaptığı sorulur. 6 siyah-beyaz karttan oluşmuştur. Testin ilk aşamasında lekelerin neye benzediği sorulur. kişiler muğlak bir uyarana tepki verirken bilincinde/farkında olmadıkları kişilik karakteristiklerini bu uyarana yansıtarak ortaya dökerler.Projektif testlerin altında yatan varsayım. Sıradan yanıtlar çevreyi yaratıcı biçimde algılamadığını. Đçerik: insan figürleri. sıra dışı yanıtlar gerçeklerle bağlantısızlık olarak yorumlanabilir. Bölge: Kişinin lekenin bütününü mü ya da hangi bölgesini tanımladığına bakılır. Mürekkep lekeleri Rorschach’ın en önemli dezavantajı puanlama ve yorumlamanın zorluğu ve uygulamacılararası güvenirliğin düşük olmasıdır. Örn: Psikotik düşünme. Rorschach’ı geliştirmeye yönelik çalışmalar yapılmıştır. güdülenmesi. Bu teknik Đsviçreli psikiyatrist Hermann Rorschach tarafından (1921) geliştirilmiştir. somut düşünmeyi ifade ettiği düşünülmektedir. Bu dezavantajı gidermek için. hayvan ya da nesneler puanlanır. Rorscach Testine benzer mürekkep testi örnekleri Rorschach Testi Test 4 renkli. Söylentiye göre. normal-dışı davranışların tanılanmasında çok yararlı olmadığı görülmüştür. organize etme ve kavramları ilişkilendirme. meşguliyeti (preoccupations). Form: Biçim ve renk açıklamaları değerlendirilir. Bunların. Kişilere bir dizi mürekkep lekesi gösterilir ve herbirinde ne gördüğü sorulur. Projektif Testler Rorschach Mürekkep lekeleri testi Mürekkep lekeleri kişiliği değerlendiren ilk projektif testlerdendir. 1940) 13 . Ancak.

Kimi resimler erkekler. Danışana resimdeki kişilerin düşünceleri ve duyguları da sorulur. Nöropsikolojik Testler Ruhsal bozuklukların değerlendirilmesinde karşılaşılan güçlüklerden biri beyin hasarı ve bununla ilgili bozuklara tanı konmasıdır. Beynin hangi bölgesinin etkilendiğini belirleyebilmektedir 14 . Genellikle aşağıdaki sorulara yanıt aranır: Hikalerde ortaya çıkan kişiler-arası ilişkilerin doğası. projektif testlerin kişisel bildirim testleri gibi değerlendirilemeyeceğini ve kişinin öznel dünyası hakkında önemli bilgiler verdiğini savunmaktadırlar. ancak kimi klinisyenler. Karakterlerin niyeti ve Yaşama genel olarak bakışı nasıldır? Değerlendirme Güvenirlik ve geçerlikleri düşük. Resimlerdeki kişiler. ikiliya da grupla çeşitli ortamlarda olabilir. Üzerinde geometrik şekiller olan kartları kişiden kopyalaması istenir. kimileri kadınlar kimileri de her iki cinsiyete de gösterilir. ortası ve sonu olan ve bu duruma bir hikaye anlatması istenir. Bu test aynı zamanda çocuklarda algı-hareket gelişimini değerlendirmede kullanılır. yalnız. Bir oturumda en fazla 20 resim sunulur.TAT TAT’ndeki resimler gösterilerek kişiden her resim için başı. Ancak nöropsikolojik problemler çoğunlukla bu amaçla geliştirilen testlerle değerlendirilmektedir. Kiminle özdeşim kurduğu. Bender-Geştalt Testi: Olası bir beyin hasarını değerlendiren testlerden biridir. yaşlılar ve farklı ırktan kişiler için geliştirilen formlar da vardır. Kopyalar. Çocuklar. Beyin hasarının belirlenmesinde %70-%90 isabetlidir. Kimi testler merkezi sinir sistemindeki patolojiyi gösterebilmektedir. beyin hasarı olan ve olmayan kişilerin kopyaları ile karşılaştırılır. Rorschach ve WAIS gibi. Resimler muğlaktır ve her çeşit hikaye anlatılabilecek niteliktedir. Halstead-Reitan Bataryası Beyin hasarı ve ilgili nöropsikolojik bozuklukları değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Hikayenin sonunda bu duruma neyin neden olduğu ve nasıl sonlanacağı da sorulur.

Beyin hasarının büyüklüğü ve yeri hakkında bilgi vermektedir. parmakla izlemenin beynin ön lobutarafından kontrol edildiği. Halstead-Reitan bataryası gibi bir dizi işlevi değerlendirmektedir Bunlar: temel ve üst düzey hareket becerileri.Dezavantajı: Oldukça uzun (6-8 saat). dokunsal. 15 . ritmik. Çocuklara ve yetişkinlere uygulanmaktadır. yazma. okuma-yazma ve aritmetik. ifade etme. Kişiden daha sonra bu nesneleri bir kağıda resmetmesi istenir. Yanlış yanıtta zzzzzzz sesi gelir. görsel. Hedef. aritmetik. bedenin bölümlerini tanıması. alıcı dil. dil ve konuşma bozukluklarının ise sol loblorla bağlantılı olduğu düşünülmektedir. hafıza ve problem çözme. harf ve rakamları tanıması. okuma. Luria-Nebraska Bataryası Rus nöropsikolog Alexander Luria (1902-1977) tarafından geliştirlmiştir. Örn: Parmak salınımı testinde. Hangi işlevlerin kaybedildiğini ya da zarar gördüğünü bildirir. basit pandomimleri tekrarlaması gibi Testte gösterilen performans. beynin belli bölümleri ile davranış arasındaki ilişki biçiminde yorumlanır. Beyin hasarı olan ve olmayan kişileri ayırtedebilmektedir. beyin hasarının nedenini belirleyememesi ve genel hafıza işlevlerini değerlendirememesi Halstead-Reitan Bataryası Alt-Testler Dokunsal performans testi: Kişi gözleri kapalı iken çeşitli küpleri bir tahtaya hem sağ hem de sol eli yerleştirir. akustik. kişinin tanımadığı nesnelere ilişkin hareket hızı ve dokunsal ve kinestetik ipuçlarını kullanarak öğrenme yeterliğini değerlendirmektir. Kişiden nesnelerin adını söylemesi. Afazi (konuşma yetisinin yitimi) Testi: Dil ve konuşma ilgili yeterliklerin sınandığı bir testtir. Kişiden doğru yanıta götüren kuralı zihninde tutup ona göre yanıt vermesi beklenir. Đzleme Testi: Parmak Salınımı (Titreşimi) Testi: Kişiden işaret parmağı ile olabildiğince hızla bir tuşa basması istenir Sınıflandırma Testi: Bir ekranda imge görünür ve kişiden 1-4 arasında bir rakama benzetmesi ve o tuşa basması istenir.

keder. Yüksek tansiyonu önleme gibi çalışmalarda yararlanılmaktadır Klinik Psikolojide Araştırma yöntemleri Bilim sistematik yollarla (yani. klinikte. Örn. bilişsel değerlendirme ve fizyolojik ölçümler DAVRANIŞ DEĞERLENDĐRMESĐ Gözlem Doğal Gözlem: Genellikle “Uyaran-kişi-tepki-sonuç” dörtlüsüne bakılır. kas gerginliği. problem çözme gibi durumarda farklılaştığını biliyoruz. görüşmeler. okulda. bildirime dayalı ölçümler. Örneğin. Sadece gözlenen davraışları değil. Bilişsel Değerlendirme: Ölçeklerle ya da görüşmelerde sorulan sorularla ilgili bilgiler elde edilir. Değişmesi gereken hedef davranışın belirlenmesine yardımcı olur. parkta gibi Benzetişim (Analogue) Gözlemi: Anne-çocuk ilişkisi. Kendimize söylediğimiz cümleler. psikolojik ya da fiziksel stres anında deride değişimler. hayal kurma. hangi beceriler yeniden kazanılabilir ya da diğerleriyle ikame edilebilir. Bilim yoluyla elde edilen ve yorumlanan bilgilerin bir yönteminin bulunması gerekir. kan akış hızı ve beyin dalgaları Bu değişimlerin korku. “aklımızdan geçen düşünceler” gibi içsel süreçlerin de önemli olduğu bilinmektedir. Fizyolojik Ölçümler: Davranışın fiziksel boyutlarıyla ilgili olarak da ölçümler yapılmaktadır. uykusuzluk.Sonuçta rehabilitasyon hakkında bilgi verir: Hangi beceriler etkilenmiştir.5 saatte tamamlanabilmektedir DAVRANIŞ DEĞERLENDĐRMESĐ Bir dizi yöntemle davranış değerlenirilmektedir: Doğal ya da yapılandırılmış ortamlarda gözlem. kendimizi nasıl ödüllendirdiğimiz gibi. Bu testin güvenirliği ve geçerliği konusundaki bilgiler artmaktadır 269 madde ve 11 alt-testten oluşan test yaklaşık 2-2. klinikte gözlenebilir ya da bir alkolizm sorununda klinikte yapay bir içki mekanı yaratılarak davranışlar gözlenebilir. nabız. yöntem)elde edilen bilginin olguları açıklama yoludur. “Đşlevsel Olmayan Düşünceler” ölçeği ya da görüşmede “Biri sizi eleştirdiğinde aklınızdan ne geçer” gibi. 16 . Sözel ve sözel olmayan davranışlar gözlenir: Evde.

