PATOLOJĐK PSĐKOLOJĐ Doç. Dr.

Emine Gül Kapçı

Dersin Tanımı Patolojik psikoloji ya da normal dışı davranışlar psikolojisi alanının temel konularını, kavramlarını ve kuramlarını içermektedir.

Dersin Amacı Patolojik psikolojinin tarihsel gelişimi, normal-dışı davranışların temel özellikleri, normal dışı davranışlarda tanı ve sınıflandırma, psikolojik değerlendirme yöntemleri, araştırma yöntemleri, biyo-medikal, sosyal öğrenme, bilişsel ve insancıl kuramlar tanıtılması ve araştırma bulguların ışığında tartışılması amaçlanmıştır.

Dersin Đçeriği Psikopatolojiye giriş Psikopotalojinin tarihçesi Ruh sağlığı, psikolojik iyi-oluş ve normallik Temel kavramlar Tanı ve sınıflandırma Psikolojik değerlendirme yöntemleri Araştırma yöntemleri Biyolojik kuramlar Psikodinamik kuramlar ve Freud Davranışçılık ve sosyal öğrenme kuramları Bilişsel kuramlar Đnsancıl kuramlar

Psikopatolojiye Giriş Ruh Sağlığı Nedir? 1

Dünya Ruh Sağlığı Derneği: Kişinin kendisinden ve diğerlerinden hoşnut olması ve yaşamın getirdiği sorumlulukları karşılaması Dünya Sağlık Örgütü: Bedensel, ruhsal ve sosyal açıdan tam iyilik hali Amerika Psikoloji Derneği: Davranışsal, bilişsel, duygusal ya da fiziksel belirtilerin bir örüntü oluşturması ruhsal bozukluğun varlığına işaret eder S. Freud: Çalışmak ve sevmek

Psikopotalojinin tarihçesi Normal-normal-dışı ölçütleri Đstatistiksel normal ve normal-dışı: Seyrek görülen davranışlar; normal-dağılım eğrisi; kişilik özellikleri, davranış biçimleri. Zeka < 70 normal-altı, sadece halüsünasyon, ağır depresyon gibi belli alanlarda yardımcı Dezavantaj:Spor, sanat yeteneği gibi alanlarda sorun. Seyrek görülen davranışların hepsi anormal değil ancak anormal davranışların hepsi seyrek Kişisel stres: Kişinin davranışları kişiye acı, yorgunluk, keder, stres veriyorsa. Moral bozukluğu varsa (çaresizlik, umutsuzluk, beklentileri karşılayamama). Jerome Frank’a göre moralin düzelmesi psikoterapide de çok önemli. Dezavantaj: Sosyopatlar acı-suçluluk gibi duyguları yaşamıyor; öznel-kişiye göre –çekilen çile- değişebilir Sosyal normlardan sapma: Antisosyallar, manik ya da şizofrenilerdeki kimi davranışları, alkolizm, cinsel taciz, kapsıyor Dezavantaj: a) Suçlular ya da fahişeleri kapsamıyor. b) Normal-dışı kapsamında yer alan aşırı kaygılı bir birey de farkedilmeyebilir (hem geniş-hem de dar bir ölçüt) c) kültürel görecelilik: bir toplumda normal olan başka birinde olmayabilir

Psikososyal normal-dışı: Uyum sağlamayan davranış normal-dışıdır, yani çevrenin taleplerine etkin yanıt verememe ve istendik hedeflere ulaşamama. Dezavantaj: Kişi yaşamının belli alanlarında uyumsuz davranış sergilese de diğer alanlarında çok başarılı olabilir. Örn: Abraham Lincoln, Prenses Diana Zeka-sosyal etkilik ilişkisi: Zeka yüksek, sosyal etkilik düşük ise, ya da şu anda ölçülen zeka düşük ama kişinin geçmişte yaptığı işler yüksek olması gerektiği sonucunu doğuruyorsa duygusal-davranışsal problemlerin varlığına işaret edebilir.

Gerçeklikle temas: a) Halüsünasyonlar: Normal-dışı algılar (belli bir dış uyaranın yokluğunda) 2

b) Delüzyon (Varsanı): Tersi kanıtların varlığına rağmen yanlış/gerçek dışı inançlar. Büyüklük: kişinin gücünü, önemini abartması; Kontrol: düşünce, davranışalarının dış güçler tarafından kontrol edilmesi, Referans: Diğerlerinin davranışları kendisine yönelik; Paranoid: Diğerlerinin davranışlarından süphelenme bu duruma genellikle yakalanma ya da zarar görme delüzyonu eşlik eder c) Yönelim: Zaman, kişi ya da yer olarak gerçeği değerlendirememe d) Uygunsuz fiziksel etkinlik: Euphoria’den şiddete ya da hiç bir davranışta bulunmamadan aşırı hareketliliğe kadar değişebilir

Tanı ve Sınıflandırma Tanı: Bir bozukluğu diğerlerinden ayırtetme ve bozukluğun doğasını belirleme sanatı ve bilimidir Tanının Amaçları: a) Bozukluğun etiyolojisini (nedenlerini) açıklamaya yardımcı olacak bilgilerin elde edilmesi b) Bozukluğun gidişatı (prognoz) hakkında tahminde bulunma c) Bozukluğu ortadan kaldırmaya yönelik yöntem ve planlamanın yapılması (tedavi)

Tanının Dezavantajları Kişinin varolan zenginliğini ya da biricikliğini yansıtmaz Đnsanı anlamaya yönelik insani çabaları engelleyebilir “Kendini doğrulayan kehanet” Tanı konduktan sonra silinmesi güç.. Tanıya katkıda bulunan sosyal etmenlere değil, tanıyaetikete yoğunlaşır… Tanı konan kişi ile diğerleri arasında (terapist de dahil) bir engel/duvar oluşturur ve kişinin davranışları bu duvarın ardından yorumlanır. Kişi, depresif, şizofren v.b. Olarak görülür… Sosyal dışlama Tanı tedaviye yardım etmez (Aynı tanı, farklı neden, farklı tedavi Sınıflandırma Sınıflandırmanın Tarihçesi Hipokrat: Rönesans: 19. ve 20. yy: Sınıflandırmanın Avantajları Uzmanlar-arası iletişim Dezavantajlarından kaçınmak mümkün 3

Yasal olanaklar: Sigorta, izin gibi Semptom (Belirti): Danışanın / hastanın şikayetleri ve genel görünümünden elde edilen bilgiler (çökkün, enerjik gibi) Sendrom: Belirti örüntüsü Nozoloji: Normal-dışı davranış ve deneyimleri sınıflandırma bilimi Epidemioloji Koruyucu Faktörler---Direnç/Yılmazlık Yatkınlık Faktörleri---Risk Eşson Çoklu-son Ektanı/Eştanı

Klinik Psikolojide Tanı ve Değerlendirme DSM-IV-TR BTA= Başka Türlü Adlandırılamayan bozukluklar. Tanı ölçütleri o sırada karşılanıyorsa, belirtiler Hafif, Orta derecede ve Ağır Tanı ölçütleri artık karşılanmıyarsa, aşagıdaki belirleyicilerden biri kullanılabilir. Kısmi Remisyonda Tam Remisyonda Geçmiş Öykü

DSM-IV-TR MENTAL RETARDASYON (Not: Bunlar Eksen II'de kodlanır) Hafif Mental Retardasyon Orta Derecede Mental Retardasyon Ağır Mental Retardasyon Ileri Derecede Ağır Mental Retardasyon Mental Retardasyon, Şiddeti Belirlenmemiş ÖĞRENME BOZUKLUKLARI Okuma Bozukluğu Matematik Bozukluğu 4

Yazılı Anlatım Bozukluğu BTA Öğrenme Bozukluğu DEVĐNSEL (MOTOR) BECERILER BOZUKLUĞU Gelişimsel Eşgüdüm (Koordinasyon) Bozukluğu ILETIŞIM BOZUKLUKLARI Sözel Anlatım Bozukluğu Karışık. Dili Algılama-Sözel Anlatım Bozukluğu Fonolojik Bozukluk Kekeleme BTA Iletişim Bozukluğu YAYGIN GELĐŞĐMSEL BOZUKLUKLAR Otistik Bozukluk Rett Bozukluğu Çocukluğun Tümleşik Olmayan (Dezintegratif) Asperger Bozukluğu BTA Yaygın Gelişimsel Bozukluk DIKKAT EKSĐKLĐĞĐ VE YIKICI DAVRANIŞ BOZUKLUKLARI Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bozukluğu Bileşik Tip Dikkatsizliğin Önde Geldiği Tip Hiperaktivite-impulsivitenin Önde Geldiği Tip BTA Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bozukluğu Davranım Bozukluğu Çocuklukta Başlayan Tip Ergenlikte Başlayan Tip Başlangıcı Belirsiz Karşıt Olma-Karşı Gelme Bozukluğu BTA Yıkıcı Davranış Bozukluğu BEBEK YA DA KÜÇÜK ÇOCUKLARIN BESLENME VE YEME BOZUKLUKLARI Pika Geviş Getirme (Ruminasyon) Bozukluğu Bebeklerde ya da Küçük Çocuklarda Beslenme Bozukluğu TĐK BOZUKLUKLARI Tourette Bozuklu~u 5 BozukluĞu .

Çocukluk ya da Ergenlik Bozukluğu DELĐRĐUM DEMANS AMNESTIK BOZUKLUKlAR DIĞER KOGNITIF BOZUKLUKlAR ALKOLLE ĐLĐŞKĐLĐ BOZUKLUKLAR Alkol Kullanım Bozuklukları Alkol Bagımlılığı Alkol Kötüye kuIlanıml Alkolün Yol Açtığı Bozukluklar Alkol Entoksikasyonu Alkol Yoksunlugu Varsa belirtiniz: AIgı BozukIukIanyla Giden Alkol Entoksikasyonu De!iriumu Alkol YoksunIuğu Deliriumu Alkolün Yol Açtığı Kalıcı Demans 6 .Tipini belirtiniz: Sadece Noktürna / Sadece Dillmal/Noktürnal ve Dillmal BEBEKLĐK. ÇOCUKLUK YA DA ERGENLĐĞĐN DĐĞER BOZUKLUKLARI Ayrılma Anksiyetesi Bozukluğu Seçici Konuşmamazlık Bebeklik ya da Küçük Çocukluk Döneminin Tepkisel Bağlanma Bozukluğu Basmakalıp Davranış Bozukluğu BTA Bebeklik.Kronik Devinsel ya da Sesle ılgili Tik Bozukluğu Gelip Geçici Tik Bozukluğu BTA Tik Bozukluğu DIŞA ATIM BOZUKLUKLARI Enkoprezis Konstipasyon ve Taşma tnkontinansı ile Giden Konstipasyon ve Taşma tnkontinansı ile Gitmeyen Enürezis (Genel Tıbbi Bir Duruma Bağlı Olmayan).

