PATOLOJĐK PSĐKOLOJĐ Doç. Dr.

Emine Gül Kapçı

Dersin Tanımı Patolojik psikoloji ya da normal dışı davranışlar psikolojisi alanının temel konularını, kavramlarını ve kuramlarını içermektedir.

Dersin Amacı Patolojik psikolojinin tarihsel gelişimi, normal-dışı davranışların temel özellikleri, normal dışı davranışlarda tanı ve sınıflandırma, psikolojik değerlendirme yöntemleri, araştırma yöntemleri, biyo-medikal, sosyal öğrenme, bilişsel ve insancıl kuramlar tanıtılması ve araştırma bulguların ışığında tartışılması amaçlanmıştır.

Dersin Đçeriği Psikopatolojiye giriş Psikopotalojinin tarihçesi Ruh sağlığı, psikolojik iyi-oluş ve normallik Temel kavramlar Tanı ve sınıflandırma Psikolojik değerlendirme yöntemleri Araştırma yöntemleri Biyolojik kuramlar Psikodinamik kuramlar ve Freud Davranışçılık ve sosyal öğrenme kuramları Bilişsel kuramlar Đnsancıl kuramlar

Psikopatolojiye Giriş Ruh Sağlığı Nedir? 1

Dünya Ruh Sağlığı Derneği: Kişinin kendisinden ve diğerlerinden hoşnut olması ve yaşamın getirdiği sorumlulukları karşılaması Dünya Sağlık Örgütü: Bedensel, ruhsal ve sosyal açıdan tam iyilik hali Amerika Psikoloji Derneği: Davranışsal, bilişsel, duygusal ya da fiziksel belirtilerin bir örüntü oluşturması ruhsal bozukluğun varlığına işaret eder S. Freud: Çalışmak ve sevmek

Psikopotalojinin tarihçesi Normal-normal-dışı ölçütleri Đstatistiksel normal ve normal-dışı: Seyrek görülen davranışlar; normal-dağılım eğrisi; kişilik özellikleri, davranış biçimleri. Zeka < 70 normal-altı, sadece halüsünasyon, ağır depresyon gibi belli alanlarda yardımcı Dezavantaj:Spor, sanat yeteneği gibi alanlarda sorun. Seyrek görülen davranışların hepsi anormal değil ancak anormal davranışların hepsi seyrek Kişisel stres: Kişinin davranışları kişiye acı, yorgunluk, keder, stres veriyorsa. Moral bozukluğu varsa (çaresizlik, umutsuzluk, beklentileri karşılayamama). Jerome Frank’a göre moralin düzelmesi psikoterapide de çok önemli. Dezavantaj: Sosyopatlar acı-suçluluk gibi duyguları yaşamıyor; öznel-kişiye göre –çekilen çile- değişebilir Sosyal normlardan sapma: Antisosyallar, manik ya da şizofrenilerdeki kimi davranışları, alkolizm, cinsel taciz, kapsıyor Dezavantaj: a) Suçlular ya da fahişeleri kapsamıyor. b) Normal-dışı kapsamında yer alan aşırı kaygılı bir birey de farkedilmeyebilir (hem geniş-hem de dar bir ölçüt) c) kültürel görecelilik: bir toplumda normal olan başka birinde olmayabilir

Psikososyal normal-dışı: Uyum sağlamayan davranış normal-dışıdır, yani çevrenin taleplerine etkin yanıt verememe ve istendik hedeflere ulaşamama. Dezavantaj: Kişi yaşamının belli alanlarında uyumsuz davranış sergilese de diğer alanlarında çok başarılı olabilir. Örn: Abraham Lincoln, Prenses Diana Zeka-sosyal etkilik ilişkisi: Zeka yüksek, sosyal etkilik düşük ise, ya da şu anda ölçülen zeka düşük ama kişinin geçmişte yaptığı işler yüksek olması gerektiği sonucunu doğuruyorsa duygusal-davranışsal problemlerin varlığına işaret edebilir.

Gerçeklikle temas: a) Halüsünasyonlar: Normal-dışı algılar (belli bir dış uyaranın yokluğunda) 2

b) Delüzyon (Varsanı): Tersi kanıtların varlığına rağmen yanlış/gerçek dışı inançlar. Büyüklük: kişinin gücünü, önemini abartması; Kontrol: düşünce, davranışalarının dış güçler tarafından kontrol edilmesi, Referans: Diğerlerinin davranışları kendisine yönelik; Paranoid: Diğerlerinin davranışlarından süphelenme bu duruma genellikle yakalanma ya da zarar görme delüzyonu eşlik eder c) Yönelim: Zaman, kişi ya da yer olarak gerçeği değerlendirememe d) Uygunsuz fiziksel etkinlik: Euphoria’den şiddete ya da hiç bir davranışta bulunmamadan aşırı hareketliliğe kadar değişebilir

Tanı ve Sınıflandırma Tanı: Bir bozukluğu diğerlerinden ayırtetme ve bozukluğun doğasını belirleme sanatı ve bilimidir Tanının Amaçları: a) Bozukluğun etiyolojisini (nedenlerini) açıklamaya yardımcı olacak bilgilerin elde edilmesi b) Bozukluğun gidişatı (prognoz) hakkında tahminde bulunma c) Bozukluğu ortadan kaldırmaya yönelik yöntem ve planlamanın yapılması (tedavi)

Tanının Dezavantajları Kişinin varolan zenginliğini ya da biricikliğini yansıtmaz Đnsanı anlamaya yönelik insani çabaları engelleyebilir “Kendini doğrulayan kehanet” Tanı konduktan sonra silinmesi güç.. Tanıya katkıda bulunan sosyal etmenlere değil, tanıyaetikete yoğunlaşır… Tanı konan kişi ile diğerleri arasında (terapist de dahil) bir engel/duvar oluşturur ve kişinin davranışları bu duvarın ardından yorumlanır. Kişi, depresif, şizofren v.b. Olarak görülür… Sosyal dışlama Tanı tedaviye yardım etmez (Aynı tanı, farklı neden, farklı tedavi Sınıflandırma Sınıflandırmanın Tarihçesi Hipokrat: Rönesans: 19. ve 20. yy: Sınıflandırmanın Avantajları Uzmanlar-arası iletişim Dezavantajlarından kaçınmak mümkün 3

Yasal olanaklar: Sigorta, izin gibi Semptom (Belirti): Danışanın / hastanın şikayetleri ve genel görünümünden elde edilen bilgiler (çökkün, enerjik gibi) Sendrom: Belirti örüntüsü Nozoloji: Normal-dışı davranış ve deneyimleri sınıflandırma bilimi Epidemioloji Koruyucu Faktörler---Direnç/Yılmazlık Yatkınlık Faktörleri---Risk Eşson Çoklu-son Ektanı/Eştanı

Klinik Psikolojide Tanı ve Değerlendirme DSM-IV-TR BTA= Başka Türlü Adlandırılamayan bozukluklar. Tanı ölçütleri o sırada karşılanıyorsa, belirtiler Hafif, Orta derecede ve Ağır Tanı ölçütleri artık karşılanmıyarsa, aşagıdaki belirleyicilerden biri kullanılabilir. Kısmi Remisyonda Tam Remisyonda Geçmiş Öykü

DSM-IV-TR MENTAL RETARDASYON (Not: Bunlar Eksen II'de kodlanır) Hafif Mental Retardasyon Orta Derecede Mental Retardasyon Ağır Mental Retardasyon Ileri Derecede Ağır Mental Retardasyon Mental Retardasyon, Şiddeti Belirlenmemiş ÖĞRENME BOZUKLUKLARI Okuma Bozukluğu Matematik Bozukluğu 4

Yazılı Anlatım Bozukluğu BTA Öğrenme Bozukluğu DEVĐNSEL (MOTOR) BECERILER BOZUKLUĞU Gelişimsel Eşgüdüm (Koordinasyon) Bozukluğu ILETIŞIM BOZUKLUKLARI Sözel Anlatım Bozukluğu Karışık. Dili Algılama-Sözel Anlatım Bozukluğu Fonolojik Bozukluk Kekeleme BTA Iletişim Bozukluğu YAYGIN GELĐŞĐMSEL BOZUKLUKLAR Otistik Bozukluk Rett Bozukluğu Çocukluğun Tümleşik Olmayan (Dezintegratif) Asperger Bozukluğu BTA Yaygın Gelişimsel Bozukluk DIKKAT EKSĐKLĐĞĐ VE YIKICI DAVRANIŞ BOZUKLUKLARI Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bozukluğu Bileşik Tip Dikkatsizliğin Önde Geldiği Tip Hiperaktivite-impulsivitenin Önde Geldiği Tip BTA Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bozukluğu Davranım Bozukluğu Çocuklukta Başlayan Tip Ergenlikte Başlayan Tip Başlangıcı Belirsiz Karşıt Olma-Karşı Gelme Bozukluğu BTA Yıkıcı Davranış Bozukluğu BEBEK YA DA KÜÇÜK ÇOCUKLARIN BESLENME VE YEME BOZUKLUKLARI Pika Geviş Getirme (Ruminasyon) Bozukluğu Bebeklerde ya da Küçük Çocuklarda Beslenme Bozukluğu TĐK BOZUKLUKLARI Tourette Bozuklu~u 5 BozukluĞu .

Tipini belirtiniz: Sadece Noktürna / Sadece Dillmal/Noktürnal ve Dillmal BEBEKLĐK. ÇOCUKLUK YA DA ERGENLĐĞĐN DĐĞER BOZUKLUKLARI Ayrılma Anksiyetesi Bozukluğu Seçici Konuşmamazlık Bebeklik ya da Küçük Çocukluk Döneminin Tepkisel Bağlanma Bozukluğu Basmakalıp Davranış Bozukluğu BTA Bebeklik.Kronik Devinsel ya da Sesle ılgili Tik Bozukluğu Gelip Geçici Tik Bozukluğu BTA Tik Bozukluğu DIŞA ATIM BOZUKLUKLARI Enkoprezis Konstipasyon ve Taşma tnkontinansı ile Giden Konstipasyon ve Taşma tnkontinansı ile Gitmeyen Enürezis (Genel Tıbbi Bir Duruma Bağlı Olmayan). Çocukluk ya da Ergenlik Bozukluğu DELĐRĐUM DEMANS AMNESTIK BOZUKLUKlAR DIĞER KOGNITIF BOZUKLUKlAR ALKOLLE ĐLĐŞKĐLĐ BOZUKLUKLAR Alkol Kullanım Bozuklukları Alkol Bagımlılığı Alkol Kötüye kuIlanıml Alkolün Yol Açtığı Bozukluklar Alkol Entoksikasyonu Alkol Yoksunlugu Varsa belirtiniz: AIgı BozukIukIanyla Giden Alkol Entoksikasyonu De!iriumu Alkol YoksunIuğu Deliriumu Alkolün Yol Açtığı Kalıcı Demans 6 .