Đyi bir kuramın özellikleri nelerdir? Genel ve kapsayıcı olması: Herhangi bir davranış bozukluğunu değil tüm davranış bozukluklarını açıklamalıdır. köpek havlamasından sonra korkular başlayan bir çocuğu gözleyebiliriz.Bilimsel bilginin ve yorumun en önemli özelliği test edilebilmesi ve yanlışlanabilme özelliğine sahip olmasıdır. Bilimin amacı. tutarlı. Bir görüngüyü ya da olguyu açıklamak üzere geliştirilen bir dizi varsayıma “kuram” denir. çocuklukta dayak yeme depresyona neden olur demek yeterli değildir. Bu durumun hem test edilebilmesi hem de yanlışlanabilmesi gerekir. Örneğin. Örn. Davranış örüntülerini açıklamakla kalmaz. Neden Kuramlara Gereksinim Duyulur? Kuramlar birbiriyle ilişkili olayları ya da davranış örüntülerini açıklar Kuramların açıkladığı olaylar ya da davranış örüntüleri mantıklı. Basitlik: Anlaması ve uygulamasının basit olması Görgül geçerlik: Bilimsel gözlemlerle elde edilen verilerle örtüşmelidir (örn: başın çapı) Đç-Tutarlık: Kuramın tüm parçaları birbiri ile örtüşmeli ve tutarlı olmalıdır (varsayımları ve hipotezleri) Test Edilebilirlik ve Yanlışlanabilirlik: Yararlılık: Klinik psikoloji ile ilgili kuramlar davranışları açıklamalı ve tahmin edebilmelidir. benzer durumlarda tekrarlanması gerekir. ikna edici ve güçlü olmalıdır Psikolojik süreçleri açıklamada varsayımlara dayanır. varsayımları kanıtlamak üzere araştırmalr yapılır. Kuramsal kavramlar gözlenebilir durumlardan çıkarılmış olsa bile. kuramların gelişimi ile bilgiyi açıklamak ve mümkünse neden-sonuç ilişkilerini ortaya koyabilmektir. Zaman ve mekan yakınlığı bize durumu açıklamaz: Öğrenilmiş korku kavramı bu durumu açıklayabilir. Kuramların yeterliği araştırmalarla sınanır. bunların da açıklanması gerekir. nedenlerine ilişkin açıklamalarda bulunur. Bilimsel bilginin güvenilir olması gerekir. Epidemiolojik Araştırmalar Betimsel Araştırmalar Gelişimsel Araştırmalar (Gelişimsel Psikopatoloji) 17 . Böylece tedavi ve önleme çalışmaları yapılabilir.

önemli durumlarda Müdahale. evlilik. Đnsıdıns (Incidence): Bozukluğu gösteren kişi sayısında belli bir zaman diliminde (genellikle bir yıllık) artış / değişim oranı 3. kişilik. sıra-dışı. dağılımı ve ilişkili etmenlerle ilgili araştırmalardır. Epidemiolojik araştırmalarla ilgili kavramlar: 1. sosyo-demografik bilgiler. tanı ve tedavi konusunda ayrıntılı bilgi verilir Genel olarak kabul gören kuramları yanlışlamaya yönelik bilgileri içerir Test edilebilecek hipotezler önerir Örn: Thigpen ve Cleckley (1954) “Eve White” Çoklukişilik: yeni bir kavram ve tedavi yöntemi önermişlerdir Genellenebilirliği düşüktür Deneysel Araştırmalar Örn: Hangi psikoterapi kuramı daha etkilidir? Deneysel araştırmalar neden-sonuç ilişkisi hakknda bilgi verir Araştırma hipotezi yer alır 18 . gelişim. Yaygınlık – Görülme Sıklığı (prevalence): Belli bir zamanda ya da zaman diliminde bir bozukluğun görülme oranı 2. eğitim. sağlık. yaşam biçimi ve güncel durumu) Klinisyenler aynı zamanda bireyi tedavi etmeye çalışır. uyum. Özellikle seyrek görülen. Kişinin geçmişine ilişkin tüm bilgiler danışandan ve ilgili diğer tüm kişilerden toplanır (Aile. Risk Faktörü: Belli bir durumun ya da değişkenin varlığında bozukluğun görülme olasılığının artması Vaka Araştırmaları Bir kişinin davranışlarının gözlenmesi ve kaydına dayalı araştırmalardır. meslek.Deneysel Araştırmalar ve Analok Araştırmaları (Tek-Denekli Araştırmalar ya da gruplarla) Vaka Araştırmaları Epidemiolojik Araştırmalar Bir hastalığın sıklığı.

özellikle ilaç araştırmalarında) Dış geçerliğin sağlanması gerekir Analok (Benzetme) Araştırmaları Deneysel yöntemin avantajlarından yararlanmak. psikotik ya da otistik çocuklardaki kendini yaralama davranışlarıdır. şizofreniye kaynaklık edebilecek ebeveyn davranışları gibi Analok araştırmalarında. hayvanlarla yapılan araştırmaların doğurguları çıkarılıp insan yaşamına genellenebilirliği sınanmalıdır En önemli dezavantajı dış geçerlik ve genellemedir Psikopatolojinin doğası ve nedenleri hakkında önemli bilgiler sağlar Tek-Denekli Deneysel Araştırmalar Klinik psikolojideki deneysel araştırmalar tek bir denek (katılımcı) ile de gerçekleştirilebilir Vak’a araştırmalarında olduğu gibi. gerçek yaşam olayına benzer bir olay laboratuvar ortamında yaratılır. Bu araştırmaların çıkış noktaları. sonuçların karşılaştırılacağı bir kontrol grubu yoktur. 19 . -özellikle neden-sonuç ilişkisi.Bağımsız değişkeni ve bağımsız değişkenin düzeylerini araştırmacı kontrol eder Bağımlı değişkenin.amacıyla analok araştırmaları yapılır Analok araştırmaları etik açıdan yapılması olanaksız olan araştırmaları –etik ihlaline yol açmadan. Böyle bir yanlılığı ortadan kaldırmak için çift-kör (double-blind) araştırma desenleri düzenlenir (hem araştırmacı hem de katılımcı araştırmanın hipotezinden haberdar değildir.katılımcıları kendi hipotezini destekler yanıtlar vermelerine yönlendirmesi). benlik saygısına tehdit depresyon ya da kaygıya neden olur mu? Ratlarla araştırma yapıp sonuçları ratlara genellersek.olanaklı kılar. analok araştırması yapılmış olmaz. Örneğin. Örneğin çocuk istismari. Davranışların bir yönüne odaklanarak güçlü bir araştırma yöntemi olarak klinik psikoloji araştırmalarında kullanılmaktadır. Genellenebilirliği ve dış-geçerliği düşüktür. bağımsız değişkene bağlı olarak değiştiği kabul edilir En azından bir kontrol grubu yer alır Katılımcılar tesadüfi yöntemle gruplarla atanırlar (her katılımcının belirlenen gruplara atanma olasılığının aynı olması Rosenthal etkisi kontrol edilebilir (Araştırmacının –farkında olmadan.