HĐPNOTĐK YA DA ANKSĐYOLĐTĐKLERLE ĐLĐşKĐLĐ BOZUKLUKlAR ÇOĞUL MADDE KULlANIMI ĐLE iLIşKiLi BOZUKLUK ŞĐZOFRENĐ VE DĐĞER PSĐKOTĐK BOZUKLUKLAR Şizofreni – Paranoid Tip Darmadağın (Dezorganize) Tip Kasılakalmış (Katatonik) Tip Ayrım Göstermeyen (Farklılaşmamış) Tip Ardakalan (Rezidüel) Tip Şizofreniform bozukluk – Şizoaffektif Bozukluk Tipini belirtiniz: Bipolar TipIDepresif Tip 7 .Alkolün Yol Açtığı Kalıcı Amnestik Bozukluk Alkolün Yol Açtığı Psikotik Bozukluk Hezeyanlarla Giden HaIlüsinasyonlarla Giden Alkolün Yol Açtığı Duygudurum Bozukluğu Alkolün Yol Açtıgı Anksiyete Bozuklugu Alkolün Yol Açtıgı Cinsel Işlev Bozuklugu Alkolün Yol Açtıgı Uyku Bozuklugu BTA AlkoIle Ilişkili Bozukluk AMFETAMIN (YA DA AMFETAMIN BENZERĐ MADDELERLE) ILişKILI BOZUKLUKLAR KAFEiNLE ILIşKILI BOZUKLUKlAR KANNABISLE ILişKILi BOZUKLUKlAR KoKAiNLE iLişKiLĐ BOZUKLUKlAR HALLÜSiNOJENLE iLiŞKĐLĐ BOZUKLUKLAR INHALAMA ILIşKILI BOZUKLUKlAR NIKOTĐNLE ILIŞKILI BOZUKLUKlAR OPĐYATLA ILIşKILI BOZUKLUKlAR Opiyatın Yol Açtığı Bozukluklar FENSIKLIDIN (YA DA FENSIKLlDIN BENZERi MADDELERLE) ILIşKILI BOZUKLUKlAR SEDATĐF.

ne sorulacağına danışman karar verir. Danışanlar. Klinik Görüşme: Diğer araştırma görüşmelerinden ya da sohbetlerden farklıdır. kaygılı bir bireyde psikoanalist çocukluğa odaklanırken. soruların soruluş biçimi ve sırası bellidir. gözlemciler-arası güvenirlik yüksek b) Yarı-yapılandırılmış: kurallar yerine öneriler. Örneğin. Avantajları: Daha objektif bilgi. Klinik Görüşme a) Yapılandırılmış: sıkı ve belli kuralları vardır. Danışmanın izlediği akım soruları belirler. danışanın nasıl yanıtladığına ya da neden yanıtlamadığına odaklanır. Danışanların önemli bir bölümü de (%70) gerçek sorunlarını görüşmeye getirmiyorlar. Avantajları: Yapılandırılmış görüşmelerde –genellikle. Danışman-danışan arasındaki güven önemlidir. Danışman. Tek Epizod Rekürran Distimik Bozukluk BiPOLAR BOZUKLUKLAR Klinik Değerlendirme Yöntemleri 1. genellikle iki farklı danışman aynı sonuca ulaşır. önceden belirlenmiş sorular sorulur. davranışçı güncel yaşam değişikliklerine odaklanır. bazen kendilerini rahatsız eden şeyi bilemeyebilirler.Hezeyanlı Bozukluk Erotomanik Tip/Grandiöz TipIKıskançlık Tipi/Persekütuar/Somatik TipIMikst tipIBelirlenmemiş Tip Kısa Psikotik Bozukluk Varsa belirtiniz: Belirgin Stres EtkenOer)i OlanlBelirgin Stres EtkenOer)i Olmayan Paylaşılmış Psikotik Bozukluk Genel Tıbbi Durumu 'e Bağlı Psikotik Bozukluk Hezeyanlarla Giden Hallüsinasyonlarla Giden DEPRESIF BOZUKLUKlAR Majör Depresif Bozukluk. danışman olası sorun alanları konusunda önerilerde bulunabilir.ortaya çıkmayacak bilgiler 8 .

depresyon. SCID-Spitzer ve Williams): DSM tanısının uygunluğunu değerlendirmek üzere kullanılmaktadır.DSM (The Structured Clinical Interview for DSM-IV. (OKB) eğer yanıt 1 olarak derecelendi ise kompulsiyonlarla ilgili sorulara geçilir. obsesyonlarla ilgili diğer sorular sorulur ve bu değerlendirme sonucunda tanı konur. Belirtinin derecesi de işaretlenir. Sendromları. Obsesif-Kompulsif Bozukluk Ölçütü Diğer Örnekler Şimdiki Durum Değerlendirmesi (1974): 145 belirti var ya da yok olarak işaretlenir. Yarı-yapılandırılmış bir görüşme yöntemidir. Türkiye’de de uygulanmaktadır. Kişilerin özelliklerine göre değiştirilemiyor. ebeveyni hakkında da bilgi edinir. Belirtiler derecelendirilerek tanı konur. OKB. Bilgisayar Görüşmesi: Oldukça yapılandırılmış. Görüşmeci yalnızca çocuk değil. belli sorular. Belirtiler sendroma dönüştürülelerek değerlendirme yapılabilir. OKB gibi. daha sonra yarı-yapılandırılmış biçimde görüşme sürdürülür. Ülkemizde kullanılmaktadır. Eğer yanıt 3 ise. Ancak. “Uluslararası Hastalık Sınıflandırma Sistemi”ne (International Classification of Diseases –ICD) uygun olarak değerlendirmek mümkündür (yetişkinler) The Kiddies-SADS: Çocuklar ve ergenler için geliştirilmiştir. Birinci örnekte. Yine 1 olarak derecelndirildiğinde yaygın kaygı bozukluğu ile ilgili sorulara geçilir.Genellikle görüşmenin başlangıcında yapılandırılmış. intihar riski. Yapılandırılmış ya da Yarı-Yapılandırılmış Görüşme Örnekleri Yapılandırılmış Klinik Görüşme . fobiler. madde kötüye kullanımı gibi alanlarda özellikle uzman yardımı alamayacak danışanlara bilgi verici/eğitici olabiliyor Klinik Psikolojide Kullanılan Testler Zeka Testleri-Kullanım Amaçları /Alanları 9 . SCID’in gözlemciler-arası güvenirliği artırdığı görülmüştür. Görüşmeciye ne zaman hangi soruda ayrıntıya geçilmesini gerektiği. Ayrılık kaygısı. ne zaman bir başka tanı için başka bir soruya geçilmesi gerektiği bilgisini verir.

Eğitim programlarının hazırlanmasında yararlanılır Alt-test puanları arasındaki farklılıklar. zeka bölümü kavramını getirmiştir. düşünme ya da davranış biçimlerindeki uyumsuzluğa işaret eden bilgiler sağlar. Zihinsel engel tanısının konması için. Bu testin çevirisi aynı yıllarda ülkemizde de yapılmış ve kullanılmıştır (1915). örn: beyin hasarı gibi Örneğin. Kişinin test performansı ile eğitim.Zekanın değerlendirilmesi özellikle zihinsel engel tanısının konmasında oldukça önemlidir. Bu kişilerin yola çıkış amaçları zihinsel engelli çocukları normal gelişim gösteren çocuklardan ayırt etmek ve onlara özel eğitim olanağı sağlamaktadır. önceki başarılar arasındaki uçurum duygusal problemlerin varlığına işaret eder. yy’da Galton (1883) ve Cattell (1890)tarafından geliştirilmiştir. alanalardaki problem çözme becerisi hakkında bilgi verir Kişinin bir probleme nasıl yaklaştığı konusunda bilgi verir Zeka Testleri Đlk zeka testi 19. yoksa zekanın tüm alanlarında mı düşüş olduğu saptanabilir Problem çözme alt testlerinde düşük. psikozda olduğu gibi kişinin belli alanlarda mı. Stern-Terman. Zeka Bölümü (IQ)= 100 x ZY / Kronolojik Yaş Deneme: 10 yaşında ZY’ı 16 ve 16 yaşında ZY’ı 16 çıkan bir gencin IQ puanı ne olur? Klinik Psikolojide Kullanılan Testler Kişilik Testleri 10 . Standart görüşmelerle bireysel olarak uygulanır. Duyusal uyaranların ayırdedilmesi ve bunların hızının değerlendirilmesine bağlı bir laboratuvar testidir. Amerikalı Lewis Terman. Spearman. eğer kişinin kronolojik yaşı ile zeka yaşı aynı ise. sözel alt testlerde normal ranjlardaki puanlar kaygıya işaret edebilir Çeşitli. iş. bilişsel becerilerdeki yetersizliklerin erken yaşlardan itibaren görülmesi gerekir. 1916’da testi revize etmiş ve Stanford-Binet olarak o dönemden itibaren çeşitli versiyonları kullanılmaya başlamıştır. zeka bölümü 100’dür (ortalama zeka). (1904) bu testlerin korelasyon gösterdiğini ve çocukların okul başarılarını öngördüğünü ve kendisinin önerdiği genel g faktörü ile tutarlı olduğunu belirtmiştir Pratik ilk zeka testi Alfred Binet ve Theophile Simon (1905) tarafından geliştirilmiştir.

Kişiyi diğerlerinden ayıran ve göreceli olarak kalıcı özelliklere “kişilik özellikleri” denir. Öfkesini göstermekte güçlük yaşamakta ve öfkesini pasif-agrasif biçimde göstermektedir. uygun-uygun değil gibi ikili ya da kesinlikle katılmıyorum-kesinlikle katılıyoruma değişen çoklu değerlendirmeler yapması beklenir. Güven gibi oldukça geniş. Diğerlerine karşı düşmanca olma eğiliminde ve çabuk küsebilmektedir. 11 . Kimileri normal-dışı davranışları. Örn: eğitsel rehberlik ve danışma. Geçmişteki cinsel yaşamında problemleri olabilir. işbirliği yaptığına işaret etmektedir Belirti Örüntüsü: Bu profilde olan kişiler uyumsuzdur. Problemleri için başkalarını suçlamakta ve problemlerini çözme sorumluluğunu almamaktadır. Narsistik. Klinik Psikolojide Kullanılan Testler Minnesota Çok-Boyutlu Kişilik Envanteri. Danışanın MMPI maddelerine verdiği yanıtlar. kimileri ise göreceli olarak normal ortamları ve davranışları değerlendirir. “bilinçdışı çatışmaları” değerlendirme gibi alanlar geçerlik açısından hala tartışmalıdır. ya da günlük alışkanlıklar gibi çok dar özellikleri kapsar (Guilford) Ruh sağlığı alanında çalışanlar çok çeşitli kişilik testleri (KT) /envanterlerinden yararlanırlar Kişisel bildirimlere dayanan KT’leri kişiden davranış ya da duygularını değerlendiren ifadelere evet-hayır. örgütsel ya da endüstride karşılaşılan problemler gibi KT’lerinde güvenirlik sorun olmazken. bağımlı ve diğerlerinin ilgisini talep etmektedir.MMPI (Minnesota Multiphasic Personality Inventory Hathaway ve Mckinley tarafından 1943’te özgün form geliştirilmiş ve daha sonra gözden geçirilmiş formları geliştirilmiştir. Kimi KT kaygı gibi tek boyutu. kimileri ise birden fazla boyutu değerlendirir. Bir dizi psikiyatrik problemi saptamada yararlanılmaktadır Minnesota Çok-Boyutlu Kişilik EnvanteriMMPI (Minnesota Multiphasic Personality Inventory Minnesota Çok-Boyutlu Kişilik Envanteri-Örnek Profil Cinsiyet: Kadın Yaş: 40 Profil Geçerliği: Geçerli bir MMPI profilidir.