HĐPNOTĐK YA DA ANKSĐYOLĐTĐKLERLE ĐLĐşKĐLĐ BOZUKLUKlAR ÇOĞUL MADDE KULlANIMI ĐLE iLIşKiLi BOZUKLUK ŞĐZOFRENĐ VE DĐĞER PSĐKOTĐK BOZUKLUKLAR Şizofreni – Paranoid Tip Darmadağın (Dezorganize) Tip Kasılakalmış (Katatonik) Tip Ayrım Göstermeyen (Farklılaşmamış) Tip Ardakalan (Rezidüel) Tip Şizofreniform bozukluk – Şizoaffektif Bozukluk Tipini belirtiniz: Bipolar TipIDepresif Tip 7 .Alkolün Yol Açtığı Kalıcı Amnestik Bozukluk Alkolün Yol Açtığı Psikotik Bozukluk Hezeyanlarla Giden HaIlüsinasyonlarla Giden Alkolün Yol Açtığı Duygudurum Bozukluğu Alkolün Yol Açtıgı Anksiyete Bozuklugu Alkolün Yol Açtıgı Cinsel Işlev Bozuklugu Alkolün Yol Açtıgı Uyku Bozuklugu BTA AlkoIle Ilişkili Bozukluk AMFETAMIN (YA DA AMFETAMIN BENZERĐ MADDELERLE) ILişKILI BOZUKLUKLAR KAFEiNLE ILIşKILI BOZUKLUKlAR KANNABISLE ILişKILi BOZUKLUKlAR KoKAiNLE iLişKiLĐ BOZUKLUKlAR HALLÜSiNOJENLE iLiŞKĐLĐ BOZUKLUKLAR INHALAMA ILIşKILI BOZUKLUKlAR NIKOTĐNLE ILIŞKILI BOZUKLUKlAR OPĐYATLA ILIşKILI BOZUKLUKlAR Opiyatın Yol Açtığı Bozukluklar FENSIKLIDIN (YA DA FENSIKLlDIN BENZERi MADDELERLE) ILIşKILI BOZUKLUKlAR SEDATĐF.

ortaya çıkmayacak bilgiler 8 . kaygılı bir bireyde psikoanalist çocukluğa odaklanırken. Danışanlar. önceden belirlenmiş sorular sorulur. Danışanların önemli bir bölümü de (%70) gerçek sorunlarını görüşmeye getirmiyorlar. Avantajları: Yapılandırılmış görüşmelerde –genellikle.Hezeyanlı Bozukluk Erotomanik Tip/Grandiöz TipIKıskançlık Tipi/Persekütuar/Somatik TipIMikst tipIBelirlenmemiş Tip Kısa Psikotik Bozukluk Varsa belirtiniz: Belirgin Stres EtkenOer)i OlanlBelirgin Stres EtkenOer)i Olmayan Paylaşılmış Psikotik Bozukluk Genel Tıbbi Durumu 'e Bağlı Psikotik Bozukluk Hezeyanlarla Giden Hallüsinasyonlarla Giden DEPRESIF BOZUKLUKlAR Majör Depresif Bozukluk. Danışman-danışan arasındaki güven önemlidir. Danışmanın izlediği akım soruları belirler. gözlemciler-arası güvenirlik yüksek b) Yarı-yapılandırılmış: kurallar yerine öneriler. Avantajları: Daha objektif bilgi. Tek Epizod Rekürran Distimik Bozukluk BiPOLAR BOZUKLUKLAR Klinik Değerlendirme Yöntemleri 1. danışanın nasıl yanıtladığına ya da neden yanıtlamadığına odaklanır. Örneğin. Klinik Görüşme: Diğer araştırma görüşmelerinden ya da sohbetlerden farklıdır. danışman olası sorun alanları konusunda önerilerde bulunabilir. soruların soruluş biçimi ve sırası bellidir. ne sorulacağına danışman karar verir. davranışçı güncel yaşam değişikliklerine odaklanır. bazen kendilerini rahatsız eden şeyi bilemeyebilirler. Danışman. genellikle iki farklı danışman aynı sonuca ulaşır. Klinik Görüşme a) Yapılandırılmış: sıkı ve belli kuralları vardır.

OKB. OKB gibi. daha sonra yarı-yapılandırılmış biçimde görüşme sürdürülür. “Uluslararası Hastalık Sınıflandırma Sistemi”ne (International Classification of Diseases –ICD) uygun olarak değerlendirmek mümkündür (yetişkinler) The Kiddies-SADS: Çocuklar ve ergenler için geliştirilmiştir. belli sorular. Ayrılık kaygısı. Belirtiler sendroma dönüştürülelerek değerlendirme yapılabilir.DSM (The Structured Clinical Interview for DSM-IV. Eğer yanıt 3 ise. depresyon. fobiler. Türkiye’de de uygulanmaktadır. (OKB) eğer yanıt 1 olarak derecelendi ise kompulsiyonlarla ilgili sorulara geçilir. ebeveyni hakkında da bilgi edinir. madde kötüye kullanımı gibi alanlarda özellikle uzman yardımı alamayacak danışanlara bilgi verici/eğitici olabiliyor Klinik Psikolojide Kullanılan Testler Zeka Testleri-Kullanım Amaçları /Alanları 9 . Birinci örnekte. Görüşmeci yalnızca çocuk değil. Obsesif-Kompulsif Bozukluk Ölçütü Diğer Örnekler Şimdiki Durum Değerlendirmesi (1974): 145 belirti var ya da yok olarak işaretlenir. Kişilerin özelliklerine göre değiştirilemiyor. Sendromları. Belirtiler derecelendirilerek tanı konur. ne zaman bir başka tanı için başka bir soruya geçilmesi gerektiği bilgisini verir. SCID’in gözlemciler-arası güvenirliği artırdığı görülmüştür.Genellikle görüşmenin başlangıcında yapılandırılmış. SCID-Spitzer ve Williams): DSM tanısının uygunluğunu değerlendirmek üzere kullanılmaktadır. Yine 1 olarak derecelndirildiğinde yaygın kaygı bozukluğu ile ilgili sorulara geçilir. Bilgisayar Görüşmesi: Oldukça yapılandırılmış. Görüşmeciye ne zaman hangi soruda ayrıntıya geçilmesini gerektiği. Yarı-yapılandırılmış bir görüşme yöntemidir. obsesyonlarla ilgili diğer sorular sorulur ve bu değerlendirme sonucunda tanı konur. Ancak. Ülkemizde kullanılmaktadır. Belirtinin derecesi de işaretlenir. intihar riski. Yapılandırılmış ya da Yarı-Yapılandırılmış Görüşme Örnekleri Yapılandırılmış Klinik Görüşme .

iş. Zihinsel engel tanısının konması için. alanalardaki problem çözme becerisi hakkında bilgi verir Kişinin bir probleme nasıl yaklaştığı konusunda bilgi verir Zeka Testleri Đlk zeka testi 19. zeka bölümü 100’dür (ortalama zeka). yoksa zekanın tüm alanlarında mı düşüş olduğu saptanabilir Problem çözme alt testlerinde düşük. Kişinin test performansı ile eğitim. psikozda olduğu gibi kişinin belli alanlarda mı. düşünme ya da davranış biçimlerindeki uyumsuzluğa işaret eden bilgiler sağlar. Amerikalı Lewis Terman. Standart görüşmelerle bireysel olarak uygulanır. yy’da Galton (1883) ve Cattell (1890)tarafından geliştirilmiştir. Eğitim programlarının hazırlanmasında yararlanılır Alt-test puanları arasındaki farklılıklar. Zeka Bölümü (IQ)= 100 x ZY / Kronolojik Yaş Deneme: 10 yaşında ZY’ı 16 ve 16 yaşında ZY’ı 16 çıkan bir gencin IQ puanı ne olur? Klinik Psikolojide Kullanılan Testler Kişilik Testleri 10 . Bu testin çevirisi aynı yıllarda ülkemizde de yapılmış ve kullanılmıştır (1915). Stern-Terman. örn: beyin hasarı gibi Örneğin. (1904) bu testlerin korelasyon gösterdiğini ve çocukların okul başarılarını öngördüğünü ve kendisinin önerdiği genel g faktörü ile tutarlı olduğunu belirtmiştir Pratik ilk zeka testi Alfred Binet ve Theophile Simon (1905) tarafından geliştirilmiştir. bilişsel becerilerdeki yetersizliklerin erken yaşlardan itibaren görülmesi gerekir. zeka bölümü kavramını getirmiştir. Duyusal uyaranların ayırdedilmesi ve bunların hızının değerlendirilmesine bağlı bir laboratuvar testidir. önceki başarılar arasındaki uçurum duygusal problemlerin varlığına işaret eder.Zekanın değerlendirilmesi özellikle zihinsel engel tanısının konmasında oldukça önemlidir. 1916’da testi revize etmiş ve Stanford-Binet olarak o dönemden itibaren çeşitli versiyonları kullanılmaya başlamıştır. eğer kişinin kronolojik yaşı ile zeka yaşı aynı ise. sözel alt testlerde normal ranjlardaki puanlar kaygıya işaret edebilir Çeşitli. Bu kişilerin yola çıkış amaçları zihinsel engelli çocukları normal gelişim gösteren çocuklardan ayırt etmek ve onlara özel eğitim olanağı sağlamaktadır. Spearman.

MMPI (Minnesota Multiphasic Personality Inventory Hathaway ve Mckinley tarafından 1943’te özgün form geliştirilmiş ve daha sonra gözden geçirilmiş formları geliştirilmiştir. Narsistik. işbirliği yaptığına işaret etmektedir Belirti Örüntüsü: Bu profilde olan kişiler uyumsuzdur. Kimileri normal-dışı davranışları. uygun-uygun değil gibi ikili ya da kesinlikle katılmıyorum-kesinlikle katılıyoruma değişen çoklu değerlendirmeler yapması beklenir. Güven gibi oldukça geniş. Örn: eğitsel rehberlik ve danışma. Öfkesini göstermekte güçlük yaşamakta ve öfkesini pasif-agrasif biçimde göstermektedir. kimileri ise göreceli olarak normal ortamları ve davranışları değerlendirir. “bilinçdışı çatışmaları” değerlendirme gibi alanlar geçerlik açısından hala tartışmalıdır. Diğerlerine karşı düşmanca olma eğiliminde ve çabuk küsebilmektedir. Kimi KT kaygı gibi tek boyutu. ya da günlük alışkanlıklar gibi çok dar özellikleri kapsar (Guilford) Ruh sağlığı alanında çalışanlar çok çeşitli kişilik testleri (KT) /envanterlerinden yararlanırlar Kişisel bildirimlere dayanan KT’leri kişiden davranış ya da duygularını değerlendiren ifadelere evet-hayır.Kişiyi diğerlerinden ayıran ve göreceli olarak kalıcı özelliklere “kişilik özellikleri” denir. bağımlı ve diğerlerinin ilgisini talep etmektedir. 11 . kimileri ise birden fazla boyutu değerlendirir. Problemleri için başkalarını suçlamakta ve problemlerini çözme sorumluluğunu almamaktadır. örgütsel ya da endüstride karşılaşılan problemler gibi KT’lerinde güvenirlik sorun olmazken. Bir dizi psikiyatrik problemi saptamada yararlanılmaktadır Minnesota Çok-Boyutlu Kişilik EnvanteriMMPI (Minnesota Multiphasic Personality Inventory Minnesota Çok-Boyutlu Kişilik Envanteri-Örnek Profil Cinsiyet: Kadın Yaş: 40 Profil Geçerliği: Geçerli bir MMPI profilidir. Klinik Psikolojide Kullanılan Testler Minnesota Çok-Boyutlu Kişilik Envanteri. Danışanın MMPI maddelerine verdiği yanıtlar. Geçmişteki cinsel yaşamında problemleri olabilir.