diğer değişkenlerin – etmenlerin... Önce çok konuştuğunda ödüllendirilir. Beyin ve sinir sistemi çalışmaların odak noktasıdır Sinirbilim: beynin yapısı. 20 . amaçsız kaygılar. Uykusuzluk. Operant durum ile deneysel durum arasında anlamlı bir farklılık olduğunda sonucun deneysel manipulasyondan kaynaklandığı sonucuna varılır. Klinik Psikoloji Kuramları Biyo-Tıbbi Kuramlar “Hazlarımız. bilişsel ve insancıl) iyileşmeye olan etkisi.ABAB desenleri: A= Operant durum (baseline). unutkanlık ve alışkanlık dışı davranışlar beyinden kaynaklanır” Hipokrat Ruhsal bozuklukların nedeni bedenimizdeki biyolojik ya da fiziksel bozukluklardır. Bu aşamada ağlama sıklığına da bakılır.değil ödüllendirmenin davranışlardaki değişime kaynaklık ettiği sonucuna varılır. beyinden –yalnızca beyinden kaynaklanır.hastalık kavramı ile eşleştirmişlerdir. ayrıca üzüntülerimiz. depresif belirtileri olan bir çocuğun iki ayrı davranışı gözlenir. Örneğin. kahkahalarımız. Karma Desenler Birden fazla etmenin (değişkenin) bir bağımlı değişkene olan etkisini araştırmak amacıyla yapılır. B= Tedavi (deneysel manipulasyon) A= Operant durumdaki koşullar B= Tedavinin yeniden sunulması (deneysel manipulasyon). cinsiyet değişkeni (kadın ve erkekler) ile tedavi yöntemleri (ilaç. Daha sonra ağlamadığı zamanlar da ödüllendirilir. Az konuşma ve ağlama gibi. yasımız ve gözyaşlarımız. Hastalık: bedenin tümünü ya da bir bölümünü etkileyebilir ve patolojisi bilinebilir ya da bilinmeyebilir. ağrılarımız. ilaçların beyine etkisi.. beyindeki anormalliklerin hangi hastalıklara neden olduğu. beyin yapıları ve zihinsel işlevler arasındaki ilişkisi:hafıza. Çoklu Operant Desenleri: A=Operant durumdaki koşulların yeniden uygulanmasının mümkün olmadığı ya da etik olmadığı durumlarda çoklu-operant işlemi uygulanmaktadır Çoklu Operant: Örneğin. gözden kaçan hatalar. muhakeme. kimyasal süreçler ile beyin işlevleri ile ilişkisi. duygu Fiziksel Hastalık ve Psikopatoloji Geleneksel biyo-tıbbi ruhsal bozukluklarla –fiziksel. Sonuçta. jestlerimiz. neşemiz.

Belli psikopatolojiler bulaşıcı hastalıklardan kaynaklanır. Sistemik Hastalık: Herhangi bir vücut organının ya da organ sistemlerinin işlevlerini yerine getirememesi durumu Sistemik hastalıkların nedenleri kısmen bilinebilir. Doğurguları Normaldışı davranışlarda organik nedenlere çok fazla önem verilmesi Tedavide yalnızca biyolojik ya da fiziksel yöntemlerin kullanılması Psikoterapi. nöropineprin ve serotonin adlı nörotransmitterler. kişi halüsünasyonlara kapılabilir. Hafıza. Örneğin. Bulaşıcı-Olmayan Travma: Yıkıcı çevresel koşullardan ötürü bedenin işlevlerini yerine getirememesi. büyüklük sanrıları. depresyonda. Bağışıklık sisteminde ve aşı gibi çevresel değişikler fark yaratır. Depresyonun nöropineprin bozukluğundan (deficiency) ya da serotonin yetmezliğinden kaynaklandığı önerilmektedir. Örneğin: Diabetin nedeni karbonhidratların metabolizma işlevlerindeki bozukluklar ya da yüksek tansiyon Örneğin depresyon ve şizofreni araştırmaları. patoloji: hastalık) Biyo-Tıbbi Kuramlar HASTALIK 1. Kafa travmaları. yargılama işlevleri bozulabilir. vücut hücrelerinde ya da dokularındaki değişimler gibi.Patoloji: Hastalığın altında yatan süreçlerdir. Frengi mikrobunun bulunması. muhakeme ve soyut düşünme Örneğin frengi mikrobunun sinir sistemini istila etmesi: özbakım becerilerini yerine getirememe. Bulaşıcı Hastalık: Bakteri ve virüs gibi parazit türü organizmaların vücudu istila etmesidir. Örneğin: beyin iltihabı dementia belirtilerine neden olur. tüm psikopatolojinin sonunda bir hastalıkla bağlantısının kurulacağı inancını güçlendirdi. bedensel yaralanmalar. (psiko: ruhsal. zehirli maddelerin vücuda girmesi gibi durumlarda bedensel işlevler yerine getirilemeyebilir. 2. ya da kalıtım 3. Hafıza. psikoeğitim ya da sosyal çevre düzenlemelerinin gözardı edilmesi Neden-sonuç ilişkisinin kurulamaması Psikoaktif ilaçların geliştirilmesi Nedenin vücutta o maddenin eksik olup-olmadığına bağlanamaması: Aspirin gibi 21 .

Kalıtım-davranış çalışmaları: Kalıtım davranışa neden olmaz. psikodinamik kuram ve uygulamaların temelidir Psikoanalizin öncüsü Sigmund Freud’dur (1865-1939) Freud –erken dönem yazılarında biyolojik etmenlere değinse bile.Klinik Psikoloji Kuramları Beden-Çevre Etkileşimi ve Ruhsal Bozukluklar Bireyin çevresi ve yapısal özellikleri arasındaki etkileşim vurgulanır.olaylardır ve zihinde (mind) gerçekleşir Psikodinamik kuramlara ve psikoanalize göre. söylenmeyenler de davranışların altındaki motivasyon hakkında ipucu verir 22 . Klinik Psikoloji Kuramları Psikodinamik Kuramlar Psikodinamik yaklaşımlara göre. tüm davranışların bir amacı ve motivasyonu vardır Đnsanlar çoğunlukla davranışlarını ve düşüncelerini yönlendiren . davranış ve terapi kuramı geliştirmiştir Psikoanalitik Kuram (Klasik/Ortodoks Psikoanaliz) Normal-dışı davranışların nedeni içsel faktörlerdir Bu içsel faktörler -içsel-psişik. onların altında yatan gerçek motivasyonun farkında değillerdir Motivasyon. Yatkınlık-Stres Kuramları: Aynı biyolojik yatkınlığa sahip iki birey farklı çevrelerde yetiştiğinde stres kaynağına farklı tepkiler geliştirebilirler. kalıtım içinde bulunduğumuz çevreye nasıl tepki vereceğimizi etkileyebilir. ruhsal bozukluğun odağı bilinçdışı dürtüler ve çatışmalardır Psikoanaliz.temel odağı psikolojik olayların analizidir Kişilik. Kalıtım uyarana belli bir tepkiyi değil. hangi tepkileri vereceğimizin ranjlarını belirler. ya da hangi tepkilerin verilme olasılığının yüksek olduğu bilgisini verir. düşünce ve duygular davranışlardan çıkarılır Yalnızca söylenenler değil.

ne zaman aklaki kuralları ihlal etse –ettiğini düşünse kaygılanır Normal ve normal-dışı ayrımı niteliksel değil. dil sürçmeleri. belki de hiçbir zaman bilince çıkmayabilir Psikoanalitik Kuram Belirtilere neden olan iç-çatışmalar –doğuştan getirilen.cinsellik ve saldırganlık dürtülerinden kaynaklanır Bu biyolojik dürtüler çoğunlukla ebeveyn ya da diğer otorite figürlerinden edinilen ahlaki standartlarla çatışır Toplumun açık cinsellik ve saldırganlığı sınırlandırmasından da bu çatışmalar kaynaklanır. eşyaları kırmak ya da kaybetmek bilinçdışı çatışma ve kaygıların ipuçlarıdır Motivasyon. çatışma ve kaygı gibi psişik süreçlerin işlevlerini açıklamak üzere. biyolojik. “zihinsel yaşamın acentaları” adını verdiği kişilik yapılarını önermiştir 23 .Normal-dışı davranışların gelişimindeki önemli olaylar unutulmakta Bu anılar çok acı verdiğinden “bastırılır”. ergenliğe ve yetişkinliğe girdiğinde. Bu çatışma ve kaygılar pek çok belirti biçiminde ortaya çıkar Kişi bu belirtilerin kaynağını bilmez ve daha makul nedenlere yükler Gerçekçi kaygı: bilinen ve gerçek bir kaygı Nevrotik kaygı: bilinmeyen bir tehlikeye gösterilen tepki (cinsellik ve saldırganlık dürtüleri) Ahlaki kaygı: ahlaki kuralları ihlal etmemek için ebeveynin ceza tehditlerinin içselleştirilmesi. nicelikseldir Đsim ver yer unutmak. bilinçten bilinçdışına itilir Bilinç ve bilinçdışı arasında süreğen-birbirine akan bir ilişki vardır Bastırılan motifler ve çevresindeki anılar bilince çıkarak daha fazla kaygı yaratır Kişi bu kaygılara ya da belirtilere yoğunlaştığında bilinç ve bilinçdışı arası bir durum oluşur: bilinçöncesi Bilinçöncesi kolaylıkla bilindışı olabilir. Bu tehditlerin kaygı yaratmasının nedeni ebeveyn sevgisini kaybetme tehlikesi olarak (çocuklukta) algılanmasıdır Çocuk. ancak bilinçdışını bilince getirmek oldukça güçtür.