Düşünme biçiminde de karışıklıklar ve tuhaflıklar görülmektedir. Fantazi dünyasına gömülmüş görünmektedir. Başkalarına güvenmemesi. tartışır. başkalarının kendisini anlamadığını ve iyi davranmadığını düşünmektedir. Psikoterapiyi erkendönmde bırakırlar. Kişilerarası Đlişkiler: Sosyal yaşamında önemli güçlükler yaşamaktadır. rasyonalize eder ve kendi problemleri için başkalarını suçlama eğilimi gösterirler. Soğuk. ve ödün vermeyen bir davranış sergilemekte. uzun süreli kişisel ilişki güçlükleri yaşamasına neden olabilir. Projektif Testler Kişisel bildirime dayalı testler (ölçekler. Objektif puanlardan elde edilen profile dayanarak yorumlar yapılmıştır. Paranoid bozukluk olasılığı da dikkate alınmalıdır. sıcak ve yakın ilişkiler kurmasını engelliyor olabilir. projektif testlerin muğlak bir yapısı vardır. verici olmayan. Bu rapordaki bilgiler gizlidir. 12 . uzun zamandır devam eden uyumsuzluk yansıtılmaktadır. Başkalarının kendisini anlamadığını ve kontrol etmeye çalıştığını düşünmektedir. psikoterapiye sıcak bakmayabilirler. Bu nedenle bir grup psikolog kişisel bildirime dayalı olmayan testlere gereksinim olduğunu belirtmişlerdir. hakettiklerini alamadığını. Ancak insanların çoğu kendilerini çok iyi tanımayabilirler ya da çeşitli nedenlerden ötürü kendileri hakkında bilgi vermek istemeyebilirler. Davranışsal Kararlılık: Bu profilde. psikoloji tedaviye kendi istekleri ile gelmezler. Tanı Hakkında: Böyle bir profildeki kişiler genllikle kişilik bozukluğu içierisinde değerlendirilirler. Psikolojik yorumlara direnç gösterir. Kişinin öfkesi. Pasif-agresif. Buradaki bilgiler diğer kaynakarla da desteklenmelidir. kişilik özelliklerini ve bunlarla ilgili psikolojik problemleri dolaylı olarak ölçen testlerin geliştirilmesine kaynaklık etmişlerdir. Örn: Danışanlardan. Not: Bu MMPI yorumu hasta hakkında yararlı hipotezler kurulmasına yardımcı olabilecek bir kaynaktır. Tedavi Hakkında: Bu profildeki kişiler. haketmediği davranışlara maruz kaldığını düşünmektedir. başkalarını gözardı ederek kendini ön-planda tutmaktadır.Diğerlerinin yanında kendini kötü hissetmekte ve bunun için diğerlerini suçlamaktadır. bir mürekkep lekesinde ne gördükleri ya da sosyal bir durumu gösteren bir resim hakkında hikaye anlatmaları istenir. problemlerini ve kişiliklerinin diğer yönlerini objektif olarak değerlendirebildikleri bilgisine dayanır. paranoid kişilik bozukluğu gibi. Dünyayı tehditkar bir yer olarak görmekte. Bu nedenle bir projektif teste pek çok yanıt gelebilir. Bu nedenle. Ölçeklerden farklı olarak. Buradaki bilgiler eğitimli-sertifikalı test uzmanı tarafından değerlendirilmelidir. envanterler) kişilerin duygularını. düşüncelerini .

Kişinin yaşamı. sıra dışı yanıtlar gerçeklerle bağlantısızlık olarak yorumlanabilir. Đçerik: insan figürleri. Mürekkep lekeleri Rorschach’ın en önemli dezavantajı puanlama ve yorumlamanın zorluğu ve uygulamacılararası güvenirliğin düşük olmasıdır. Son yıllarda.Projektif testlerin altında yatan varsayım. Bu dezavantajı gidermek için. çocuklarıyla dolaşırken bulutlarda ne gördüklerini sorduğunda. normal-dışı davranışların tanılanmasında çok yararlı olmadığı görülmüştür. Rorschach’ı geliştirmeye yönelik çalışmalar yapılmıştır. Kişilere bir dizi mürekkep lekesi gösterilir ve herbirinde ne gördüğü sorulur. Form: Biçim ve renk açıklamaları değerlendirilir. Projektif Testler Rorschach Mürekkep lekeleri testi Mürekkep lekeleri kişiliği değerlendiren ilk projektif testlerdendir. Sıradan yanıtlar çevreyi yaratıcı biçimde algılamadığını. Đkinci aşamasında. Örn: Psikotik düşünme. Söylentiye göre. somut düşünmeyi ifade ettiği düşünülmektedir. neden böyle bir benzetme yaptığı sorulur. Testin ilk aşamasında lekelerin neye benzediği sorulur. Bunların. 1940) 13 . Tematik Algı Testi (Thematic Apperception Test. Bu teknik Đsviçreli psikiyatrist Hermann Rorschach tarafından (1921) geliştirilmiştir. Verilen yanıtlar bölge. Ancak. meşguliyeti (preoccupations). form ve içerik açısından değerlendirilir. Holtzman (1961) 45 karttan oluşan başka bir mürekkep lekeleri testi geliştirmiştir. Kişinin çevresini ne kadar gerçekçi biçimde değerlendirdiğine bakılır. Rorscach Testine benzer mürekkep testi örnekleri Rorschach Testi Test 4 renkli. Murray. hayvan ya da nesneler puanlanır. sonuçta daha derinde bulunan kişilik örüntülerinin ortaya çıktığı savunulmaktadır. Bölge: Kişinin lekenin bütününü mü ya da hangi bölgesini tanımladığına bakılır. kişiler muğlak bir uyarana tepki verirken bilincinde/farkında olmadıkları kişilik karakteristiklerini bu uyarana yansıtarak ortaya dökerler. kişilklerinin çeşitli boyutlarını yansıttıklarını görmüştür. organize etme ve kavramları ilişkilendirme. 6 siyah-beyaz karttan oluşmuştur. bedenin bölümleri. başetme biçimleri ve kişilik yapısının kararlığı gibi konularda bilgi vermektedir. güdülenmesi.

Kiminle özdeşim kurduğu. Rorschach ve WAIS gibi. Bu test aynı zamanda çocuklarda algı-hareket gelişimini değerlendirmede kullanılır.TAT TAT’ndeki resimler gösterilerek kişiden her resim için başı. Kopyalar. Nöropsikolojik Testler Ruhsal bozuklukların değerlendirilmesinde karşılaşılan güçlüklerden biri beyin hasarı ve bununla ilgili bozuklara tanı konmasıdır. Hikayenin sonunda bu duruma neyin neden olduğu ve nasıl sonlanacağı da sorulur. Danışana resimdeki kişilerin düşünceleri ve duyguları da sorulur. Çocuklar. yalnız. ancak kimi klinisyenler. Karakterlerin niyeti ve Yaşama genel olarak bakışı nasıldır? Değerlendirme Güvenirlik ve geçerlikleri düşük. ikiliya da grupla çeşitli ortamlarda olabilir. kimileri kadınlar kimileri de her iki cinsiyete de gösterilir. Beynin hangi bölgesinin etkilendiğini belirleyebilmektedir 14 . Kimi resimler erkekler. Bir oturumda en fazla 20 resim sunulur. Bender-Geştalt Testi: Olası bir beyin hasarını değerlendiren testlerden biridir. Kimi testler merkezi sinir sistemindeki patolojiyi gösterebilmektedir. Genellikle aşağıdaki sorulara yanıt aranır: Hikalerde ortaya çıkan kişiler-arası ilişkilerin doğası. Üzerinde geometrik şekiller olan kartları kişiden kopyalaması istenir. beyin hasarı olan ve olmayan kişilerin kopyaları ile karşılaştırılır. Resimler muğlaktır ve her çeşit hikaye anlatılabilecek niteliktedir. Halstead-Reitan Bataryası Beyin hasarı ve ilgili nöropsikolojik bozuklukları değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Resimlerdeki kişiler. Beyin hasarının belirlenmesinde %70-%90 isabetlidir. Ancak nöropsikolojik problemler çoğunlukla bu amaçla geliştirilen testlerle değerlendirilmektedir. yaşlılar ve farklı ırktan kişiler için geliştirilen formlar da vardır. ortası ve sonu olan ve bu duruma bir hikaye anlatması istenir. projektif testlerin kişisel bildirim testleri gibi değerlendirilemeyeceğini ve kişinin öznel dünyası hakkında önemli bilgiler verdiğini savunmaktadırlar.

Hedef. Örn: Parmak salınımı testinde. Yanlış yanıtta zzzzzzz sesi gelir. görsel. dokunsal. Kişiden nesnelerin adını söylemesi. parmakla izlemenin beynin ön lobutarafından kontrol edildiği. aritmetik. Çocuklara ve yetişkinlere uygulanmaktadır. beyin hasarının nedenini belirleyememesi ve genel hafıza işlevlerini değerlendirememesi Halstead-Reitan Bataryası Alt-Testler Dokunsal performans testi: Kişi gözleri kapalı iken çeşitli küpleri bir tahtaya hem sağ hem de sol eli yerleştirir. bedenin bölümlerini tanıması. beynin belli bölümleri ile davranış arasındaki ilişki biçiminde yorumlanır. akustik. kişinin tanımadığı nesnelere ilişkin hareket hızı ve dokunsal ve kinestetik ipuçlarını kullanarak öğrenme yeterliğini değerlendirmektir. ritmik. 15 . Hangi işlevlerin kaybedildiğini ya da zarar gördüğünü bildirir. yazma. basit pandomimleri tekrarlaması gibi Testte gösterilen performans. okuma. Luria-Nebraska Bataryası Rus nöropsikolog Alexander Luria (1902-1977) tarafından geliştirlmiştir. harf ve rakamları tanıması. Beyin hasarı olan ve olmayan kişileri ayırtedebilmektedir. ifade etme. Kişiden doğru yanıta götüren kuralı zihninde tutup ona göre yanıt vermesi beklenir. okuma-yazma ve aritmetik. Kişiden daha sonra bu nesneleri bir kağıda resmetmesi istenir.Dezavantajı: Oldukça uzun (6-8 saat). Afazi (konuşma yetisinin yitimi) Testi: Dil ve konuşma ilgili yeterliklerin sınandığı bir testtir. Đzleme Testi: Parmak Salınımı (Titreşimi) Testi: Kişiden işaret parmağı ile olabildiğince hızla bir tuşa basması istenir Sınıflandırma Testi: Bir ekranda imge görünür ve kişiden 1-4 arasında bir rakama benzetmesi ve o tuşa basması istenir. Beyin hasarının büyüklüğü ve yeri hakkında bilgi vermektedir. hafıza ve problem çözme. Halstead-Reitan bataryası gibi bir dizi işlevi değerlendirmektedir Bunlar: temel ve üst düzey hareket becerileri. alıcı dil. dil ve konuşma bozukluklarının ise sol loblorla bağlantılı olduğu düşünülmektedir.

Sonuçta rehabilitasyon hakkında bilgi verir: Hangi beceriler etkilenmiştir. kendimizi nasıl ödüllendirdiğimiz gibi. hangi beceriler yeniden kazanılabilir ya da diğerleriyle ikame edilebilir. Örneğin. Kendimize söylediğimiz cümleler. “Đşlevsel Olmayan Düşünceler” ölçeği ya da görüşmede “Biri sizi eleştirdiğinde aklınızdan ne geçer” gibi. kas gerginliği. bildirime dayalı ölçümler.5 saatte tamamlanabilmektedir DAVRANIŞ DEĞERLENDĐRMESĐ Bir dizi yöntemle davranış değerlenirilmektedir: Doğal ya da yapılandırılmış ortamlarda gözlem. Yüksek tansiyonu önleme gibi çalışmalarda yararlanılmaktadır Klinik Psikolojide Araştırma yöntemleri Bilim sistematik yollarla (yani. Bu testin güvenirliği ve geçerliği konusundaki bilgiler artmaktadır 269 madde ve 11 alt-testten oluşan test yaklaşık 2-2. Fizyolojik Ölçümler: Davranışın fiziksel boyutlarıyla ilgili olarak da ölçümler yapılmaktadır. 16 . Değişmesi gereken hedef davranışın belirlenmesine yardımcı olur. Bilim yoluyla elde edilen ve yorumlanan bilgilerin bir yönteminin bulunması gerekir. psikolojik ya da fiziksel stres anında deride değişimler. Sadece gözlenen davraışları değil. klinikte. Sözel ve sözel olmayan davranışlar gözlenir: Evde. bilişsel değerlendirme ve fizyolojik ölçümler DAVRANIŞ DEĞERLENDĐRMESĐ Gözlem Doğal Gözlem: Genellikle “Uyaran-kişi-tepki-sonuç” dörtlüsüne bakılır. keder. Örn. yöntem)elde edilen bilginin olguları açıklama yoludur. problem çözme gibi durumarda farklılaştığını biliyoruz. kan akış hızı ve beyin dalgaları Bu değişimlerin korku. nabız. Bilişsel Değerlendirme: Ölçeklerle ya da görüşmelerde sorulan sorularla ilgili bilgiler elde edilir. “aklımızdan geçen düşünceler” gibi içsel süreçlerin de önemli olduğu bilinmektedir. parkta gibi Benzetişim (Analogue) Gözlemi: Anne-çocuk ilişkisi. uykusuzluk. hayal kurma. görüşmeler. klinikte gözlenebilir ya da bir alkolizm sorununda klinikte yapay bir içki mekanı yaratılarak davranışlar gözlenebilir. okulda.

benzer durumlarda tekrarlanması gerekir. Kuramların yeterliği araştırmalarla sınanır. Epidemiolojik Araştırmalar Betimsel Araştırmalar Gelişimsel Araştırmalar (Gelişimsel Psikopatoloji) 17 . Bu durumun hem test edilebilmesi hem de yanlışlanabilmesi gerekir. Böylece tedavi ve önleme çalışmaları yapılabilir. varsayımları kanıtlamak üzere araştırmalr yapılır. Davranış örüntülerini açıklamakla kalmaz. köpek havlamasından sonra korkular başlayan bir çocuğu gözleyebiliriz. çocuklukta dayak yeme depresyona neden olur demek yeterli değildir. Basitlik: Anlaması ve uygulamasının basit olması Görgül geçerlik: Bilimsel gözlemlerle elde edilen verilerle örtüşmelidir (örn: başın çapı) Đç-Tutarlık: Kuramın tüm parçaları birbiri ile örtüşmeli ve tutarlı olmalıdır (varsayımları ve hipotezleri) Test Edilebilirlik ve Yanlışlanabilirlik: Yararlılık: Klinik psikoloji ile ilgili kuramlar davranışları açıklamalı ve tahmin edebilmelidir. Bir görüngüyü ya da olguyu açıklamak üzere geliştirilen bir dizi varsayıma “kuram” denir. Örneğin. Zaman ve mekan yakınlığı bize durumu açıklamaz: Öğrenilmiş korku kavramı bu durumu açıklayabilir. Neden Kuramlara Gereksinim Duyulur? Kuramlar birbiriyle ilişkili olayları ya da davranış örüntülerini açıklar Kuramların açıkladığı olaylar ya da davranış örüntüleri mantıklı. Örn. Kuramsal kavramlar gözlenebilir durumlardan çıkarılmış olsa bile. ikna edici ve güçlü olmalıdır Psikolojik süreçleri açıklamada varsayımlara dayanır. Bilimin amacı.Bilimsel bilginin ve yorumun en önemli özelliği test edilebilmesi ve yanlışlanabilme özelliğine sahip olmasıdır. kuramların gelişimi ile bilgiyi açıklamak ve mümkünse neden-sonuç ilişkilerini ortaya koyabilmektir. tutarlı. bunların da açıklanması gerekir. nedenlerine ilişkin açıklamalarda bulunur. Đyi bir kuramın özellikleri nelerdir? Genel ve kapsayıcı olması: Herhangi bir davranış bozukluğunu değil tüm davranış bozukluklarını açıklamalıdır. Bilimsel bilginin güvenilir olması gerekir.

gelişim. Đnsıdıns (Incidence): Bozukluğu gösteren kişi sayısında belli bir zaman diliminde (genellikle bir yıllık) artış / değişim oranı 3. dağılımı ve ilişkili etmenlerle ilgili araştırmalardır. eğitim. Yaygınlık – Görülme Sıklığı (prevalence): Belli bir zamanda ya da zaman diliminde bir bozukluğun görülme oranı 2. Risk Faktörü: Belli bir durumun ya da değişkenin varlığında bozukluğun görülme olasılığının artması Vaka Araştırmaları Bir kişinin davranışlarının gözlenmesi ve kaydına dayalı araştırmalardır. Epidemiolojik araştırmalarla ilgili kavramlar: 1. sağlık. önemli durumlarda Müdahale. uyum. Özellikle seyrek görülen. meslek. evlilik. tanı ve tedavi konusunda ayrıntılı bilgi verilir Genel olarak kabul gören kuramları yanlışlamaya yönelik bilgileri içerir Test edilebilecek hipotezler önerir Örn: Thigpen ve Cleckley (1954) “Eve White” Çoklukişilik: yeni bir kavram ve tedavi yöntemi önermişlerdir Genellenebilirliği düşüktür Deneysel Araştırmalar Örn: Hangi psikoterapi kuramı daha etkilidir? Deneysel araştırmalar neden-sonuç ilişkisi hakknda bilgi verir Araştırma hipotezi yer alır 18 . sıra-dışı.Deneysel Araştırmalar ve Analok Araştırmaları (Tek-Denekli Araştırmalar ya da gruplarla) Vaka Araştırmaları Epidemiolojik Araştırmalar Bir hastalığın sıklığı. yaşam biçimi ve güncel durumu) Klinisyenler aynı zamanda bireyi tedavi etmeye çalışır. sosyo-demografik bilgiler. Kişinin geçmişine ilişkin tüm bilgiler danışandan ve ilgili diğer tüm kişilerden toplanır (Aile. kişilik.

psikotik ya da otistik çocuklardaki kendini yaralama davranışlarıdır. bağımsız değişkene bağlı olarak değiştiği kabul edilir En azından bir kontrol grubu yer alır Katılımcılar tesadüfi yöntemle gruplarla atanırlar (her katılımcının belirlenen gruplara atanma olasılığının aynı olması Rosenthal etkisi kontrol edilebilir (Araştırmacının –farkında olmadan.amacıyla analok araştırmaları yapılır Analok araştırmaları etik açıdan yapılması olanaksız olan araştırmaları –etik ihlaline yol açmadan. -özellikle neden-sonuç ilişkisi.katılımcıları kendi hipotezini destekler yanıtlar vermelerine yönlendirmesi). Örneğin. 19 . hayvanlarla yapılan araştırmaların doğurguları çıkarılıp insan yaşamına genellenebilirliği sınanmalıdır En önemli dezavantajı dış geçerlik ve genellemedir Psikopatolojinin doğası ve nedenleri hakkında önemli bilgiler sağlar Tek-Denekli Deneysel Araştırmalar Klinik psikolojideki deneysel araştırmalar tek bir denek (katılımcı) ile de gerçekleştirilebilir Vak’a araştırmalarında olduğu gibi. Örneğin çocuk istismari.Bağımsız değişkeni ve bağımsız değişkenin düzeylerini araştırmacı kontrol eder Bağımlı değişkenin. benlik saygısına tehdit depresyon ya da kaygıya neden olur mu? Ratlarla araştırma yapıp sonuçları ratlara genellersek.olanaklı kılar. analok araştırması yapılmış olmaz. gerçek yaşam olayına benzer bir olay laboratuvar ortamında yaratılır. Böyle bir yanlılığı ortadan kaldırmak için çift-kör (double-blind) araştırma desenleri düzenlenir (hem araştırmacı hem de katılımcı araştırmanın hipotezinden haberdar değildir. Genellenebilirliği ve dış-geçerliği düşüktür. sonuçların karşılaştırılacağı bir kontrol grubu yoktur. özellikle ilaç araştırmalarında) Dış geçerliğin sağlanması gerekir Analok (Benzetme) Araştırmaları Deneysel yöntemin avantajlarından yararlanmak. şizofreniye kaynaklık edebilecek ebeveyn davranışları gibi Analok araştırmalarında. Bu araştırmaların çıkış noktaları. Davranışların bir yönüne odaklanarak güçlü bir araştırma yöntemi olarak klinik psikoloji araştırmalarında kullanılmaktadır.

Daha sonra ağlamadığı zamanlar da ödüllendirilir. neşemiz. Uykusuzluk. Çoklu Operant Desenleri: A=Operant durumdaki koşulların yeniden uygulanmasının mümkün olmadığı ya da etik olmadığı durumlarda çoklu-operant işlemi uygulanmaktadır Çoklu Operant: Örneğin. beyin yapıları ve zihinsel işlevler arasındaki ilişkisi:hafıza. ağrılarımız. Bu aşamada ağlama sıklığına da bakılır. unutkanlık ve alışkanlık dışı davranışlar beyinden kaynaklanır” Hipokrat Ruhsal bozuklukların nedeni bedenimizdeki biyolojik ya da fiziksel bozukluklardır.ABAB desenleri: A= Operant durum (baseline). Örneğin. B= Tedavi (deneysel manipulasyon) A= Operant durumdaki koşullar B= Tedavinin yeniden sunulması (deneysel manipulasyon). Önce çok konuştuğunda ödüllendirilir.. Karma Desenler Birden fazla etmenin (değişkenin) bir bağımlı değişkene olan etkisini araştırmak amacıyla yapılır. 20 . Klinik Psikoloji Kuramları Biyo-Tıbbi Kuramlar “Hazlarımız. gözden kaçan hatalar. bilişsel ve insancıl) iyileşmeye olan etkisi. beyinden –yalnızca beyinden kaynaklanır. duygu Fiziksel Hastalık ve Psikopatoloji Geleneksel biyo-tıbbi ruhsal bozukluklarla –fiziksel. kahkahalarımız. Beyin ve sinir sistemi çalışmaların odak noktasıdır Sinirbilim: beynin yapısı. Sonuçta. yasımız ve gözyaşlarımız... diğer değişkenlerin – etmenlerin. muhakeme. ayrıca üzüntülerimiz.değil ödüllendirmenin davranışlardaki değişime kaynaklık ettiği sonucuna varılır. beyindeki anormalliklerin hangi hastalıklara neden olduğu. Az konuşma ve ağlama gibi.hastalık kavramı ile eşleştirmişlerdir. kimyasal süreçler ile beyin işlevleri ile ilişkisi. depresif belirtileri olan bir çocuğun iki ayrı davranışı gözlenir. cinsiyet değişkeni (kadın ve erkekler) ile tedavi yöntemleri (ilaç. ilaçların beyine etkisi. jestlerimiz. Hastalık: bedenin tümünü ya da bir bölümünü etkileyebilir ve patolojisi bilinebilir ya da bilinmeyebilir. amaçsız kaygılar. Operant durum ile deneysel durum arasında anlamlı bir farklılık olduğunda sonucun deneysel manipulasyondan kaynaklandığı sonucuna varılır.

büyüklük sanrıları. Örneğin: Diabetin nedeni karbonhidratların metabolizma işlevlerindeki bozukluklar ya da yüksek tansiyon Örneğin depresyon ve şizofreni araştırmaları. Örneğin: beyin iltihabı dementia belirtilerine neden olur. nöropineprin ve serotonin adlı nörotransmitterler. Bağışıklık sisteminde ve aşı gibi çevresel değişikler fark yaratır. kişi halüsünasyonlara kapılabilir. Örneğin. vücut hücrelerinde ya da dokularındaki değişimler gibi. zehirli maddelerin vücuda girmesi gibi durumlarda bedensel işlevler yerine getirilemeyebilir. 2.Patoloji: Hastalığın altında yatan süreçlerdir. ya da kalıtım 3. psikoeğitim ya da sosyal çevre düzenlemelerinin gözardı edilmesi Neden-sonuç ilişkisinin kurulamaması Psikoaktif ilaçların geliştirilmesi Nedenin vücutta o maddenin eksik olup-olmadığına bağlanamaması: Aspirin gibi 21 . yargılama işlevleri bozulabilir. Hafıza. bedensel yaralanmalar. tüm psikopatolojinin sonunda bir hastalıkla bağlantısının kurulacağı inancını güçlendirdi. Kafa travmaları. depresyonda. Hafıza. Bulaşıcı Hastalık: Bakteri ve virüs gibi parazit türü organizmaların vücudu istila etmesidir. Belli psikopatolojiler bulaşıcı hastalıklardan kaynaklanır. (psiko: ruhsal. Bulaşıcı-Olmayan Travma: Yıkıcı çevresel koşullardan ötürü bedenin işlevlerini yerine getirememesi. Frengi mikrobunun bulunması. muhakeme ve soyut düşünme Örneğin frengi mikrobunun sinir sistemini istila etmesi: özbakım becerilerini yerine getirememe. patoloji: hastalık) Biyo-Tıbbi Kuramlar HASTALIK 1. Depresyonun nöropineprin bozukluğundan (deficiency) ya da serotonin yetmezliğinden kaynaklandığı önerilmektedir. Doğurguları Normaldışı davranışlarda organik nedenlere çok fazla önem verilmesi Tedavide yalnızca biyolojik ya da fiziksel yöntemlerin kullanılması Psikoterapi. Sistemik Hastalık: Herhangi bir vücut organının ya da organ sistemlerinin işlevlerini yerine getirememesi durumu Sistemik hastalıkların nedenleri kısmen bilinebilir.

Yatkınlık-Stres Kuramları: Aynı biyolojik yatkınlığa sahip iki birey farklı çevrelerde yetiştiğinde stres kaynağına farklı tepkiler geliştirebilirler. ruhsal bozukluğun odağı bilinçdışı dürtüler ve çatışmalardır Psikoanaliz.temel odağı psikolojik olayların analizidir Kişilik. kalıtım içinde bulunduğumuz çevreye nasıl tepki vereceğimizi etkileyebilir. tüm davranışların bir amacı ve motivasyonu vardır Đnsanlar çoğunlukla davranışlarını ve düşüncelerini yönlendiren . psikodinamik kuram ve uygulamaların temelidir Psikoanalizin öncüsü Sigmund Freud’dur (1865-1939) Freud –erken dönem yazılarında biyolojik etmenlere değinse bile. onların altında yatan gerçek motivasyonun farkında değillerdir Motivasyon.Klinik Psikoloji Kuramları Beden-Çevre Etkileşimi ve Ruhsal Bozukluklar Bireyin çevresi ve yapısal özellikleri arasındaki etkileşim vurgulanır. Kalıtım uyarana belli bir tepkiyi değil. Klinik Psikoloji Kuramları Psikodinamik Kuramlar Psikodinamik yaklaşımlara göre. düşünce ve duygular davranışlardan çıkarılır Yalnızca söylenenler değil. ya da hangi tepkilerin verilme olasılığının yüksek olduğu bilgisini verir.olaylardır ve zihinde (mind) gerçekleşir Psikodinamik kuramlara ve psikoanalize göre. söylenmeyenler de davranışların altındaki motivasyon hakkında ipucu verir 22 . davranış ve terapi kuramı geliştirmiştir Psikoanalitik Kuram (Klasik/Ortodoks Psikoanaliz) Normal-dışı davranışların nedeni içsel faktörlerdir Bu içsel faktörler -içsel-psişik. hangi tepkileri vereceğimizin ranjlarını belirler. Kalıtım-davranış çalışmaları: Kalıtım davranışa neden olmaz.

biyolojik. bilinçten bilinçdışına itilir Bilinç ve bilinçdışı arasında süreğen-birbirine akan bir ilişki vardır Bastırılan motifler ve çevresindeki anılar bilince çıkarak daha fazla kaygı yaratır Kişi bu kaygılara ya da belirtilere yoğunlaştığında bilinç ve bilinçdışı arası bir durum oluşur: bilinçöncesi Bilinçöncesi kolaylıkla bilindışı olabilir.cinsellik ve saldırganlık dürtülerinden kaynaklanır Bu biyolojik dürtüler çoğunlukla ebeveyn ya da diğer otorite figürlerinden edinilen ahlaki standartlarla çatışır Toplumun açık cinsellik ve saldırganlığı sınırlandırmasından da bu çatışmalar kaynaklanır. “zihinsel yaşamın acentaları” adını verdiği kişilik yapılarını önermiştir 23 . ne zaman aklaki kuralları ihlal etse –ettiğini düşünse kaygılanır Normal ve normal-dışı ayrımı niteliksel değil.Normal-dışı davranışların gelişimindeki önemli olaylar unutulmakta Bu anılar çok acı verdiğinden “bastırılır”. nicelikseldir Đsim ver yer unutmak. Bu çatışma ve kaygılar pek çok belirti biçiminde ortaya çıkar Kişi bu belirtilerin kaynağını bilmez ve daha makul nedenlere yükler Gerçekçi kaygı: bilinen ve gerçek bir kaygı Nevrotik kaygı: bilinmeyen bir tehlikeye gösterilen tepki (cinsellik ve saldırganlık dürtüleri) Ahlaki kaygı: ahlaki kuralları ihlal etmemek için ebeveynin ceza tehditlerinin içselleştirilmesi. eşyaları kırmak ya da kaybetmek bilinçdışı çatışma ve kaygıların ipuçlarıdır Motivasyon. ergenliğe ve yetişkinliğe girdiğinde. dil sürçmeleri. çatışma ve kaygı gibi psişik süreçlerin işlevlerini açıklamak üzere. Bu tehditlerin kaygı yaratmasının nedeni ebeveyn sevgisini kaybetme tehlikesi olarak (çocuklukta) algılanmasıdır Çocuk. belki de hiçbir zaman bilince çıkmayabilir Psikoanalitik Kuram Belirtilere neden olan iç-çatışmalar –doğuştan getirilen. ancak bilinçdışını bilince getirmek oldukça güçtür.

(dış dünyanın koşullarını gözetir) Bazı durumlarda. doğumda varoaln ve sonuçta dürtüsel olan her şey” id’dir. “kalıtımla gelen. iç çatışmalara ve dış tehlikelere karşı kendini savunur –kişiliğin entellektüel acentasıdır Freud. Zihnin biyolojik ve ilkel acentasıdır Đd. iyileştirir. idden gelen tüm heyecanları baskılamak zorunda kalır “ben” akıl yürütür. Eros: aşk tanrısı. Yalnızca hazzı değil. Gönüllü yapılan tüm etkinlikleri “ben” kontrol eder Deneyimleri hafızada tutarak ve dış dünyayı değiştirmeyi öğrenerek dış dünyaya tepkide bulunur Hazza hemen kavuşmaya ya da ertelemeye “ben” karar verir. doğuştan olan. Eros. iki temel dürtüden oluşur. yapıcı tüm etkinliklerin kaynağıdır. yaşayan her şeyi yaşamayan hale dönüştürmektir. Kişilik ve Normaldışının Yapıları Tanatosun temel amacı. birbirlerine karşı da çalışabilir. id ile dış dünya arasındadır. Kişi saldırganlığı başkasına yönlendirmek ister. Eros ve libido yaşamı geliştirir. ve Tanatos (Ölüm dürtüsü) Ers.Kişilik ve Normaldışının Yapıları ĐD Psikolojik gelişim id’le başlar. libido adı verilen özel bir enerji kullanır. dış dünyanın ve idin taleplerini –ki bu talepler çoğunlukla birbiriyle çelişirkarşılayacak kadar güçlü olmalıdır Kişilik ve Normaldışının Yapıları SÜPEREGO (ÜSTBEN) 24 . Saldırganlık dış dünyaya ya da kendine yönelebilir. ancak ahlaki emirlerden ötürü kendine çevirir Eros ve tanatos birlikte de. idden başka bir zihinsel acenta gelişir “ben” Ben. karar verir. Ölüm dürtüsü yerine saldırganlık terimini tercih etmiştir. eleştirir. haz veren davranışların kaynağıdır. Örn: yemek yeme ve cinsel ilişki Kişilik ve Normaldışının Yapıları EGO (BEN) Yaşamın ilk yıllarında. Cinsel enerjiden daha fazladır. id ego ilişkisini at ve binicisine benzetir Đd enerjiyi sağlar. binici amaca karar verir ve hayvanın hareketini yönlendirir Ego. haz ilkesine göre çalışır.

anus ve cinsel organlar Cinsel uyaranlara çocuğun verdiği tepkiler ana-babanın tutumları. diğer bazı psikoanalistler farklı düşünmekte) Psikocinsel Gelişim Psikocinsel gelişim kuramı ile. üstben ise acımasız olduğundan ben’in örgütlenmesi zayıftır. id. anababanın tutumlarından kaynaklanan kaygı ve hayal kırıklıkları ile başetmektir Bir evrede kaygı ve hayal kırıklıkları ile nasıl başa çıkıldığı diğer evreleri etkiler Oral –Bağımlı Evre Cinsellik doğumla birlikte başlar Bebeğin hazza ulaşabilmesi bir diğer kişiye (genellikle anne ya da anne figürüne) bağlıdır 25 . üstben ve dış-dünyanın genellikle birbiriyle çelişen taleplerini egonun ustalıkla karşılayamaması.Çocukluk süresinde. düzeltir. Psikotik ego gerçekle bağlantısını kopardığından psikoanalitik tedavi uygun değildir (Freud’a göre. cezalandıracağım diye tehdit eder. “ben’i gözler. normal-dışı kaygıları olan bir ben zayıftır ve dış dünyanın taleplerini yerine getiremez. kişiliğin yeni yapısı olan üstben gelişmeye başlar Üstben ahlak/vicdan ve ideallerden oluşur Vicdan. Bunlar ebeveynlerden ve zaman içinde benzeri kişilerden (öğretmen gibi) alınarak içselleştirilir Üstben. idealleri. idin talepleri çok yoğun. ahlaki doğruları ve yanlışları temsil eder. güçlü bir egonun nasıl geliştiğini anlatır Zayıf bir ego travmatik olaylardan ve bulunulan evrenin gereklerini yerine getirememekten kaynaklanır Her bir gelişim evresinde. Freud’a göre Psikopatoloji Freud’a göre ruhsal bozukluk. güçlü bir ben ve makul talepleri olan –aşırı cezalandırıcı olmayan.bir üstben geliştirmiştir Nevrotik. bunları uzlaştıramamasından kaynaklanır Sağlıklı bir birey. kontrolleri ve yasaklarından etkilenir Çocuğun görevi. bedene yönelik bir “erotik bölge” vardır: ağız. aynen ana-babalar gibi” Üstben’in talepleri yerine getirilmediğinde ben suçluluk hisseder. ancak gerçekle bağlantıları kopmamıştır (psikotikler gibi) Piskotiklerde.

(özellikle OKB) Fallik Evre Kızlar ve erkekler farklı bir güzergah izler (3-6 yaş) Fallik. bebek cinsel ve bakımla ilgili hazzın bir diğer kişiye bağımlı olmakla ilişkili olduğunu öğrenir Bebeğin hazza ulaşmasındaki herhangi bir engel ya da tehdit (annenin uzun süre olmaması gibi) kaygı yaratır Eğer bu tehdit uzun süreli ve yoğun olursa.örnekleridir Anal karakter: düzen. Yunanca Phallos (penis) den esinlenilmiştir Erkekler penislerinden. ana-babayı kontrol etme açısından önemli bir olaydır Tutarak ya da bırakarak ana-babayı mutlu ya da mutsuz etmeyi öğrenir. annesinin aşkı için babası çocuğun rakibi olur Babasının yokluğunda “annesinin yatağını her yatışında” bu rekabet duyguları yoğunlaşır Cinsel rakibi olan babasının erkeksi özellikleri ile özdeşleşmeye / model almaya başlar 26 . ondan gurur duyar. kızlar da anatomik olarak penisin eşdeğeri olan klitorisden haz almaya başlarlar Bu evrenin en önemli özelliği “Oedipus ve Elektra” karmaşasıdır Oedipus kavramı Yunan mitolojisinde Sofokles’in ünlü trajedyası Oedipus Rex’den alınmıştır Penisinden haz almaya başladığında. temizlik v. Bu durum. onu anneye göstermekten keyif alır. 1-3 yaş arasında cinsel hazzın anal işlevlerden alınabileceğini keşfeder Anal hazzı saldırganlıkla eşleştirmeye başlar Tuvalet eğitimi.Yaşamın ilk yılını kapsayan bu evrede. diğer kişilerarası ilişkilerini de etkiler Anal-Sadistik Evre Çocuk. bağımsızlığın ve öz-girişim davranış gelişiminin ilk –ilkel.b. Fiziksel olarak güçlü ve evde otorite olan babasını kıskanır. bebek yalnızca annesine değil diğerlerine de aşırı bağımlı olur “Aşırı bağımlı karakter” bu tür kişilik örüntülerinde kullanılmaktadır Kendine güvenme ve bağımlılık arasında bir denge olması gerekir ve bu kişinin yalnızca cinsel yaşamını diğer.

kaçınılmaz olarak felaketle sonlanır.Freud’a göre Oidpus karmaşası. penisini kesecek” diyerek emrini daha keskin hale getirir. babasını istemeyi bıraktığında örtük evreye geçer Annesiyle özdeşleşerek kadınsılığını ve üstbenini güçlendirir 27 . Bu tehdite verilen tepki “iğdiş edilme / kastrasyon” karmaşasıdır Çocuk bu dönemi bitirir ve latent / örtük evreye geçer (6-12 yaş). penisi olmadığı için kendini yetersiz / aşağı hisseder Neden penisi olmadığını araştırmaya başlar Kendisini yeterince donatmadan bu dünyaya getiren annesini suçlar Bu suçlamadan sonra. ASnne. baba ortalıkta yoksa çocuk cinsel rekabete girişmez ya da erkeksilikle özdeşleşmez. kastrasyon tehditinin yoğun olduğu durumlarda erkek cinsel rolünden korkabilir ya da kadın olmaktan korkabilir Fallik evre kızlarda farklı bir seyir izler Bir penisi olmadığını fark eder ve erkeklere gıpta eder /kıskanır. Tüm gelişiminde bundan etkilenir Önce erkekleri taklit etmeye çalışır ancak penisinin olmamasının bunu engellediğini fark eder Cinsel haz almak için cinsel organlarını kullanmaya çalışır ama yeterli hazza ulaşamaz. babanın ahlaki kuralları. “Seni babana syleyeceğim. babasının ilgisini kazanmak için şimdi annesiyle yarışabilir Đğdiş edilme tehditi erkek çocuklarda oedipu karmaşasını sonlandırır. oğlunun cinsel hazzının kendisine yönelik olduğunu bilir ve bunu uygun bulmaz. Falik (3-6) ve Latent / örtük evre (6-12 yaş) Babayla olan cinsel rekabet –görünürde. idealleri gelişen süperegosuna alınarak içselleştirir Erkeksi karakterin gelişiminde fallik ve örtük evre çok önemlidir Erkeksi karakterin gelişimi çocuğun babasıyla özdeşleşmesine bağlıdır Eğer babayla cinsel rekabete girişmezse. annesinin kadınsılık özellikleriyle özdeşleşmeye başlar Annesiyle özdeşleştikten sonra. Böyle bir durumda üstben gelişimi zarar görebilir ve erkek çocuk anneyle özdeşebilir (uç durumlarda homeseksüel olarak yetişkin cinsel rolü edinir) Erkeksilikle özdeşleşme olsa bile. kızlarda ise. penisin olmaması ve erkekleri kıskanma elektra karmaşasını sonlandırır Elektra karmaşası “kadınsı karakter” gelişiminde önemlidir Kızlar.sonlanır Anneye olan cinsel arzu bastırılır Çocuk.

ego yalnızca idden kaynaklı çatışmaları çözmez. önceki yaşantılar kişinin deneyimlerini. ego özerktir. Erik Erikson Ego psikologları.Kızlarda. Pek çok gözlemi tekrarlanamıyor Freud’un Katkıları Determinizm: Davranışlarımızın bir nedeni vardır. çatışma içeren bir karar nasıl verilir gibi doğrudan egodan kaynaklı sorunlarla da ilgilenir 28 . diğer dönemlerin ne kadar başarılı geçtiğine bağlıdır Freud’un Psikoanalitik Kuramına Yöneltilen Eleştiriler Biyolojik dürtülere fazla önem verilmesi : bu dürtülerin ortaya çıktığı kültürel ortamın dikkate alınmaması Penis kıskançlığı Yetersiz Veri: Freud’un verileri retrospektif açıklamalara ve kliniğe başvuran kişilere dayanmakta Zayıf Yöntem: Gözlemleri kontrol edilmedi. Anna Freud. ego bir sorun nasıl çözülür. Heinz Hartmann. biyolojik dürtülerin önemini gözardı etmeden. Ego Psikolojisi ve Savunma Mekanizmaları Hartmann’a göre. daha sonraki yaşantılarını etkiler Çocukların anne ve babalarını nasıl-neden model aldıklarına ilişkin açıklamaları etkilemiştir Ego Psikolojisi ve Savunma Mekanizmaları Çatışma ve kaygıyla başetmek için “ben” savunma mekanizmalarına başvurur Kişi. hastalarına ilişkin kayıtlar saatler sonra yazıldı sonuç ta Freud’un kendi hafızasından etkilenmiş olabilir. çatışma ve kaygılarının gerçek nedenlerini çarpıtır hatta inkar eder Savunma mekanizmaları “Ego Psikolojisi” akımının temelini oluşturur Öncüleri. David Rapaport. bu nedenler karmaşık ve birden fazladır Bilinçdışı güdü: Farkında olunmasa bile. ego idden türememiştir. penis kıskançlığı ve erkek olma isteğinin devam etmesi homeseksüellikle sonlanabilir Freud’un kuramında en fazla eleştirilen nokta “penis kıskançlığı”dır (Anatomi yazgıdır) Genital Evre: Ergenlik ve Yetişkinlik Ergenlikte cinsel gelişim. insan davranışlarında vurguyu id’den ego’ ya yönlendirmişlerdir Ego psikolojisinin temel ilkesi. bağımsız bir zihinsel acentadır Sonuçta.

dış dünyanın somut sorunları. elipsi yavaş yavaş 29 .Ego. elips ile yiyeceği eşleştirmeyerek köpeği –elipse değil. daire ile yiyeceği eşleştirerek. bazen dış dünyanın somut sorunları ve süperogonun getirdiği sınırlamalarla ilgilenir Savunma Mekanizmaları Bastırma Đnkar Mantığa bürüme Gerileme Karşıt tepki geliştirme Ters-Yapma: OKB ya da ana-babanın “öpeyim geçsin” gibi davranışlar Yer değiştirme Yansıtma Özdeşleşme Yeni-Freud’cular Erich Fromm. sosyal ve kültürel ortam. Karen Horney. şimdi. kişilerarası ilişkiler.daireye koşullamıştır. Harry Stuck Sullivan. Daha sonra. Heinz Kohut Ego. gereksinimlerin toplum tarafından karşılanmaması gibi temalar vurgulanmaktadır Freud Döngüsünden Sıyrılan Kuramlar Carl Gustav Jung (Analitik Psikoloji): Ortak bilinçdışına yabancılaşma psikopatolojiye neden olur Alfred Adler (Bireysel Psikoloji): Bilinçdışı çaresizlik ve aşağılık duyguları ve bunu ödünlemeye çalışma psikopatolojiye neden olur Davranışçı Kuramlar Ruh sağlığı alanında çalışanlar normal-dışı davranış ve deneyimleri anlamak için öğrenme ilkelerine yönelmişlerdir Sosyolog ve antropologların çalışmalarından etkilenmişlerdir: Normal-dışı kültürel norm ve kurallardan sapmadır Klasik Koşullanma Ivan Petrovich Pavlov (1849-1936) Koşullanmış Duygusal Tepkiler: Pavlov.

Đnsanlar geleceklerini belirleyecek seçimlerde bulunabilirler (özgür seçim) Đnsanın en önemli özelliği gelişmeye ve potansiyelini kullanarak kendini gerçekleştirmeye yönelik olmasıdır Đnsancıl Psikoloji Đnsancıl psikoloji temel kavramlarını varoluşçu felsefe ve psikolojiden almıştır 30 . Pavlov’un bu çalışması. 1961. Terapinin amacı.daireye benzetmiştir. çözümlenmemiş duygusal çatışmaların uyumsuz davranışlara neden olabilecek yollardan birini göstermiştir. Model alma Sistematik duyarsızlaştırma Flooding: Sel tekniği Vicarous pekiştirme Đnsancıl Psikoloji Đnsancıl psikoloji insana ilişkin değerleri vurgular Đnsanların gereksinimleri ve amaçlarını anlamaya çalışır. Bunlardan hangilerinin pekiştirmeye kaynaklık edeceği öğrenilir.) Olumlu ve Olumsuz pekiştirme I. Köpek artık şeklin daire mi yoksa elips mi olduğunu ayıredemeyecek noktaya geldiğinde çatışma belirtileri göstermeye başlamıştır. hangi ayırdedici uyaranların uygun davranışı pekiştirmede ipucu olabileceğini öğrenmemişlerdir. Fobilerin edinilmesi Operant Koşullama B. Skinner (1904.F. Normal-dışı davranış gösteren kişiler. Tip ceza Sosyal ve fiziksel çevre pek çok uyarandan oluşur. Bunların potansiyellikleri ve gerçekleştirilme düzeyi arasındaki fark ciddi psikolojik problemlerin kaynağıdır. Gereksinimler hiyerarşisi ve kendini gerçekleştirme Diğeri Carl Rogers’dır (1902-1987). Đnsancıl Psikoloji Dergisi En önemli liderlerden biri Abraham Maslow ‘dur (1908-1970). pekiştirecin nasıl uygun biçimde elde edileceğinin öğrenilmesidir. Psikolojideki üçüncü güç olarak bilinir. Birey-merkezli psikoterapi. Ve II. Watson ve Rayner (1913): Küçük Albert çalışması.

yorumlamak ve danışanına yorumunu aktarmak durumundadır Temel uygulama yollarından biri serbest çağrışımdır Direnç ve Terapötik Đşbirliği: Direnç. Schofield. Çatışmayı çözmek ve kaygıyı karşı kendini korumak için ego bu dürtüleri bastırır ve bilinçdışına gönderir ya da savunma mekanizmalarını kullanır Temel Kural:Danışan aklına gelen her şeyi. kendilik algısı ve psikolojik problemlerine yoğunlaşır. Psikoterapinin özü. 1986) Klasik Psikoanaliz: Yöntem ve Amaç Bilinçdışına gömülmüş düşünce motifleri bilince getirmek çok önemlidir Nevrotik bireylerin egosu kaygı doludur: idin cinsel ve saldırgan dürtülerin ifade edilmesini süperego yasakladığı için. Sorumlu ve aktif Biomedikal terapi ve psikoterapi birarada olabilir: psikoaktif ilaçlarla psikoterapinin birarada kullanılması gibi Psikoterapi Psikoterapi: “Acı çekiyorum” diyen insanı rahatlatmaktır Sözel iletişim ve ilişki önemlidir “Cüzdan arkadaşlığı” (W. insanın düşüncelerinde. Amacı belli belirtileri azaltmaktır. bu materyali anlamak. Kendini anlama ve kabul edici tutum geliştirme gibi. anlamlı-anlamsız söylemelidir. Uyumsuz yaşama biçiminden daha uyumlu yaşama biçimine geçmek Bioterapide ise. Analist.Bireylerin şu andaki varoluşu. Psikoterapi ve Bioterapi Psikoterapi: psikolojik yollarla tedavi demektir. 1905-1980).biz neyi seçti isek oyuz (Jean-Paul Sartre. isteği (motives). hasta (terimi kullanılır) terapistin yönergelerine uymaktadır. Biomedikal işlemler spesifik ve somuttur. Psikoterapinin amaçları daha geneldir. farkında olmadan terapötik süreci sabote etmektir 31 . Birey içsel arzuların veya dış güçlerin kurbanı değildir (bilinçdışının varlığı kabul edilse bile). Rollo May “ancak içine doğduğumuz dünyanın sınırlılıkları dahilinde”. duygularında ve davranışlarında olumlu değişiklikler yapmaktır. Biz kendimizden varettiğimizden kişiyiz. insan ilişkisidir ve amacı.

şimdi geçmiş gibi anlattırılır sembolleri: zamanlama önemlidir. değişimden korkmak Transferans: Analistin. Gerçekçi değerlendirmelerin yapılması PSĐKOPATOLOJĐNĐN TARĐHÇESĐ 32 .Direncin nedeni: bunların farkına varmak kaygılandırır. Terapinin başlangıcında yardımcı olacak uzman. erken yorum dirence kaynaklık edebilir –Yorumlama Psikoanalizde Amaç Psikoanalizin amacı. kişinin yaşamındaki özel-önemli kişilere transfer edilmesi. sonra nefret edilen-sevilen kişi (genellikle ebeveyn) ve en sonunda yeniden yardımcı olan uzman Karşı-Transferans: Yorumlama: Danışanın eylemlerinin ve deneyimlerinin bilinçdışı anlamlarının iletişimi –Danışanın farklı ortamlardaki davranışı aynı dürtü ya da çatışma çerçevesinde anlamlandırılabilir –Geçmiş –Rüya ve gelecek bağlantısı: geçmiş şimdi. kişinin rahatsızlık duymadan hazzı deneyimleyebilmesi ve aynı zamanda dış gerçekliğe uyum sağlaması Geştalt Terapi: Frederick S. bilişlerin/düşüncelerin değiştirilmesi. Perls (1894-1970) Şekil-Zemin ilişkisi Beden dili Geştalt’ın tamamlanması Şimdi ve burada Çift sandalye Bilişsel-Davranışçı Terapi Temel şemalar: Sevilme ve yeterlik Bilişler duygu ve davranışların kaynağı Erken deneyimler şemaların gelişiminde önemli ancak tedavi için erken deneyimlerin ayrıntılarıyla bilinmesi gerekli değil Tedavinin amacı. semptomlar acı verdiği kadar zevk de verebilir.

yy a gelindiğinde ise. Hipokrat’ a göre vücudun salgıladığı sıvılar var. yy da ilk hasta haneler yapılıyor(1773) 1780 lerde hastalar delikli bir tabuta konulup. hipnozu keşfediyor ve bilimsel amaçlı olarak kullanıyor. 460 – 377) ruh sağlığı bozuklukları bedensel sorunlara dayandırılıyor. 2. felce bir mikrop neden oluyorsa. acı veren yöntemlere maruz kalıyorlar. ve 18. felce frengi mikrobunun neden olduğu ortaya çıkıyor. ve 19. ve histeri) bu sıvıları.ŞEYTANCILIK: (DEMANOLOGY) açıklanamayan her şey tanrıya yükleniyor. Bu dönemlerde felç yaygınlaşıyor. Bu şeytanı çıkarmak için acı verici yöntemler kullanılıyor. diğer yandan da psikogenez düşüncesi baskınlaşmaya başlıyor. 19. Hastaların kötü koşullarda tedavi edildiğini görünce. P. günümüzde hormonlara benzetebiliriz.) Brever’ in öğrencileri. yy da Amerika ve Avrupa’ da insancıl yöntemlere dönüş yaşanıyor.(kara safran. 19.yy da akıl hastası kişilerin büyücü olduğu sanılıyor. melankoli. ruh hastalıklarına da bir başka mikrop neden olur görüşü yaygınlaşıyor ve somatagenez düşüncesi yaygınlaşıyor. psikolojik sorunlara dayandırılıyor. Bu yönteme moral tedavi yöntemi deniliyor. çıkan kabarcıklar ile şeytanların çıktığı düşünülüyor. yy un sonunda.yy ın sonlarında bir yandan somatagenez baskınken. hastaların iyileştiğini gözlüyor. Sonuçta. 19. Ruhsal bozukluğu olan kişileri hipnoz ile tedavi ediyor. dışa vurulmazsa. Bu olay hipnoz ile tekrar yaşandığında dışa vurulur ve boşaltılır) PATOLOJĐK PSĐKOLOJĐ 33 . Felcin nedenleri araştırıldığında. (ancak bu yol.SOMATAGENEZ: (HĐPOKRAT M.PINEL ilk insancıl hekimlerden. bir hastayı hipnoz yöntemi ile iyileştiriyor. Hastalara küçük işler vererek rehabilitasyonlarını sağlıyor. sarı safran renksiz safran ve kan) bu sıvıların salgılanmasındaki değişiklikler ruh hastalıklarına yol açıyor. Ruh hastalığı olan kişilerin içine şeytan girdiği sanılıyor. (mani. psikogenez çalışmalarının öncüsü sayılan MESMER (şarlatan olarak adlandırılmış). 18.1. 17.PSĐKOGENEZ: ruh sağlığı bozuklukları. Kathaksis (travmatik olaylar. hastalıkların nedeninde yine somatagenez olduğu düşünülüyor. kendi hasta hanesinde değişiklikler yapıyor. 16. nedeni sadece somatik hastalıklar olan sorunlarda işe yarıyor. bilinçdışına itilerek ortaya çıkabilir. Hasta haneler açılıyor ama hastalar zincirlere bağlanarak.Ö. 3.

En önemli sorun uçlardaki kişilerin davranışlarında normal dışı olmayabilir. onları kabullenebilen onlarla yaşamayı öğrenebilen kişidir. süreğen bir keder.) Ruh sağlığı. Gerçeklikle bağlantılı algılamalarda bulunan ve olaylara olumlu yaklaşabilir. Freud’ Un Ruh Sağlığı Tanımı: Ruh sağlığı yerinde olan kişi. Toplumdaki ve kendi bedenindeki değişimlere uyum sağlayabilir. KÜLTÜREL GÖRECELĐK: bir davranış belli bir kültürde normal kabul edilebilirken. 34 . fiziksel açıdan yorgun. ergenlik dönemindeki gelişmeler) Kişisel stres yoktur. Alkolizm (bazen böyle olmayabiliyor). SOSYAL STANDARTLAR: toplumsal davranışların dışından farklı davranışlar gösteren kişi. Bu durumda kişiye depresyon tanısı konur ve ruh sağlığı yerinde değil denir. davranışsal açıdan eskiden zevk aldığı davranışları sergileyemiyor. kaygı. HALÜSÜLASYON: duyumlara ilişkin çarpıtmalar. 4. 5. Kişinin kendi benliğini abartarak anlatması. kişinin konu ile hiç alakası olmayan şeylerden bahsetmesi. ĐSTATĐSTĐK: grubun dışında davranışlar gösterse bile kişi. başkalarından hoşnut olan ve yaşamın getirdiği sorumlulukları karşılayabilen. fahişelik 3. bilişsel açıdan konsantre olamıyor. değiştiremiyorsa.(ekonomik kriz. Amerikan Psikoloji Derneği Ruh Sağlığı Yerinde Olmayan Kişi Tanımı: davranışsal. Örüntü: belirli ölçülerin bir arada olması Kişi duygusal açıdan kendini kederli. Söylediklerinin anlamlı bir bağlantısının olmaması. sevgi verebilme ve alabilme. Ruh sağlığı yerinde olan kişi kendinden hoşnut olan. bilişsel. Toplumda kabul gören davranışlar sergiler. Başkalarından hoşnut olma: yakın ilişkiler kurabilme. ruhsal ve sosyal açıdan tam iyilik halinde olma.(depresyon. normal dışı değerlendirilebilir.Ruh sağlığı yerinde olan birey. duygusal yada fiziksel belirtilerin belirli bir örüntü içinde görülmesi. onları kaldırabilen kişidir. Kendi güçsüzlüklerini yenmeye çalışan. başkalarının sorunlarını paylaşabilme ve başkalarından hoşnut olan kişidir. ANORMAL DAVRANIŞ ÖLÇÜTLERĐ 1. çalışan ve seven kişidir. normal sayılabilir. DELÜZYON: yanlış inançlar. Dünya Sağlık Örgütünün Ruh Sağlığı Tanımı: bedensel.(ben son peygamberim) 6. bir başka kültürde normal kabul edilmez. 2. ĐLETĐŞĐMDE BAĞLANTISIZLIK: aynı dili konuştuğumuz halde.

(mide bulantısı.semptom: (belirti) kişinin şikayetler ve dile getiremediği davranışlardır. karşısındakinin kim olduğu zaman ve mekan hakkında bilginin olmamasıdır. etioloji: herhangi bir bozukluğun nedenlerini açıklamaya yarayacak bilgilerin elde edilmesidir. Tanı ile bilmemiz gereken üç kavram şunlardır. sigortadan yararlanılır. tedavi: bozukluğun ortadan kaldırılabilmesi için gerekli olan yöntem ve planlamanın gerçekleştirilmesidir. 35 . UYGUZSUZ FĐZĐKSEL ETKĐNLĐK: kişi uygunsuz fiziksel etkinliklerde bulunuyorsa. anormaldir. (2050 yılında yaşıyoruz. Tanı ve sınıflandırma sonucu yasal sorumluluklar belirlenir. Uzmanlar arası iletişimi kolaylaştırır. 1.hozoloji: normal dışı davranış ve deneyimleri sınıflandırma biçimidir. tanıya neden olacak sosyal faktörlerde yoğunlaşmak zorlaşır. tanı bir kez konulduğunda onu bir daha ortadan kaldırmak oldukça güçtür. çok yönlülüğünü yansıtmıyor. bu tanı ile yaklaşılır. 2. tanı konulduğunda. TANI KOYMANIN AVANTAJLARI Önlem almada yol gösterir. Aynı zamanda tanı konduğunda da kendi içinde bir sınıflandırma yapılabilen bir kavramdır. Kişinin var olan zenginliği. (gün boyu sürekli yatıp uyumak ☺ veya hiç oturmamak) 9. Đnsanları anlamaya yönelik davranışları engeller. biricikliği. keder içinde olma) TANI VE SINIFLANDIRMA Tanı. BEKLENMEDĐK OLMA: kişinin yaşadığı duygu ve / veya düşüncelerin beklenmedik olması anormal olduğunun göstergesidir.sendrom: belirtilerin bir örüntü olacak biçimde bir araya gelmesidir. nozolojiktir. TANI KOYMANIN DEZAVANTAJLARI etiketleme sonucu tanı konan kişi ile tanı konmayan kişi arasında bir ayrım oluşur. Tanı konulan kişiye. pragnaz: bozukluğun gidişatı hakkında bilgi edinilmesidir.7.) 8. bir bozukluğu diğerlerinden ayırt etme ve tanını doğasını belirleyebilmektir. kendini doğrulayan kehanet ortaya çıkabilir.(kaygı. ağrı) bazen de duygusal belirtiler olarak ortaya çıkar. KĐŞĐSEL STRES: (MELANKOLĐ) bazen fiziksel belirtiler olarak ortaya çıkar. Alt dalları olan kavramlar. devlet desteği sağlanır. YÖNELĐM BOZUKLUĞU: (zaman – mekan – kişi) kişinin kim olduğu. Tanı koyma işleminin üç temel amacı vardır. 3. 10.

KORUYUCU FAKTÖRLER : Herhangi bir hastalık ya da bozukluktaki yatkınlık faktörü. yakın ilişki. rahatsızlık veya hastalığa yakalanmama durumu.Eysenck: bir sürü ruh hastalığı bozukluğu niceliksel bir özellik taşır. Sınıflama ihtiyacı. ilgilenme) Herhangi bir ruhsal bozukluğun ortaya çıkmasında kişilik – psikolojik ve sosyal faktörler çok önemlidir. Yani bireyin yaşantı ürünleri… ör. Elde edilen yeni bulgulara göre yeni tanılar eklenir ve belli yıllarda gümncellenir. dışadönüklük ve nevrotizm şeklinde sınıflandırılır. hangi gruplarda görüldüğü sorulanına yanıt veren bir disiplindir. EPĐDEMOLOJĐ: herhangi bir hastalık ya da bozukluğun bir grupta görülme sıklığı. (okula devam. (DĐRENÇ) Daha çok psiko sosyal faktörler olarak ele alınmaktadır. SINIFLANDIRMANIN TARĐHÇESĐ 1889: Paris 1940: WHO → normal dışı davranışlar. 1987: DSM 3 (R) → gözden geçirilmiş hali. (RĐSK) DĐRENÇ FAKTÖRLERĐ: Yılmazlık. akraba ilişkisi. 36 . nedenleri. 1994: DSM 4 2000: DSM4(R)→hareket eşgüdümü bozukluğu ile adlandırılan bir hastalık var. 1889’ da ilk çalışmalar yapılıyor ve normal dışı davranışlar ayrı bir kategori olarak ele alınıyor. önemli olduğunu hissettirme. üst SED’ de şizofreni vakası çok sık görülmez. sonradan eklendi.(sakarlık) DMS: Diaosantic and Statical Manual of Mental Disorders DMS TR: Ruhsal Bozuklukların Tanı Ve Đstatistikleri El Kitabı Amerikan psikiyatri derneğinin hazırladığı bir dökümandır. 1952: DSM 3 1969: WHO 1968: DSM 2 1980: DSM 3 → dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu yoktur. Ve ilk ciddi sınıflamadır. farklı hastalıkların farklı tedavi yollarının olabileceği düşüncesi ile ortaya çıkmıştır. ( az – orta – çok ) bunlar içedönüklük. hastalıklar içinde sınıflandırılmaya başlandı. belirtileri.

intihar. kaygı durumu bozuklukları ve ilişkisel sorunları ortaya çıkabilir. Çocukluğunda ihmal ve istismara mağdur kalan bireylerde. ör. cinsel işlev sorunu. aynı bozukluğa neden olabilmektedir. 1-kaygı bozukluğu → depresyon Çocuklarda en sık görülen ise dikkat eksikliği ve hiperaktivite / öğrenme bozukluğudur. ABD → alt sosyo ekonomik düzey → zenci → şizofreni → risk faktörüdür. farklı kişilerde tek bir risk faktörü neden olabilmektedir. Buradan şu sonuca ulaşabiliriz. (comorbity) (kaygı bozulluğu + depresyon) Yetişkinlerde tek bir rahatsızlığın görülme olasılığı çok düşük. EŞ TANI: Herhangi iki tanının bir arada görülmesine eş tanı / ek tanı denir. 37 . Tanı konarken ilk önce baskın olan tanı belirtilir.ABD’ de yapılan bir araştırmada alt SED’ de ve zencilerde şizofreninin görülme sıklığı daha yüksek olarak bulunmuştur. Kaygı bozukluğu ise en sık görüleni. → yapısal faktörler → hormonal faktörler → genetik faktörler → olumsuz yaşam olayları (istismar) ÇOKLU SON Farklı bozukluklara. Genel → akraba evlilği → zeka geriliği → risk faktörü EŞ SON Farklı risk faktörleri.

inhalan. fensiklidin (ya da benzeri) maddelerin kullanımı ile ortaya çıkan bozukluklar olarak karşımıza çıkmaktadır. Kısmi remisyon: (iyileşir özellikler gösterme) Tanı remisyon: Geçmiş öykü: ( tanıya. kafein. ÖR. aşağıdaki belirleyicilerden birisi kullanılır. otizmde sosyal iletişim en önemli faktörler arasında yer almaktadır. opiyat. konnasible. demas. nikotin. Ek tanı Komorbit. Hafif – Orta Derece – Ağır Tanı ölçütleri o sırada karşılanamıyorsa. amnnestik ve diğer kognotif bozukluklar Madde kullanımı ile ilişkili bozukluklar Amfetamin.Çocukluk. Eş tanı (öğrenme bozuklukları +kişilik bozuklukları) Bebeklerin Çocukların Ve Ergenlerin Diğer Bozuklukları Ayrılma anksiyatesi Seçici konuşmacılık Yetişkinlik Delirium. aşağıdaki tanı ölçütleri konulur.Ergenlik Dönemlerinde Tanısı Konan Bozukluk Mental retardasyon Öğrenme bozuklukları Motor beceri bozukluğu Đletişim bozuklukları Yaygın gelişimsel bozukluğu Bebek ya da küçük çocukların beslenme ya da yeme bozuklukları Tik bozuklukları Dışa atım bozuklukları Dikkat eksikliği ve yıkıcı davranış bozukluğu Komorbilite. Genellikle Đlk Kez Bebeklik. 0-3 yaşa ilişkin ayrıntılı bir sınıflandırması da var. hallusinojen. 38 . kokain.DMS – IV – TR SINIFLANDIRMASI BTA (başka türlü adlandırılmayan) Tanı ölçütleri o sırada karşılanamıyorsa. tanı konmayan kadar etkisinde bulunma) ( geçmişe ilişkin bir tanı konma durumu) Bu sınıflandırmanın çocukluk dönemine tanımlandırmaları çok kabataslak ama.

yaşanılan olay 3-3. TANI VE SINIFLANDIRMANIN GÜVENĐRLĐĞĐ ve GEÇERLĐĞĐ A) Güvenirlik. manik düzeyi ne kadar yoğun ise. kişi 3 gün olayı yaşar. Panik Bozukluk. Test – Tekrar – Test Yöntemi Gözlem ( farklı kişilerin aynı tanıyı koyması ) B) Geçerliliği: Etiyolojik Hâlihazır Öngörü 39 . panik bozukluk ile ilgisi olmayan (uygunsuz bir davranışta bulunabilirim!) Özgül Fobi Sosyal Fobi Obsesif – Kompulsif Bozukluk.5 gün etki gösterir… Rekküran.) Akut Stres Bozukluğu Kişi. bir dönem ise depresif belirtilr gösterme ) Anksiyate Bozuklukları: 11 farklı şekilde görülmektedir. Bu aynı zamanda depresyondan sonra görülen en sık rahatsızlıktır. 10 gün normal yaşantısına devam eder ancak kendisini yeniler… Distimik Bozukluğu: sık olmamakla beraber sürekli üzüntü tasa belirtisi.ŞĐZOFRENĐ VE DĐĞER PSĐKOTĐK BOZUKLUKLAR Şizofreni A) DUYGU DURUM BOZUKLUKLARI Depresif Bozukluklar: Tek Epizot. Agorafobi. (takıntılık kişilik örüntüsü) (obsesif kompulsif ile farklıdır!) Travma Sonrası Stres Bozukluğu (sevdiği birisinin üzücü bir olaya maruz kaldığının bilinmesi durumunda ortaya çıkar. agorafobi ile eşlik etmeyen. Đntihar riski taşır… B) BĐPOLAR BOZUKLUKLAR (iki kutupludur) Manik Depresif: uykusuzluk + hareket ( hiperaktif de denilebilir) ( bir dönem manik. agorafobi ile eşlik eden.depresyon belirtisi de o derece yoğun yaşanmaktadır. Ancak sadece olayı öğrenmesi yeterlidir.

Herhangi bir tanı / ölçme yönteminde. Depresyonla ilgili bir ölçüt sadece depresyon belirtileri ile ilgilenmeli.DMS FARKLILIKLARIN NEDENLERĐ 1-DANIŞANDAN KAYNAKLI 2-DĐLE GETĐRĐLEN ŞĐKAYETLERE AĐT FARKLI DOKTORLARCA FARKLIN TANILAR KONMASI 3-DMS’ DE BELĐRTĐLEN ÖLÇÜTLERĐN TAM OLARAK ORTAYA KONMAMASI. bu faktörün tedavi sırasında dikkate alınması gerekmektedir. En yaygın geçerlilik Etiyolojiktir. nasıl gelişeceği ve tedavi sınırları etkilidir. (hastalık nedenlerini bilme) Manik Depresip – Bi Polar bir hastalığın nedeni kalıtımsal ise. O RAJATSIZLIK ĐLE ÖRTÜŞEMEMESĐ SCID: DMS için yapılandırılmış klinik görüşme. SCID: Structured Clinical Interwiev For SCID Tanı ve sınıflamada üç tür geçerlilik vardır. manik depresif bir hastaya iyi gelmekte. ancak bunun sebebi bilinememektedir! Depresyon kişinin aile yaşantısını da olumsuz yönde etkilemektedir. Geçerliliği gösteren bir başka ölçek ile arasındaki korelâsyonun yüksek olmasına halihazır geçerlilik denir. & lityum karbonat. Konversiyon Bozukluğu Ağrı Bozukluğu Hipokandriazis Bozukluk Vücut Disformik Bozukluğu 40 Yapay Bozukluk Dissosyafik Bozukluk . Sadece ve doğrudan hastadan alınan bilgilerle yapılan tanı koyma biçimi. neyin ölçülmesini istiyorsak aracın onun ölçülmesidir. SOMOTOFORM BOZUKLUKLAR Bedensel ve işlevsel bozukluklar anlamını taşımaktadır. o tanıya eşlik eden psiko sosyal işlevlerin ne kadar birlikte görüldüğüdür. ÖNGÖRÜ: (tahmin) bozukluğun nasıl seyredeceği. hastaya konan tanı ile. Halihazır geçerlilik ise.

CĐNSEL ĐŞLEV VE KĐMLĐK BOZUKLUKLARI Cinsel Đstek Bozuklukları → Cinsel Đstekte Azalma / Tiksinti Duyma Cinsel Uyarılma Bozukluk → Kadında ve Erkekte Orgazm Olma Đle Đlgili Bozukluklar → Kadında ve Erkekte Prematüre Ejalaksiyon Erken Boşalma Cinsel Ağrı → Disparoni → Tıbbi Bir Duruma Bağlı Olmayan → Vajinismus → Tıbbi Bir Duruma Bağlı Olan Parofiller Egzibisyonizm → Teşhircilik / Göstermecilik Fetişzm / Prottorizm → Sürtünmecilik Varyonizm → Röntgencilik Cinsel kimlik bozukluğu Cinsel kimlik bozuklukları ergenlerde ya da erişkinlerde ve çocuklarda olarak sınıflandırılmaktadır. Yeme bozuklukları Anoreksiya Nevroza → Tıkanma / Çıkartarak Yeme Bulumia Nevroza Uyku bozuklukları Premier Uyku Bozukluğu → Dissomnialar → Priven Đmnansiya → solunum ile ilgili uyku bozuklukları Başka Bir Yerde Sınıflandırılmamış Dürtü Denetim Bozuklukları Uyum Bozuklukları Kişilik Bozuklukları → Paranoid → Antisosyal → Narsistlik →Obsesif Kompulsif → Şizoid → Borderline → Çekingen → BTA (*) → Şizotipal → Histirionik → Bağımlı → Çıkartma Olan Tip / Çıkartma Olmayan Tip 41 .

ancak gerçekçi olmayan ve abartılı olan ? 1 2 3 ? ? 1 1 RĐSKLĐ GRUP 2 2 3 3 davranışlar. Kendinizi yapmaktan alıkoyamadığınız herhangi bir davranışınız var mı?(el yıkama. kişinin kendi ürünü olabilir mi? ? 1 2 3 ? 1 2 3 ? ? 1 1 RĐSKLĐ GRUP 2 2 3 3 1-Sizi rahatsız eden düşünceleriniz var mı?(tekrarlayan düşünceler) düşünmek istemediğiniz halde aklınıza geliyor mu? (panik atak ve gerçek tehlikelerden ayırt etmek için) TANI YOK KOMPULSĐYONLAR Tekrarları.) → Ne yapıyorsunuz? Yapmazsanız ne olacağından korkuyorsunuz? Kaç kez yapmak zorundasınız? 42 .. imgeler. dürtüler. düşünceler.SCID OKB KRĐTERLERĐ TANI YOK OBSESYONLAR Tekrarlayan. belli kurallar ya da sterotipler olan davranışlar. istenmeyen ve anlamsız düşünceler var mı? Birey durumu görmezden çalışır ya da bu durumu bir şekilde bastırmaya ve diğer eylemler ile nötrleştirmeye çalışıyor mu? Bu düşünceler. Rahatsızlığı önleme ya da geçirme için yapılan. kontrol. süreğen.

şizofreni.EKSENLER ÇOK EKSENLĐ DEĞERLENDĐRME EKSEN – 1 Klinik bozukluk → depresyon. kaygı bozukluğu Klinik ilgi odağı olabilecek olan durumlar EKSEN – 2 Kişilik bozuklukları ve Mental reterdasyon ile ilgili olabilecek tanımlamalar EKSEN – 3 EKSEN – 4 EKSEN – 5 Genel tıbbi durum Psiko-sosyal ve çevresel sorunlar ile ilgili Đşlevselliğin genel değerlendirilmesi 43 .