Psikolojik yorumlara direnç gösterir. Kişinin öfkesi. psikoloji tedaviye kendi istekleri ile gelmezler. Projektif Testler Kişisel bildirime dayalı testler (ölçekler. envanterler) kişilerin duygularını. Buradaki bilgiler eğitimli-sertifikalı test uzmanı tarafından değerlendirilmelidir. projektif testlerin muğlak bir yapısı vardır. tartışır. kişilik özelliklerini ve bunlarla ilgili psikolojik problemleri dolaylı olarak ölçen testlerin geliştirilmesine kaynaklık etmişlerdir. başkalarının kendisini anlamadığını ve iyi davranmadığını düşünmektedir. ve ödün vermeyen bir davranış sergilemekte. Buradaki bilgiler diğer kaynakarla da desteklenmelidir. verici olmayan. Pasif-agresif. Tedavi Hakkında: Bu profildeki kişiler. Soğuk. haketmediği davranışlara maruz kaldığını düşünmektedir. uzun süreli kişisel ilişki güçlükleri yaşamasına neden olabilir. Düşünme biçiminde de karışıklıklar ve tuhaflıklar görülmektedir. Objektif puanlardan elde edilen profile dayanarak yorumlar yapılmıştır. Tanı Hakkında: Böyle bir profildeki kişiler genllikle kişilik bozukluğu içierisinde değerlendirilirler. Davranışsal Kararlılık: Bu profilde. Örn: Danışanlardan. Başkalarının kendisini anlamadığını ve kontrol etmeye çalıştığını düşünmektedir. paranoid kişilik bozukluğu gibi. bir mürekkep lekesinde ne gördükleri ya da sosyal bir durumu gösteren bir resim hakkında hikaye anlatmaları istenir. Ölçeklerden farklı olarak. Kişilerarası Đlişkiler: Sosyal yaşamında önemli güçlükler yaşamaktadır. düşüncelerini . başkalarını gözardı ederek kendini ön-planda tutmaktadır. Psikoterapiyi erkendönmde bırakırlar. Fantazi dünyasına gömülmüş görünmektedir. Not: Bu MMPI yorumu hasta hakkında yararlı hipotezler kurulmasına yardımcı olabilecek bir kaynaktır.Diğerlerinin yanında kendini kötü hissetmekte ve bunun için diğerlerini suçlamaktadır. rasyonalize eder ve kendi problemleri için başkalarını suçlama eğilimi gösterirler. Bu nedenle. Başkalarına güvenmemesi. hakettiklerini alamadığını. Bu rapordaki bilgiler gizlidir. uzun zamandır devam eden uyumsuzluk yansıtılmaktadır. problemlerini ve kişiliklerinin diğer yönlerini objektif olarak değerlendirebildikleri bilgisine dayanır. Dünyayı tehditkar bir yer olarak görmekte. Bu nedenle bir grup psikolog kişisel bildirime dayalı olmayan testlere gereksinim olduğunu belirtmişlerdir. 12 . sıcak ve yakın ilişkiler kurmasını engelliyor olabilir. Ancak insanların çoğu kendilerini çok iyi tanımayabilirler ya da çeşitli nedenlerden ötürü kendileri hakkında bilgi vermek istemeyebilirler. Paranoid bozukluk olasılığı da dikkate alınmalıdır. Bu nedenle bir projektif teste pek çok yanıt gelebilir. psikoterapiye sıcak bakmayabilirler.

Đçerik: insan figürleri. Rorschach’ı geliştirmeye yönelik çalışmalar yapılmıştır. Bunların. Sıradan yanıtlar çevreyi yaratıcı biçimde algılamadığını. Testin ilk aşamasında lekelerin neye benzediği sorulur. hayvan ya da nesneler puanlanır. Örn: Psikotik düşünme. form ve içerik açısından değerlendirilir. Ancak. Verilen yanıtlar bölge. Form: Biçim ve renk açıklamaları değerlendirilir. çocuklarıyla dolaşırken bulutlarda ne gördüklerini sorduğunda. Bu teknik Đsviçreli psikiyatrist Hermann Rorschach tarafından (1921) geliştirilmiştir. Söylentiye göre. kişilklerinin çeşitli boyutlarını yansıttıklarını görmüştür. 1940) 13 . Holtzman (1961) 45 karttan oluşan başka bir mürekkep lekeleri testi geliştirmiştir. Kişinin çevresini ne kadar gerçekçi biçimde değerlendirdiğine bakılır. neden böyle bir benzetme yaptığı sorulur. Bölge: Kişinin lekenin bütününü mü ya da hangi bölgesini tanımladığına bakılır. somut düşünmeyi ifade ettiği düşünülmektedir. organize etme ve kavramları ilişkilendirme. Bu dezavantajı gidermek için. güdülenmesi. başetme biçimleri ve kişilik yapısının kararlığı gibi konularda bilgi vermektedir. sıra dışı yanıtlar gerçeklerle bağlantısızlık olarak yorumlanabilir.Projektif testlerin altında yatan varsayım. sonuçta daha derinde bulunan kişilik örüntülerinin ortaya çıktığı savunulmaktadır. meşguliyeti (preoccupations). Projektif Testler Rorschach Mürekkep lekeleri testi Mürekkep lekeleri kişiliği değerlendiren ilk projektif testlerdendir. 6 siyah-beyaz karttan oluşmuştur. Đkinci aşamasında. bedenin bölümleri. kişiler muğlak bir uyarana tepki verirken bilincinde/farkında olmadıkları kişilik karakteristiklerini bu uyarana yansıtarak ortaya dökerler. Kişilere bir dizi mürekkep lekesi gösterilir ve herbirinde ne gördüğü sorulur. Kişinin yaşamı. Murray. Tematik Algı Testi (Thematic Apperception Test. Son yıllarda. Rorscach Testine benzer mürekkep testi örnekleri Rorschach Testi Test 4 renkli. Mürekkep lekeleri Rorschach’ın en önemli dezavantajı puanlama ve yorumlamanın zorluğu ve uygulamacılararası güvenirliğin düşük olmasıdır. normal-dışı davranışların tanılanmasında çok yararlı olmadığı görülmüştür.

Danışana resimdeki kişilerin düşünceleri ve duyguları da sorulur. yalnız. Bir oturumda en fazla 20 resim sunulur. Nöropsikolojik Testler Ruhsal bozuklukların değerlendirilmesinde karşılaşılan güçlüklerden biri beyin hasarı ve bununla ilgili bozuklara tanı konmasıdır. kimileri kadınlar kimileri de her iki cinsiyete de gösterilir. Kimi testler merkezi sinir sistemindeki patolojiyi gösterebilmektedir. Beynin hangi bölgesinin etkilendiğini belirleyebilmektedir 14 . Çocuklar. yaşlılar ve farklı ırktan kişiler için geliştirilen formlar da vardır. beyin hasarı olan ve olmayan kişilerin kopyaları ile karşılaştırılır. Karakterlerin niyeti ve Yaşama genel olarak bakışı nasıldır? Değerlendirme Güvenirlik ve geçerlikleri düşük. Ancak nöropsikolojik problemler çoğunlukla bu amaçla geliştirilen testlerle değerlendirilmektedir. Kopyalar. Kiminle özdeşim kurduğu. projektif testlerin kişisel bildirim testleri gibi değerlendirilemeyeceğini ve kişinin öznel dünyası hakkında önemli bilgiler verdiğini savunmaktadırlar. ancak kimi klinisyenler. Beyin hasarının belirlenmesinde %70-%90 isabetlidir. ortası ve sonu olan ve bu duruma bir hikaye anlatması istenir. Resimlerdeki kişiler. ikiliya da grupla çeşitli ortamlarda olabilir. Hikayenin sonunda bu duruma neyin neden olduğu ve nasıl sonlanacağı da sorulur. Bender-Geştalt Testi: Olası bir beyin hasarını değerlendiren testlerden biridir.TAT TAT’ndeki resimler gösterilerek kişiden her resim için başı. Resimler muğlaktır ve her çeşit hikaye anlatılabilecek niteliktedir. Kimi resimler erkekler. Halstead-Reitan Bataryası Beyin hasarı ve ilgili nöropsikolojik bozuklukları değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Genellikle aşağıdaki sorulara yanıt aranır: Hikalerde ortaya çıkan kişiler-arası ilişkilerin doğası. Bu test aynı zamanda çocuklarda algı-hareket gelişimini değerlendirmede kullanılır. Rorschach ve WAIS gibi. Üzerinde geometrik şekiller olan kartları kişiden kopyalaması istenir.

Örn: Parmak salınımı testinde. dokunsal. Hangi işlevlerin kaybedildiğini ya da zarar gördüğünü bildirir. Luria-Nebraska Bataryası Rus nöropsikolog Alexander Luria (1902-1977) tarafından geliştirlmiştir.Dezavantajı: Oldukça uzun (6-8 saat). aritmetik. Hedef. hafıza ve problem çözme. beynin belli bölümleri ile davranış arasındaki ilişki biçiminde yorumlanır. Çocuklara ve yetişkinlere uygulanmaktadır. okuma. bedenin bölümlerini tanıması. Đzleme Testi: Parmak Salınımı (Titreşimi) Testi: Kişiden işaret parmağı ile olabildiğince hızla bir tuşa basması istenir Sınıflandırma Testi: Bir ekranda imge görünür ve kişiden 1-4 arasında bir rakama benzetmesi ve o tuşa basması istenir. okuma-yazma ve aritmetik. Kişiden nesnelerin adını söylemesi. beyin hasarının nedenini belirleyememesi ve genel hafıza işlevlerini değerlendirememesi Halstead-Reitan Bataryası Alt-Testler Dokunsal performans testi: Kişi gözleri kapalı iken çeşitli küpleri bir tahtaya hem sağ hem de sol eli yerleştirir. alıcı dil. Kişiden doğru yanıta götüren kuralı zihninde tutup ona göre yanıt vermesi beklenir. akustik. yazma. görsel. Halstead-Reitan bataryası gibi bir dizi işlevi değerlendirmektedir Bunlar: temel ve üst düzey hareket becerileri. Kişiden daha sonra bu nesneleri bir kağıda resmetmesi istenir. harf ve rakamları tanıması. Afazi (konuşma yetisinin yitimi) Testi: Dil ve konuşma ilgili yeterliklerin sınandığı bir testtir. basit pandomimleri tekrarlaması gibi Testte gösterilen performans. Beyin hasarının büyüklüğü ve yeri hakkında bilgi vermektedir. Yanlış yanıtta zzzzzzz sesi gelir. dil ve konuşma bozukluklarının ise sol loblorla bağlantılı olduğu düşünülmektedir. ifade etme. kişinin tanımadığı nesnelere ilişkin hareket hızı ve dokunsal ve kinestetik ipuçlarını kullanarak öğrenme yeterliğini değerlendirmektir. 15 . parmakla izlemenin beynin ön lobutarafından kontrol edildiği. Beyin hasarı olan ve olmayan kişileri ayırtedebilmektedir. ritmik.

keder. Bilişsel Değerlendirme: Ölçeklerle ya da görüşmelerde sorulan sorularla ilgili bilgiler elde edilir. kas gerginliği. Örn. hangi beceriler yeniden kazanılabilir ya da diğerleriyle ikame edilebilir. uykusuzluk.Sonuçta rehabilitasyon hakkında bilgi verir: Hangi beceriler etkilenmiştir. Fizyolojik Ölçümler: Davranışın fiziksel boyutlarıyla ilgili olarak da ölçümler yapılmaktadır. hayal kurma. görüşmeler.5 saatte tamamlanabilmektedir DAVRANIŞ DEĞERLENDĐRMESĐ Bir dizi yöntemle davranış değerlenirilmektedir: Doğal ya da yapılandırılmış ortamlarda gözlem. bildirime dayalı ölçümler. 16 . nabız. psikolojik ya da fiziksel stres anında deride değişimler. Bilim yoluyla elde edilen ve yorumlanan bilgilerin bir yönteminin bulunması gerekir. klinikte gözlenebilir ya da bir alkolizm sorununda klinikte yapay bir içki mekanı yaratılarak davranışlar gözlenebilir. Örneğin. Sadece gözlenen davraışları değil. Kendimize söylediğimiz cümleler. Sözel ve sözel olmayan davranışlar gözlenir: Evde. “aklımızdan geçen düşünceler” gibi içsel süreçlerin de önemli olduğu bilinmektedir. okulda. Yüksek tansiyonu önleme gibi çalışmalarda yararlanılmaktadır Klinik Psikolojide Araştırma yöntemleri Bilim sistematik yollarla (yani. kan akış hızı ve beyin dalgaları Bu değişimlerin korku. yöntem)elde edilen bilginin olguları açıklama yoludur. Değişmesi gereken hedef davranışın belirlenmesine yardımcı olur. problem çözme gibi durumarda farklılaştığını biliyoruz. bilişsel değerlendirme ve fizyolojik ölçümler DAVRANIŞ DEĞERLENDĐRMESĐ Gözlem Doğal Gözlem: Genellikle “Uyaran-kişi-tepki-sonuç” dörtlüsüne bakılır. “Đşlevsel Olmayan Düşünceler” ölçeği ya da görüşmede “Biri sizi eleştirdiğinde aklınızdan ne geçer” gibi. Bu testin güvenirliği ve geçerliği konusundaki bilgiler artmaktadır 269 madde ve 11 alt-testten oluşan test yaklaşık 2-2. parkta gibi Benzetişim (Analogue) Gözlemi: Anne-çocuk ilişkisi. kendimizi nasıl ödüllendirdiğimiz gibi. klinikte.