(dış dünyanın koşullarını gözetir) Bazı durumlarda. id ile dış dünya arasındadır. binici amaca karar verir ve hayvanın hareketini yönlendirir Ego. eleştirir. dış dünyanın ve idin taleplerini –ki bu talepler çoğunlukla birbiriyle çelişirkarşılayacak kadar güçlü olmalıdır Kişilik ve Normaldışının Yapıları SÜPEREGO (ÜSTBEN) 24 . haz ilkesine göre çalışır. Cinsel enerjiden daha fazladır. Zihnin biyolojik ve ilkel acentasıdır Đd. birbirlerine karşı da çalışabilir. haz veren davranışların kaynağıdır. iyileştirir. Gönüllü yapılan tüm etkinlikleri “ben” kontrol eder Deneyimleri hafızada tutarak ve dış dünyayı değiştirmeyi öğrenerek dış dünyaya tepkide bulunur Hazza hemen kavuşmaya ya da ertelemeye “ben” karar verir. Örn: yemek yeme ve cinsel ilişki Kişilik ve Normaldışının Yapıları EGO (BEN) Yaşamın ilk yıllarında. iç çatışmalara ve dış tehlikelere karşı kendini savunur –kişiliğin entellektüel acentasıdır Freud. iki temel dürtüden oluşur. doğumda varoaln ve sonuçta dürtüsel olan her şey” id’dir. Saldırganlık dış dünyaya ya da kendine yönelebilir. karar verir. yapıcı tüm etkinliklerin kaynağıdır. Ölüm dürtüsü yerine saldırganlık terimini tercih etmiştir. ve Tanatos (Ölüm dürtüsü) Ers. doğuştan olan. ancak ahlaki emirlerden ötürü kendine çevirir Eros ve tanatos birlikte de. “kalıtımla gelen. idden başka bir zihinsel acenta gelişir “ben” Ben.Kişilik ve Normaldışının Yapıları ĐD Psikolojik gelişim id’le başlar. Eros: aşk tanrısı. Kişilik ve Normaldışının Yapıları Tanatosun temel amacı. libido adı verilen özel bir enerji kullanır. Kişi saldırganlığı başkasına yönlendirmek ister. yaşayan her şeyi yaşamayan hale dönüştürmektir. id ego ilişkisini at ve binicisine benzetir Đd enerjiyi sağlar. Eros ve libido yaşamı geliştirir. Yalnızca hazzı değil. Eros. idden gelen tüm heyecanları baskılamak zorunda kalır “ben” akıl yürütür.

id. ancak gerçekle bağlantıları kopmamıştır (psikotikler gibi) Piskotiklerde. düzeltir. güçlü bir egonun nasıl geliştiğini anlatır Zayıf bir ego travmatik olaylardan ve bulunulan evrenin gereklerini yerine getirememekten kaynaklanır Her bir gelişim evresinde. Psikotik ego gerçekle bağlantısını kopardığından psikoanalitik tedavi uygun değildir (Freud’a göre. aynen ana-babalar gibi” Üstben’in talepleri yerine getirilmediğinde ben suçluluk hisseder. normal-dışı kaygıları olan bir ben zayıftır ve dış dünyanın taleplerini yerine getiremez. idin talepleri çok yoğun. Bunlar ebeveynlerden ve zaman içinde benzeri kişilerden (öğretmen gibi) alınarak içselleştirilir Üstben. bedene yönelik bir “erotik bölge” vardır: ağız. ahlaki doğruları ve yanlışları temsil eder. bunları uzlaştıramamasından kaynaklanır Sağlıklı bir birey. cezalandıracağım diye tehdit eder. anababanın tutumlarından kaynaklanan kaygı ve hayal kırıklıkları ile başetmektir Bir evrede kaygı ve hayal kırıklıkları ile nasıl başa çıkıldığı diğer evreleri etkiler Oral –Bağımlı Evre Cinsellik doğumla birlikte başlar Bebeğin hazza ulaşabilmesi bir diğer kişiye (genellikle anne ya da anne figürüne) bağlıdır 25 .Çocukluk süresinde. “ben’i gözler. üstben ise acımasız olduğundan ben’in örgütlenmesi zayıftır. diğer bazı psikoanalistler farklı düşünmekte) Psikocinsel Gelişim Psikocinsel gelişim kuramı ile. Freud’a göre Psikopatoloji Freud’a göre ruhsal bozukluk. anus ve cinsel organlar Cinsel uyaranlara çocuğun verdiği tepkiler ana-babanın tutumları. idealleri. güçlü bir ben ve makul talepleri olan –aşırı cezalandırıcı olmayan. üstben ve dış-dünyanın genellikle birbiriyle çelişen taleplerini egonun ustalıkla karşılayamaması. kişiliğin yeni yapısı olan üstben gelişmeye başlar Üstben ahlak/vicdan ve ideallerden oluşur Vicdan. kontrolleri ve yasaklarından etkilenir Çocuğun görevi.bir üstben geliştirmiştir Nevrotik.

annesinin aşkı için babası çocuğun rakibi olur Babasının yokluğunda “annesinin yatağını her yatışında” bu rekabet duyguları yoğunlaşır Cinsel rakibi olan babasının erkeksi özellikleri ile özdeşleşmeye / model almaya başlar 26 . diğer kişilerarası ilişkilerini de etkiler Anal-Sadistik Evre Çocuk.örnekleridir Anal karakter: düzen.Yaşamın ilk yılını kapsayan bu evrede. Yunanca Phallos (penis) den esinlenilmiştir Erkekler penislerinden. onu anneye göstermekten keyif alır. kızlar da anatomik olarak penisin eşdeğeri olan klitorisden haz almaya başlarlar Bu evrenin en önemli özelliği “Oedipus ve Elektra” karmaşasıdır Oedipus kavramı Yunan mitolojisinde Sofokles’in ünlü trajedyası Oedipus Rex’den alınmıştır Penisinden haz almaya başladığında. ondan gurur duyar. bebek cinsel ve bakımla ilgili hazzın bir diğer kişiye bağımlı olmakla ilişkili olduğunu öğrenir Bebeğin hazza ulaşmasındaki herhangi bir engel ya da tehdit (annenin uzun süre olmaması gibi) kaygı yaratır Eğer bu tehdit uzun süreli ve yoğun olursa. bebek yalnızca annesine değil diğerlerine de aşırı bağımlı olur “Aşırı bağımlı karakter” bu tür kişilik örüntülerinde kullanılmaktadır Kendine güvenme ve bağımlılık arasında bir denge olması gerekir ve bu kişinin yalnızca cinsel yaşamını diğer. temizlik v. ana-babayı kontrol etme açısından önemli bir olaydır Tutarak ya da bırakarak ana-babayı mutlu ya da mutsuz etmeyi öğrenir. bağımsızlığın ve öz-girişim davranış gelişiminin ilk –ilkel. (özellikle OKB) Fallik Evre Kızlar ve erkekler farklı bir güzergah izler (3-6 yaş) Fallik. Fiziksel olarak güçlü ve evde otorite olan babasını kıskanır. 1-3 yaş arasında cinsel hazzın anal işlevlerden alınabileceğini keşfeder Anal hazzı saldırganlıkla eşleştirmeye başlar Tuvalet eğitimi.b. Bu durum.

baba ortalıkta yoksa çocuk cinsel rekabete girişmez ya da erkeksilikle özdeşleşmez. penisin olmaması ve erkekleri kıskanma elektra karmaşasını sonlandırır Elektra karmaşası “kadınsı karakter” gelişiminde önemlidir Kızlar. babanın ahlaki kuralları. Bu tehdite verilen tepki “iğdiş edilme / kastrasyon” karmaşasıdır Çocuk bu dönemi bitirir ve latent / örtük evreye geçer (6-12 yaş).Freud’a göre Oidpus karmaşası. “Seni babana syleyeceğim. oğlunun cinsel hazzının kendisine yönelik olduğunu bilir ve bunu uygun bulmaz. annesinin kadınsılık özellikleriyle özdeşleşmeye başlar Annesiyle özdeşleştikten sonra. babasının ilgisini kazanmak için şimdi annesiyle yarışabilir Đğdiş edilme tehditi erkek çocuklarda oedipu karmaşasını sonlandırır. kızlarda ise.sonlanır Anneye olan cinsel arzu bastırılır Çocuk. ASnne. penisini kesecek” diyerek emrini daha keskin hale getirir. Tüm gelişiminde bundan etkilenir Önce erkekleri taklit etmeye çalışır ancak penisinin olmamasının bunu engellediğini fark eder Cinsel haz almak için cinsel organlarını kullanmaya çalışır ama yeterli hazza ulaşamaz. idealleri gelişen süperegosuna alınarak içselleştirir Erkeksi karakterin gelişiminde fallik ve örtük evre çok önemlidir Erkeksi karakterin gelişimi çocuğun babasıyla özdeşleşmesine bağlıdır Eğer babayla cinsel rekabete girişmezse. Böyle bir durumda üstben gelişimi zarar görebilir ve erkek çocuk anneyle özdeşebilir (uç durumlarda homeseksüel olarak yetişkin cinsel rolü edinir) Erkeksilikle özdeşleşme olsa bile. Falik (3-6) ve Latent / örtük evre (6-12 yaş) Babayla olan cinsel rekabet –görünürde. kastrasyon tehditinin yoğun olduğu durumlarda erkek cinsel rolünden korkabilir ya da kadın olmaktan korkabilir Fallik evre kızlarda farklı bir seyir izler Bir penisi olmadığını fark eder ve erkeklere gıpta eder /kıskanır. kaçınılmaz olarak felaketle sonlanır. penisi olmadığı için kendini yetersiz / aşağı hisseder Neden penisi olmadığını araştırmaya başlar Kendisini yeterince donatmadan bu dünyaya getiren annesini suçlar Bu suçlamadan sonra. babasını istemeyi bıraktığında örtük evreye geçer Annesiyle özdeşleşerek kadınsılığını ve üstbenini güçlendirir 27 .

ego yalnızca idden kaynaklı çatışmaları çözmez. diğer dönemlerin ne kadar başarılı geçtiğine bağlıdır Freud’un Psikoanalitik Kuramına Yöneltilen Eleştiriler Biyolojik dürtülere fazla önem verilmesi : bu dürtülerin ortaya çıktığı kültürel ortamın dikkate alınmaması Penis kıskançlığı Yetersiz Veri: Freud’un verileri retrospektif açıklamalara ve kliniğe başvuran kişilere dayanmakta Zayıf Yöntem: Gözlemleri kontrol edilmedi.Kızlarda. önceki yaşantılar kişinin deneyimlerini. bağımsız bir zihinsel acentadır Sonuçta. hastalarına ilişkin kayıtlar saatler sonra yazıldı sonuç ta Freud’un kendi hafızasından etkilenmiş olabilir. Pek çok gözlemi tekrarlanamıyor Freud’un Katkıları Determinizm: Davranışlarımızın bir nedeni vardır. ego idden türememiştir. penis kıskançlığı ve erkek olma isteğinin devam etmesi homeseksüellikle sonlanabilir Freud’un kuramında en fazla eleştirilen nokta “penis kıskançlığı”dır (Anatomi yazgıdır) Genital Evre: Ergenlik ve Yetişkinlik Ergenlikte cinsel gelişim. Erik Erikson Ego psikologları. David Rapaport. daha sonraki yaşantılarını etkiler Çocukların anne ve babalarını nasıl-neden model aldıklarına ilişkin açıklamaları etkilemiştir Ego Psikolojisi ve Savunma Mekanizmaları Çatışma ve kaygıyla başetmek için “ben” savunma mekanizmalarına başvurur Kişi. çatışma içeren bir karar nasıl verilir gibi doğrudan egodan kaynaklı sorunlarla da ilgilenir 28 . Ego Psikolojisi ve Savunma Mekanizmaları Hartmann’a göre. ego bir sorun nasıl çözülür. Anna Freud. ego özerktir. biyolojik dürtülerin önemini gözardı etmeden. insan davranışlarında vurguyu id’den ego’ ya yönlendirmişlerdir Ego psikolojisinin temel ilkesi. çatışma ve kaygılarının gerçek nedenlerini çarpıtır hatta inkar eder Savunma mekanizmaları “Ego Psikolojisi” akımının temelini oluşturur Öncüleri. bu nedenler karmaşık ve birden fazladır Bilinçdışı güdü: Farkında olunmasa bile. Heinz Hartmann.

Ego.daireye koşullamıştır. daire ile yiyeceği eşleştirerek. Harry Stuck Sullivan. kişilerarası ilişkiler. Heinz Kohut Ego. elips ile yiyeceği eşleştirmeyerek köpeği –elipse değil. bazen dış dünyanın somut sorunları ve süperogonun getirdiği sınırlamalarla ilgilenir Savunma Mekanizmaları Bastırma Đnkar Mantığa bürüme Gerileme Karşıt tepki geliştirme Ters-Yapma: OKB ya da ana-babanın “öpeyim geçsin” gibi davranışlar Yer değiştirme Yansıtma Özdeşleşme Yeni-Freud’cular Erich Fromm. dış dünyanın somut sorunları. Karen Horney. gereksinimlerin toplum tarafından karşılanmaması gibi temalar vurgulanmaktadır Freud Döngüsünden Sıyrılan Kuramlar Carl Gustav Jung (Analitik Psikoloji): Ortak bilinçdışına yabancılaşma psikopatolojiye neden olur Alfred Adler (Bireysel Psikoloji): Bilinçdışı çaresizlik ve aşağılık duyguları ve bunu ödünlemeye çalışma psikopatolojiye neden olur Davranışçı Kuramlar Ruh sağlığı alanında çalışanlar normal-dışı davranış ve deneyimleri anlamak için öğrenme ilkelerine yönelmişlerdir Sosyolog ve antropologların çalışmalarından etkilenmişlerdir: Normal-dışı kültürel norm ve kurallardan sapmadır Klasik Koşullanma Ivan Petrovich Pavlov (1849-1936) Koşullanmış Duygusal Tepkiler: Pavlov. elipsi yavaş yavaş 29 . sosyal ve kültürel ortam. şimdi. Daha sonra.

hangi ayırdedici uyaranların uygun davranışı pekiştirmede ipucu olabileceğini öğrenmemişlerdir. Đnsanlar geleceklerini belirleyecek seçimlerde bulunabilirler (özgür seçim) Đnsanın en önemli özelliği gelişmeye ve potansiyelini kullanarak kendini gerçekleştirmeye yönelik olmasıdır Đnsancıl Psikoloji Đnsancıl psikoloji temel kavramlarını varoluşçu felsefe ve psikolojiden almıştır 30 . çözümlenmemiş duygusal çatışmaların uyumsuz davranışlara neden olabilecek yollardan birini göstermiştir. Skinner (1904. Ve II. Tip ceza Sosyal ve fiziksel çevre pek çok uyarandan oluşur. Đnsancıl Psikoloji Dergisi En önemli liderlerden biri Abraham Maslow ‘dur (1908-1970). Normal-dışı davranış gösteren kişiler. Bunlardan hangilerinin pekiştirmeye kaynaklık edeceği öğrenilir. Fobilerin edinilmesi Operant Koşullama B. Pavlov’un bu çalışması. Psikolojideki üçüncü güç olarak bilinir.) Olumlu ve Olumsuz pekiştirme I. Gereksinimler hiyerarşisi ve kendini gerçekleştirme Diğeri Carl Rogers’dır (1902-1987). Birey-merkezli psikoterapi. Watson ve Rayner (1913): Küçük Albert çalışması. 1961.F.daireye benzetmiştir. Model alma Sistematik duyarsızlaştırma Flooding: Sel tekniği Vicarous pekiştirme Đnsancıl Psikoloji Đnsancıl psikoloji insana ilişkin değerleri vurgular Đnsanların gereksinimleri ve amaçlarını anlamaya çalışır. pekiştirecin nasıl uygun biçimde elde edileceğinin öğrenilmesidir. Terapinin amacı. Köpek artık şeklin daire mi yoksa elips mi olduğunu ayıredemeyecek noktaya geldiğinde çatışma belirtileri göstermeye başlamıştır. Bunların potansiyellikleri ve gerçekleştirilme düzeyi arasındaki fark ciddi psikolojik problemlerin kaynağıdır.

Çatışmayı çözmek ve kaygıyı karşı kendini korumak için ego bu dürtüleri bastırır ve bilinçdışına gönderir ya da savunma mekanizmalarını kullanır Temel Kural:Danışan aklına gelen her şeyi. Schofield. isteği (motives). yorumlamak ve danışanına yorumunu aktarmak durumundadır Temel uygulama yollarından biri serbest çağrışımdır Direnç ve Terapötik Đşbirliği: Direnç. anlamlı-anlamsız söylemelidir. hasta (terimi kullanılır) terapistin yönergelerine uymaktadır. Rollo May “ancak içine doğduğumuz dünyanın sınırlılıkları dahilinde”. farkında olmadan terapötik süreci sabote etmektir 31 . kendilik algısı ve psikolojik problemlerine yoğunlaşır. 1986) Klasik Psikoanaliz: Yöntem ve Amaç Bilinçdışına gömülmüş düşünce motifleri bilince getirmek çok önemlidir Nevrotik bireylerin egosu kaygı doludur: idin cinsel ve saldırgan dürtülerin ifade edilmesini süperego yasakladığı için.biz neyi seçti isek oyuz (Jean-Paul Sartre. Analist. insanın düşüncelerinde. Kendini anlama ve kabul edici tutum geliştirme gibi. Amacı belli belirtileri azaltmaktır. Sorumlu ve aktif Biomedikal terapi ve psikoterapi birarada olabilir: psikoaktif ilaçlarla psikoterapinin birarada kullanılması gibi Psikoterapi Psikoterapi: “Acı çekiyorum” diyen insanı rahatlatmaktır Sözel iletişim ve ilişki önemlidir “Cüzdan arkadaşlığı” (W. Biomedikal işlemler spesifik ve somuttur. Biz kendimizden varettiğimizden kişiyiz. bu materyali anlamak.Bireylerin şu andaki varoluşu. 1905-1980). Psikoterapinin amaçları daha geneldir. Psikoterapi ve Bioterapi Psikoterapi: psikolojik yollarla tedavi demektir. Psikoterapinin özü. Birey içsel arzuların veya dış güçlerin kurbanı değildir (bilinçdışının varlığı kabul edilse bile). duygularında ve davranışlarında olumlu değişiklikler yapmaktır. insan ilişkisidir ve amacı. Uyumsuz yaşama biçiminden daha uyumlu yaşama biçimine geçmek Bioterapide ise.

kişinin yaşamındaki özel-önemli kişilere transfer edilmesi. Terapinin başlangıcında yardımcı olacak uzman. sonra nefret edilen-sevilen kişi (genellikle ebeveyn) ve en sonunda yeniden yardımcı olan uzman Karşı-Transferans: Yorumlama: Danışanın eylemlerinin ve deneyimlerinin bilinçdışı anlamlarının iletişimi –Danışanın farklı ortamlardaki davranışı aynı dürtü ya da çatışma çerçevesinde anlamlandırılabilir –Geçmiş –Rüya ve gelecek bağlantısı: geçmiş şimdi. kişinin rahatsızlık duymadan hazzı deneyimleyebilmesi ve aynı zamanda dış gerçekliğe uyum sağlaması Geştalt Terapi: Frederick S. semptomlar acı verdiği kadar zevk de verebilir. Gerçekçi değerlendirmelerin yapılması PSĐKOPATOLOJĐNĐN TARĐHÇESĐ 32 . Perls (1894-1970) Şekil-Zemin ilişkisi Beden dili Geştalt’ın tamamlanması Şimdi ve burada Çift sandalye Bilişsel-Davranışçı Terapi Temel şemalar: Sevilme ve yeterlik Bilişler duygu ve davranışların kaynağı Erken deneyimler şemaların gelişiminde önemli ancak tedavi için erken deneyimlerin ayrıntılarıyla bilinmesi gerekli değil Tedavinin amacı. bilişlerin/düşüncelerin değiştirilmesi. erken yorum dirence kaynaklık edebilir –Yorumlama Psikoanalizde Amaç Psikoanalizin amacı. şimdi geçmiş gibi anlattırılır sembolleri: zamanlama önemlidir. değişimden korkmak Transferans: Analistin.Direncin nedeni: bunların farkına varmak kaygılandırır.

yy ın sonlarında bir yandan somatagenez baskınken. yy da Amerika ve Avrupa’ da insancıl yöntemlere dönüş yaşanıyor. Hastalara küçük işler vererek rehabilitasyonlarını sağlıyor. Bu olay hipnoz ile tekrar yaşandığında dışa vurulur ve boşaltılır) PATOLOJĐK PSĐKOLOJĐ 33 . Hastaların kötü koşullarda tedavi edildiğini görünce. 16. psikolojik sorunlara dayandırılıyor.yy da akıl hastası kişilerin büyücü olduğu sanılıyor. 19. sarı safran renksiz safran ve kan) bu sıvıların salgılanmasındaki değişiklikler ruh hastalıklarına yol açıyor. diğer yandan da psikogenez düşüncesi baskınlaşmaya başlıyor.PINEL ilk insancıl hekimlerden. (ancak bu yol. bilinçdışına itilerek ortaya çıkabilir. 19.ŞEYTANCILIK: (DEMANOLOGY) açıklanamayan her şey tanrıya yükleniyor. Kathaksis (travmatik olaylar. yy da ilk hasta haneler yapılıyor(1773) 1780 lerde hastalar delikli bir tabuta konulup. hastaların iyileştiğini gözlüyor. 460 – 377) ruh sağlığı bozuklukları bedensel sorunlara dayandırılıyor. 18. Bu şeytanı çıkarmak için acı verici yöntemler kullanılıyor. yy a gelindiğinde ise. bir hastayı hipnoz yöntemi ile iyileştiriyor. (mani. dışa vurulmazsa. P. ve histeri) bu sıvıları. felce bir mikrop neden oluyorsa. psikogenez çalışmalarının öncüsü sayılan MESMER (şarlatan olarak adlandırılmış). felce frengi mikrobunun neden olduğu ortaya çıkıyor.Ö.(kara safran. ve 18.) Brever’ in öğrencileri. 3.SOMATAGENEZ: (HĐPOKRAT M. hipnozu keşfediyor ve bilimsel amaçlı olarak kullanıyor. yy un sonunda. nedeni sadece somatik hastalıklar olan sorunlarda işe yarıyor. 17. Sonuçta. günümüzde hormonlara benzetebiliriz. Ruhsal bozukluğu olan kişileri hipnoz ile tedavi ediyor. melankoli. Hasta haneler açılıyor ama hastalar zincirlere bağlanarak. ve 19. 19. çıkan kabarcıklar ile şeytanların çıktığı düşünülüyor. Bu dönemlerde felç yaygınlaşıyor.PSĐKOGENEZ: ruh sağlığı bozuklukları. Ruh hastalığı olan kişilerin içine şeytan girdiği sanılıyor. Hipokrat’ a göre vücudun salgıladığı sıvılar var. hastalıkların nedeninde yine somatagenez olduğu düşünülüyor.1. Bu yönteme moral tedavi yöntemi deniliyor. Felcin nedenleri araştırıldığında. ruh hastalıklarına da bir başka mikrop neden olur görüşü yaygınlaşıyor ve somatagenez düşüncesi yaygınlaşıyor. acı veren yöntemlere maruz kalıyorlar. 2. kendi hasta hanesinde değişiklikler yapıyor.

kaygı. normal dışı değerlendirilebilir. değiştiremiyorsa. Gerçeklikle bağlantılı algılamalarda bulunan ve olaylara olumlu yaklaşabilir. Kişinin kendi benliğini abartarak anlatması. Ruh sağlığı yerinde olan kişi kendinden hoşnut olan. Alkolizm (bazen böyle olmayabiliyor). 4. Amerikan Psikoloji Derneği Ruh Sağlığı Yerinde Olmayan Kişi Tanımı: davranışsal. sevgi verebilme ve alabilme. En önemli sorun uçlardaki kişilerin davranışlarında normal dışı olmayabilir. Söylediklerinin anlamlı bir bağlantısının olmaması. Kendi güçsüzlüklerini yenmeye çalışan. süreğen bir keder.) Ruh sağlığı. Toplumda kabul gören davranışlar sergiler. kişinin konu ile hiç alakası olmayan şeylerden bahsetmesi. 2. ANORMAL DAVRANIŞ ÖLÇÜTLERĐ 1. duygusal yada fiziksel belirtilerin belirli bir örüntü içinde görülmesi. KÜLTÜREL GÖRECELĐK: bir davranış belli bir kültürde normal kabul edilebilirken.Ruh sağlığı yerinde olan birey. ruhsal ve sosyal açıdan tam iyilik halinde olma. Freud’ Un Ruh Sağlığı Tanımı: Ruh sağlığı yerinde olan kişi. HALÜSÜLASYON: duyumlara ilişkin çarpıtmalar. fiziksel açıdan yorgun. başkalarından hoşnut olan ve yaşamın getirdiği sorumlulukları karşılayabilen. bilişsel. bilişsel açıdan konsantre olamıyor. 5. Dünya Sağlık Örgütünün Ruh Sağlığı Tanımı: bedensel. onları kaldırabilen kişidir. Toplumdaki ve kendi bedenindeki değişimlere uyum sağlayabilir. DELÜZYON: yanlış inançlar. ĐSTATĐSTĐK: grubun dışında davranışlar gösterse bile kişi. davranışsal açıdan eskiden zevk aldığı davranışları sergileyemiyor. ergenlik dönemindeki gelişmeler) Kişisel stres yoktur. SOSYAL STANDARTLAR: toplumsal davranışların dışından farklı davranışlar gösteren kişi. çalışan ve seven kişidir. Örüntü: belirli ölçülerin bir arada olması Kişi duygusal açıdan kendini kederli. Bu durumda kişiye depresyon tanısı konur ve ruh sağlığı yerinde değil denir. Başkalarından hoşnut olma: yakın ilişkiler kurabilme. fahişelik 3. normal sayılabilir. başkalarının sorunlarını paylaşabilme ve başkalarından hoşnut olan kişidir.(depresyon. bir başka kültürde normal kabul edilmez. onları kabullenebilen onlarla yaşamayı öğrenebilen kişidir.(ekonomik kriz. 34 .(ben son peygamberim) 6. ĐLETĐŞĐMDE BAĞLANTISIZLIK: aynı dili konuştuğumuz halde.

UYGUZSUZ FĐZĐKSEL ETKĐNLĐK: kişi uygunsuz fiziksel etkinliklerde bulunuyorsa. Đnsanları anlamaya yönelik davranışları engeller.(kaygı. tanıya neden olacak sosyal faktörlerde yoğunlaşmak zorlaşır. bir bozukluğu diğerlerinden ayırt etme ve tanını doğasını belirleyebilmektir. nozolojiktir. Tanı ve sınıflandırma sonucu yasal sorumluluklar belirlenir. BEKLENMEDĐK OLMA: kişinin yaşadığı duygu ve / veya düşüncelerin beklenmedik olması anormal olduğunun göstergesidir.sendrom: belirtilerin bir örüntü olacak biçimde bir araya gelmesidir. KĐŞĐSEL STRES: (MELANKOLĐ) bazen fiziksel belirtiler olarak ortaya çıkar. Tanı ile bilmemiz gereken üç kavram şunlardır. Tanı koyma işleminin üç temel amacı vardır. etioloji: herhangi bir bozukluğun nedenlerini açıklamaya yarayacak bilgilerin elde edilmesidir. 35 . karşısındakinin kim olduğu zaman ve mekan hakkında bilginin olmamasıdır. anormaldir. 1. biricikliği. Aynı zamanda tanı konduğunda da kendi içinde bir sınıflandırma yapılabilen bir kavramdır.7. çok yönlülüğünü yansıtmıyor. TANI KOYMANIN AVANTAJLARI Önlem almada yol gösterir.) 8. sigortadan yararlanılır. 2. tanı bir kez konulduğunda onu bir daha ortadan kaldırmak oldukça güçtür. bu tanı ile yaklaşılır.hozoloji: normal dışı davranış ve deneyimleri sınıflandırma biçimidir. Alt dalları olan kavramlar. tanı konulduğunda. keder içinde olma) TANI VE SINIFLANDIRMA Tanı. Uzmanlar arası iletişimi kolaylaştırır. devlet desteği sağlanır. Kişinin var olan zenginliği. pragnaz: bozukluğun gidişatı hakkında bilgi edinilmesidir. Tanı konulan kişiye. kendini doğrulayan kehanet ortaya çıkabilir.semptom: (belirti) kişinin şikayetler ve dile getiremediği davranışlardır. TANI KOYMANIN DEZAVANTAJLARI etiketleme sonucu tanı konan kişi ile tanı konmayan kişi arasında bir ayrım oluşur. ağrı) bazen de duygusal belirtiler olarak ortaya çıkar. (2050 yılında yaşıyoruz. (mide bulantısı. YÖNELĐM BOZUKLUĞU: (zaman – mekan – kişi) kişinin kim olduğu. 3. (gün boyu sürekli yatıp uyumak ☺ veya hiç oturmamak) 9. tedavi: bozukluğun ortadan kaldırılabilmesi için gerekli olan yöntem ve planlamanın gerçekleştirilmesidir. 10.

farklı hastalıkların farklı tedavi yollarının olabileceği düşüncesi ile ortaya çıkmıştır. sonradan eklendi. belirtileri. ilgilenme) Herhangi bir ruhsal bozukluğun ortaya çıkmasında kişilik – psikolojik ve sosyal faktörler çok önemlidir. EPĐDEMOLOJĐ: herhangi bir hastalık ya da bozukluğun bir grupta görülme sıklığı. Sınıflama ihtiyacı. (RĐSK) DĐRENÇ FAKTÖRLERĐ: Yılmazlık. (DĐRENÇ) Daha çok psiko sosyal faktörler olarak ele alınmaktadır. yakın ilişki. önemli olduğunu hissettirme. 36 . 1889’ da ilk çalışmalar yapılıyor ve normal dışı davranışlar ayrı bir kategori olarak ele alınıyor. 1994: DSM 4 2000: DSM4(R)→hareket eşgüdümü bozukluğu ile adlandırılan bir hastalık var. nedenleri. KORUYUCU FAKTÖRLER : Herhangi bir hastalık ya da bozukluktaki yatkınlık faktörü. (okula devam. hastalıklar içinde sınıflandırılmaya başlandı. akraba ilişkisi. üst SED’ de şizofreni vakası çok sık görülmez. Ve ilk ciddi sınıflamadır. hangi gruplarda görüldüğü sorulanına yanıt veren bir disiplindir. ( az – orta – çok ) bunlar içedönüklük. rahatsızlık veya hastalığa yakalanmama durumu. dışadönüklük ve nevrotizm şeklinde sınıflandırılır. Elde edilen yeni bulgulara göre yeni tanılar eklenir ve belli yıllarda gümncellenir. 1987: DSM 3 (R) → gözden geçirilmiş hali. SINIFLANDIRMANIN TARĐHÇESĐ 1889: Paris 1940: WHO → normal dışı davranışlar. 1952: DSM 3 1969: WHO 1968: DSM 2 1980: DSM 3 → dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu yoktur. Yani bireyin yaşantı ürünleri… ör.Eysenck: bir sürü ruh hastalığı bozukluğu niceliksel bir özellik taşır.(sakarlık) DMS: Diaosantic and Statical Manual of Mental Disorders DMS TR: Ruhsal Bozuklukların Tanı Ve Đstatistikleri El Kitabı Amerikan psikiyatri derneğinin hazırladığı bir dökümandır.

cinsel işlev sorunu. farklı kişilerde tek bir risk faktörü neden olabilmektedir. Genel → akraba evlilği → zeka geriliği → risk faktörü EŞ SON Farklı risk faktörleri. ör. kaygı durumu bozuklukları ve ilişkisel sorunları ortaya çıkabilir. aynı bozukluğa neden olabilmektedir.ABD’ de yapılan bir araştırmada alt SED’ de ve zencilerde şizofreninin görülme sıklığı daha yüksek olarak bulunmuştur. intihar. (comorbity) (kaygı bozulluğu + depresyon) Yetişkinlerde tek bir rahatsızlığın görülme olasılığı çok düşük. Buradan şu sonuca ulaşabiliriz. Tanı konarken ilk önce baskın olan tanı belirtilir. 37 . → yapısal faktörler → hormonal faktörler → genetik faktörler → olumsuz yaşam olayları (istismar) ÇOKLU SON Farklı bozukluklara. Çocukluğunda ihmal ve istismara mağdur kalan bireylerde. Kaygı bozukluğu ise en sık görüleni. EŞ TANI: Herhangi iki tanının bir arada görülmesine eş tanı / ek tanı denir. 1-kaygı bozukluğu → depresyon Çocuklarda en sık görülen ise dikkat eksikliği ve hiperaktivite / öğrenme bozukluğudur. ABD → alt sosyo ekonomik düzey → zenci → şizofreni → risk faktörüdür.

38 . tanı konmayan kadar etkisinde bulunma) ( geçmişe ilişkin bir tanı konma durumu) Bu sınıflandırmanın çocukluk dönemine tanımlandırmaları çok kabataslak ama. fensiklidin (ya da benzeri) maddelerin kullanımı ile ortaya çıkan bozukluklar olarak karşımıza çıkmaktadır. Kısmi remisyon: (iyileşir özellikler gösterme) Tanı remisyon: Geçmiş öykü: ( tanıya. aşağıdaki belirleyicilerden birisi kullanılır.Çocukluk. Ek tanı Komorbit. Genellikle Đlk Kez Bebeklik.Ergenlik Dönemlerinde Tanısı Konan Bozukluk Mental retardasyon Öğrenme bozuklukları Motor beceri bozukluğu Đletişim bozuklukları Yaygın gelişimsel bozukluğu Bebek ya da küçük çocukların beslenme ya da yeme bozuklukları Tik bozuklukları Dışa atım bozuklukları Dikkat eksikliği ve yıkıcı davranış bozukluğu Komorbilite. ÖR. inhalan. 0-3 yaşa ilişkin ayrıntılı bir sınıflandırması da var. Hafif – Orta Derece – Ağır Tanı ölçütleri o sırada karşılanamıyorsa. opiyat. kokain. kafein. aşağıdaki tanı ölçütleri konulur. konnasible. Eş tanı (öğrenme bozuklukları +kişilik bozuklukları) Bebeklerin Çocukların Ve Ergenlerin Diğer Bozuklukları Ayrılma anksiyatesi Seçici konuşmacılık Yetişkinlik Delirium. demas. hallusinojen. nikotin.DMS – IV – TR SINIFLANDIRMASI BTA (başka türlü adlandırılmayan) Tanı ölçütleri o sırada karşılanamıyorsa. amnnestik ve diğer kognotif bozukluklar Madde kullanımı ile ilişkili bozukluklar Amfetamin. otizmde sosyal iletişim en önemli faktörler arasında yer almaktadır.

Đntihar riski taşır… B) BĐPOLAR BOZUKLUKLAR (iki kutupludur) Manik Depresif: uykusuzluk + hareket ( hiperaktif de denilebilir) ( bir dönem manik. Agorafobi. Test – Tekrar – Test Yöntemi Gözlem ( farklı kişilerin aynı tanıyı koyması ) B) Geçerliliği: Etiyolojik Hâlihazır Öngörü 39 .depresyon belirtisi de o derece yoğun yaşanmaktadır. 10 gün normal yaşantısına devam eder ancak kendisini yeniler… Distimik Bozukluğu: sık olmamakla beraber sürekli üzüntü tasa belirtisi. kişi 3 gün olayı yaşar. agorafobi ile eşlik eden.5 gün etki gösterir… Rekküran. (takıntılık kişilik örüntüsü) (obsesif kompulsif ile farklıdır!) Travma Sonrası Stres Bozukluğu (sevdiği birisinin üzücü bir olaya maruz kaldığının bilinmesi durumunda ortaya çıkar.) Akut Stres Bozukluğu Kişi. Bu aynı zamanda depresyondan sonra görülen en sık rahatsızlıktır. Ancak sadece olayı öğrenmesi yeterlidir.ŞĐZOFRENĐ VE DĐĞER PSĐKOTĐK BOZUKLUKLAR Şizofreni A) DUYGU DURUM BOZUKLUKLARI Depresif Bozukluklar: Tek Epizot. panik bozukluk ile ilgisi olmayan (uygunsuz bir davranışta bulunabilirim!) Özgül Fobi Sosyal Fobi Obsesif – Kompulsif Bozukluk. yaşanılan olay 3-3. Panik Bozukluk. agorafobi ile eşlik etmeyen. TANI VE SINIFLANDIRMANIN GÜVENĐRLĐĞĐ ve GEÇERLĐĞĐ A) Güvenirlik. bir dönem ise depresif belirtilr gösterme ) Anksiyate Bozuklukları: 11 farklı şekilde görülmektedir. manik düzeyi ne kadar yoğun ise.

(hastalık nedenlerini bilme) Manik Depresip – Bi Polar bir hastalığın nedeni kalıtımsal ise. ancak bunun sebebi bilinememektedir! Depresyon kişinin aile yaşantısını da olumsuz yönde etkilemektedir. Halihazır geçerlilik ise. bu faktörün tedavi sırasında dikkate alınması gerekmektedir. Herhangi bir tanı / ölçme yönteminde. ÖNGÖRÜ: (tahmin) bozukluğun nasıl seyredeceği. Depresyonla ilgili bir ölçüt sadece depresyon belirtileri ile ilgilenmeli. Sadece ve doğrudan hastadan alınan bilgilerle yapılan tanı koyma biçimi. En yaygın geçerlilik Etiyolojiktir. SOMOTOFORM BOZUKLUKLAR Bedensel ve işlevsel bozukluklar anlamını taşımaktadır. manik depresif bir hastaya iyi gelmekte. hastaya konan tanı ile. & lityum karbonat. nasıl gelişeceği ve tedavi sınırları etkilidir. Geçerliliği gösteren bir başka ölçek ile arasındaki korelâsyonun yüksek olmasına halihazır geçerlilik denir.DMS FARKLILIKLARIN NEDENLERĐ 1-DANIŞANDAN KAYNAKLI 2-DĐLE GETĐRĐLEN ŞĐKAYETLERE AĐT FARKLI DOKTORLARCA FARKLIN TANILAR KONMASI 3-DMS’ DE BELĐRTĐLEN ÖLÇÜTLERĐN TAM OLARAK ORTAYA KONMAMASI. SCID: Structured Clinical Interwiev For SCID Tanı ve sınıflamada üç tür geçerlilik vardır. O RAJATSIZLIK ĐLE ÖRTÜŞEMEMESĐ SCID: DMS için yapılandırılmış klinik görüşme. Konversiyon Bozukluğu Ağrı Bozukluğu Hipokandriazis Bozukluk Vücut Disformik Bozukluğu 40 Yapay Bozukluk Dissosyafik Bozukluk . o tanıya eşlik eden psiko sosyal işlevlerin ne kadar birlikte görüldüğüdür. neyin ölçülmesini istiyorsak aracın onun ölçülmesidir.

CĐNSEL ĐŞLEV VE KĐMLĐK BOZUKLUKLARI Cinsel Đstek Bozuklukları → Cinsel Đstekte Azalma / Tiksinti Duyma Cinsel Uyarılma Bozukluk → Kadında ve Erkekte Orgazm Olma Đle Đlgili Bozukluklar → Kadında ve Erkekte Prematüre Ejalaksiyon Erken Boşalma Cinsel Ağrı → Disparoni → Tıbbi Bir Duruma Bağlı Olmayan → Vajinismus → Tıbbi Bir Duruma Bağlı Olan Parofiller Egzibisyonizm → Teşhircilik / Göstermecilik Fetişzm / Prottorizm → Sürtünmecilik Varyonizm → Röntgencilik Cinsel kimlik bozukluğu Cinsel kimlik bozuklukları ergenlerde ya da erişkinlerde ve çocuklarda olarak sınıflandırılmaktadır. Yeme bozuklukları Anoreksiya Nevroza → Tıkanma / Çıkartarak Yeme Bulumia Nevroza Uyku bozuklukları Premier Uyku Bozukluğu → Dissomnialar → Priven Đmnansiya → solunum ile ilgili uyku bozuklukları Başka Bir Yerde Sınıflandırılmamış Dürtü Denetim Bozuklukları Uyum Bozuklukları Kişilik Bozuklukları → Paranoid → Antisosyal → Narsistlik →Obsesif Kompulsif → Şizoid → Borderline → Çekingen → BTA (*) → Şizotipal → Histirionik → Bağımlı → Çıkartma Olan Tip / Çıkartma Olmayan Tip 41 .

.) → Ne yapıyorsunuz? Yapmazsanız ne olacağından korkuyorsunuz? Kaç kez yapmak zorundasınız? 42 . imgeler. kişinin kendi ürünü olabilir mi? ? 1 2 3 ? 1 2 3 ? ? 1 1 RĐSKLĐ GRUP 2 2 3 3 1-Sizi rahatsız eden düşünceleriniz var mı?(tekrarlayan düşünceler) düşünmek istemediğiniz halde aklınıza geliyor mu? (panik atak ve gerçek tehlikelerden ayırt etmek için) TANI YOK KOMPULSĐYONLAR Tekrarları. Kendinizi yapmaktan alıkoyamadığınız herhangi bir davranışınız var mı?(el yıkama. düşünceler. kontrol. ancak gerçekçi olmayan ve abartılı olan ? 1 2 3 ? ? 1 1 RĐSKLĐ GRUP 2 2 3 3 davranışlar.SCID OKB KRĐTERLERĐ TANI YOK OBSESYONLAR Tekrarlayan. dürtüler. belli kurallar ya da sterotipler olan davranışlar. süreğen. Rahatsızlığı önleme ya da geçirme için yapılan. istenmeyen ve anlamsız düşünceler var mı? Birey durumu görmezden çalışır ya da bu durumu bir şekilde bastırmaya ve diğer eylemler ile nötrleştirmeye çalışıyor mu? Bu düşünceler.

EKSENLER ÇOK EKSENLĐ DEĞERLENDĐRME EKSEN – 1 Klinik bozukluk → depresyon. şizofreni. kaygı bozukluğu Klinik ilgi odağı olabilecek olan durumlar EKSEN – 2 Kişilik bozuklukları ve Mental reterdasyon ile ilgili olabilecek tanımlamalar EKSEN – 3 EKSEN – 4 EKSEN – 5 Genel tıbbi durum Psiko-sosyal ve çevresel sorunlar ile ilgili Đşlevselliğin genel değerlendirilmesi 43 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful