P. 1
PATOLOJİK PSİKOLOJİ

PATOLOJİK PSİKOLOJİ

|Views: 795|Likes:
Yayınlayan: lahlecak

More info:

Published by: lahlecak on Jul 14, 2012
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/15/2014

pdf

text

original

PATOLOJĐK PSĐKOLOJĐ Doç. Dr.

Emine Gül Kapçı

Dersin Tanımı Patolojik psikoloji ya da normal dışı davranışlar psikolojisi alanının temel konularını, kavramlarını ve kuramlarını içermektedir.

Dersin Amacı Patolojik psikolojinin tarihsel gelişimi, normal-dışı davranışların temel özellikleri, normal dışı davranışlarda tanı ve sınıflandırma, psikolojik değerlendirme yöntemleri, araştırma yöntemleri, biyo-medikal, sosyal öğrenme, bilişsel ve insancıl kuramlar tanıtılması ve araştırma bulguların ışığında tartışılması amaçlanmıştır.

Dersin Đçeriği Psikopatolojiye giriş Psikopotalojinin tarihçesi Ruh sağlığı, psikolojik iyi-oluş ve normallik Temel kavramlar Tanı ve sınıflandırma Psikolojik değerlendirme yöntemleri Araştırma yöntemleri Biyolojik kuramlar Psikodinamik kuramlar ve Freud Davranışçılık ve sosyal öğrenme kuramları Bilişsel kuramlar Đnsancıl kuramlar

Psikopatolojiye Giriş Ruh Sağlığı Nedir? 1

Dünya Ruh Sağlığı Derneği: Kişinin kendisinden ve diğerlerinden hoşnut olması ve yaşamın getirdiği sorumlulukları karşılaması Dünya Sağlık Örgütü: Bedensel, ruhsal ve sosyal açıdan tam iyilik hali Amerika Psikoloji Derneği: Davranışsal, bilişsel, duygusal ya da fiziksel belirtilerin bir örüntü oluşturması ruhsal bozukluğun varlığına işaret eder S. Freud: Çalışmak ve sevmek

Psikopotalojinin tarihçesi Normal-normal-dışı ölçütleri Đstatistiksel normal ve normal-dışı: Seyrek görülen davranışlar; normal-dağılım eğrisi; kişilik özellikleri, davranış biçimleri. Zeka < 70 normal-altı, sadece halüsünasyon, ağır depresyon gibi belli alanlarda yardımcı Dezavantaj:Spor, sanat yeteneği gibi alanlarda sorun. Seyrek görülen davranışların hepsi anormal değil ancak anormal davranışların hepsi seyrek Kişisel stres: Kişinin davranışları kişiye acı, yorgunluk, keder, stres veriyorsa. Moral bozukluğu varsa (çaresizlik, umutsuzluk, beklentileri karşılayamama). Jerome Frank’a göre moralin düzelmesi psikoterapide de çok önemli. Dezavantaj: Sosyopatlar acı-suçluluk gibi duyguları yaşamıyor; öznel-kişiye göre –çekilen çile- değişebilir Sosyal normlardan sapma: Antisosyallar, manik ya da şizofrenilerdeki kimi davranışları, alkolizm, cinsel taciz, kapsıyor Dezavantaj: a) Suçlular ya da fahişeleri kapsamıyor. b) Normal-dışı kapsamında yer alan aşırı kaygılı bir birey de farkedilmeyebilir (hem geniş-hem de dar bir ölçüt) c) kültürel görecelilik: bir toplumda normal olan başka birinde olmayabilir

Psikososyal normal-dışı: Uyum sağlamayan davranış normal-dışıdır, yani çevrenin taleplerine etkin yanıt verememe ve istendik hedeflere ulaşamama. Dezavantaj: Kişi yaşamının belli alanlarında uyumsuz davranış sergilese de diğer alanlarında çok başarılı olabilir. Örn: Abraham Lincoln, Prenses Diana Zeka-sosyal etkilik ilişkisi: Zeka yüksek, sosyal etkilik düşük ise, ya da şu anda ölçülen zeka düşük ama kişinin geçmişte yaptığı işler yüksek olması gerektiği sonucunu doğuruyorsa duygusal-davranışsal problemlerin varlığına işaret edebilir.

Gerçeklikle temas: a) Halüsünasyonlar: Normal-dışı algılar (belli bir dış uyaranın yokluğunda) 2

b) Delüzyon (Varsanı): Tersi kanıtların varlığına rağmen yanlış/gerçek dışı inançlar. Büyüklük: kişinin gücünü, önemini abartması; Kontrol: düşünce, davranışalarının dış güçler tarafından kontrol edilmesi, Referans: Diğerlerinin davranışları kendisine yönelik; Paranoid: Diğerlerinin davranışlarından süphelenme bu duruma genellikle yakalanma ya da zarar görme delüzyonu eşlik eder c) Yönelim: Zaman, kişi ya da yer olarak gerçeği değerlendirememe d) Uygunsuz fiziksel etkinlik: Euphoria’den şiddete ya da hiç bir davranışta bulunmamadan aşırı hareketliliğe kadar değişebilir

Tanı ve Sınıflandırma Tanı: Bir bozukluğu diğerlerinden ayırtetme ve bozukluğun doğasını belirleme sanatı ve bilimidir Tanının Amaçları: a) Bozukluğun etiyolojisini (nedenlerini) açıklamaya yardımcı olacak bilgilerin elde edilmesi b) Bozukluğun gidişatı (prognoz) hakkında tahminde bulunma c) Bozukluğu ortadan kaldırmaya yönelik yöntem ve planlamanın yapılması (tedavi)

Tanının Dezavantajları Kişinin varolan zenginliğini ya da biricikliğini yansıtmaz Đnsanı anlamaya yönelik insani çabaları engelleyebilir “Kendini doğrulayan kehanet” Tanı konduktan sonra silinmesi güç.. Tanıya katkıda bulunan sosyal etmenlere değil, tanıyaetikete yoğunlaşır… Tanı konan kişi ile diğerleri arasında (terapist de dahil) bir engel/duvar oluşturur ve kişinin davranışları bu duvarın ardından yorumlanır. Kişi, depresif, şizofren v.b. Olarak görülür… Sosyal dışlama Tanı tedaviye yardım etmez (Aynı tanı, farklı neden, farklı tedavi Sınıflandırma Sınıflandırmanın Tarihçesi Hipokrat: Rönesans: 19. ve 20. yy: Sınıflandırmanın Avantajları Uzmanlar-arası iletişim Dezavantajlarından kaçınmak mümkün 3

Yasal olanaklar: Sigorta, izin gibi Semptom (Belirti): Danışanın / hastanın şikayetleri ve genel görünümünden elde edilen bilgiler (çökkün, enerjik gibi) Sendrom: Belirti örüntüsü Nozoloji: Normal-dışı davranış ve deneyimleri sınıflandırma bilimi Epidemioloji Koruyucu Faktörler---Direnç/Yılmazlık Yatkınlık Faktörleri---Risk Eşson Çoklu-son Ektanı/Eştanı

Klinik Psikolojide Tanı ve Değerlendirme DSM-IV-TR BTA= Başka Türlü Adlandırılamayan bozukluklar. Tanı ölçütleri o sırada karşılanıyorsa, belirtiler Hafif, Orta derecede ve Ağır Tanı ölçütleri artık karşılanmıyarsa, aşagıdaki belirleyicilerden biri kullanılabilir. Kısmi Remisyonda Tam Remisyonda Geçmiş Öykü

DSM-IV-TR MENTAL RETARDASYON (Not: Bunlar Eksen II'de kodlanır) Hafif Mental Retardasyon Orta Derecede Mental Retardasyon Ağır Mental Retardasyon Ileri Derecede Ağır Mental Retardasyon Mental Retardasyon, Şiddeti Belirlenmemiş ÖĞRENME BOZUKLUKLARI Okuma Bozukluğu Matematik Bozukluğu 4

Dili Algılama-Sözel Anlatım Bozukluğu Fonolojik Bozukluk Kekeleme BTA Iletişim Bozukluğu YAYGIN GELĐŞĐMSEL BOZUKLUKLAR Otistik Bozukluk Rett Bozukluğu Çocukluğun Tümleşik Olmayan (Dezintegratif) Asperger Bozukluğu BTA Yaygın Gelişimsel Bozukluk DIKKAT EKSĐKLĐĞĐ VE YIKICI DAVRANIŞ BOZUKLUKLARI Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bozukluğu Bileşik Tip Dikkatsizliğin Önde Geldiği Tip Hiperaktivite-impulsivitenin Önde Geldiği Tip BTA Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bozukluğu Davranım Bozukluğu Çocuklukta Başlayan Tip Ergenlikte Başlayan Tip Başlangıcı Belirsiz Karşıt Olma-Karşı Gelme Bozukluğu BTA Yıkıcı Davranış Bozukluğu BEBEK YA DA KÜÇÜK ÇOCUKLARIN BESLENME VE YEME BOZUKLUKLARI Pika Geviş Getirme (Ruminasyon) Bozukluğu Bebeklerde ya da Küçük Çocuklarda Beslenme Bozukluğu TĐK BOZUKLUKLARI Tourette Bozuklu~u 5 BozukluĞu .Yazılı Anlatım Bozukluğu BTA Öğrenme Bozukluğu DEVĐNSEL (MOTOR) BECERILER BOZUKLUĞU Gelişimsel Eşgüdüm (Koordinasyon) Bozukluğu ILETIŞIM BOZUKLUKLARI Sözel Anlatım Bozukluğu Karışık.

Tipini belirtiniz: Sadece Noktürna / Sadece Dillmal/Noktürnal ve Dillmal BEBEKLĐK.Kronik Devinsel ya da Sesle ılgili Tik Bozukluğu Gelip Geçici Tik Bozukluğu BTA Tik Bozukluğu DIŞA ATIM BOZUKLUKLARI Enkoprezis Konstipasyon ve Taşma tnkontinansı ile Giden Konstipasyon ve Taşma tnkontinansı ile Gitmeyen Enürezis (Genel Tıbbi Bir Duruma Bağlı Olmayan). Çocukluk ya da Ergenlik Bozukluğu DELĐRĐUM DEMANS AMNESTIK BOZUKLUKlAR DIĞER KOGNITIF BOZUKLUKlAR ALKOLLE ĐLĐŞKĐLĐ BOZUKLUKLAR Alkol Kullanım Bozuklukları Alkol Bagımlılığı Alkol Kötüye kuIlanıml Alkolün Yol Açtığı Bozukluklar Alkol Entoksikasyonu Alkol Yoksunlugu Varsa belirtiniz: AIgı BozukIukIanyla Giden Alkol Entoksikasyonu De!iriumu Alkol YoksunIuğu Deliriumu Alkolün Yol Açtığı Kalıcı Demans 6 . ÇOCUKLUK YA DA ERGENLĐĞĐN DĐĞER BOZUKLUKLARI Ayrılma Anksiyetesi Bozukluğu Seçici Konuşmamazlık Bebeklik ya da Küçük Çocukluk Döneminin Tepkisel Bağlanma Bozukluğu Basmakalıp Davranış Bozukluğu BTA Bebeklik.

HĐPNOTĐK YA DA ANKSĐYOLĐTĐKLERLE ĐLĐşKĐLĐ BOZUKLUKlAR ÇOĞUL MADDE KULlANIMI ĐLE iLIşKiLi BOZUKLUK ŞĐZOFRENĐ VE DĐĞER PSĐKOTĐK BOZUKLUKLAR Şizofreni – Paranoid Tip Darmadağın (Dezorganize) Tip Kasılakalmış (Katatonik) Tip Ayrım Göstermeyen (Farklılaşmamış) Tip Ardakalan (Rezidüel) Tip Şizofreniform bozukluk – Şizoaffektif Bozukluk Tipini belirtiniz: Bipolar TipIDepresif Tip 7 .Alkolün Yol Açtığı Kalıcı Amnestik Bozukluk Alkolün Yol Açtığı Psikotik Bozukluk Hezeyanlarla Giden HaIlüsinasyonlarla Giden Alkolün Yol Açtığı Duygudurum Bozukluğu Alkolün Yol Açtıgı Anksiyete Bozuklugu Alkolün Yol Açtıgı Cinsel Işlev Bozuklugu Alkolün Yol Açtıgı Uyku Bozuklugu BTA AlkoIle Ilişkili Bozukluk AMFETAMIN (YA DA AMFETAMIN BENZERĐ MADDELERLE) ILişKILI BOZUKLUKLAR KAFEiNLE ILIşKILI BOZUKLUKlAR KANNABISLE ILişKILi BOZUKLUKlAR KoKAiNLE iLişKiLĐ BOZUKLUKlAR HALLÜSiNOJENLE iLiŞKĐLĐ BOZUKLUKLAR INHALAMA ILIşKILI BOZUKLUKlAR NIKOTĐNLE ILIŞKILI BOZUKLUKlAR OPĐYATLA ILIşKILI BOZUKLUKlAR Opiyatın Yol Açtığı Bozukluklar FENSIKLIDIN (YA DA FENSIKLlDIN BENZERi MADDELERLE) ILIşKILI BOZUKLUKlAR SEDATĐF.

danışman olası sorun alanları konusunda önerilerde bulunabilir. danışanın nasıl yanıtladığına ya da neden yanıtlamadığına odaklanır. Örneğin. Danışman. gözlemciler-arası güvenirlik yüksek b) Yarı-yapılandırılmış: kurallar yerine öneriler. Avantajları: Daha objektif bilgi. Danışanların önemli bir bölümü de (%70) gerçek sorunlarını görüşmeye getirmiyorlar. Klinik Görüşme: Diğer araştırma görüşmelerinden ya da sohbetlerden farklıdır. Danışman-danışan arasındaki güven önemlidir. önceden belirlenmiş sorular sorulur. Danışmanın izlediği akım soruları belirler. kaygılı bir bireyde psikoanalist çocukluğa odaklanırken. davranışçı güncel yaşam değişikliklerine odaklanır. Danışanlar. bazen kendilerini rahatsız eden şeyi bilemeyebilirler.ortaya çıkmayacak bilgiler 8 . Klinik Görüşme a) Yapılandırılmış: sıkı ve belli kuralları vardır. soruların soruluş biçimi ve sırası bellidir.Hezeyanlı Bozukluk Erotomanik Tip/Grandiöz TipIKıskançlık Tipi/Persekütuar/Somatik TipIMikst tipIBelirlenmemiş Tip Kısa Psikotik Bozukluk Varsa belirtiniz: Belirgin Stres EtkenOer)i OlanlBelirgin Stres EtkenOer)i Olmayan Paylaşılmış Psikotik Bozukluk Genel Tıbbi Durumu 'e Bağlı Psikotik Bozukluk Hezeyanlarla Giden Hallüsinasyonlarla Giden DEPRESIF BOZUKLUKlAR Majör Depresif Bozukluk. Tek Epizod Rekürran Distimik Bozukluk BiPOLAR BOZUKLUKLAR Klinik Değerlendirme Yöntemleri 1. Avantajları: Yapılandırılmış görüşmelerde –genellikle. ne sorulacağına danışman karar verir. genellikle iki farklı danışman aynı sonuca ulaşır.

Türkiye’de de uygulanmaktadır. (OKB) eğer yanıt 1 olarak derecelendi ise kompulsiyonlarla ilgili sorulara geçilir. OKB gibi. Belirtinin derecesi de işaretlenir. Yarı-yapılandırılmış bir görüşme yöntemidir.DSM (The Structured Clinical Interview for DSM-IV. Eğer yanıt 3 ise. Yine 1 olarak derecelndirildiğinde yaygın kaygı bozukluğu ile ilgili sorulara geçilir.Genellikle görüşmenin başlangıcında yapılandırılmış. ebeveyni hakkında da bilgi edinir. belli sorular. Kişilerin özelliklerine göre değiştirilemiyor. “Uluslararası Hastalık Sınıflandırma Sistemi”ne (International Classification of Diseases –ICD) uygun olarak değerlendirmek mümkündür (yetişkinler) The Kiddies-SADS: Çocuklar ve ergenler için geliştirilmiştir. SCID’in gözlemciler-arası güvenirliği artırdığı görülmüştür. Görüşmeciye ne zaman hangi soruda ayrıntıya geçilmesini gerektiği. OKB. Belirtiler derecelendirilerek tanı konur. Obsesif-Kompulsif Bozukluk Ölçütü Diğer Örnekler Şimdiki Durum Değerlendirmesi (1974): 145 belirti var ya da yok olarak işaretlenir. Ancak. madde kötüye kullanımı gibi alanlarda özellikle uzman yardımı alamayacak danışanlara bilgi verici/eğitici olabiliyor Klinik Psikolojide Kullanılan Testler Zeka Testleri-Kullanım Amaçları /Alanları 9 . Ayrılık kaygısı. ne zaman bir başka tanı için başka bir soruya geçilmesi gerektiği bilgisini verir. intihar riski. Bilgisayar Görüşmesi: Oldukça yapılandırılmış. Görüşmeci yalnızca çocuk değil. Birinci örnekte. Yapılandırılmış ya da Yarı-Yapılandırılmış Görüşme Örnekleri Yapılandırılmış Klinik Görüşme . SCID-Spitzer ve Williams): DSM tanısının uygunluğunu değerlendirmek üzere kullanılmaktadır. fobiler. Ülkemizde kullanılmaktadır. Belirtiler sendroma dönüştürülelerek değerlendirme yapılabilir. depresyon. obsesyonlarla ilgili diğer sorular sorulur ve bu değerlendirme sonucunda tanı konur. Sendromları. daha sonra yarı-yapılandırılmış biçimde görüşme sürdürülür.

zeka bölümü kavramını getirmiştir. 1916’da testi revize etmiş ve Stanford-Binet olarak o dönemden itibaren çeşitli versiyonları kullanılmaya başlamıştır. Stern-Terman. Zihinsel engel tanısının konması için. Kişinin test performansı ile eğitim. Bu testin çevirisi aynı yıllarda ülkemizde de yapılmış ve kullanılmıştır (1915). Zeka Bölümü (IQ)= 100 x ZY / Kronolojik Yaş Deneme: 10 yaşında ZY’ı 16 ve 16 yaşında ZY’ı 16 çıkan bir gencin IQ puanı ne olur? Klinik Psikolojide Kullanılan Testler Kişilik Testleri 10 . Duyusal uyaranların ayırdedilmesi ve bunların hızının değerlendirilmesine bağlı bir laboratuvar testidir. (1904) bu testlerin korelasyon gösterdiğini ve çocukların okul başarılarını öngördüğünü ve kendisinin önerdiği genel g faktörü ile tutarlı olduğunu belirtmiştir Pratik ilk zeka testi Alfred Binet ve Theophile Simon (1905) tarafından geliştirilmiştir. eğer kişinin kronolojik yaşı ile zeka yaşı aynı ise. düşünme ya da davranış biçimlerindeki uyumsuzluğa işaret eden bilgiler sağlar. Eğitim programlarının hazırlanmasında yararlanılır Alt-test puanları arasındaki farklılıklar.Zekanın değerlendirilmesi özellikle zihinsel engel tanısının konmasında oldukça önemlidir. alanalardaki problem çözme becerisi hakkında bilgi verir Kişinin bir probleme nasıl yaklaştığı konusunda bilgi verir Zeka Testleri Đlk zeka testi 19. Spearman. yoksa zekanın tüm alanlarında mı düşüş olduğu saptanabilir Problem çözme alt testlerinde düşük. önceki başarılar arasındaki uçurum duygusal problemlerin varlığına işaret eder. psikozda olduğu gibi kişinin belli alanlarda mı. Bu kişilerin yola çıkış amaçları zihinsel engelli çocukları normal gelişim gösteren çocuklardan ayırt etmek ve onlara özel eğitim olanağı sağlamaktadır. Amerikalı Lewis Terman. Standart görüşmelerle bireysel olarak uygulanır. bilişsel becerilerdeki yetersizliklerin erken yaşlardan itibaren görülmesi gerekir. zeka bölümü 100’dür (ortalama zeka). yy’da Galton (1883) ve Cattell (1890)tarafından geliştirilmiştir. iş. sözel alt testlerde normal ranjlardaki puanlar kaygıya işaret edebilir Çeşitli. örn: beyin hasarı gibi Örneğin.

Geçmişteki cinsel yaşamında problemleri olabilir. kimileri ise göreceli olarak normal ortamları ve davranışları değerlendirir. uygun-uygun değil gibi ikili ya da kesinlikle katılmıyorum-kesinlikle katılıyoruma değişen çoklu değerlendirmeler yapması beklenir. Diğerlerine karşı düşmanca olma eğiliminde ve çabuk küsebilmektedir. Problemleri için başkalarını suçlamakta ve problemlerini çözme sorumluluğunu almamaktadır. Bir dizi psikiyatrik problemi saptamada yararlanılmaktadır Minnesota Çok-Boyutlu Kişilik EnvanteriMMPI (Minnesota Multiphasic Personality Inventory Minnesota Çok-Boyutlu Kişilik Envanteri-Örnek Profil Cinsiyet: Kadın Yaş: 40 Profil Geçerliği: Geçerli bir MMPI profilidir.Kişiyi diğerlerinden ayıran ve göreceli olarak kalıcı özelliklere “kişilik özellikleri” denir. örgütsel ya da endüstride karşılaşılan problemler gibi KT’lerinde güvenirlik sorun olmazken. Güven gibi oldukça geniş. işbirliği yaptığına işaret etmektedir Belirti Örüntüsü: Bu profilde olan kişiler uyumsuzdur. Narsistik. kimileri ise birden fazla boyutu değerlendirir. Danışanın MMPI maddelerine verdiği yanıtlar. Kimi KT kaygı gibi tek boyutu. bağımlı ve diğerlerinin ilgisini talep etmektedir. Klinik Psikolojide Kullanılan Testler Minnesota Çok-Boyutlu Kişilik Envanteri. “bilinçdışı çatışmaları” değerlendirme gibi alanlar geçerlik açısından hala tartışmalıdır. Öfkesini göstermekte güçlük yaşamakta ve öfkesini pasif-agrasif biçimde göstermektedir. 11 . Örn: eğitsel rehberlik ve danışma. ya da günlük alışkanlıklar gibi çok dar özellikleri kapsar (Guilford) Ruh sağlığı alanında çalışanlar çok çeşitli kişilik testleri (KT) /envanterlerinden yararlanırlar Kişisel bildirimlere dayanan KT’leri kişiden davranış ya da duygularını değerlendiren ifadelere evet-hayır.MMPI (Minnesota Multiphasic Personality Inventory Hathaway ve Mckinley tarafından 1943’te özgün form geliştirilmiş ve daha sonra gözden geçirilmiş formları geliştirilmiştir. Kimileri normal-dışı davranışları.

tartışır. sıcak ve yakın ilişkiler kurmasını engelliyor olabilir. verici olmayan. 12 . Ölçeklerden farklı olarak. Fantazi dünyasına gömülmüş görünmektedir. başkalarının kendisini anlamadığını ve iyi davranmadığını düşünmektedir. Bu rapordaki bilgiler gizlidir. Kişinin öfkesi. paranoid kişilik bozukluğu gibi. düşüncelerini . Bu nedenle. rasyonalize eder ve kendi problemleri için başkalarını suçlama eğilimi gösterirler. Buradaki bilgiler eğitimli-sertifikalı test uzmanı tarafından değerlendirilmelidir. problemlerini ve kişiliklerinin diğer yönlerini objektif olarak değerlendirebildikleri bilgisine dayanır. Pasif-agresif. Bu nedenle bir grup psikolog kişisel bildirime dayalı olmayan testlere gereksinim olduğunu belirtmişlerdir. Soğuk. Ancak insanların çoğu kendilerini çok iyi tanımayabilirler ya da çeşitli nedenlerden ötürü kendileri hakkında bilgi vermek istemeyebilirler. Psikolojik yorumlara direnç gösterir. uzun zamandır devam eden uyumsuzluk yansıtılmaktadır. başkalarını gözardı ederek kendini ön-planda tutmaktadır. uzun süreli kişisel ilişki güçlükleri yaşamasına neden olabilir. Tedavi Hakkında: Bu profildeki kişiler. psikoterapiye sıcak bakmayabilirler. Başkalarının kendisini anlamadığını ve kontrol etmeye çalıştığını düşünmektedir. Başkalarına güvenmemesi. Örn: Danışanlardan. bir mürekkep lekesinde ne gördükleri ya da sosyal bir durumu gösteren bir resim hakkında hikaye anlatmaları istenir. kişilik özelliklerini ve bunlarla ilgili psikolojik problemleri dolaylı olarak ölçen testlerin geliştirilmesine kaynaklık etmişlerdir. Psikoterapiyi erkendönmde bırakırlar. Davranışsal Kararlılık: Bu profilde. envanterler) kişilerin duygularını. Not: Bu MMPI yorumu hasta hakkında yararlı hipotezler kurulmasına yardımcı olabilecek bir kaynaktır.Diğerlerinin yanında kendini kötü hissetmekte ve bunun için diğerlerini suçlamaktadır. Projektif Testler Kişisel bildirime dayalı testler (ölçekler. psikoloji tedaviye kendi istekleri ile gelmezler. Dünyayı tehditkar bir yer olarak görmekte. Paranoid bozukluk olasılığı da dikkate alınmalıdır. Bu nedenle bir projektif teste pek çok yanıt gelebilir. haketmediği davranışlara maruz kaldığını düşünmektedir. Kişilerarası Đlişkiler: Sosyal yaşamında önemli güçlükler yaşamaktadır. Objektif puanlardan elde edilen profile dayanarak yorumlar yapılmıştır. Düşünme biçiminde de karışıklıklar ve tuhaflıklar görülmektedir. Buradaki bilgiler diğer kaynakarla da desteklenmelidir. Tanı Hakkında: Böyle bir profildeki kişiler genllikle kişilik bozukluğu içierisinde değerlendirilirler. ve ödün vermeyen bir davranış sergilemekte. hakettiklerini alamadığını. projektif testlerin muğlak bir yapısı vardır.

Sıradan yanıtlar çevreyi yaratıcı biçimde algılamadığını. başetme biçimleri ve kişilik yapısının kararlığı gibi konularda bilgi vermektedir. Testin ilk aşamasında lekelerin neye benzediği sorulur. meşguliyeti (preoccupations). Ancak. Söylentiye göre. Form: Biçim ve renk açıklamaları değerlendirilir. Bu teknik Đsviçreli psikiyatrist Hermann Rorschach tarafından (1921) geliştirilmiştir. Murray. Mürekkep lekeleri Rorschach’ın en önemli dezavantajı puanlama ve yorumlamanın zorluğu ve uygulamacılararası güvenirliğin düşük olmasıdır. organize etme ve kavramları ilişkilendirme. 6 siyah-beyaz karttan oluşmuştur. bedenin bölümleri. sıra dışı yanıtlar gerçeklerle bağlantısızlık olarak yorumlanabilir. Kişinin yaşamı. kişilklerinin çeşitli boyutlarını yansıttıklarını görmüştür. Verilen yanıtlar bölge. Kişinin çevresini ne kadar gerçekçi biçimde değerlendirdiğine bakılır. Bu dezavantajı gidermek için. 1940) 13 . Đçerik: insan figürleri. hayvan ya da nesneler puanlanır. Kişilere bir dizi mürekkep lekesi gösterilir ve herbirinde ne gördüğü sorulur. Rorscach Testine benzer mürekkep testi örnekleri Rorschach Testi Test 4 renkli. Örn: Psikotik düşünme. Son yıllarda. çocuklarıyla dolaşırken bulutlarda ne gördüklerini sorduğunda. Bunların. normal-dışı davranışların tanılanmasında çok yararlı olmadığı görülmüştür. Rorschach’ı geliştirmeye yönelik çalışmalar yapılmıştır. kişiler muğlak bir uyarana tepki verirken bilincinde/farkında olmadıkları kişilik karakteristiklerini bu uyarana yansıtarak ortaya dökerler. somut düşünmeyi ifade ettiği düşünülmektedir. Bölge: Kişinin lekenin bütününü mü ya da hangi bölgesini tanımladığına bakılır. sonuçta daha derinde bulunan kişilik örüntülerinin ortaya çıktığı savunulmaktadır. Projektif Testler Rorschach Mürekkep lekeleri testi Mürekkep lekeleri kişiliği değerlendiren ilk projektif testlerdendir. güdülenmesi. Holtzman (1961) 45 karttan oluşan başka bir mürekkep lekeleri testi geliştirmiştir. Đkinci aşamasında. form ve içerik açısından değerlendirilir.Projektif testlerin altında yatan varsayım. Tematik Algı Testi (Thematic Apperception Test. neden böyle bir benzetme yaptığı sorulur.

Halstead-Reitan Bataryası Beyin hasarı ve ilgili nöropsikolojik bozuklukları değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Genellikle aşağıdaki sorulara yanıt aranır: Hikalerde ortaya çıkan kişiler-arası ilişkilerin doğası.TAT TAT’ndeki resimler gösterilerek kişiden her resim için başı. Danışana resimdeki kişilerin düşünceleri ve duyguları da sorulur. Bender-Geştalt Testi: Olası bir beyin hasarını değerlendiren testlerden biridir. Ancak nöropsikolojik problemler çoğunlukla bu amaçla geliştirilen testlerle değerlendirilmektedir. Kimi resimler erkekler. Beynin hangi bölgesinin etkilendiğini belirleyebilmektedir 14 . Resimlerdeki kişiler. Üzerinde geometrik şekiller olan kartları kişiden kopyalaması istenir. Kopyalar. Bu test aynı zamanda çocuklarda algı-hareket gelişimini değerlendirmede kullanılır. Nöropsikolojik Testler Ruhsal bozuklukların değerlendirilmesinde karşılaşılan güçlüklerden biri beyin hasarı ve bununla ilgili bozuklara tanı konmasıdır. ancak kimi klinisyenler. Kiminle özdeşim kurduğu. yalnız. Karakterlerin niyeti ve Yaşama genel olarak bakışı nasıldır? Değerlendirme Güvenirlik ve geçerlikleri düşük. beyin hasarı olan ve olmayan kişilerin kopyaları ile karşılaştırılır. ikiliya da grupla çeşitli ortamlarda olabilir. kimileri kadınlar kimileri de her iki cinsiyete de gösterilir. Çocuklar. Hikayenin sonunda bu duruma neyin neden olduğu ve nasıl sonlanacağı da sorulur. projektif testlerin kişisel bildirim testleri gibi değerlendirilemeyeceğini ve kişinin öznel dünyası hakkında önemli bilgiler verdiğini savunmaktadırlar. Bir oturumda en fazla 20 resim sunulur. Beyin hasarının belirlenmesinde %70-%90 isabetlidir. Resimler muğlaktır ve her çeşit hikaye anlatılabilecek niteliktedir. Rorschach ve WAIS gibi. ortası ve sonu olan ve bu duruma bir hikaye anlatması istenir. Kimi testler merkezi sinir sistemindeki patolojiyi gösterebilmektedir. yaşlılar ve farklı ırktan kişiler için geliştirilen formlar da vardır.

Afazi (konuşma yetisinin yitimi) Testi: Dil ve konuşma ilgili yeterliklerin sınandığı bir testtir. ritmik. harf ve rakamları tanıması. hafıza ve problem çözme. okuma-yazma ve aritmetik. Kişiden daha sonra bu nesneleri bir kağıda resmetmesi istenir. ifade etme. parmakla izlemenin beynin ön lobutarafından kontrol edildiği. görsel. Hangi işlevlerin kaybedildiğini ya da zarar gördüğünü bildirir. basit pandomimleri tekrarlaması gibi Testte gösterilen performans. Çocuklara ve yetişkinlere uygulanmaktadır. Beyin hasarı olan ve olmayan kişileri ayırtedebilmektedir. Hedef. akustik. dokunsal. Yanlış yanıtta zzzzzzz sesi gelir. Örn: Parmak salınımı testinde. Đzleme Testi: Parmak Salınımı (Titreşimi) Testi: Kişiden işaret parmağı ile olabildiğince hızla bir tuşa basması istenir Sınıflandırma Testi: Bir ekranda imge görünür ve kişiden 1-4 arasında bir rakama benzetmesi ve o tuşa basması istenir. alıcı dil. Halstead-Reitan bataryası gibi bir dizi işlevi değerlendirmektedir Bunlar: temel ve üst düzey hareket becerileri. bedenin bölümlerini tanıması. Kişiden doğru yanıta götüren kuralı zihninde tutup ona göre yanıt vermesi beklenir. kişinin tanımadığı nesnelere ilişkin hareket hızı ve dokunsal ve kinestetik ipuçlarını kullanarak öğrenme yeterliğini değerlendirmektir. aritmetik. Kişiden nesnelerin adını söylemesi. yazma.Dezavantajı: Oldukça uzun (6-8 saat). beyin hasarının nedenini belirleyememesi ve genel hafıza işlevlerini değerlendirememesi Halstead-Reitan Bataryası Alt-Testler Dokunsal performans testi: Kişi gözleri kapalı iken çeşitli küpleri bir tahtaya hem sağ hem de sol eli yerleştirir. Beyin hasarının büyüklüğü ve yeri hakkında bilgi vermektedir. dil ve konuşma bozukluklarının ise sol loblorla bağlantılı olduğu düşünülmektedir. Luria-Nebraska Bataryası Rus nöropsikolog Alexander Luria (1902-1977) tarafından geliştirlmiştir. okuma. beynin belli bölümleri ile davranış arasındaki ilişki biçiminde yorumlanır. 15 .

“aklımızdan geçen düşünceler” gibi içsel süreçlerin de önemli olduğu bilinmektedir. klinikte gözlenebilir ya da bir alkolizm sorununda klinikte yapay bir içki mekanı yaratılarak davranışlar gözlenebilir. “Đşlevsel Olmayan Düşünceler” ölçeği ya da görüşmede “Biri sizi eleştirdiğinde aklınızdan ne geçer” gibi. Yüksek tansiyonu önleme gibi çalışmalarda yararlanılmaktadır Klinik Psikolojide Araştırma yöntemleri Bilim sistematik yollarla (yani. Sözel ve sözel olmayan davranışlar gözlenir: Evde. klinikte. 16 . hangi beceriler yeniden kazanılabilir ya da diğerleriyle ikame edilebilir. Örn. kendimizi nasıl ödüllendirdiğimiz gibi. Bilim yoluyla elde edilen ve yorumlanan bilgilerin bir yönteminin bulunması gerekir. psikolojik ya da fiziksel stres anında deride değişimler. Sadece gözlenen davraışları değil. Örneğin. uykusuzluk. yöntem)elde edilen bilginin olguları açıklama yoludur.5 saatte tamamlanabilmektedir DAVRANIŞ DEĞERLENDĐRMESĐ Bir dizi yöntemle davranış değerlenirilmektedir: Doğal ya da yapılandırılmış ortamlarda gözlem. nabız. problem çözme gibi durumarda farklılaştığını biliyoruz. Fizyolojik Ölçümler: Davranışın fiziksel boyutlarıyla ilgili olarak da ölçümler yapılmaktadır. bilişsel değerlendirme ve fizyolojik ölçümler DAVRANIŞ DEĞERLENDĐRMESĐ Gözlem Doğal Gözlem: Genellikle “Uyaran-kişi-tepki-sonuç” dörtlüsüne bakılır.Sonuçta rehabilitasyon hakkında bilgi verir: Hangi beceriler etkilenmiştir. kas gerginliği. Bu testin güvenirliği ve geçerliği konusundaki bilgiler artmaktadır 269 madde ve 11 alt-testten oluşan test yaklaşık 2-2. Kendimize söylediğimiz cümleler. Bilişsel Değerlendirme: Ölçeklerle ya da görüşmelerde sorulan sorularla ilgili bilgiler elde edilir. okulda. kan akış hızı ve beyin dalgaları Bu değişimlerin korku. parkta gibi Benzetişim (Analogue) Gözlemi: Anne-çocuk ilişkisi. keder. görüşmeler. hayal kurma. Değişmesi gereken hedef davranışın belirlenmesine yardımcı olur. bildirime dayalı ölçümler.

ikna edici ve güçlü olmalıdır Psikolojik süreçleri açıklamada varsayımlara dayanır. nedenlerine ilişkin açıklamalarda bulunur. Zaman ve mekan yakınlığı bize durumu açıklamaz: Öğrenilmiş korku kavramı bu durumu açıklayabilir. Bu durumun hem test edilebilmesi hem de yanlışlanabilmesi gerekir. tutarlı. Kuramsal kavramlar gözlenebilir durumlardan çıkarılmış olsa bile. Bir görüngüyü ya da olguyu açıklamak üzere geliştirilen bir dizi varsayıma “kuram” denir. Örneğin. benzer durumlarda tekrarlanması gerekir. Kuramların yeterliği araştırmalarla sınanır. kuramların gelişimi ile bilgiyi açıklamak ve mümkünse neden-sonuç ilişkilerini ortaya koyabilmektir.Bilimsel bilginin ve yorumun en önemli özelliği test edilebilmesi ve yanlışlanabilme özelliğine sahip olmasıdır. Neden Kuramlara Gereksinim Duyulur? Kuramlar birbiriyle ilişkili olayları ya da davranış örüntülerini açıklar Kuramların açıkladığı olaylar ya da davranış örüntüleri mantıklı. Örn. Basitlik: Anlaması ve uygulamasının basit olması Görgül geçerlik: Bilimsel gözlemlerle elde edilen verilerle örtüşmelidir (örn: başın çapı) Đç-Tutarlık: Kuramın tüm parçaları birbiri ile örtüşmeli ve tutarlı olmalıdır (varsayımları ve hipotezleri) Test Edilebilirlik ve Yanlışlanabilirlik: Yararlılık: Klinik psikoloji ile ilgili kuramlar davranışları açıklamalı ve tahmin edebilmelidir. Epidemiolojik Araştırmalar Betimsel Araştırmalar Gelişimsel Araştırmalar (Gelişimsel Psikopatoloji) 17 . Böylece tedavi ve önleme çalışmaları yapılabilir. Bilimsel bilginin güvenilir olması gerekir. çocuklukta dayak yeme depresyona neden olur demek yeterli değildir. varsayımları kanıtlamak üzere araştırmalr yapılır. köpek havlamasından sonra korkular başlayan bir çocuğu gözleyebiliriz. Đyi bir kuramın özellikleri nelerdir? Genel ve kapsayıcı olması: Herhangi bir davranış bozukluğunu değil tüm davranış bozukluklarını açıklamalıdır. Bilimin amacı. Davranış örüntülerini açıklamakla kalmaz. bunların da açıklanması gerekir.

meslek. eğitim. Kişinin geçmişine ilişkin tüm bilgiler danışandan ve ilgili diğer tüm kişilerden toplanır (Aile. Đnsıdıns (Incidence): Bozukluğu gösteren kişi sayısında belli bir zaman diliminde (genellikle bir yıllık) artış / değişim oranı 3. yaşam biçimi ve güncel durumu) Klinisyenler aynı zamanda bireyi tedavi etmeye çalışır. Özellikle seyrek görülen. uyum.Deneysel Araştırmalar ve Analok Araştırmaları (Tek-Denekli Araştırmalar ya da gruplarla) Vaka Araştırmaları Epidemiolojik Araştırmalar Bir hastalığın sıklığı. önemli durumlarda Müdahale. Risk Faktörü: Belli bir durumun ya da değişkenin varlığında bozukluğun görülme olasılığının artması Vaka Araştırmaları Bir kişinin davranışlarının gözlenmesi ve kaydına dayalı araştırmalardır. sıra-dışı. evlilik. sağlık. Yaygınlık – Görülme Sıklığı (prevalence): Belli bir zamanda ya da zaman diliminde bir bozukluğun görülme oranı 2. dağılımı ve ilişkili etmenlerle ilgili araştırmalardır. sosyo-demografik bilgiler. gelişim. Epidemiolojik araştırmalarla ilgili kavramlar: 1. tanı ve tedavi konusunda ayrıntılı bilgi verilir Genel olarak kabul gören kuramları yanlışlamaya yönelik bilgileri içerir Test edilebilecek hipotezler önerir Örn: Thigpen ve Cleckley (1954) “Eve White” Çoklukişilik: yeni bir kavram ve tedavi yöntemi önermişlerdir Genellenebilirliği düşüktür Deneysel Araştırmalar Örn: Hangi psikoterapi kuramı daha etkilidir? Deneysel araştırmalar neden-sonuç ilişkisi hakknda bilgi verir Araştırma hipotezi yer alır 18 . kişilik.

sonuçların karşılaştırılacağı bir kontrol grubu yoktur. bağımsız değişkene bağlı olarak değiştiği kabul edilir En azından bir kontrol grubu yer alır Katılımcılar tesadüfi yöntemle gruplarla atanırlar (her katılımcının belirlenen gruplara atanma olasılığının aynı olması Rosenthal etkisi kontrol edilebilir (Araştırmacının –farkında olmadan. psikotik ya da otistik çocuklardaki kendini yaralama davranışlarıdır. Böyle bir yanlılığı ortadan kaldırmak için çift-kör (double-blind) araştırma desenleri düzenlenir (hem araştırmacı hem de katılımcı araştırmanın hipotezinden haberdar değildir. Genellenebilirliği ve dış-geçerliği düşüktür.amacıyla analok araştırmaları yapılır Analok araştırmaları etik açıdan yapılması olanaksız olan araştırmaları –etik ihlaline yol açmadan. şizofreniye kaynaklık edebilecek ebeveyn davranışları gibi Analok araştırmalarında. gerçek yaşam olayına benzer bir olay laboratuvar ortamında yaratılır. özellikle ilaç araştırmalarında) Dış geçerliğin sağlanması gerekir Analok (Benzetme) Araştırmaları Deneysel yöntemin avantajlarından yararlanmak. Bu araştırmaların çıkış noktaları. Örneğin çocuk istismari. benlik saygısına tehdit depresyon ya da kaygıya neden olur mu? Ratlarla araştırma yapıp sonuçları ratlara genellersek. Örneğin. analok araştırması yapılmış olmaz. Davranışların bir yönüne odaklanarak güçlü bir araştırma yöntemi olarak klinik psikoloji araştırmalarında kullanılmaktadır. hayvanlarla yapılan araştırmaların doğurguları çıkarılıp insan yaşamına genellenebilirliği sınanmalıdır En önemli dezavantajı dış geçerlik ve genellemedir Psikopatolojinin doğası ve nedenleri hakkında önemli bilgiler sağlar Tek-Denekli Deneysel Araştırmalar Klinik psikolojideki deneysel araştırmalar tek bir denek (katılımcı) ile de gerçekleştirilebilir Vak’a araştırmalarında olduğu gibi.Bağımsız değişkeni ve bağımsız değişkenin düzeylerini araştırmacı kontrol eder Bağımlı değişkenin. -özellikle neden-sonuç ilişkisi.olanaklı kılar. 19 .katılımcıları kendi hipotezini destekler yanıtlar vermelerine yönlendirmesi).

Operant durum ile deneysel durum arasında anlamlı bir farklılık olduğunda sonucun deneysel manipulasyondan kaynaklandığı sonucuna varılır. gözden kaçan hatalar. kimyasal süreçler ile beyin işlevleri ile ilişkisi. amaçsız kaygılar.ABAB desenleri: A= Operant durum (baseline). depresif belirtileri olan bir çocuğun iki ayrı davranışı gözlenir. beyindeki anormalliklerin hangi hastalıklara neden olduğu. neşemiz.değil ödüllendirmenin davranışlardaki değişime kaynaklık ettiği sonucuna varılır. Klinik Psikoloji Kuramları Biyo-Tıbbi Kuramlar “Hazlarımız. cinsiyet değişkeni (kadın ve erkekler) ile tedavi yöntemleri (ilaç. ilaçların beyine etkisi. Az konuşma ve ağlama gibi. Karma Desenler Birden fazla etmenin (değişkenin) bir bağımlı değişkene olan etkisini araştırmak amacıyla yapılır. jestlerimiz. Önce çok konuştuğunda ödüllendirilir.hastalık kavramı ile eşleştirmişlerdir. duygu Fiziksel Hastalık ve Psikopatoloji Geleneksel biyo-tıbbi ruhsal bozukluklarla –fiziksel. 20 . ayrıca üzüntülerimiz. Sonuçta. Daha sonra ağlamadığı zamanlar da ödüllendirilir. diğer değişkenlerin – etmenlerin.. Çoklu Operant Desenleri: A=Operant durumdaki koşulların yeniden uygulanmasının mümkün olmadığı ya da etik olmadığı durumlarda çoklu-operant işlemi uygulanmaktadır Çoklu Operant: Örneğin. unutkanlık ve alışkanlık dışı davranışlar beyinden kaynaklanır” Hipokrat Ruhsal bozuklukların nedeni bedenimizdeki biyolojik ya da fiziksel bozukluklardır. Uykusuzluk. beyin yapıları ve zihinsel işlevler arasındaki ilişkisi:hafıza.. Örneğin. Bu aşamada ağlama sıklığına da bakılır. beyinden –yalnızca beyinden kaynaklanır. ağrılarımız. yasımız ve gözyaşlarımız.. B= Tedavi (deneysel manipulasyon) A= Operant durumdaki koşullar B= Tedavinin yeniden sunulması (deneysel manipulasyon). Beyin ve sinir sistemi çalışmaların odak noktasıdır Sinirbilim: beynin yapısı. muhakeme. kahkahalarımız. bilişsel ve insancıl) iyileşmeye olan etkisi. Hastalık: bedenin tümünü ya da bir bölümünü etkileyebilir ve patolojisi bilinebilir ya da bilinmeyebilir.

tüm psikopatolojinin sonunda bir hastalıkla bağlantısının kurulacağı inancını güçlendirdi. Örneğin: Diabetin nedeni karbonhidratların metabolizma işlevlerindeki bozukluklar ya da yüksek tansiyon Örneğin depresyon ve şizofreni araştırmaları. bedensel yaralanmalar. Kafa travmaları. Bulaşıcı Hastalık: Bakteri ve virüs gibi parazit türü organizmaların vücudu istila etmesidir. depresyonda. Bulaşıcı-Olmayan Travma: Yıkıcı çevresel koşullardan ötürü bedenin işlevlerini yerine getirememesi. Hafıza. nöropineprin ve serotonin adlı nörotransmitterler. psikoeğitim ya da sosyal çevre düzenlemelerinin gözardı edilmesi Neden-sonuç ilişkisinin kurulamaması Psikoaktif ilaçların geliştirilmesi Nedenin vücutta o maddenin eksik olup-olmadığına bağlanamaması: Aspirin gibi 21 . patoloji: hastalık) Biyo-Tıbbi Kuramlar HASTALIK 1. Sistemik Hastalık: Herhangi bir vücut organının ya da organ sistemlerinin işlevlerini yerine getirememesi durumu Sistemik hastalıkların nedenleri kısmen bilinebilir. Frengi mikrobunun bulunması. Depresyonun nöropineprin bozukluğundan (deficiency) ya da serotonin yetmezliğinden kaynaklandığı önerilmektedir. kişi halüsünasyonlara kapılabilir. büyüklük sanrıları. zehirli maddelerin vücuda girmesi gibi durumlarda bedensel işlevler yerine getirilemeyebilir. ya da kalıtım 3. Bağışıklık sisteminde ve aşı gibi çevresel değişikler fark yaratır. vücut hücrelerinde ya da dokularındaki değişimler gibi. Belli psikopatolojiler bulaşıcı hastalıklardan kaynaklanır. muhakeme ve soyut düşünme Örneğin frengi mikrobunun sinir sistemini istila etmesi: özbakım becerilerini yerine getirememe. Doğurguları Normaldışı davranışlarda organik nedenlere çok fazla önem verilmesi Tedavide yalnızca biyolojik ya da fiziksel yöntemlerin kullanılması Psikoterapi.Patoloji: Hastalığın altında yatan süreçlerdir. Örneğin. Örneğin: beyin iltihabı dementia belirtilerine neden olur. Hafıza. yargılama işlevleri bozulabilir. 2. (psiko: ruhsal.

ya da hangi tepkilerin verilme olasılığının yüksek olduğu bilgisini verir. Yatkınlık-Stres Kuramları: Aynı biyolojik yatkınlığa sahip iki birey farklı çevrelerde yetiştiğinde stres kaynağına farklı tepkiler geliştirebilirler. söylenmeyenler de davranışların altındaki motivasyon hakkında ipucu verir 22 . kalıtım içinde bulunduğumuz çevreye nasıl tepki vereceğimizi etkileyebilir. düşünce ve duygular davranışlardan çıkarılır Yalnızca söylenenler değil. ruhsal bozukluğun odağı bilinçdışı dürtüler ve çatışmalardır Psikoanaliz. Kalıtım uyarana belli bir tepkiyi değil.Klinik Psikoloji Kuramları Beden-Çevre Etkileşimi ve Ruhsal Bozukluklar Bireyin çevresi ve yapısal özellikleri arasındaki etkileşim vurgulanır. hangi tepkileri vereceğimizin ranjlarını belirler. davranış ve terapi kuramı geliştirmiştir Psikoanalitik Kuram (Klasik/Ortodoks Psikoanaliz) Normal-dışı davranışların nedeni içsel faktörlerdir Bu içsel faktörler -içsel-psişik.temel odağı psikolojik olayların analizidir Kişilik.olaylardır ve zihinde (mind) gerçekleşir Psikodinamik kuramlara ve psikoanalize göre. Kalıtım-davranış çalışmaları: Kalıtım davranışa neden olmaz. Klinik Psikoloji Kuramları Psikodinamik Kuramlar Psikodinamik yaklaşımlara göre. onların altında yatan gerçek motivasyonun farkında değillerdir Motivasyon. tüm davranışların bir amacı ve motivasyonu vardır Đnsanlar çoğunlukla davranışlarını ve düşüncelerini yönlendiren . psikodinamik kuram ve uygulamaların temelidir Psikoanalizin öncüsü Sigmund Freud’dur (1865-1939) Freud –erken dönem yazılarında biyolojik etmenlere değinse bile.

ne zaman aklaki kuralları ihlal etse –ettiğini düşünse kaygılanır Normal ve normal-dışı ayrımı niteliksel değil. bilinçten bilinçdışına itilir Bilinç ve bilinçdışı arasında süreğen-birbirine akan bir ilişki vardır Bastırılan motifler ve çevresindeki anılar bilince çıkarak daha fazla kaygı yaratır Kişi bu kaygılara ya da belirtilere yoğunlaştığında bilinç ve bilinçdışı arası bir durum oluşur: bilinçöncesi Bilinçöncesi kolaylıkla bilindışı olabilir. Bu çatışma ve kaygılar pek çok belirti biçiminde ortaya çıkar Kişi bu belirtilerin kaynağını bilmez ve daha makul nedenlere yükler Gerçekçi kaygı: bilinen ve gerçek bir kaygı Nevrotik kaygı: bilinmeyen bir tehlikeye gösterilen tepki (cinsellik ve saldırganlık dürtüleri) Ahlaki kaygı: ahlaki kuralları ihlal etmemek için ebeveynin ceza tehditlerinin içselleştirilmesi. “zihinsel yaşamın acentaları” adını verdiği kişilik yapılarını önermiştir 23 . çatışma ve kaygı gibi psişik süreçlerin işlevlerini açıklamak üzere. belki de hiçbir zaman bilince çıkmayabilir Psikoanalitik Kuram Belirtilere neden olan iç-çatışmalar –doğuştan getirilen. nicelikseldir Đsim ver yer unutmak. ancak bilinçdışını bilince getirmek oldukça güçtür. Bu tehditlerin kaygı yaratmasının nedeni ebeveyn sevgisini kaybetme tehlikesi olarak (çocuklukta) algılanmasıdır Çocuk.Normal-dışı davranışların gelişimindeki önemli olaylar unutulmakta Bu anılar çok acı verdiğinden “bastırılır”. dil sürçmeleri. eşyaları kırmak ya da kaybetmek bilinçdışı çatışma ve kaygıların ipuçlarıdır Motivasyon. biyolojik.cinsellik ve saldırganlık dürtülerinden kaynaklanır Bu biyolojik dürtüler çoğunlukla ebeveyn ya da diğer otorite figürlerinden edinilen ahlaki standartlarla çatışır Toplumun açık cinsellik ve saldırganlığı sınırlandırmasından da bu çatışmalar kaynaklanır. ergenliğe ve yetişkinliğe girdiğinde.

Cinsel enerjiden daha fazladır. iki temel dürtüden oluşur. Eros ve libido yaşamı geliştirir. idden gelen tüm heyecanları baskılamak zorunda kalır “ben” akıl yürütür. Eros. yaşayan her şeyi yaşamayan hale dönüştürmektir. “kalıtımla gelen. Yalnızca hazzı değil. ve Tanatos (Ölüm dürtüsü) Ers.Kişilik ve Normaldışının Yapıları ĐD Psikolojik gelişim id’le başlar. Örn: yemek yeme ve cinsel ilişki Kişilik ve Normaldışının Yapıları EGO (BEN) Yaşamın ilk yıllarında. haz veren davranışların kaynağıdır. Kişi saldırganlığı başkasına yönlendirmek ister. (dış dünyanın koşullarını gözetir) Bazı durumlarda. iyileştirir. Saldırganlık dış dünyaya ya da kendine yönelebilir. haz ilkesine göre çalışır. yapıcı tüm etkinliklerin kaynağıdır. id ile dış dünya arasındadır. Eros: aşk tanrısı. birbirlerine karşı da çalışabilir. doğuştan olan. Gönüllü yapılan tüm etkinlikleri “ben” kontrol eder Deneyimleri hafızada tutarak ve dış dünyayı değiştirmeyi öğrenerek dış dünyaya tepkide bulunur Hazza hemen kavuşmaya ya da ertelemeye “ben” karar verir. karar verir. Zihnin biyolojik ve ilkel acentasıdır Đd. Ölüm dürtüsü yerine saldırganlık terimini tercih etmiştir. libido adı verilen özel bir enerji kullanır. doğumda varoaln ve sonuçta dürtüsel olan her şey” id’dir. ancak ahlaki emirlerden ötürü kendine çevirir Eros ve tanatos birlikte de. idden başka bir zihinsel acenta gelişir “ben” Ben. iç çatışmalara ve dış tehlikelere karşı kendini savunur –kişiliğin entellektüel acentasıdır Freud. eleştirir. Kişilik ve Normaldışının Yapıları Tanatosun temel amacı. id ego ilişkisini at ve binicisine benzetir Đd enerjiyi sağlar. dış dünyanın ve idin taleplerini –ki bu talepler çoğunlukla birbiriyle çelişirkarşılayacak kadar güçlü olmalıdır Kişilik ve Normaldışının Yapıları SÜPEREGO (ÜSTBEN) 24 . binici amaca karar verir ve hayvanın hareketini yönlendirir Ego.

Freud’a göre Psikopatoloji Freud’a göre ruhsal bozukluk. kontrolleri ve yasaklarından etkilenir Çocuğun görevi. düzeltir. güçlü bir ben ve makul talepleri olan –aşırı cezalandırıcı olmayan. normal-dışı kaygıları olan bir ben zayıftır ve dış dünyanın taleplerini yerine getiremez. bunları uzlaştıramamasından kaynaklanır Sağlıklı bir birey. idin talepleri çok yoğun. bedene yönelik bir “erotik bölge” vardır: ağız. id. güçlü bir egonun nasıl geliştiğini anlatır Zayıf bir ego travmatik olaylardan ve bulunulan evrenin gereklerini yerine getirememekten kaynaklanır Her bir gelişim evresinde. “ben’i gözler. Bunlar ebeveynlerden ve zaman içinde benzeri kişilerden (öğretmen gibi) alınarak içselleştirilir Üstben. aynen ana-babalar gibi” Üstben’in talepleri yerine getirilmediğinde ben suçluluk hisseder. Psikotik ego gerçekle bağlantısını kopardığından psikoanalitik tedavi uygun değildir (Freud’a göre. ancak gerçekle bağlantıları kopmamıştır (psikotikler gibi) Piskotiklerde. anababanın tutumlarından kaynaklanan kaygı ve hayal kırıklıkları ile başetmektir Bir evrede kaygı ve hayal kırıklıkları ile nasıl başa çıkıldığı diğer evreleri etkiler Oral –Bağımlı Evre Cinsellik doğumla birlikte başlar Bebeğin hazza ulaşabilmesi bir diğer kişiye (genellikle anne ya da anne figürüne) bağlıdır 25 .Çocukluk süresinde. üstben ise acımasız olduğundan ben’in örgütlenmesi zayıftır. idealleri. diğer bazı psikoanalistler farklı düşünmekte) Psikocinsel Gelişim Psikocinsel gelişim kuramı ile. anus ve cinsel organlar Cinsel uyaranlara çocuğun verdiği tepkiler ana-babanın tutumları. kişiliğin yeni yapısı olan üstben gelişmeye başlar Üstben ahlak/vicdan ve ideallerden oluşur Vicdan.bir üstben geliştirmiştir Nevrotik. üstben ve dış-dünyanın genellikle birbiriyle çelişen taleplerini egonun ustalıkla karşılayamaması. ahlaki doğruları ve yanlışları temsil eder. cezalandıracağım diye tehdit eder.

Yunanca Phallos (penis) den esinlenilmiştir Erkekler penislerinden.Yaşamın ilk yılını kapsayan bu evrede. Fiziksel olarak güçlü ve evde otorite olan babasını kıskanır. onu anneye göstermekten keyif alır. ondan gurur duyar. bebek yalnızca annesine değil diğerlerine de aşırı bağımlı olur “Aşırı bağımlı karakter” bu tür kişilik örüntülerinde kullanılmaktadır Kendine güvenme ve bağımlılık arasında bir denge olması gerekir ve bu kişinin yalnızca cinsel yaşamını diğer.örnekleridir Anal karakter: düzen. 1-3 yaş arasında cinsel hazzın anal işlevlerden alınabileceğini keşfeder Anal hazzı saldırganlıkla eşleştirmeye başlar Tuvalet eğitimi. kızlar da anatomik olarak penisin eşdeğeri olan klitorisden haz almaya başlarlar Bu evrenin en önemli özelliği “Oedipus ve Elektra” karmaşasıdır Oedipus kavramı Yunan mitolojisinde Sofokles’in ünlü trajedyası Oedipus Rex’den alınmıştır Penisinden haz almaya başladığında. Bu durum. bağımsızlığın ve öz-girişim davranış gelişiminin ilk –ilkel. bebek cinsel ve bakımla ilgili hazzın bir diğer kişiye bağımlı olmakla ilişkili olduğunu öğrenir Bebeğin hazza ulaşmasındaki herhangi bir engel ya da tehdit (annenin uzun süre olmaması gibi) kaygı yaratır Eğer bu tehdit uzun süreli ve yoğun olursa. diğer kişilerarası ilişkilerini de etkiler Anal-Sadistik Evre Çocuk. ana-babayı kontrol etme açısından önemli bir olaydır Tutarak ya da bırakarak ana-babayı mutlu ya da mutsuz etmeyi öğrenir. temizlik v.b. annesinin aşkı için babası çocuğun rakibi olur Babasının yokluğunda “annesinin yatağını her yatışında” bu rekabet duyguları yoğunlaşır Cinsel rakibi olan babasının erkeksi özellikleri ile özdeşleşmeye / model almaya başlar 26 . (özellikle OKB) Fallik Evre Kızlar ve erkekler farklı bir güzergah izler (3-6 yaş) Fallik.

penisini kesecek” diyerek emrini daha keskin hale getirir.sonlanır Anneye olan cinsel arzu bastırılır Çocuk. oğlunun cinsel hazzının kendisine yönelik olduğunu bilir ve bunu uygun bulmaz. kaçınılmaz olarak felaketle sonlanır. idealleri gelişen süperegosuna alınarak içselleştirir Erkeksi karakterin gelişiminde fallik ve örtük evre çok önemlidir Erkeksi karakterin gelişimi çocuğun babasıyla özdeşleşmesine bağlıdır Eğer babayla cinsel rekabete girişmezse. annesinin kadınsılık özellikleriyle özdeşleşmeye başlar Annesiyle özdeşleştikten sonra. penisin olmaması ve erkekleri kıskanma elektra karmaşasını sonlandırır Elektra karmaşası “kadınsı karakter” gelişiminde önemlidir Kızlar. babanın ahlaki kuralları. “Seni babana syleyeceğim. babasını istemeyi bıraktığında örtük evreye geçer Annesiyle özdeşleşerek kadınsılığını ve üstbenini güçlendirir 27 . baba ortalıkta yoksa çocuk cinsel rekabete girişmez ya da erkeksilikle özdeşleşmez.Freud’a göre Oidpus karmaşası. babasının ilgisini kazanmak için şimdi annesiyle yarışabilir Đğdiş edilme tehditi erkek çocuklarda oedipu karmaşasını sonlandırır. kastrasyon tehditinin yoğun olduğu durumlarda erkek cinsel rolünden korkabilir ya da kadın olmaktan korkabilir Fallik evre kızlarda farklı bir seyir izler Bir penisi olmadığını fark eder ve erkeklere gıpta eder /kıskanır. penisi olmadığı için kendini yetersiz / aşağı hisseder Neden penisi olmadığını araştırmaya başlar Kendisini yeterince donatmadan bu dünyaya getiren annesini suçlar Bu suçlamadan sonra. kızlarda ise. Falik (3-6) ve Latent / örtük evre (6-12 yaş) Babayla olan cinsel rekabet –görünürde. Tüm gelişiminde bundan etkilenir Önce erkekleri taklit etmeye çalışır ancak penisinin olmamasının bunu engellediğini fark eder Cinsel haz almak için cinsel organlarını kullanmaya çalışır ama yeterli hazza ulaşamaz. Böyle bir durumda üstben gelişimi zarar görebilir ve erkek çocuk anneyle özdeşebilir (uç durumlarda homeseksüel olarak yetişkin cinsel rolü edinir) Erkeksilikle özdeşleşme olsa bile. Bu tehdite verilen tepki “iğdiş edilme / kastrasyon” karmaşasıdır Çocuk bu dönemi bitirir ve latent / örtük evreye geçer (6-12 yaş). ASnne.

biyolojik dürtülerin önemini gözardı etmeden. Pek çok gözlemi tekrarlanamıyor Freud’un Katkıları Determinizm: Davranışlarımızın bir nedeni vardır.Kızlarda. Heinz Hartmann. insan davranışlarında vurguyu id’den ego’ ya yönlendirmişlerdir Ego psikolojisinin temel ilkesi. ego özerktir. penis kıskançlığı ve erkek olma isteğinin devam etmesi homeseksüellikle sonlanabilir Freud’un kuramında en fazla eleştirilen nokta “penis kıskançlığı”dır (Anatomi yazgıdır) Genital Evre: Ergenlik ve Yetişkinlik Ergenlikte cinsel gelişim. Anna Freud. bu nedenler karmaşık ve birden fazladır Bilinçdışı güdü: Farkında olunmasa bile. diğer dönemlerin ne kadar başarılı geçtiğine bağlıdır Freud’un Psikoanalitik Kuramına Yöneltilen Eleştiriler Biyolojik dürtülere fazla önem verilmesi : bu dürtülerin ortaya çıktığı kültürel ortamın dikkate alınmaması Penis kıskançlığı Yetersiz Veri: Freud’un verileri retrospektif açıklamalara ve kliniğe başvuran kişilere dayanmakta Zayıf Yöntem: Gözlemleri kontrol edilmedi. önceki yaşantılar kişinin deneyimlerini. hastalarına ilişkin kayıtlar saatler sonra yazıldı sonuç ta Freud’un kendi hafızasından etkilenmiş olabilir. bağımsız bir zihinsel acentadır Sonuçta. ego idden türememiştir. ego bir sorun nasıl çözülür. Erik Erikson Ego psikologları. ego yalnızca idden kaynaklı çatışmaları çözmez. David Rapaport. daha sonraki yaşantılarını etkiler Çocukların anne ve babalarını nasıl-neden model aldıklarına ilişkin açıklamaları etkilemiştir Ego Psikolojisi ve Savunma Mekanizmaları Çatışma ve kaygıyla başetmek için “ben” savunma mekanizmalarına başvurur Kişi. çatışma ve kaygılarının gerçek nedenlerini çarpıtır hatta inkar eder Savunma mekanizmaları “Ego Psikolojisi” akımının temelini oluşturur Öncüleri. Ego Psikolojisi ve Savunma Mekanizmaları Hartmann’a göre. çatışma içeren bir karar nasıl verilir gibi doğrudan egodan kaynaklı sorunlarla da ilgilenir 28 .

elipsi yavaş yavaş 29 . elips ile yiyeceği eşleştirmeyerek köpeği –elipse değil. kişilerarası ilişkiler.daireye koşullamıştır. Harry Stuck Sullivan. bazen dış dünyanın somut sorunları ve süperogonun getirdiği sınırlamalarla ilgilenir Savunma Mekanizmaları Bastırma Đnkar Mantığa bürüme Gerileme Karşıt tepki geliştirme Ters-Yapma: OKB ya da ana-babanın “öpeyim geçsin” gibi davranışlar Yer değiştirme Yansıtma Özdeşleşme Yeni-Freud’cular Erich Fromm. Karen Horney. sosyal ve kültürel ortam. dış dünyanın somut sorunları. daire ile yiyeceği eşleştirerek. Daha sonra.Ego. gereksinimlerin toplum tarafından karşılanmaması gibi temalar vurgulanmaktadır Freud Döngüsünden Sıyrılan Kuramlar Carl Gustav Jung (Analitik Psikoloji): Ortak bilinçdışına yabancılaşma psikopatolojiye neden olur Alfred Adler (Bireysel Psikoloji): Bilinçdışı çaresizlik ve aşağılık duyguları ve bunu ödünlemeye çalışma psikopatolojiye neden olur Davranışçı Kuramlar Ruh sağlığı alanında çalışanlar normal-dışı davranış ve deneyimleri anlamak için öğrenme ilkelerine yönelmişlerdir Sosyolog ve antropologların çalışmalarından etkilenmişlerdir: Normal-dışı kültürel norm ve kurallardan sapmadır Klasik Koşullanma Ivan Petrovich Pavlov (1849-1936) Koşullanmış Duygusal Tepkiler: Pavlov. Heinz Kohut Ego. şimdi.

) Olumlu ve Olumsuz pekiştirme I. Birey-merkezli psikoterapi. Normal-dışı davranış gösteren kişiler. Đnsanlar geleceklerini belirleyecek seçimlerde bulunabilirler (özgür seçim) Đnsanın en önemli özelliği gelişmeye ve potansiyelini kullanarak kendini gerçekleştirmeye yönelik olmasıdır Đnsancıl Psikoloji Đnsancıl psikoloji temel kavramlarını varoluşçu felsefe ve psikolojiden almıştır 30 . Bunların potansiyellikleri ve gerçekleştirilme düzeyi arasındaki fark ciddi psikolojik problemlerin kaynağıdır. Fobilerin edinilmesi Operant Koşullama B. hangi ayırdedici uyaranların uygun davranışı pekiştirmede ipucu olabileceğini öğrenmemişlerdir.daireye benzetmiştir. Pavlov’un bu çalışması. 1961.F. Köpek artık şeklin daire mi yoksa elips mi olduğunu ayıredemeyecek noktaya geldiğinde çatışma belirtileri göstermeye başlamıştır. Đnsancıl Psikoloji Dergisi En önemli liderlerden biri Abraham Maslow ‘dur (1908-1970). Model alma Sistematik duyarsızlaştırma Flooding: Sel tekniği Vicarous pekiştirme Đnsancıl Psikoloji Đnsancıl psikoloji insana ilişkin değerleri vurgular Đnsanların gereksinimleri ve amaçlarını anlamaya çalışır. Tip ceza Sosyal ve fiziksel çevre pek çok uyarandan oluşur. Psikolojideki üçüncü güç olarak bilinir. çözümlenmemiş duygusal çatışmaların uyumsuz davranışlara neden olabilecek yollardan birini göstermiştir. Bunlardan hangilerinin pekiştirmeye kaynaklık edeceği öğrenilir. Terapinin amacı. Gereksinimler hiyerarşisi ve kendini gerçekleştirme Diğeri Carl Rogers’dır (1902-1987). Skinner (1904. pekiştirecin nasıl uygun biçimde elde edileceğinin öğrenilmesidir. Watson ve Rayner (1913): Küçük Albert çalışması. Ve II.

Biz kendimizden varettiğimizden kişiyiz. Birey içsel arzuların veya dış güçlerin kurbanı değildir (bilinçdışının varlığı kabul edilse bile). Kendini anlama ve kabul edici tutum geliştirme gibi. Uyumsuz yaşama biçiminden daha uyumlu yaşama biçimine geçmek Bioterapide ise. Schofield. insan ilişkisidir ve amacı. Biomedikal işlemler spesifik ve somuttur. bu materyali anlamak. insanın düşüncelerinde. Analist. Psikoterapinin amaçları daha geneldir.Bireylerin şu andaki varoluşu. Rollo May “ancak içine doğduğumuz dünyanın sınırlılıkları dahilinde”. 1905-1980). yorumlamak ve danışanına yorumunu aktarmak durumundadır Temel uygulama yollarından biri serbest çağrışımdır Direnç ve Terapötik Đşbirliği: Direnç. hasta (terimi kullanılır) terapistin yönergelerine uymaktadır. Çatışmayı çözmek ve kaygıyı karşı kendini korumak için ego bu dürtüleri bastırır ve bilinçdışına gönderir ya da savunma mekanizmalarını kullanır Temel Kural:Danışan aklına gelen her şeyi. anlamlı-anlamsız söylemelidir. 1986) Klasik Psikoanaliz: Yöntem ve Amaç Bilinçdışına gömülmüş düşünce motifleri bilince getirmek çok önemlidir Nevrotik bireylerin egosu kaygı doludur: idin cinsel ve saldırgan dürtülerin ifade edilmesini süperego yasakladığı için. Sorumlu ve aktif Biomedikal terapi ve psikoterapi birarada olabilir: psikoaktif ilaçlarla psikoterapinin birarada kullanılması gibi Psikoterapi Psikoterapi: “Acı çekiyorum” diyen insanı rahatlatmaktır Sözel iletişim ve ilişki önemlidir “Cüzdan arkadaşlığı” (W. duygularında ve davranışlarında olumlu değişiklikler yapmaktır. farkında olmadan terapötik süreci sabote etmektir 31 . Psikoterapinin özü. isteği (motives). kendilik algısı ve psikolojik problemlerine yoğunlaşır. Psikoterapi ve Bioterapi Psikoterapi: psikolojik yollarla tedavi demektir. Amacı belli belirtileri azaltmaktır.biz neyi seçti isek oyuz (Jean-Paul Sartre.

kişinin rahatsızlık duymadan hazzı deneyimleyebilmesi ve aynı zamanda dış gerçekliğe uyum sağlaması Geştalt Terapi: Frederick S. şimdi geçmiş gibi anlattırılır sembolleri: zamanlama önemlidir. sonra nefret edilen-sevilen kişi (genellikle ebeveyn) ve en sonunda yeniden yardımcı olan uzman Karşı-Transferans: Yorumlama: Danışanın eylemlerinin ve deneyimlerinin bilinçdışı anlamlarının iletişimi –Danışanın farklı ortamlardaki davranışı aynı dürtü ya da çatışma çerçevesinde anlamlandırılabilir –Geçmiş –Rüya ve gelecek bağlantısı: geçmiş şimdi. Terapinin başlangıcında yardımcı olacak uzman. Perls (1894-1970) Şekil-Zemin ilişkisi Beden dili Geştalt’ın tamamlanması Şimdi ve burada Çift sandalye Bilişsel-Davranışçı Terapi Temel şemalar: Sevilme ve yeterlik Bilişler duygu ve davranışların kaynağı Erken deneyimler şemaların gelişiminde önemli ancak tedavi için erken deneyimlerin ayrıntılarıyla bilinmesi gerekli değil Tedavinin amacı. Gerçekçi değerlendirmelerin yapılması PSĐKOPATOLOJĐNĐN TARĐHÇESĐ 32 . erken yorum dirence kaynaklık edebilir –Yorumlama Psikoanalizde Amaç Psikoanalizin amacı. semptomlar acı verdiği kadar zevk de verebilir. değişimden korkmak Transferans: Analistin.Direncin nedeni: bunların farkına varmak kaygılandırır. bilişlerin/düşüncelerin değiştirilmesi. kişinin yaşamındaki özel-önemli kişilere transfer edilmesi.

günümüzde hormonlara benzetebiliriz.PSĐKOGENEZ: ruh sağlığı bozuklukları. ve 19. acı veren yöntemlere maruz kalıyorlar.ŞEYTANCILIK: (DEMANOLOGY) açıklanamayan her şey tanrıya yükleniyor. 17. 3. 18. ve histeri) bu sıvıları. 2. 19. Felcin nedenleri araştırıldığında.) Brever’ in öğrencileri. Hastaların kötü koşullarda tedavi edildiğini görünce. (ancak bu yol. melankoli. yy a gelindiğinde ise. Hasta haneler açılıyor ama hastalar zincirlere bağlanarak.(kara safran. ruh hastalıklarına da bir başka mikrop neden olur görüşü yaygınlaşıyor ve somatagenez düşüncesi yaygınlaşıyor. Bu dönemlerde felç yaygınlaşıyor. sarı safran renksiz safran ve kan) bu sıvıların salgılanmasındaki değişiklikler ruh hastalıklarına yol açıyor. P. diğer yandan da psikogenez düşüncesi baskınlaşmaya başlıyor. yy da Amerika ve Avrupa’ da insancıl yöntemlere dönüş yaşanıyor. ve 18. Ruh hastalığı olan kişilerin içine şeytan girdiği sanılıyor. yy da ilk hasta haneler yapılıyor(1773) 1780 lerde hastalar delikli bir tabuta konulup. psikogenez çalışmalarının öncüsü sayılan MESMER (şarlatan olarak adlandırılmış). hipnozu keşfediyor ve bilimsel amaçlı olarak kullanıyor. hastaların iyileştiğini gözlüyor. (mani.1. Kathaksis (travmatik olaylar. 460 – 377) ruh sağlığı bozuklukları bedensel sorunlara dayandırılıyor. hastalıkların nedeninde yine somatagenez olduğu düşünülüyor. 16.Ö. Bu şeytanı çıkarmak için acı verici yöntemler kullanılıyor. bir hastayı hipnoz yöntemi ile iyileştiriyor. kendi hasta hanesinde değişiklikler yapıyor. bilinçdışına itilerek ortaya çıkabilir. Bu olay hipnoz ile tekrar yaşandığında dışa vurulur ve boşaltılır) PATOLOJĐK PSĐKOLOJĐ 33 . psikolojik sorunlara dayandırılıyor.yy ın sonlarında bir yandan somatagenez baskınken. çıkan kabarcıklar ile şeytanların çıktığı düşünülüyor. felce bir mikrop neden oluyorsa. Hastalara küçük işler vererek rehabilitasyonlarını sağlıyor. nedeni sadece somatik hastalıklar olan sorunlarda işe yarıyor.yy da akıl hastası kişilerin büyücü olduğu sanılıyor. Hipokrat’ a göre vücudun salgıladığı sıvılar var. dışa vurulmazsa. Sonuçta.PINEL ilk insancıl hekimlerden. Ruhsal bozukluğu olan kişileri hipnoz ile tedavi ediyor. yy un sonunda.SOMATAGENEZ: (HĐPOKRAT M. 19. Bu yönteme moral tedavi yöntemi deniliyor. felce frengi mikrobunun neden olduğu ortaya çıkıyor. 19.

ruhsal ve sosyal açıdan tam iyilik halinde olma. süreğen bir keder. DELÜZYON: yanlış inançlar. Başkalarından hoşnut olma: yakın ilişkiler kurabilme. bilişsel. fahişelik 3. 5. Toplumdaki ve kendi bedenindeki değişimlere uyum sağlayabilir. onları kaldırabilen kişidir. bilişsel açıdan konsantre olamıyor. En önemli sorun uçlardaki kişilerin davranışlarında normal dışı olmayabilir.Ruh sağlığı yerinde olan birey. duygusal yada fiziksel belirtilerin belirli bir örüntü içinde görülmesi. Gerçeklikle bağlantılı algılamalarda bulunan ve olaylara olumlu yaklaşabilir. Kişinin kendi benliğini abartarak anlatması. değiştiremiyorsa. Ruh sağlığı yerinde olan kişi kendinden hoşnut olan. SOSYAL STANDARTLAR: toplumsal davranışların dışından farklı davranışlar gösteren kişi. ANORMAL DAVRANIŞ ÖLÇÜTLERĐ 1. davranışsal açıdan eskiden zevk aldığı davranışları sergileyemiyor. Freud’ Un Ruh Sağlığı Tanımı: Ruh sağlığı yerinde olan kişi. ergenlik dönemindeki gelişmeler) Kişisel stres yoktur. sevgi verebilme ve alabilme. ĐSTATĐSTĐK: grubun dışında davranışlar gösterse bile kişi. 34 . Dünya Sağlık Örgütünün Ruh Sağlığı Tanımı: bedensel. Alkolizm (bazen böyle olmayabiliyor). Bu durumda kişiye depresyon tanısı konur ve ruh sağlığı yerinde değil denir. ĐLETĐŞĐMDE BAĞLANTISIZLIK: aynı dili konuştuğumuz halde. fiziksel açıdan yorgun.) Ruh sağlığı.(ben son peygamberim) 6. KÜLTÜREL GÖRECELĐK: bir davranış belli bir kültürde normal kabul edilebilirken. Kendi güçsüzlüklerini yenmeye çalışan.(ekonomik kriz. çalışan ve seven kişidir. başkalarının sorunlarını paylaşabilme ve başkalarından hoşnut olan kişidir. 2. Örüntü: belirli ölçülerin bir arada olması Kişi duygusal açıdan kendini kederli. normal sayılabilir. Toplumda kabul gören davranışlar sergiler. 4. normal dışı değerlendirilebilir.(depresyon. onları kabullenebilen onlarla yaşamayı öğrenebilen kişidir. başkalarından hoşnut olan ve yaşamın getirdiği sorumlulukları karşılayabilen. kişinin konu ile hiç alakası olmayan şeylerden bahsetmesi. kaygı. bir başka kültürde normal kabul edilmez. Amerikan Psikoloji Derneği Ruh Sağlığı Yerinde Olmayan Kişi Tanımı: davranışsal. HALÜSÜLASYON: duyumlara ilişkin çarpıtmalar. Söylediklerinin anlamlı bir bağlantısının olmaması.

Tanı konulan kişiye. 2. 35 . 1. keder içinde olma) TANI VE SINIFLANDIRMA Tanı. etioloji: herhangi bir bozukluğun nedenlerini açıklamaya yarayacak bilgilerin elde edilmesidir. devlet desteği sağlanır. UYGUZSUZ FĐZĐKSEL ETKĐNLĐK: kişi uygunsuz fiziksel etkinliklerde bulunuyorsa.sendrom: belirtilerin bir örüntü olacak biçimde bir araya gelmesidir. kendini doğrulayan kehanet ortaya çıkabilir. sigortadan yararlanılır. 3. çok yönlülüğünü yansıtmıyor. tanı konulduğunda. (mide bulantısı. Tanı koyma işleminin üç temel amacı vardır. TANI KOYMANIN DEZAVANTAJLARI etiketleme sonucu tanı konan kişi ile tanı konmayan kişi arasında bir ayrım oluşur. BEKLENMEDĐK OLMA: kişinin yaşadığı duygu ve / veya düşüncelerin beklenmedik olması anormal olduğunun göstergesidir. Tanı ile bilmemiz gereken üç kavram şunlardır.) 8. karşısındakinin kim olduğu zaman ve mekan hakkında bilginin olmamasıdır. bu tanı ile yaklaşılır. TANI KOYMANIN AVANTAJLARI Önlem almada yol gösterir. Alt dalları olan kavramlar. (2050 yılında yaşıyoruz. 10.7. KĐŞĐSEL STRES: (MELANKOLĐ) bazen fiziksel belirtiler olarak ortaya çıkar. Tanı ve sınıflandırma sonucu yasal sorumluluklar belirlenir.(kaygı. anormaldir. Uzmanlar arası iletişimi kolaylaştırır. Đnsanları anlamaya yönelik davranışları engeller. Kişinin var olan zenginliği. ağrı) bazen de duygusal belirtiler olarak ortaya çıkar. bir bozukluğu diğerlerinden ayırt etme ve tanını doğasını belirleyebilmektir. Aynı zamanda tanı konduğunda da kendi içinde bir sınıflandırma yapılabilen bir kavramdır. biricikliği. YÖNELĐM BOZUKLUĞU: (zaman – mekan – kişi) kişinin kim olduğu. tanıya neden olacak sosyal faktörlerde yoğunlaşmak zorlaşır.hozoloji: normal dışı davranış ve deneyimleri sınıflandırma biçimidir. pragnaz: bozukluğun gidişatı hakkında bilgi edinilmesidir. tanı bir kez konulduğunda onu bir daha ortadan kaldırmak oldukça güçtür. nozolojiktir.semptom: (belirti) kişinin şikayetler ve dile getiremediği davranışlardır. (gün boyu sürekli yatıp uyumak ☺ veya hiç oturmamak) 9. tedavi: bozukluğun ortadan kaldırılabilmesi için gerekli olan yöntem ve planlamanın gerçekleştirilmesidir.

önemli olduğunu hissettirme. sonradan eklendi. yakın ilişki. hangi gruplarda görüldüğü sorulanına yanıt veren bir disiplindir. hastalıklar içinde sınıflandırılmaya başlandı. EPĐDEMOLOJĐ: herhangi bir hastalık ya da bozukluğun bir grupta görülme sıklığı. KORUYUCU FAKTÖRLER : Herhangi bir hastalık ya da bozukluktaki yatkınlık faktörü. Yani bireyin yaşantı ürünleri… ör. (okula devam. üst SED’ de şizofreni vakası çok sık görülmez. (DĐRENÇ) Daha çok psiko sosyal faktörler olarak ele alınmaktadır. Ve ilk ciddi sınıflamadır. 1994: DSM 4 2000: DSM4(R)→hareket eşgüdümü bozukluğu ile adlandırılan bir hastalık var. nedenleri. ( az – orta – çok ) bunlar içedönüklük. 1987: DSM 3 (R) → gözden geçirilmiş hali. rahatsızlık veya hastalığa yakalanmama durumu.Eysenck: bir sürü ruh hastalığı bozukluğu niceliksel bir özellik taşır. SINIFLANDIRMANIN TARĐHÇESĐ 1889: Paris 1940: WHO → normal dışı davranışlar. Sınıflama ihtiyacı. ilgilenme) Herhangi bir ruhsal bozukluğun ortaya çıkmasında kişilik – psikolojik ve sosyal faktörler çok önemlidir. 36 . farklı hastalıkların farklı tedavi yollarının olabileceği düşüncesi ile ortaya çıkmıştır. dışadönüklük ve nevrotizm şeklinde sınıflandırılır. belirtileri.(sakarlık) DMS: Diaosantic and Statical Manual of Mental Disorders DMS TR: Ruhsal Bozuklukların Tanı Ve Đstatistikleri El Kitabı Amerikan psikiyatri derneğinin hazırladığı bir dökümandır. (RĐSK) DĐRENÇ FAKTÖRLERĐ: Yılmazlık. akraba ilişkisi. 1952: DSM 3 1969: WHO 1968: DSM 2 1980: DSM 3 → dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu yoktur. 1889’ da ilk çalışmalar yapılıyor ve normal dışı davranışlar ayrı bir kategori olarak ele alınıyor. Elde edilen yeni bulgulara göre yeni tanılar eklenir ve belli yıllarda gümncellenir.

Tanı konarken ilk önce baskın olan tanı belirtilir. EŞ TANI: Herhangi iki tanının bir arada görülmesine eş tanı / ek tanı denir.ABD’ de yapılan bir araştırmada alt SED’ de ve zencilerde şizofreninin görülme sıklığı daha yüksek olarak bulunmuştur. Çocukluğunda ihmal ve istismara mağdur kalan bireylerde. (comorbity) (kaygı bozulluğu + depresyon) Yetişkinlerde tek bir rahatsızlığın görülme olasılığı çok düşük. ABD → alt sosyo ekonomik düzey → zenci → şizofreni → risk faktörüdür. Genel → akraba evlilği → zeka geriliği → risk faktörü EŞ SON Farklı risk faktörleri. 37 . intihar. → yapısal faktörler → hormonal faktörler → genetik faktörler → olumsuz yaşam olayları (istismar) ÇOKLU SON Farklı bozukluklara. Kaygı bozukluğu ise en sık görüleni. 1-kaygı bozukluğu → depresyon Çocuklarda en sık görülen ise dikkat eksikliği ve hiperaktivite / öğrenme bozukluğudur. kaygı durumu bozuklukları ve ilişkisel sorunları ortaya çıkabilir. farklı kişilerde tek bir risk faktörü neden olabilmektedir. Buradan şu sonuca ulaşabiliriz. aynı bozukluğa neden olabilmektedir. cinsel işlev sorunu. ör.

demas. kafein. aşağıdaki belirleyicilerden birisi kullanılır. Eş tanı (öğrenme bozuklukları +kişilik bozuklukları) Bebeklerin Çocukların Ve Ergenlerin Diğer Bozuklukları Ayrılma anksiyatesi Seçici konuşmacılık Yetişkinlik Delirium.DMS – IV – TR SINIFLANDIRMASI BTA (başka türlü adlandırılmayan) Tanı ölçütleri o sırada karşılanamıyorsa. nikotin. amnnestik ve diğer kognotif bozukluklar Madde kullanımı ile ilişkili bozukluklar Amfetamin. aşağıdaki tanı ölçütleri konulur. Ek tanı Komorbit. konnasible. 38 . tanı konmayan kadar etkisinde bulunma) ( geçmişe ilişkin bir tanı konma durumu) Bu sınıflandırmanın çocukluk dönemine tanımlandırmaları çok kabataslak ama.Ergenlik Dönemlerinde Tanısı Konan Bozukluk Mental retardasyon Öğrenme bozuklukları Motor beceri bozukluğu Đletişim bozuklukları Yaygın gelişimsel bozukluğu Bebek ya da küçük çocukların beslenme ya da yeme bozuklukları Tik bozuklukları Dışa atım bozuklukları Dikkat eksikliği ve yıkıcı davranış bozukluğu Komorbilite. otizmde sosyal iletişim en önemli faktörler arasında yer almaktadır. kokain. inhalan. Hafif – Orta Derece – Ağır Tanı ölçütleri o sırada karşılanamıyorsa. opiyat. hallusinojen. fensiklidin (ya da benzeri) maddelerin kullanımı ile ortaya çıkan bozukluklar olarak karşımıza çıkmaktadır. 0-3 yaşa ilişkin ayrıntılı bir sınıflandırması da var. Kısmi remisyon: (iyileşir özellikler gösterme) Tanı remisyon: Geçmiş öykü: ( tanıya.Çocukluk. Genellikle Đlk Kez Bebeklik. ÖR.

ŞĐZOFRENĐ VE DĐĞER PSĐKOTĐK BOZUKLUKLAR Şizofreni A) DUYGU DURUM BOZUKLUKLARI Depresif Bozukluklar: Tek Epizot. (takıntılık kişilik örüntüsü) (obsesif kompulsif ile farklıdır!) Travma Sonrası Stres Bozukluğu (sevdiği birisinin üzücü bir olaya maruz kaldığının bilinmesi durumunda ortaya çıkar. Test – Tekrar – Test Yöntemi Gözlem ( farklı kişilerin aynı tanıyı koyması ) B) Geçerliliği: Etiyolojik Hâlihazır Öngörü 39 . panik bozukluk ile ilgisi olmayan (uygunsuz bir davranışta bulunabilirim!) Özgül Fobi Sosyal Fobi Obsesif – Kompulsif Bozukluk. 10 gün normal yaşantısına devam eder ancak kendisini yeniler… Distimik Bozukluğu: sık olmamakla beraber sürekli üzüntü tasa belirtisi. manik düzeyi ne kadar yoğun ise. Bu aynı zamanda depresyondan sonra görülen en sık rahatsızlıktır.5 gün etki gösterir… Rekküran. kişi 3 gün olayı yaşar. Ancak sadece olayı öğrenmesi yeterlidir. yaşanılan olay 3-3. Panik Bozukluk. agorafobi ile eşlik eden.depresyon belirtisi de o derece yoğun yaşanmaktadır. TANI VE SINIFLANDIRMANIN GÜVENĐRLĐĞĐ ve GEÇERLĐĞĐ A) Güvenirlik. Đntihar riski taşır… B) BĐPOLAR BOZUKLUKLAR (iki kutupludur) Manik Depresif: uykusuzluk + hareket ( hiperaktif de denilebilir) ( bir dönem manik. Agorafobi.) Akut Stres Bozukluğu Kişi. agorafobi ile eşlik etmeyen. bir dönem ise depresif belirtilr gösterme ) Anksiyate Bozuklukları: 11 farklı şekilde görülmektedir.

ancak bunun sebebi bilinememektedir! Depresyon kişinin aile yaşantısını da olumsuz yönde etkilemektedir.DMS FARKLILIKLARIN NEDENLERĐ 1-DANIŞANDAN KAYNAKLI 2-DĐLE GETĐRĐLEN ŞĐKAYETLERE AĐT FARKLI DOKTORLARCA FARKLIN TANILAR KONMASI 3-DMS’ DE BELĐRTĐLEN ÖLÇÜTLERĐN TAM OLARAK ORTAYA KONMAMASI. Depresyonla ilgili bir ölçüt sadece depresyon belirtileri ile ilgilenmeli. En yaygın geçerlilik Etiyolojiktir. Halihazır geçerlilik ise. Geçerliliği gösteren bir başka ölçek ile arasındaki korelâsyonun yüksek olmasına halihazır geçerlilik denir. SCID: Structured Clinical Interwiev For SCID Tanı ve sınıflamada üç tür geçerlilik vardır. bu faktörün tedavi sırasında dikkate alınması gerekmektedir. (hastalık nedenlerini bilme) Manik Depresip – Bi Polar bir hastalığın nedeni kalıtımsal ise. manik depresif bir hastaya iyi gelmekte. Herhangi bir tanı / ölçme yönteminde. nasıl gelişeceği ve tedavi sınırları etkilidir. Konversiyon Bozukluğu Ağrı Bozukluğu Hipokandriazis Bozukluk Vücut Disformik Bozukluğu 40 Yapay Bozukluk Dissosyafik Bozukluk . O RAJATSIZLIK ĐLE ÖRTÜŞEMEMESĐ SCID: DMS için yapılandırılmış klinik görüşme. ÖNGÖRÜ: (tahmin) bozukluğun nasıl seyredeceği. SOMOTOFORM BOZUKLUKLAR Bedensel ve işlevsel bozukluklar anlamını taşımaktadır. neyin ölçülmesini istiyorsak aracın onun ölçülmesidir. hastaya konan tanı ile. & lityum karbonat. Sadece ve doğrudan hastadan alınan bilgilerle yapılan tanı koyma biçimi. o tanıya eşlik eden psiko sosyal işlevlerin ne kadar birlikte görüldüğüdür.

Yeme bozuklukları Anoreksiya Nevroza → Tıkanma / Çıkartarak Yeme Bulumia Nevroza Uyku bozuklukları Premier Uyku Bozukluğu → Dissomnialar → Priven Đmnansiya → solunum ile ilgili uyku bozuklukları Başka Bir Yerde Sınıflandırılmamış Dürtü Denetim Bozuklukları Uyum Bozuklukları Kişilik Bozuklukları → Paranoid → Antisosyal → Narsistlik →Obsesif Kompulsif → Şizoid → Borderline → Çekingen → BTA (*) → Şizotipal → Histirionik → Bağımlı → Çıkartma Olan Tip / Çıkartma Olmayan Tip 41 .CĐNSEL ĐŞLEV VE KĐMLĐK BOZUKLUKLARI Cinsel Đstek Bozuklukları → Cinsel Đstekte Azalma / Tiksinti Duyma Cinsel Uyarılma Bozukluk → Kadında ve Erkekte Orgazm Olma Đle Đlgili Bozukluklar → Kadında ve Erkekte Prematüre Ejalaksiyon Erken Boşalma Cinsel Ağrı → Disparoni → Tıbbi Bir Duruma Bağlı Olmayan → Vajinismus → Tıbbi Bir Duruma Bağlı Olan Parofiller Egzibisyonizm → Teşhircilik / Göstermecilik Fetişzm / Prottorizm → Sürtünmecilik Varyonizm → Röntgencilik Cinsel kimlik bozukluğu Cinsel kimlik bozuklukları ergenlerde ya da erişkinlerde ve çocuklarda olarak sınıflandırılmaktadır.

SCID OKB KRĐTERLERĐ TANI YOK OBSESYONLAR Tekrarlayan.. istenmeyen ve anlamsız düşünceler var mı? Birey durumu görmezden çalışır ya da bu durumu bir şekilde bastırmaya ve diğer eylemler ile nötrleştirmeye çalışıyor mu? Bu düşünceler.) → Ne yapıyorsunuz? Yapmazsanız ne olacağından korkuyorsunuz? Kaç kez yapmak zorundasınız? 42 . süreğen. kontrol. Rahatsızlığı önleme ya da geçirme için yapılan. Kendinizi yapmaktan alıkoyamadığınız herhangi bir davranışınız var mı?(el yıkama. kişinin kendi ürünü olabilir mi? ? 1 2 3 ? 1 2 3 ? ? 1 1 RĐSKLĐ GRUP 2 2 3 3 1-Sizi rahatsız eden düşünceleriniz var mı?(tekrarlayan düşünceler) düşünmek istemediğiniz halde aklınıza geliyor mu? (panik atak ve gerçek tehlikelerden ayırt etmek için) TANI YOK KOMPULSĐYONLAR Tekrarları. imgeler. belli kurallar ya da sterotipler olan davranışlar. düşünceler. dürtüler. ancak gerçekçi olmayan ve abartılı olan ? 1 2 3 ? ? 1 1 RĐSKLĐ GRUP 2 2 3 3 davranışlar.

şizofreni. kaygı bozukluğu Klinik ilgi odağı olabilecek olan durumlar EKSEN – 2 Kişilik bozuklukları ve Mental reterdasyon ile ilgili olabilecek tanımlamalar EKSEN – 3 EKSEN – 4 EKSEN – 5 Genel tıbbi durum Psiko-sosyal ve çevresel sorunlar ile ilgili Đşlevselliğin genel değerlendirilmesi 43 .EKSENLER ÇOK EKSENLĐ DEĞERLENDĐRME EKSEN – 1 Klinik bozukluk → depresyon.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->