Bilimsel bilginin güvenilir olması gerekir. Davranış örüntülerini açıklamakla kalmaz. benzer durumlarda tekrarlanması gerekir. Örneğin. Zaman ve mekan yakınlığı bize durumu açıklamaz: Öğrenilmiş korku kavramı bu durumu açıklayabilir. Böylece tedavi ve önleme çalışmaları yapılabilir.Bilimsel bilginin ve yorumun en önemli özelliği test edilebilmesi ve yanlışlanabilme özelliğine sahip olmasıdır. kuramların gelişimi ile bilgiyi açıklamak ve mümkünse neden-sonuç ilişkilerini ortaya koyabilmektir. Bu durumun hem test edilebilmesi hem de yanlışlanabilmesi gerekir. ikna edici ve güçlü olmalıdır Psikolojik süreçleri açıklamada varsayımlara dayanır. tutarlı. nedenlerine ilişkin açıklamalarda bulunur. Neden Kuramlara Gereksinim Duyulur? Kuramlar birbiriyle ilişkili olayları ya da davranış örüntülerini açıklar Kuramların açıkladığı olaylar ya da davranış örüntüleri mantıklı. Kuramların yeterliği araştırmalarla sınanır. Bilimin amacı. Örn. varsayımları kanıtlamak üzere araştırmalr yapılır. köpek havlamasından sonra korkular başlayan bir çocuğu gözleyebiliriz. Basitlik: Anlaması ve uygulamasının basit olması Görgül geçerlik: Bilimsel gözlemlerle elde edilen verilerle örtüşmelidir (örn: başın çapı) Đç-Tutarlık: Kuramın tüm parçaları birbiri ile örtüşmeli ve tutarlı olmalıdır (varsayımları ve hipotezleri) Test Edilebilirlik ve Yanlışlanabilirlik: Yararlılık: Klinik psikoloji ile ilgili kuramlar davranışları açıklamalı ve tahmin edebilmelidir. Epidemiolojik Araştırmalar Betimsel Araştırmalar Gelişimsel Araştırmalar (Gelişimsel Psikopatoloji) 17 . Kuramsal kavramlar gözlenebilir durumlardan çıkarılmış olsa bile. Bir görüngüyü ya da olguyu açıklamak üzere geliştirilen bir dizi varsayıma “kuram” denir. bunların da açıklanması gerekir. çocuklukta dayak yeme depresyona neden olur demek yeterli değildir. Đyi bir kuramın özellikleri nelerdir? Genel ve kapsayıcı olması: Herhangi bir davranış bozukluğunu değil tüm davranış bozukluklarını açıklamalıdır.

Yaygınlık – Görülme Sıklığı (prevalence): Belli bir zamanda ya da zaman diliminde bir bozukluğun görülme oranı 2. Özellikle seyrek görülen. meslek. sıra-dışı. gelişim. Đnsıdıns (Incidence): Bozukluğu gösteren kişi sayısında belli bir zaman diliminde (genellikle bir yıllık) artış / değişim oranı 3. Risk Faktörü: Belli bir durumun ya da değişkenin varlığında bozukluğun görülme olasılığının artması Vaka Araştırmaları Bir kişinin davranışlarının gözlenmesi ve kaydına dayalı araştırmalardır. önemli durumlarda Müdahale. uyum. tanı ve tedavi konusunda ayrıntılı bilgi verilir Genel olarak kabul gören kuramları yanlışlamaya yönelik bilgileri içerir Test edilebilecek hipotezler önerir Örn: Thigpen ve Cleckley (1954) “Eve White” Çoklukişilik: yeni bir kavram ve tedavi yöntemi önermişlerdir Genellenebilirliği düşüktür Deneysel Araştırmalar Örn: Hangi psikoterapi kuramı daha etkilidir? Deneysel araştırmalar neden-sonuç ilişkisi hakknda bilgi verir Araştırma hipotezi yer alır 18 . evlilik. Kişinin geçmişine ilişkin tüm bilgiler danışandan ve ilgili diğer tüm kişilerden toplanır (Aile. sosyo-demografik bilgiler. sağlık.Deneysel Araştırmalar ve Analok Araştırmaları (Tek-Denekli Araştırmalar ya da gruplarla) Vaka Araştırmaları Epidemiolojik Araştırmalar Bir hastalığın sıklığı. Epidemiolojik araştırmalarla ilgili kavramlar: 1. dağılımı ve ilişkili etmenlerle ilgili araştırmalardır. kişilik. yaşam biçimi ve güncel durumu) Klinisyenler aynı zamanda bireyi tedavi etmeye çalışır. eğitim.

özellikle ilaç araştırmalarında) Dış geçerliğin sağlanması gerekir Analok (Benzetme) Araştırmaları Deneysel yöntemin avantajlarından yararlanmak. psikotik ya da otistik çocuklardaki kendini yaralama davranışlarıdır. Örneğin çocuk istismari.Bağımsız değişkeni ve bağımsız değişkenin düzeylerini araştırmacı kontrol eder Bağımlı değişkenin. Davranışların bir yönüne odaklanarak güçlü bir araştırma yöntemi olarak klinik psikoloji araştırmalarında kullanılmaktadır.amacıyla analok araştırmaları yapılır Analok araştırmaları etik açıdan yapılması olanaksız olan araştırmaları –etik ihlaline yol açmadan. -özellikle neden-sonuç ilişkisi.olanaklı kılar.katılımcıları kendi hipotezini destekler yanıtlar vermelerine yönlendirmesi). Böyle bir yanlılığı ortadan kaldırmak için çift-kör (double-blind) araştırma desenleri düzenlenir (hem araştırmacı hem de katılımcı araştırmanın hipotezinden haberdar değildir. Genellenebilirliği ve dış-geçerliği düşüktür. benlik saygısına tehdit depresyon ya da kaygıya neden olur mu? Ratlarla araştırma yapıp sonuçları ratlara genellersek. hayvanlarla yapılan araştırmaların doğurguları çıkarılıp insan yaşamına genellenebilirliği sınanmalıdır En önemli dezavantajı dış geçerlik ve genellemedir Psikopatolojinin doğası ve nedenleri hakkında önemli bilgiler sağlar Tek-Denekli Deneysel Araştırmalar Klinik psikolojideki deneysel araştırmalar tek bir denek (katılımcı) ile de gerçekleştirilebilir Vak’a araştırmalarında olduğu gibi. bağımsız değişkene bağlı olarak değiştiği kabul edilir En azından bir kontrol grubu yer alır Katılımcılar tesadüfi yöntemle gruplarla atanırlar (her katılımcının belirlenen gruplara atanma olasılığının aynı olması Rosenthal etkisi kontrol edilebilir (Araştırmacının –farkında olmadan. sonuçların karşılaştırılacağı bir kontrol grubu yoktur. Örneğin. gerçek yaşam olayına benzer bir olay laboratuvar ortamında yaratılır. analok araştırması yapılmış olmaz. 19 . şizofreniye kaynaklık edebilecek ebeveyn davranışları gibi Analok araştırmalarında. Bu araştırmaların çıkış noktaları.

ABAB desenleri: A= Operant durum (baseline). beyindeki anormalliklerin hangi hastalıklara neden olduğu. duygu Fiziksel Hastalık ve Psikopatoloji Geleneksel biyo-tıbbi ruhsal bozukluklarla –fiziksel. cinsiyet değişkeni (kadın ve erkekler) ile tedavi yöntemleri (ilaç. Uykusuzluk.hastalık kavramı ile eşleştirmişlerdir. depresif belirtileri olan bir çocuğun iki ayrı davranışı gözlenir. neşemiz. Sonuçta. ilaçların beyine etkisi. ayrıca üzüntülerimiz.değil ödüllendirmenin davranışlardaki değişime kaynaklık ettiği sonucuna varılır. Önce çok konuştuğunda ödüllendirilir. yasımız ve gözyaşlarımız. Az konuşma ve ağlama gibi. gözden kaçan hatalar. 20 . Çoklu Operant Desenleri: A=Operant durumdaki koşulların yeniden uygulanmasının mümkün olmadığı ya da etik olmadığı durumlarda çoklu-operant işlemi uygulanmaktadır Çoklu Operant: Örneğin. diğer değişkenlerin – etmenlerin. kahkahalarımız. muhakeme. Operant durum ile deneysel durum arasında anlamlı bir farklılık olduğunda sonucun deneysel manipulasyondan kaynaklandığı sonucuna varılır.. jestlerimiz. amaçsız kaygılar. Bu aşamada ağlama sıklığına da bakılır.. beyin yapıları ve zihinsel işlevler arasındaki ilişkisi:hafıza. Beyin ve sinir sistemi çalışmaların odak noktasıdır Sinirbilim: beynin yapısı. B= Tedavi (deneysel manipulasyon) A= Operant durumdaki koşullar B= Tedavinin yeniden sunulması (deneysel manipulasyon). unutkanlık ve alışkanlık dışı davranışlar beyinden kaynaklanır” Hipokrat Ruhsal bozuklukların nedeni bedenimizdeki biyolojik ya da fiziksel bozukluklardır. ağrılarımız. beyinden –yalnızca beyinden kaynaklanır. kimyasal süreçler ile beyin işlevleri ile ilişkisi. Örneğin. Hastalık: bedenin tümünü ya da bir bölümünü etkileyebilir ve patolojisi bilinebilir ya da bilinmeyebilir.. Karma Desenler Birden fazla etmenin (değişkenin) bir bağımlı değişkene olan etkisini araştırmak amacıyla yapılır. Daha sonra ağlamadığı zamanlar da ödüllendirilir. bilişsel ve insancıl) iyileşmeye olan etkisi. Klinik Psikoloji Kuramları Biyo-Tıbbi Kuramlar “Hazlarımız.

2. Belli psikopatolojiler bulaşıcı hastalıklardan kaynaklanır. Örneğin: Diabetin nedeni karbonhidratların metabolizma işlevlerindeki bozukluklar ya da yüksek tansiyon Örneğin depresyon ve şizofreni araştırmaları. Örneğin. Hafıza.Patoloji: Hastalığın altında yatan süreçlerdir. Depresyonun nöropineprin bozukluğundan (deficiency) ya da serotonin yetmezliğinden kaynaklandığı önerilmektedir. kişi halüsünasyonlara kapılabilir. Hafıza. Bağışıklık sisteminde ve aşı gibi çevresel değişikler fark yaratır. (psiko: ruhsal. zehirli maddelerin vücuda girmesi gibi durumlarda bedensel işlevler yerine getirilemeyebilir. Bulaşıcı-Olmayan Travma: Yıkıcı çevresel koşullardan ötürü bedenin işlevlerini yerine getirememesi. Sistemik Hastalık: Herhangi bir vücut organının ya da organ sistemlerinin işlevlerini yerine getirememesi durumu Sistemik hastalıkların nedenleri kısmen bilinebilir. Bulaşıcı Hastalık: Bakteri ve virüs gibi parazit türü organizmaların vücudu istila etmesidir. tüm psikopatolojinin sonunda bir hastalıkla bağlantısının kurulacağı inancını güçlendirdi. yargılama işlevleri bozulabilir. ya da kalıtım 3. vücut hücrelerinde ya da dokularındaki değişimler gibi. büyüklük sanrıları. Kafa travmaları. patoloji: hastalık) Biyo-Tıbbi Kuramlar HASTALIK 1. muhakeme ve soyut düşünme Örneğin frengi mikrobunun sinir sistemini istila etmesi: özbakım becerilerini yerine getirememe. Doğurguları Normaldışı davranışlarda organik nedenlere çok fazla önem verilmesi Tedavide yalnızca biyolojik ya da fiziksel yöntemlerin kullanılması Psikoterapi. nöropineprin ve serotonin adlı nörotransmitterler. bedensel yaralanmalar. Örneğin: beyin iltihabı dementia belirtilerine neden olur. Frengi mikrobunun bulunması. depresyonda. psikoeğitim ya da sosyal çevre düzenlemelerinin gözardı edilmesi Neden-sonuç ilişkisinin kurulamaması Psikoaktif ilaçların geliştirilmesi Nedenin vücutta o maddenin eksik olup-olmadığına bağlanamaması: Aspirin gibi 21 .

Klinik Psikoloji Kuramları Beden-Çevre Etkileşimi ve Ruhsal Bozukluklar Bireyin çevresi ve yapısal özellikleri arasındaki etkileşim vurgulanır.temel odağı psikolojik olayların analizidir Kişilik. Klinik Psikoloji Kuramları Psikodinamik Kuramlar Psikodinamik yaklaşımlara göre. söylenmeyenler de davranışların altındaki motivasyon hakkında ipucu verir 22 . Kalıtım-davranış çalışmaları: Kalıtım davranışa neden olmaz. psikodinamik kuram ve uygulamaların temelidir Psikoanalizin öncüsü Sigmund Freud’dur (1865-1939) Freud –erken dönem yazılarında biyolojik etmenlere değinse bile. Kalıtım uyarana belli bir tepkiyi değil. tüm davranışların bir amacı ve motivasyonu vardır Đnsanlar çoğunlukla davranışlarını ve düşüncelerini yönlendiren . ya da hangi tepkilerin verilme olasılığının yüksek olduğu bilgisini verir. düşünce ve duygular davranışlardan çıkarılır Yalnızca söylenenler değil. ruhsal bozukluğun odağı bilinçdışı dürtüler ve çatışmalardır Psikoanaliz. hangi tepkileri vereceğimizin ranjlarını belirler. onların altında yatan gerçek motivasyonun farkında değillerdir Motivasyon. davranış ve terapi kuramı geliştirmiştir Psikoanalitik Kuram (Klasik/Ortodoks Psikoanaliz) Normal-dışı davranışların nedeni içsel faktörlerdir Bu içsel faktörler -içsel-psişik.olaylardır ve zihinde (mind) gerçekleşir Psikodinamik kuramlara ve psikoanalize göre. kalıtım içinde bulunduğumuz çevreye nasıl tepki vereceğimizi etkileyebilir. Yatkınlık-Stres Kuramları: Aynı biyolojik yatkınlığa sahip iki birey farklı çevrelerde yetiştiğinde stres kaynağına farklı tepkiler geliştirebilirler.

Normal-dışı davranışların gelişimindeki önemli olaylar unutulmakta Bu anılar çok acı verdiğinden “bastırılır”.cinsellik ve saldırganlık dürtülerinden kaynaklanır Bu biyolojik dürtüler çoğunlukla ebeveyn ya da diğer otorite figürlerinden edinilen ahlaki standartlarla çatışır Toplumun açık cinsellik ve saldırganlığı sınırlandırmasından da bu çatışmalar kaynaklanır. Bu çatışma ve kaygılar pek çok belirti biçiminde ortaya çıkar Kişi bu belirtilerin kaynağını bilmez ve daha makul nedenlere yükler Gerçekçi kaygı: bilinen ve gerçek bir kaygı Nevrotik kaygı: bilinmeyen bir tehlikeye gösterilen tepki (cinsellik ve saldırganlık dürtüleri) Ahlaki kaygı: ahlaki kuralları ihlal etmemek için ebeveynin ceza tehditlerinin içselleştirilmesi. belki de hiçbir zaman bilince çıkmayabilir Psikoanalitik Kuram Belirtilere neden olan iç-çatışmalar –doğuştan getirilen. dil sürçmeleri. Bu tehditlerin kaygı yaratmasının nedeni ebeveyn sevgisini kaybetme tehlikesi olarak (çocuklukta) algılanmasıdır Çocuk. ancak bilinçdışını bilince getirmek oldukça güçtür. biyolojik. çatışma ve kaygı gibi psişik süreçlerin işlevlerini açıklamak üzere. ne zaman aklaki kuralları ihlal etse –ettiğini düşünse kaygılanır Normal ve normal-dışı ayrımı niteliksel değil. ergenliğe ve yetişkinliğe girdiğinde. bilinçten bilinçdışına itilir Bilinç ve bilinçdışı arasında süreğen-birbirine akan bir ilişki vardır Bastırılan motifler ve çevresindeki anılar bilince çıkarak daha fazla kaygı yaratır Kişi bu kaygılara ya da belirtilere yoğunlaştığında bilinç ve bilinçdışı arası bir durum oluşur: bilinçöncesi Bilinçöncesi kolaylıkla bilindışı olabilir. “zihinsel yaşamın acentaları” adını verdiği kişilik yapılarını önermiştir 23 . nicelikseldir Đsim ver yer unutmak. eşyaları kırmak ya da kaybetmek bilinçdışı çatışma ve kaygıların ipuçlarıdır Motivasyon.

Saldırganlık dış dünyaya ya da kendine yönelebilir. haz ilkesine göre çalışır. iyileştirir. eleştirir. ve Tanatos (Ölüm dürtüsü) Ers. Cinsel enerjiden daha fazladır. yapıcı tüm etkinliklerin kaynağıdır. karar verir. Kişi saldırganlığı başkasına yönlendirmek ister. doğuştan olan. binici amaca karar verir ve hayvanın hareketini yönlendirir Ego. Zihnin biyolojik ve ilkel acentasıdır Đd. Örn: yemek yeme ve cinsel ilişki Kişilik ve Normaldışının Yapıları EGO (BEN) Yaşamın ilk yıllarında. iki temel dürtüden oluşur. Gönüllü yapılan tüm etkinlikleri “ben” kontrol eder Deneyimleri hafızada tutarak ve dış dünyayı değiştirmeyi öğrenerek dış dünyaya tepkide bulunur Hazza hemen kavuşmaya ya da ertelemeye “ben” karar verir. idden gelen tüm heyecanları baskılamak zorunda kalır “ben” akıl yürütür. birbirlerine karşı da çalışabilir. ancak ahlaki emirlerden ötürü kendine çevirir Eros ve tanatos birlikte de. idden başka bir zihinsel acenta gelişir “ben” Ben. dış dünyanın ve idin taleplerini –ki bu talepler çoğunlukla birbiriyle çelişirkarşılayacak kadar güçlü olmalıdır Kişilik ve Normaldışının Yapıları SÜPEREGO (ÜSTBEN) 24 . (dış dünyanın koşullarını gözetir) Bazı durumlarda. Kişilik ve Normaldışının Yapıları Tanatosun temel amacı. id ego ilişkisini at ve binicisine benzetir Đd enerjiyi sağlar. Ölüm dürtüsü yerine saldırganlık terimini tercih etmiştir. Eros ve libido yaşamı geliştirir. haz veren davranışların kaynağıdır. libido adı verilen özel bir enerji kullanır. Eros: aşk tanrısı. “kalıtımla gelen.Kişilik ve Normaldışının Yapıları ĐD Psikolojik gelişim id’le başlar. Yalnızca hazzı değil. yaşayan her şeyi yaşamayan hale dönüştürmektir. id ile dış dünya arasındadır. iç çatışmalara ve dış tehlikelere karşı kendini savunur –kişiliğin entellektüel acentasıdır Freud. doğumda varoaln ve sonuçta dürtüsel olan her şey” id’dir. Eros.

id. güçlü bir ben ve makul talepleri olan –aşırı cezalandırıcı olmayan.bir üstben geliştirmiştir Nevrotik. düzeltir. Freud’a göre Psikopatoloji Freud’a göre ruhsal bozukluk. Bunlar ebeveynlerden ve zaman içinde benzeri kişilerden (öğretmen gibi) alınarak içselleştirilir Üstben. anus ve cinsel organlar Cinsel uyaranlara çocuğun verdiği tepkiler ana-babanın tutumları. “ben’i gözler. kişiliğin yeni yapısı olan üstben gelişmeye başlar Üstben ahlak/vicdan ve ideallerden oluşur Vicdan. güçlü bir egonun nasıl geliştiğini anlatır Zayıf bir ego travmatik olaylardan ve bulunulan evrenin gereklerini yerine getirememekten kaynaklanır Her bir gelişim evresinde. idealleri. normal-dışı kaygıları olan bir ben zayıftır ve dış dünyanın taleplerini yerine getiremez. Psikotik ego gerçekle bağlantısını kopardığından psikoanalitik tedavi uygun değildir (Freud’a göre. idin talepleri çok yoğun. kontrolleri ve yasaklarından etkilenir Çocuğun görevi. anababanın tutumlarından kaynaklanan kaygı ve hayal kırıklıkları ile başetmektir Bir evrede kaygı ve hayal kırıklıkları ile nasıl başa çıkıldığı diğer evreleri etkiler Oral –Bağımlı Evre Cinsellik doğumla birlikte başlar Bebeğin hazza ulaşabilmesi bir diğer kişiye (genellikle anne ya da anne figürüne) bağlıdır 25 . bedene yönelik bir “erotik bölge” vardır: ağız. üstben ise acımasız olduğundan ben’in örgütlenmesi zayıftır. ancak gerçekle bağlantıları kopmamıştır (psikotikler gibi) Piskotiklerde. bunları uzlaştıramamasından kaynaklanır Sağlıklı bir birey.Çocukluk süresinde. ahlaki doğruları ve yanlışları temsil eder. aynen ana-babalar gibi” Üstben’in talepleri yerine getirilmediğinde ben suçluluk hisseder. üstben ve dış-dünyanın genellikle birbiriyle çelişen taleplerini egonun ustalıkla karşılayamaması. diğer bazı psikoanalistler farklı düşünmekte) Psikocinsel Gelişim Psikocinsel gelişim kuramı ile. cezalandıracağım diye tehdit eder.

1-3 yaş arasında cinsel hazzın anal işlevlerden alınabileceğini keşfeder Anal hazzı saldırganlıkla eşleştirmeye başlar Tuvalet eğitimi. ana-babayı kontrol etme açısından önemli bir olaydır Tutarak ya da bırakarak ana-babayı mutlu ya da mutsuz etmeyi öğrenir. (özellikle OKB) Fallik Evre Kızlar ve erkekler farklı bir güzergah izler (3-6 yaş) Fallik.örnekleridir Anal karakter: düzen. ondan gurur duyar. Bu durum. annesinin aşkı için babası çocuğun rakibi olur Babasının yokluğunda “annesinin yatağını her yatışında” bu rekabet duyguları yoğunlaşır Cinsel rakibi olan babasının erkeksi özellikleri ile özdeşleşmeye / model almaya başlar 26 .Yaşamın ilk yılını kapsayan bu evrede. Yunanca Phallos (penis) den esinlenilmiştir Erkekler penislerinden. bebek cinsel ve bakımla ilgili hazzın bir diğer kişiye bağımlı olmakla ilişkili olduğunu öğrenir Bebeğin hazza ulaşmasındaki herhangi bir engel ya da tehdit (annenin uzun süre olmaması gibi) kaygı yaratır Eğer bu tehdit uzun süreli ve yoğun olursa. kızlar da anatomik olarak penisin eşdeğeri olan klitorisden haz almaya başlarlar Bu evrenin en önemli özelliği “Oedipus ve Elektra” karmaşasıdır Oedipus kavramı Yunan mitolojisinde Sofokles’in ünlü trajedyası Oedipus Rex’den alınmıştır Penisinden haz almaya başladığında. bağımsızlığın ve öz-girişim davranış gelişiminin ilk –ilkel. Fiziksel olarak güçlü ve evde otorite olan babasını kıskanır. diğer kişilerarası ilişkilerini de etkiler Anal-Sadistik Evre Çocuk. onu anneye göstermekten keyif alır.b. temizlik v. bebek yalnızca annesine değil diğerlerine de aşırı bağımlı olur “Aşırı bağımlı karakter” bu tür kişilik örüntülerinde kullanılmaktadır Kendine güvenme ve bağımlılık arasında bir denge olması gerekir ve bu kişinin yalnızca cinsel yaşamını diğer.

sonlanır Anneye olan cinsel arzu bastırılır Çocuk. kızlarda ise. kaçınılmaz olarak felaketle sonlanır. annesinin kadınsılık özellikleriyle özdeşleşmeye başlar Annesiyle özdeşleştikten sonra. babasının ilgisini kazanmak için şimdi annesiyle yarışabilir Đğdiş edilme tehditi erkek çocuklarda oedipu karmaşasını sonlandırır. “Seni babana syleyeceğim. babasını istemeyi bıraktığında örtük evreye geçer Annesiyle özdeşleşerek kadınsılığını ve üstbenini güçlendirir 27 .Freud’a göre Oidpus karmaşası. Böyle bir durumda üstben gelişimi zarar görebilir ve erkek çocuk anneyle özdeşebilir (uç durumlarda homeseksüel olarak yetişkin cinsel rolü edinir) Erkeksilikle özdeşleşme olsa bile. baba ortalıkta yoksa çocuk cinsel rekabete girişmez ya da erkeksilikle özdeşleşmez. penisini kesecek” diyerek emrini daha keskin hale getirir. penisi olmadığı için kendini yetersiz / aşağı hisseder Neden penisi olmadığını araştırmaya başlar Kendisini yeterince donatmadan bu dünyaya getiren annesini suçlar Bu suçlamadan sonra. Falik (3-6) ve Latent / örtük evre (6-12 yaş) Babayla olan cinsel rekabet –görünürde. Bu tehdite verilen tepki “iğdiş edilme / kastrasyon” karmaşasıdır Çocuk bu dönemi bitirir ve latent / örtük evreye geçer (6-12 yaş). Tüm gelişiminde bundan etkilenir Önce erkekleri taklit etmeye çalışır ancak penisinin olmamasının bunu engellediğini fark eder Cinsel haz almak için cinsel organlarını kullanmaya çalışır ama yeterli hazza ulaşamaz. ASnne. penisin olmaması ve erkekleri kıskanma elektra karmaşasını sonlandırır Elektra karmaşası “kadınsı karakter” gelişiminde önemlidir Kızlar. kastrasyon tehditinin yoğun olduğu durumlarda erkek cinsel rolünden korkabilir ya da kadın olmaktan korkabilir Fallik evre kızlarda farklı bir seyir izler Bir penisi olmadığını fark eder ve erkeklere gıpta eder /kıskanır. idealleri gelişen süperegosuna alınarak içselleştirir Erkeksi karakterin gelişiminde fallik ve örtük evre çok önemlidir Erkeksi karakterin gelişimi çocuğun babasıyla özdeşleşmesine bağlıdır Eğer babayla cinsel rekabete girişmezse. babanın ahlaki kuralları. oğlunun cinsel hazzının kendisine yönelik olduğunu bilir ve bunu uygun bulmaz.

Anna Freud. bağımsız bir zihinsel acentadır Sonuçta. çatışma ve kaygılarının gerçek nedenlerini çarpıtır hatta inkar eder Savunma mekanizmaları “Ego Psikolojisi” akımının temelini oluşturur Öncüleri. ego idden türememiştir. ego özerktir. biyolojik dürtülerin önemini gözardı etmeden. ego yalnızca idden kaynaklı çatışmaları çözmez. penis kıskançlığı ve erkek olma isteğinin devam etmesi homeseksüellikle sonlanabilir Freud’un kuramında en fazla eleştirilen nokta “penis kıskançlığı”dır (Anatomi yazgıdır) Genital Evre: Ergenlik ve Yetişkinlik Ergenlikte cinsel gelişim. diğer dönemlerin ne kadar başarılı geçtiğine bağlıdır Freud’un Psikoanalitik Kuramına Yöneltilen Eleştiriler Biyolojik dürtülere fazla önem verilmesi : bu dürtülerin ortaya çıktığı kültürel ortamın dikkate alınmaması Penis kıskançlığı Yetersiz Veri: Freud’un verileri retrospektif açıklamalara ve kliniğe başvuran kişilere dayanmakta Zayıf Yöntem: Gözlemleri kontrol edilmedi. Erik Erikson Ego psikologları. hastalarına ilişkin kayıtlar saatler sonra yazıldı sonuç ta Freud’un kendi hafızasından etkilenmiş olabilir. insan davranışlarında vurguyu id’den ego’ ya yönlendirmişlerdir Ego psikolojisinin temel ilkesi. David Rapaport. daha sonraki yaşantılarını etkiler Çocukların anne ve babalarını nasıl-neden model aldıklarına ilişkin açıklamaları etkilemiştir Ego Psikolojisi ve Savunma Mekanizmaları Çatışma ve kaygıyla başetmek için “ben” savunma mekanizmalarına başvurur Kişi. ego bir sorun nasıl çözülür. Pek çok gözlemi tekrarlanamıyor Freud’un Katkıları Determinizm: Davranışlarımızın bir nedeni vardır. Ego Psikolojisi ve Savunma Mekanizmaları Hartmann’a göre. önceki yaşantılar kişinin deneyimlerini. çatışma içeren bir karar nasıl verilir gibi doğrudan egodan kaynaklı sorunlarla da ilgilenir 28 .Kızlarda. bu nedenler karmaşık ve birden fazladır Bilinçdışı güdü: Farkında olunmasa bile. Heinz Hartmann.

elipsi yavaş yavaş 29 .Ego. daire ile yiyeceği eşleştirerek. Karen Horney. gereksinimlerin toplum tarafından karşılanmaması gibi temalar vurgulanmaktadır Freud Döngüsünden Sıyrılan Kuramlar Carl Gustav Jung (Analitik Psikoloji): Ortak bilinçdışına yabancılaşma psikopatolojiye neden olur Alfred Adler (Bireysel Psikoloji): Bilinçdışı çaresizlik ve aşağılık duyguları ve bunu ödünlemeye çalışma psikopatolojiye neden olur Davranışçı Kuramlar Ruh sağlığı alanında çalışanlar normal-dışı davranış ve deneyimleri anlamak için öğrenme ilkelerine yönelmişlerdir Sosyolog ve antropologların çalışmalarından etkilenmişlerdir: Normal-dışı kültürel norm ve kurallardan sapmadır Klasik Koşullanma Ivan Petrovich Pavlov (1849-1936) Koşullanmış Duygusal Tepkiler: Pavlov. şimdi. sosyal ve kültürel ortam. dış dünyanın somut sorunları.daireye koşullamıştır. Daha sonra. Harry Stuck Sullivan. kişilerarası ilişkiler. bazen dış dünyanın somut sorunları ve süperogonun getirdiği sınırlamalarla ilgilenir Savunma Mekanizmaları Bastırma Đnkar Mantığa bürüme Gerileme Karşıt tepki geliştirme Ters-Yapma: OKB ya da ana-babanın “öpeyim geçsin” gibi davranışlar Yer değiştirme Yansıtma Özdeşleşme Yeni-Freud’cular Erich Fromm. Heinz Kohut Ego. elips ile yiyeceği eşleştirmeyerek köpeği –elipse değil.

F. Đnsancıl Psikoloji Dergisi En önemli liderlerden biri Abraham Maslow ‘dur (1908-1970). Ve II. Watson ve Rayner (1913): Küçük Albert çalışması. Normal-dışı davranış gösteren kişiler. hangi ayırdedici uyaranların uygun davranışı pekiştirmede ipucu olabileceğini öğrenmemişlerdir. çözümlenmemiş duygusal çatışmaların uyumsuz davranışlara neden olabilecek yollardan birini göstermiştir. Đnsanlar geleceklerini belirleyecek seçimlerde bulunabilirler (özgür seçim) Đnsanın en önemli özelliği gelişmeye ve potansiyelini kullanarak kendini gerçekleştirmeye yönelik olmasıdır Đnsancıl Psikoloji Đnsancıl psikoloji temel kavramlarını varoluşçu felsefe ve psikolojiden almıştır 30 . 1961.daireye benzetmiştir. pekiştirecin nasıl uygun biçimde elde edileceğinin öğrenilmesidir. Köpek artık şeklin daire mi yoksa elips mi olduğunu ayıredemeyecek noktaya geldiğinde çatışma belirtileri göstermeye başlamıştır. Tip ceza Sosyal ve fiziksel çevre pek çok uyarandan oluşur. Skinner (1904. Fobilerin edinilmesi Operant Koşullama B.) Olumlu ve Olumsuz pekiştirme I. Psikolojideki üçüncü güç olarak bilinir. Terapinin amacı. Gereksinimler hiyerarşisi ve kendini gerçekleştirme Diğeri Carl Rogers’dır (1902-1987). Bunların potansiyellikleri ve gerçekleştirilme düzeyi arasındaki fark ciddi psikolojik problemlerin kaynağıdır. Birey-merkezli psikoterapi. Bunlardan hangilerinin pekiştirmeye kaynaklık edeceği öğrenilir. Model alma Sistematik duyarsızlaştırma Flooding: Sel tekniği Vicarous pekiştirme Đnsancıl Psikoloji Đnsancıl psikoloji insana ilişkin değerleri vurgular Đnsanların gereksinimleri ve amaçlarını anlamaya çalışır. Pavlov’un bu çalışması.

bu materyali anlamak. insan ilişkisidir ve amacı. Uyumsuz yaşama biçiminden daha uyumlu yaşama biçimine geçmek Bioterapide ise. duygularında ve davranışlarında olumlu değişiklikler yapmaktır. 1905-1980). Çatışmayı çözmek ve kaygıyı karşı kendini korumak için ego bu dürtüleri bastırır ve bilinçdışına gönderir ya da savunma mekanizmalarını kullanır Temel Kural:Danışan aklına gelen her şeyi. Sorumlu ve aktif Biomedikal terapi ve psikoterapi birarada olabilir: psikoaktif ilaçlarla psikoterapinin birarada kullanılması gibi Psikoterapi Psikoterapi: “Acı çekiyorum” diyen insanı rahatlatmaktır Sözel iletişim ve ilişki önemlidir “Cüzdan arkadaşlığı” (W. Kendini anlama ve kabul edici tutum geliştirme gibi. Schofield. Birey içsel arzuların veya dış güçlerin kurbanı değildir (bilinçdışının varlığı kabul edilse bile). hasta (terimi kullanılır) terapistin yönergelerine uymaktadır. Psikoterapinin amaçları daha geneldir. insanın düşüncelerinde. isteği (motives). Psikoterapinin özü.Bireylerin şu andaki varoluşu. 1986) Klasik Psikoanaliz: Yöntem ve Amaç Bilinçdışına gömülmüş düşünce motifleri bilince getirmek çok önemlidir Nevrotik bireylerin egosu kaygı doludur: idin cinsel ve saldırgan dürtülerin ifade edilmesini süperego yasakladığı için. farkında olmadan terapötik süreci sabote etmektir 31 . Amacı belli belirtileri azaltmaktır. kendilik algısı ve psikolojik problemlerine yoğunlaşır. Psikoterapi ve Bioterapi Psikoterapi: psikolojik yollarla tedavi demektir. Biz kendimizden varettiğimizden kişiyiz. Rollo May “ancak içine doğduğumuz dünyanın sınırlılıkları dahilinde”. anlamlı-anlamsız söylemelidir. Analist. yorumlamak ve danışanına yorumunu aktarmak durumundadır Temel uygulama yollarından biri serbest çağrışımdır Direnç ve Terapötik Đşbirliği: Direnç. Biomedikal işlemler spesifik ve somuttur.biz neyi seçti isek oyuz (Jean-Paul Sartre.

Perls (1894-1970) Şekil-Zemin ilişkisi Beden dili Geştalt’ın tamamlanması Şimdi ve burada Çift sandalye Bilişsel-Davranışçı Terapi Temel şemalar: Sevilme ve yeterlik Bilişler duygu ve davranışların kaynağı Erken deneyimler şemaların gelişiminde önemli ancak tedavi için erken deneyimlerin ayrıntılarıyla bilinmesi gerekli değil Tedavinin amacı. kişinin yaşamındaki özel-önemli kişilere transfer edilmesi. sonra nefret edilen-sevilen kişi (genellikle ebeveyn) ve en sonunda yeniden yardımcı olan uzman Karşı-Transferans: Yorumlama: Danışanın eylemlerinin ve deneyimlerinin bilinçdışı anlamlarının iletişimi –Danışanın farklı ortamlardaki davranışı aynı dürtü ya da çatışma çerçevesinde anlamlandırılabilir –Geçmiş –Rüya ve gelecek bağlantısı: geçmiş şimdi. kişinin rahatsızlık duymadan hazzı deneyimleyebilmesi ve aynı zamanda dış gerçekliğe uyum sağlaması Geştalt Terapi: Frederick S. değişimden korkmak Transferans: Analistin. Gerçekçi değerlendirmelerin yapılması PSĐKOPATOLOJĐNĐN TARĐHÇESĐ 32 . bilişlerin/düşüncelerin değiştirilmesi. erken yorum dirence kaynaklık edebilir –Yorumlama Psikoanalizde Amaç Psikoanalizin amacı. şimdi geçmiş gibi anlattırılır sembolleri: zamanlama önemlidir. semptomlar acı verdiği kadar zevk de verebilir.Direncin nedeni: bunların farkına varmak kaygılandırır. Terapinin başlangıcında yardımcı olacak uzman.

yy ın sonlarında bir yandan somatagenez baskınken.PSĐKOGENEZ: ruh sağlığı bozuklukları. kendi hasta hanesinde değişiklikler yapıyor.yy da akıl hastası kişilerin büyücü olduğu sanılıyor.(kara safran.1.) Brever’ in öğrencileri. çıkan kabarcıklar ile şeytanların çıktığı düşünülüyor. hastaların iyileştiğini gözlüyor. ve histeri) bu sıvıları.ŞEYTANCILIK: (DEMANOLOGY) açıklanamayan her şey tanrıya yükleniyor. felce bir mikrop neden oluyorsa. Felcin nedenleri araştırıldığında. (ancak bu yol.PINEL ilk insancıl hekimlerden. Ruhsal bozukluğu olan kişileri hipnoz ile tedavi ediyor. dışa vurulmazsa. bilinçdışına itilerek ortaya çıkabilir. psikogenez çalışmalarının öncüsü sayılan MESMER (şarlatan olarak adlandırılmış). psikolojik sorunlara dayandırılıyor. Kathaksis (travmatik olaylar. Hastaların kötü koşullarda tedavi edildiğini görünce. Hipokrat’ a göre vücudun salgıladığı sıvılar var. Bu dönemlerde felç yaygınlaşıyor. ve 19. Bu şeytanı çıkarmak için acı verici yöntemler kullanılıyor. acı veren yöntemlere maruz kalıyorlar. 19. 2. günümüzde hormonlara benzetebiliriz. hipnozu keşfediyor ve bilimsel amaçlı olarak kullanıyor. 19. 18. Hasta haneler açılıyor ama hastalar zincirlere bağlanarak. nedeni sadece somatik hastalıklar olan sorunlarda işe yarıyor. melankoli. ruh hastalıklarına da bir başka mikrop neden olur görüşü yaygınlaşıyor ve somatagenez düşüncesi yaygınlaşıyor. yy a gelindiğinde ise. bir hastayı hipnoz yöntemi ile iyileştiriyor. 460 – 377) ruh sağlığı bozuklukları bedensel sorunlara dayandırılıyor. 19. 3.SOMATAGENEZ: (HĐPOKRAT M. (mani. sarı safran renksiz safran ve kan) bu sıvıların salgılanmasındaki değişiklikler ruh hastalıklarına yol açıyor. Hastalara küçük işler vererek rehabilitasyonlarını sağlıyor. P. Bu yönteme moral tedavi yöntemi deniliyor. Ruh hastalığı olan kişilerin içine şeytan girdiği sanılıyor. Bu olay hipnoz ile tekrar yaşandığında dışa vurulur ve boşaltılır) PATOLOJĐK PSĐKOLOJĐ 33 . Sonuçta. ve 18.Ö. yy un sonunda. 16. diğer yandan da psikogenez düşüncesi baskınlaşmaya başlıyor. 17. felce frengi mikrobunun neden olduğu ortaya çıkıyor. yy da Amerika ve Avrupa’ da insancıl yöntemlere dönüş yaşanıyor. hastalıkların nedeninde yine somatagenez olduğu düşünülüyor. yy da ilk hasta haneler yapılıyor(1773) 1780 lerde hastalar delikli bir tabuta konulup.

normal dışı değerlendirilebilir. bir başka kültürde normal kabul edilmez. 4. SOSYAL STANDARTLAR: toplumsal davranışların dışından farklı davranışlar gösteren kişi. HALÜSÜLASYON: duyumlara ilişkin çarpıtmalar. 2. normal sayılabilir. ĐSTATĐSTĐK: grubun dışında davranışlar gösterse bile kişi. Kendi güçsüzlüklerini yenmeye çalışan. ruhsal ve sosyal açıdan tam iyilik halinde olma. bilişsel açıdan konsantre olamıyor. Söylediklerinin anlamlı bir bağlantısının olmaması. başkalarının sorunlarını paylaşabilme ve başkalarından hoşnut olan kişidir. Gerçeklikle bağlantılı algılamalarda bulunan ve olaylara olumlu yaklaşabilir. Kişinin kendi benliğini abartarak anlatması. 34 . ĐLETĐŞĐMDE BAĞLANTISIZLIK: aynı dili konuştuğumuz halde. DELÜZYON: yanlış inançlar. ergenlik dönemindeki gelişmeler) Kişisel stres yoktur. Alkolizm (bazen böyle olmayabiliyor).(ekonomik kriz. ANORMAL DAVRANIŞ ÖLÇÜTLERĐ 1. Bu durumda kişiye depresyon tanısı konur ve ruh sağlığı yerinde değil denir.(depresyon. En önemli sorun uçlardaki kişilerin davranışlarında normal dışı olmayabilir. Örüntü: belirli ölçülerin bir arada olması Kişi duygusal açıdan kendini kederli. süreğen bir keder. bilişsel. sevgi verebilme ve alabilme. fiziksel açıdan yorgun. Ruh sağlığı yerinde olan kişi kendinden hoşnut olan. değiştiremiyorsa.) Ruh sağlığı. davranışsal açıdan eskiden zevk aldığı davranışları sergileyemiyor. 5. Başkalarından hoşnut olma: yakın ilişkiler kurabilme.(ben son peygamberim) 6. duygusal yada fiziksel belirtilerin belirli bir örüntü içinde görülmesi.Ruh sağlığı yerinde olan birey. kaygı. başkalarından hoşnut olan ve yaşamın getirdiği sorumlulukları karşılayabilen. Freud’ Un Ruh Sağlığı Tanımı: Ruh sağlığı yerinde olan kişi. çalışan ve seven kişidir. onları kaldırabilen kişidir. Toplumda kabul gören davranışlar sergiler. KÜLTÜREL GÖRECELĐK: bir davranış belli bir kültürde normal kabul edilebilirken. kişinin konu ile hiç alakası olmayan şeylerden bahsetmesi. Toplumdaki ve kendi bedenindeki değişimlere uyum sağlayabilir. Dünya Sağlık Örgütünün Ruh Sağlığı Tanımı: bedensel. Amerikan Psikoloji Derneği Ruh Sağlığı Yerinde Olmayan Kişi Tanımı: davranışsal. fahişelik 3. onları kabullenebilen onlarla yaşamayı öğrenebilen kişidir.

ağrı) bazen de duygusal belirtiler olarak ortaya çıkar. YÖNELĐM BOZUKLUĞU: (zaman – mekan – kişi) kişinin kim olduğu. Tanı ve sınıflandırma sonucu yasal sorumluluklar belirlenir. 35 . sigortadan yararlanılır. devlet desteği sağlanır. 2. bu tanı ile yaklaşılır. kendini doğrulayan kehanet ortaya çıkabilir. Tanı koyma işleminin üç temel amacı vardır. 3. Aynı zamanda tanı konduğunda da kendi içinde bir sınıflandırma yapılabilen bir kavramdır.(kaygı. anormaldir.hozoloji: normal dışı davranış ve deneyimleri sınıflandırma biçimidir. TANI KOYMANIN DEZAVANTAJLARI etiketleme sonucu tanı konan kişi ile tanı konmayan kişi arasında bir ayrım oluşur. tedavi: bozukluğun ortadan kaldırılabilmesi için gerekli olan yöntem ve planlamanın gerçekleştirilmesidir. Đnsanları anlamaya yönelik davranışları engeller. Alt dalları olan kavramlar. nozolojiktir. pragnaz: bozukluğun gidişatı hakkında bilgi edinilmesidir.) 8. (gün boyu sürekli yatıp uyumak ☺ veya hiç oturmamak) 9. 1. Tanı konulan kişiye. çok yönlülüğünü yansıtmıyor. Tanı ile bilmemiz gereken üç kavram şunlardır. tanıya neden olacak sosyal faktörlerde yoğunlaşmak zorlaşır. 10. (2050 yılında yaşıyoruz. UYGUZSUZ FĐZĐKSEL ETKĐNLĐK: kişi uygunsuz fiziksel etkinliklerde bulunuyorsa. keder içinde olma) TANI VE SINIFLANDIRMA Tanı.semptom: (belirti) kişinin şikayetler ve dile getiremediği davranışlardır. karşısındakinin kim olduğu zaman ve mekan hakkında bilginin olmamasıdır. biricikliği. bir bozukluğu diğerlerinden ayırt etme ve tanını doğasını belirleyebilmektir. tanı bir kez konulduğunda onu bir daha ortadan kaldırmak oldukça güçtür. tanı konulduğunda.sendrom: belirtilerin bir örüntü olacak biçimde bir araya gelmesidir.7. BEKLENMEDĐK OLMA: kişinin yaşadığı duygu ve / veya düşüncelerin beklenmedik olması anormal olduğunun göstergesidir. TANI KOYMANIN AVANTAJLARI Önlem almada yol gösterir. KĐŞĐSEL STRES: (MELANKOLĐ) bazen fiziksel belirtiler olarak ortaya çıkar. Uzmanlar arası iletişimi kolaylaştırır. Kişinin var olan zenginliği. etioloji: herhangi bir bozukluğun nedenlerini açıklamaya yarayacak bilgilerin elde edilmesidir. (mide bulantısı.

1987: DSM 3 (R) → gözden geçirilmiş hali. (DĐRENÇ) Daha çok psiko sosyal faktörler olarak ele alınmaktadır. farklı hastalıkların farklı tedavi yollarının olabileceği düşüncesi ile ortaya çıkmıştır. Yani bireyin yaşantı ürünleri… ör. 1952: DSM 3 1969: WHO 1968: DSM 2 1980: DSM 3 → dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu yoktur. (RĐSK) DĐRENÇ FAKTÖRLERĐ: Yılmazlık. üst SED’ de şizofreni vakası çok sık görülmez. Ve ilk ciddi sınıflamadır. SINIFLANDIRMANIN TARĐHÇESĐ 1889: Paris 1940: WHO → normal dışı davranışlar. Elde edilen yeni bulgulara göre yeni tanılar eklenir ve belli yıllarda gümncellenir.Eysenck: bir sürü ruh hastalığı bozukluğu niceliksel bir özellik taşır. 36 . rahatsızlık veya hastalığa yakalanmama durumu. hangi gruplarda görüldüğü sorulanına yanıt veren bir disiplindir. belirtileri. ( az – orta – çok ) bunlar içedönüklük. akraba ilişkisi. EPĐDEMOLOJĐ: herhangi bir hastalık ya da bozukluğun bir grupta görülme sıklığı. KORUYUCU FAKTÖRLER : Herhangi bir hastalık ya da bozukluktaki yatkınlık faktörü. nedenleri. dışadönüklük ve nevrotizm şeklinde sınıflandırılır. önemli olduğunu hissettirme. 1994: DSM 4 2000: DSM4(R)→hareket eşgüdümü bozukluğu ile adlandırılan bir hastalık var. (okula devam. 1889’ da ilk çalışmalar yapılıyor ve normal dışı davranışlar ayrı bir kategori olarak ele alınıyor. ilgilenme) Herhangi bir ruhsal bozukluğun ortaya çıkmasında kişilik – psikolojik ve sosyal faktörler çok önemlidir. hastalıklar içinde sınıflandırılmaya başlandı. yakın ilişki. sonradan eklendi. Sınıflama ihtiyacı.(sakarlık) DMS: Diaosantic and Statical Manual of Mental Disorders DMS TR: Ruhsal Bozuklukların Tanı Ve Đstatistikleri El Kitabı Amerikan psikiyatri derneğinin hazırladığı bir dökümandır.

kaygı durumu bozuklukları ve ilişkisel sorunları ortaya çıkabilir. Buradan şu sonuca ulaşabiliriz. ABD → alt sosyo ekonomik düzey → zenci → şizofreni → risk faktörüdür. intihar. → yapısal faktörler → hormonal faktörler → genetik faktörler → olumsuz yaşam olayları (istismar) ÇOKLU SON Farklı bozukluklara. ör. Tanı konarken ilk önce baskın olan tanı belirtilir. 1-kaygı bozukluğu → depresyon Çocuklarda en sık görülen ise dikkat eksikliği ve hiperaktivite / öğrenme bozukluğudur.ABD’ de yapılan bir araştırmada alt SED’ de ve zencilerde şizofreninin görülme sıklığı daha yüksek olarak bulunmuştur. cinsel işlev sorunu. 37 . Genel → akraba evlilği → zeka geriliği → risk faktörü EŞ SON Farklı risk faktörleri. (comorbity) (kaygı bozulluğu + depresyon) Yetişkinlerde tek bir rahatsızlığın görülme olasılığı çok düşük. Çocukluğunda ihmal ve istismara mağdur kalan bireylerde. Kaygı bozukluğu ise en sık görüleni. aynı bozukluğa neden olabilmektedir. EŞ TANI: Herhangi iki tanının bir arada görülmesine eş tanı / ek tanı denir. farklı kişilerde tek bir risk faktörü neden olabilmektedir.

Eş tanı (öğrenme bozuklukları +kişilik bozuklukları) Bebeklerin Çocukların Ve Ergenlerin Diğer Bozuklukları Ayrılma anksiyatesi Seçici konuşmacılık Yetişkinlik Delirium.Ergenlik Dönemlerinde Tanısı Konan Bozukluk Mental retardasyon Öğrenme bozuklukları Motor beceri bozukluğu Đletişim bozuklukları Yaygın gelişimsel bozukluğu Bebek ya da küçük çocukların beslenme ya da yeme bozuklukları Tik bozuklukları Dışa atım bozuklukları Dikkat eksikliği ve yıkıcı davranış bozukluğu Komorbilite. 38 . Kısmi remisyon: (iyileşir özellikler gösterme) Tanı remisyon: Geçmiş öykü: ( tanıya. nikotin. otizmde sosyal iletişim en önemli faktörler arasında yer almaktadır. demas. 0-3 yaşa ilişkin ayrıntılı bir sınıflandırması da var. aşağıdaki tanı ölçütleri konulur. hallusinojen. aşağıdaki belirleyicilerden birisi kullanılır.DMS – IV – TR SINIFLANDIRMASI BTA (başka türlü adlandırılmayan) Tanı ölçütleri o sırada karşılanamıyorsa.Çocukluk. Genellikle Đlk Kez Bebeklik. opiyat. fensiklidin (ya da benzeri) maddelerin kullanımı ile ortaya çıkan bozukluklar olarak karşımıza çıkmaktadır. kokain. inhalan. Hafif – Orta Derece – Ağır Tanı ölçütleri o sırada karşılanamıyorsa. tanı konmayan kadar etkisinde bulunma) ( geçmişe ilişkin bir tanı konma durumu) Bu sınıflandırmanın çocukluk dönemine tanımlandırmaları çok kabataslak ama. kafein. ÖR. konnasible. amnnestik ve diğer kognotif bozukluklar Madde kullanımı ile ilişkili bozukluklar Amfetamin. Ek tanı Komorbit.

ŞĐZOFRENĐ VE DĐĞER PSĐKOTĐK BOZUKLUKLAR Şizofreni A) DUYGU DURUM BOZUKLUKLARI Depresif Bozukluklar: Tek Epizot.depresyon belirtisi de o derece yoğun yaşanmaktadır. bir dönem ise depresif belirtilr gösterme ) Anksiyate Bozuklukları: 11 farklı şekilde görülmektedir. panik bozukluk ile ilgisi olmayan (uygunsuz bir davranışta bulunabilirim!) Özgül Fobi Sosyal Fobi Obsesif – Kompulsif Bozukluk.5 gün etki gösterir… Rekküran. agorafobi ile eşlik eden. Ancak sadece olayı öğrenmesi yeterlidir. agorafobi ile eşlik etmeyen. Bu aynı zamanda depresyondan sonra görülen en sık rahatsızlıktır. Panik Bozukluk. manik düzeyi ne kadar yoğun ise. TANI VE SINIFLANDIRMANIN GÜVENĐRLĐĞĐ ve GEÇERLĐĞĐ A) Güvenirlik. kişi 3 gün olayı yaşar. yaşanılan olay 3-3. 10 gün normal yaşantısına devam eder ancak kendisini yeniler… Distimik Bozukluğu: sık olmamakla beraber sürekli üzüntü tasa belirtisi. Agorafobi.) Akut Stres Bozukluğu Kişi. (takıntılık kişilik örüntüsü) (obsesif kompulsif ile farklıdır!) Travma Sonrası Stres Bozukluğu (sevdiği birisinin üzücü bir olaya maruz kaldığının bilinmesi durumunda ortaya çıkar. Test – Tekrar – Test Yöntemi Gözlem ( farklı kişilerin aynı tanıyı koyması ) B) Geçerliliği: Etiyolojik Hâlihazır Öngörü 39 . Đntihar riski taşır… B) BĐPOLAR BOZUKLUKLAR (iki kutupludur) Manik Depresif: uykusuzluk + hareket ( hiperaktif de denilebilir) ( bir dönem manik.

& lityum karbonat. hastaya konan tanı ile. (hastalık nedenlerini bilme) Manik Depresip – Bi Polar bir hastalığın nedeni kalıtımsal ise. En yaygın geçerlilik Etiyolojiktir.DMS FARKLILIKLARIN NEDENLERĐ 1-DANIŞANDAN KAYNAKLI 2-DĐLE GETĐRĐLEN ŞĐKAYETLERE AĐT FARKLI DOKTORLARCA FARKLIN TANILAR KONMASI 3-DMS’ DE BELĐRTĐLEN ÖLÇÜTLERĐN TAM OLARAK ORTAYA KONMAMASI. o tanıya eşlik eden psiko sosyal işlevlerin ne kadar birlikte görüldüğüdür. Halihazır geçerlilik ise. bu faktörün tedavi sırasında dikkate alınması gerekmektedir. O RAJATSIZLIK ĐLE ÖRTÜŞEMEMESĐ SCID: DMS için yapılandırılmış klinik görüşme. Sadece ve doğrudan hastadan alınan bilgilerle yapılan tanı koyma biçimi. neyin ölçülmesini istiyorsak aracın onun ölçülmesidir. Herhangi bir tanı / ölçme yönteminde. ÖNGÖRÜ: (tahmin) bozukluğun nasıl seyredeceği. Depresyonla ilgili bir ölçüt sadece depresyon belirtileri ile ilgilenmeli. SOMOTOFORM BOZUKLUKLAR Bedensel ve işlevsel bozukluklar anlamını taşımaktadır. Geçerliliği gösteren bir başka ölçek ile arasındaki korelâsyonun yüksek olmasına halihazır geçerlilik denir. nasıl gelişeceği ve tedavi sınırları etkilidir. ancak bunun sebebi bilinememektedir! Depresyon kişinin aile yaşantısını da olumsuz yönde etkilemektedir. SCID: Structured Clinical Interwiev For SCID Tanı ve sınıflamada üç tür geçerlilik vardır. Konversiyon Bozukluğu Ağrı Bozukluğu Hipokandriazis Bozukluk Vücut Disformik Bozukluğu 40 Yapay Bozukluk Dissosyafik Bozukluk . manik depresif bir hastaya iyi gelmekte.

Yeme bozuklukları Anoreksiya Nevroza → Tıkanma / Çıkartarak Yeme Bulumia Nevroza Uyku bozuklukları Premier Uyku Bozukluğu → Dissomnialar → Priven Đmnansiya → solunum ile ilgili uyku bozuklukları Başka Bir Yerde Sınıflandırılmamış Dürtü Denetim Bozuklukları Uyum Bozuklukları Kişilik Bozuklukları → Paranoid → Antisosyal → Narsistlik →Obsesif Kompulsif → Şizoid → Borderline → Çekingen → BTA (*) → Şizotipal → Histirionik → Bağımlı → Çıkartma Olan Tip / Çıkartma Olmayan Tip 41 .CĐNSEL ĐŞLEV VE KĐMLĐK BOZUKLUKLARI Cinsel Đstek Bozuklukları → Cinsel Đstekte Azalma / Tiksinti Duyma Cinsel Uyarılma Bozukluk → Kadında ve Erkekte Orgazm Olma Đle Đlgili Bozukluklar → Kadında ve Erkekte Prematüre Ejalaksiyon Erken Boşalma Cinsel Ağrı → Disparoni → Tıbbi Bir Duruma Bağlı Olmayan → Vajinismus → Tıbbi Bir Duruma Bağlı Olan Parofiller Egzibisyonizm → Teşhircilik / Göstermecilik Fetişzm / Prottorizm → Sürtünmecilik Varyonizm → Röntgencilik Cinsel kimlik bozukluğu Cinsel kimlik bozuklukları ergenlerde ya da erişkinlerde ve çocuklarda olarak sınıflandırılmaktadır.

SCID OKB KRĐTERLERĐ TANI YOK OBSESYONLAR Tekrarlayan. düşünceler. Kendinizi yapmaktan alıkoyamadığınız herhangi bir davranışınız var mı?(el yıkama..) → Ne yapıyorsunuz? Yapmazsanız ne olacağından korkuyorsunuz? Kaç kez yapmak zorundasınız? 42 . belli kurallar ya da sterotipler olan davranışlar. istenmeyen ve anlamsız düşünceler var mı? Birey durumu görmezden çalışır ya da bu durumu bir şekilde bastırmaya ve diğer eylemler ile nötrleştirmeye çalışıyor mu? Bu düşünceler. ancak gerçekçi olmayan ve abartılı olan ? 1 2 3 ? ? 1 1 RĐSKLĐ GRUP 2 2 3 3 davranışlar. süreğen. Rahatsızlığı önleme ya da geçirme için yapılan. dürtüler. imgeler. kontrol. kişinin kendi ürünü olabilir mi? ? 1 2 3 ? 1 2 3 ? ? 1 1 RĐSKLĐ GRUP 2 2 3 3 1-Sizi rahatsız eden düşünceleriniz var mı?(tekrarlayan düşünceler) düşünmek istemediğiniz halde aklınıza geliyor mu? (panik atak ve gerçek tehlikelerden ayırt etmek için) TANI YOK KOMPULSĐYONLAR Tekrarları.

EKSENLER ÇOK EKSENLĐ DEĞERLENDĐRME EKSEN – 1 Klinik bozukluk → depresyon. şizofreni. kaygı bozukluğu Klinik ilgi odağı olabilecek olan durumlar EKSEN – 2 Kişilik bozuklukları ve Mental reterdasyon ile ilgili olabilecek tanımlamalar EKSEN – 3 EKSEN – 4 EKSEN – 5 Genel tıbbi durum Psiko-sosyal ve çevresel sorunlar ile ilgili Đşlevselliğin genel değerlendirilmesi 43 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful